Frásagnir um ömmur

Amma mín Amma mín Guðrún Jónasdóttir er fædd 4. júní 1880, d. 3. júní 1945. Hún er fædd á Hlíðarenda í Breiðdalshreppi. Faðir hennar var Jónas Pétur Bóasson frá Stuðlum í Reyðarfirði. Móðir hennar var Jóhanna Jónsdóttir frá Eyri í Reyðarfirði. Systkini hennar voru Björg á Höfðahúsum, Björgvin á Hlíðarenda, Herborg á Þrándarstöðum og Benedikta á Eyri. Amma giftist Þórði Gunnarssyni frá Ósi í Breiðdalshreppi, fæddur 25. júlí 1883, d. 12. janúar 1948. Þau byrjuðu búskap að Kleifarstekk í Breiðdalshreppi. Síðar fluttu þau að Víkurgerði við Fáskrúðsfjörð. Þau eignuðust 10 börn og komust 7 þeirra upp og eru þau ýmist fædd á Kleifarstekk eða í Víkurgerði, en þau voru Gunnar og óskýrður dóu báðir kornabörn. Aðalheiður, Jónína, Jósefína, Petra, Gunnar, Stefanía, dó strax, Benedikt og Björgvin. Þegar þau fluttu frá Kleifarstekk bjó hjá þeim tengdamamma Guðrúnar, Guðný Guðmundsdóttir frá Hala í Suðursveit. Guðrúni ömmu og langömmu kom ekki mjög vel saman og þegar amma eignaðist eldavél þá vildi langamma ekki borða þann mat sem eldaður var á svodann nýmóðins tæki. Hún eldaði sinn mat á hlóðum úti í hrútakofa!   Amma og afi þurftu að byggja nýtt íbúðarhús í Víkurgerði. Þau nefndu húsið Bala til að greina það frá öðrum íbúðarhúsum í Víkurgerði. Þar var þá að minnsta kosti tvíbýlt. Jarðarmörk Víkurgerðis eru Víkurgerðisá og Selá. Á Jörðinni er fallegasta fjall á Íslandi sem heitir Sandfell, Það á sér tvífara í Japan. Sandfell er 743 metra hár líparíteitill, 12-14 milljón ára gamall.   Amma var skörugleg húsmóðir og hafa dætur hennar sagt mér að hún hafi látið sér detta margt nýstárlegt í hug í sambandi við eldamennsku.   Ég á tvær litlar vasabækur sem ég erfði eftir pabba minn. Í aðra eru rituð kvæði eftir Davíð Stefánsson, Þuru í Garði og Knút Þorsteinsson, og síðast en ekki síst 440 málshættir. Í hinni eru 342 málshættir skrifaðir með rithönd ömmu. Eina stílabók á ég þar sem amma hefur skrifað niður málshætti og einnig forláta uppskrift að fiskisúpu. Einnig hefur hún skrifað niður góð húsráð og langar mig til að láta þau fylgja. Amma skrifar. „Seigt kjöt af gömlu verður meyrt ef settur er ofurlítill sódi í vatnið sem soðið er í. Flöskutappa má gera loftþétta með því að dýfa þeim í brædda tólg. Þegar silfurtau verður svart, er gott að setja það um stund í soð af kartöflum og verður það þá sem nýtt. Sviðablettir undan straujárni hverfa ef þeir eru nuddaðir undireins með grófu salti. Saltvatn er betra en sódi, til þess að hreinsa potta og pönnur sem hafa brunnið að innan. Látið ílátin standa með saltvatninu í nokkrar klukkustundir og þá má hæglega nudda brenndu skánina úr.“    Í þessa stílabók skrifar hún1940 eina línu sem flokka má sem dagbókarfærslu, en þar stendur „Kýrnar látnar út 24. júní. og sett niður í garða.“ Ég vildi óska að hún hefði skrifað meira um hvundagslífið, t.d. um að þegar þveginn var þvottur þurfti að sjóða hann á potti á eldavélinni og fara síðan með hann út í á til að skola hann. Eða þegar ullin var þvegin var fyrst safnað hlandi í tunnu sem stóð úti við fjósvegg. Hlandið eða keytan var síðan hituð í risapott á hlóðum úti við læk og notuð sem sápa við ullarþvottinn. Ullin var svo skoluð í læknum og breidd til þerris á túninu í kringum lækinn. Ég tók þátt í að breiða ullina til þerris og safna saman ullinni á eftir.   Ég og amma mín. Ég kem ekki inn í líf ömmu minnar fyrr en ég er hálfs árs gömul. Þá er hún 59 ára og langt síðan smábarn hafði verið á bænum. Ég er ekta vertíðarbarn og ég er ekki viss um hvenær pabbi fékk að vita um tilvist mína. Hann var frá Fáskrúðsfirði en mamma frá Vestmannaeyjum. Mamma fór upp á land og fór að vinna í Tryggvaskála sumarið 1938 og kom heim til Vestmannaeyja um haustið, ólétt og búin að fá sér permanett í sitt rauða hár! Ég er fædd í janúar 1939 og fljótlega kom pabbi og hann og mamma trúlofuðu sig. Það var svo ekki fyrr en um haustið 1939 að við mamma tókum okkur far með Súðinni austur á Fáskrúðsfjörð.   Mér hefur verið sagt að Guðrún amma mín hafi verið búin að verka hvítt lambskinn, kemba það og greiða. Skyldi ég sitja á þessu skinni þegar ég kæmi með mömmu heim til Víkurgerðis. Það fyrsta sem ég þá, níu mánaða gömul gerði, var að pissa á þetta fína skinn.   Fyrsta ljósmynd sem til er af mér í Víkurgerði sýna mig og ömmu Guðrúnu sitjandi úti á túni með Bjössa, strák af næsta bæ, og hundunum. Önnur mynd sýnir mig þar sem ég sit á baki á kú og amma styður við mig.   Mamma og pabbi bjuggu um sig í stofunni hjá ömmu og afa fyrsta veturinn, en svo byggði pabbi nýtt hús í túninu skammt frá húsi afa og ömmu og nefndu húsið Vallartún eftir Vallartúni í Vestmannaeyjum, þaðan sem mamma var. Næsta haust fæddist litla systir mín sem tók hug og hjarta mömmu og mamma og pabbi giftu sig.   Í endurminningunni er Guðrún amma mín best af öllum. Ég vildi heldur eiga heim hjá henni heldur en hjá mömmu og pabba. Ég kallaði Bala Ömmubæ! Blíði góði svipurinn hennar þegar hún sat með mig í fanginu á stól sem stóð í eldhúsinu á ská út frá eldavélinni, eða á kolakassanum, varð mér minnisstæður. Þar fékk ég að heyra um barnið sem datt niður um gat. Þar fyrir neðan var einhver ókind sem náði í fótinn á því og hún lamdi barnið þar til datt úr því tönn! Þetta var svo hræðilegt kvæði. Ég lærði það aldrei, en vildi heyra það aftur og aftur. Það var barn í dalnum, hét það. Svo var það Gilsbakkaþulan. Hana lærði ég næstum alla. Svo var það grínkvæðið um prestinn og hans frú, Það er kominn gestur, hét það og lærði ég það.   Það sem situr í mér eftir öll þessi ár, núna er það um 70 ár, er nándin við ömmu þar sem hún situr með mig við eldavélina, hún rær fram í gráðið og það er hlýtt og notalegt. Eftir að hún dó var engin til að rifja upp þessi kvæði og gleymdi ég þeim. En löngu seinna þegar ég var sjálf farin að lesa kannaðist ég svo vel við þau, kvæðin komu til mín aftur eins og gamlir vinir.   Ég man eftir ömmu í búrinu, hún bjó til góðan mat. Amma að mjólka kusurnar út í fjósi, Gríma og Grýla hétu þær, og að skilja mjólkina í búrinu á eftir. Síðan var eftir að búa til smjör og skyr úr mjólkinni.   Amma svaf uppi á lofti, á stúlknaloftinu, með Siggu og Soffíu frænkum mínum. Þetta herbergi var í vesturhluta risins á Bala. Í austurhlutanum svaf afi, á piltaloftinu, með Benna og Bögga frændum mínum. Á milliloftinu svaf Rebekka sem var n.k. niðursetningur hjá ömmu og afa. Á milliloftinu var prjónavélin sem amma prjónaði mikið á. Þessi prjónavél prjónaði fram og til baka. Það var líka önnur prjónavél þarna. Sú vél prjónaði í hring, prjónaði sokka og þess háttar. Amma var snjöll að prjóna á þessar vélar og áður var líka ofið úr tvisti og ull. Amma tók ofan af ullinni og m.a. spann hún þráð úr togi sem var notaður í netagerð.   Til er mynd að ömmu þar sem hún situr út á túni, við hliðina á sátu, með lítinn hund í keltu sér og er hún búin að taka af sér glergaugun og setja á hundinn. Hún var ósköp góð við öll dýr. Ég heyrði þá sögu hafða eftir einhverjum, sem hafði farið til miðils eftir að amma dó, að hún væri þar að gefa þurfalingum og dýrum. Þegar Aðalheiður dóttir hennar heyrði þetta fannst henni nóg um og fannst mamma sín vera búin að hygla að nógu mörgum þótt hún yrði ekki að vera að gefa þeim að éta í himnaríki líka!   Mín sárasta minning um ömmu er frá því nokkrum dögum áður en hún dó. Það var nýbúið að ferma Siggu og Soffíu. Soffía var dótturdóttir ömmu sem hún hafði alið upp og Sigga var stúlka úr sveitinni sem komið hafði í heimsókn til að leika við Soffíu, en gleymdist að skila, eins og Björgvin frændi minn orðaði það. Amma hafði ekki treyst sér til að fylgja þeim yfir fjörðinn í kirkju að Kolfreyjustað. Svo var það daginn eftir, þegar hún situr á kolakassanum við eldavélina, að hún hnígur útaf og hafði fengið heilablóðfall. Hún var borinn upp á loft í rúmið sitt á stúlknaloftinu. Ég skildi ekkert í því að ég mátti ekki koma til hennar svo dögum skipti. Svo kom að því að mamma sótti mig og sagði að nú mætti ég koma til ömmu. Ég sentist upp stigann og inn til ömmu. Hún lá í rúminu sem búið var að færa frá veggnum og fram á gólfið. Mamma stóð veggmegin við rúmið og ég kom að rúminu hinum megin. Amma lá þarna svo blíð á svipinn, þessum svip mundi ég svo vel eftir. Önnur höndin lá ofan á sænginni og ég greip utan um hana og svo byrjaði ég að tala við ömmu sem svaraði ekki einu orði, heldur horfði bara á mig. Þá varð ég hrædd og vond og skildi ekki neitt í neinu og fór að háorga. Mamma fór með mig niður og reyndi að hugga mig. En ég var óhuggandi og eftir á að hyggja hefði mér fundist nauðsynlegt að undirbúa mig fyrir það að amma var ófær um að tala. Hún dó stuttu síðar, eða 3. júní 1945, 65 ára að aldri. Hún fékk heilablóðfall. Ári síðar fluttum við burtu frá Víkurgerði upp á Akranes, þá var ég 7 ára.   Ég hef séð ýmsar myndir af ömmu þar sem hún setur í brýrnar en þann svip þekkti ég ekki, bara þenna blíða.   Ég get ekki sagt að amma hafi haft áhrif á menntun mína né lífsstarf, en eftir að ég byrjaði í skóla á Akranesi átti ég að læra kvæði og þulur sem ég kannaðist við að hafa heyrt áður hjá ömmu í eldhúsinu í Bala.   Mér varð oft hugsað til hennar í gegnum árin og sérstaklega núna síðustu árin þegar ég er orðin eldri en hún varð. Núna skoða ég myndir af henni og hugsa þá ekki til hennar sem gamallar konu, heldur sem jafningja.   Ég er núna í námi í Myndlistaskóla Reykjavíkur og er að læra að vatnslita. Nýlega reyndi ég að búa til mynd af mér og ömmu þar sem við sitjum í eldhúsinu á Bala og hún er að fara með þulur og kvæði. Eins reyndi ég að festa á blað þegar ég fékk að sjá hana í síðasta sinn og var farið með mig háorgandi niður frá henni.   Mér hefur verið sagt að amma hafi verið sköruleg kona og fáir hafi staðið upp í hárinu á henni. Hún var húsmóðir á stóru heimili og annaðist allt innan húss, auk þess að mjólka kýrnar. Ég hef áður sagt frá nýstárlegri matargerð hennar. Hún ræktaði stóran kartöflugarð, tíndi fjallagrös og ber og auk þess bruggaði hún rararbaravín sem voru annáluð í sveitinni!   Ég hef líka velt því fyrir mér að matarafgangar hafi aldrei verið vandamál fyrir hana því að hænur, kettir og hundar sáu um það.   Amma fór ekki varhluta af menningunni því að útvarp var komið þegar ég man eftir mér. Það stóð upp á háum skáp og langaði mig mjög mikið að klifra þangað upp og sjá þetta fólk sem ég hélt að héldi til inni í útvarpinu. Síminn kom líka á Bala þegar ég var 5 ára. Þetta var sveitasími og var hringingin til okkar tvær stuttar og ein löng. Það var viðtekin regla að hlusta á símtöl annarra í sveitinni. Rafmagn kom einnig á bæina með vindrellu hjá mömmu og pabba í Vallartúni og með mótor hjá ömmu og afa á Bala. Þetta rafmagn var einungis til að lýsa upp með.   Margs er að minnast þegar hugsað er til ömmu minnar og fylgir minningunum hlýja og væntumþykja. Hún var þannig góð fyrirmynd, þótt ég hafi aldrei hugsað um það áður.   Afi minn Afi minn hét Þórður Gunnarsson og var hann þremur árum yngri en amma mín. Hann tók mig með sér út á hlað á hverjum morgni þegar ég svaf inn í Ömmubæ og lét mig signa mig og fara með bæn sem var svona.   Nú er ég klæddur og kominn á ról. Kristur Jesú veri mitt skjól. Í guðsóttanum gef þú mér, að ganga í dag, svo líki þér.   Svo stóðum við þarna smástund og nutum útsýnisins. Af hlaðinu sást út að Skrúð og finnst mér hann stílhreinastur séður þaðan.   Afi var hagmæltur og orti til Aðalheiðar Rósu systur minnar á afmælisdaginn hennar, en hún er fædd 10. september 1940. Hún heitir í höfuðið á elstu systrum foreldra okkar, Aðalheiði og Rósu.   Enn þitt ljómar æskuljós Í allri velferð dafni. Framleidd er hér fögur Rós. Í Frelsarans Jesú nafni.   Hér eru vísur tileinkaðan okkur Rósu og undirritaðan frá afa og ömmu og pabba og mömmu.   Kæru börnin mín Guð gefi ykkur gott að læra svo góðan ávöxt megi færa og vonarstjarnan lýs á leið ljómi ætíð björt og heið.   Ég bið þess af hjarta og huga að höndin Drottins almáttuga lýsi ykkur lífs á braut og leiði gegnum hverja þraut.   Bæði amma mím og afi voru hagmælt en um menntun þeirra veit ég ekkert en ég gef mér að þau hafi fengið þá lágmarks menntun sem í boði var fyrir börn í þá daga.   Afi hugsaði aðallega um féð. Hann var ósköp góður við okkur Rósu en talaði fátt en hló mikið. Hann tók þátt í heyskapnum og dundaði eitthvað inni við á vetrum. Hann hafði átt við geðsjúkdóm að stríða. Það síðasta sem ég man eftir honum var að hann tók upp girðingastaura sem voru í kringum rabarbaragarðinn og færði hvern og einn um set. Ég fór til pabba og sagði honum frá þessu og hann sagði mér að vera ekki að fást um það hvað afi væri að bjástra.   Afi fékk að verða eftir þegar við fluttum frá Víkurgerði, sumarið 1946, og vera hjá tengdafólki Ragnars frænda sem keypti jörðina, en þau flutti inn á Bala. Þegar hann ætlaði að fara að flytja inn í kaupstað til Jósefínu dóttur sinnar, varð hann veikur þar sem hann sat í bátnum hjá Ragnari og varð að fara í land aftur og fór heim á Bala þar sem hann dó þann 7. janúar 1948, eða einu og hálfu ári eftir að við fluttum til Akraness.   Ég hef fengið að eiga tvö bréf sem afi skrifaði eftir að við fluttum frá Víkurgerði. Þau eru til Aðalheiðar dóttur hans sem bjó í Noregi. Í öðru bréfinu lætur hann vel af sér, segist vera í kaupavinnu á Stöðvarfirði og sendir hann henni 1000 krónur. Í hinu er hann staddur á bæ við Fáskrúðsfjörð þar sem hann segist vera að hjálpa til, en segist ekki nenna að hjálpa Ragnari í Víkurgerði við að girða. Það kom mér á óvart hvað hann var hress og hvað hann skrifaði vel.   Ég get ekki sagt að ég hafi tengst afa nánum böndum, ef til vill vegna þess að annar maður á bænum var nokkurs konar afi fyrir okkur systurnar. Hann hét Jón Stefánsson Reykjalín og hafði komið um tvítugt til ömmu og afa ásamt bróður sínum. Hann hugsaði um féð og sinnti búskapnum á margan hátt. Hann átti trillu. Hann sá m.a.um að róa á sjó þegar gaf. Hann var alltaf sérstaklega góður við ömmu og okkur litlu systurnar og hann flutti með okkur á Akranes eftir að amma dó og til Vestmannaeyja eftir að pabbi dó.   Ég vissi ekki um það fyrr en löngu seinna að hann á yngsta bróður pabba sem hét Björgvin. Það er auðséð, þeir voru mjög líkir, en þessi bróðir pabba var sagður Þórðarson, sonur afa.   Sesselja og Finnbogi frá Vallartúni           Á þessu ári eru liðin 124 ár frá því að Sesselja Einarsdóttir og Finnbogi Finnbogason fæddust. Þau voru bæði fædd árið 1891, hún þann 11. mars, hann þann 11. maí.           Sesselja fæddist á Hliði á Álftanesi. Foreldrar hennar voru Guðfinna Kristín Bjarnadóttir frá Hraðastöðum í Mosfellssókn og Einar Ólafsson. Ef athugað er hvað stendur í Íslendingabók sést að Guðfinna er 35 ára þegar hún eignast Sesselju en Einar 22 ára. Þetta voru því skyndikynni þannig að uppeldið kom alfarið á hendur Guðfinnu.   Ólst Sesselja upp hjá móður sinni fyrstu árin en síðan hjá móðursystur sinni, Kristínu, þar til hún var 17 ára gömul og þá réðist hún í vist til Reykjavíkur. Þar var hún í tvö ár en fór þá til Vestmannaeyja þar sem hún réði sig í vinnu til Finnboga Björnssonar og seinni konu hans Margrétar Jónsdóttur. Það má segja að þá hafi örlög hennar verið ráðin því að þar hitti hún þann sem átti eftir að verða lífsförunautur hennar í gegnum lífið.           Guðfinna giftist síðar Einari Guðmundssyni og eignaðist með honum Margréti og Dagmeyju. Guðfinna var hjá Sesselju í Bræðraborg 1. des. 1923 þegar kviknaði í pilsi hennar út frá kerti og lést hún í kjölfarið af þeim atburði.           Einar Ólafsson steinsmiður í Hafnarfirði, faðir Sesselju, eignaðist síðar Ólafíu, Guðjón, Þóru og Benjamín með Guðrúni konu sinni. Hálfsystkini Sesselju voru því 6.           Finnbogi Björnsson fæddist í Stóra-Dalssókn 1. janúar 1856, nánar til tekið í Neðri-Dal. Í kirkjubókum er hann sagður annað „óekta“ barn foreldra sinna sem ekki voru gift á þessum tíma. Hann fluttist til Vestmannaeyja með foreldrum sínum, bjó fyrst á Kirkjubæ, síðar skráður húsbóndi í Pétursborg, síðar skráður útvegsbóndi í Norðurgarði.           Hann kvæntist Rósu Eyjólfsdóttur ættaðri frá Vopnafirði. Þau eignuðust fimm syni, Björn, Ágúst Kristján, Finnboga, Stefán og Árna. Þegar Finnbogi var á þriðja ári var honum komið í fóstur hjá Jórunni og Eyjólfi á Kirkjubæ. Þar var hann fram yfir fermingu.   Árið 1907 deyr móðir hans og 1909 kvæntist faðir hans öðru sinni, Margréti Jónsdóttur, og þá fluttust hann aftur til föður síns og Margrétar. Hálfbræður hans voru Rósinkrans og Guðni.   Sesselja og Finnbogi fengu þá menntun sem í boði var fyrir börn á þessum tíma og ekkert umfram það. Þau Sesselja og Finnbogi giftu sig 5. des. 1914. Fyrstu árin bjuggu þau í Norðurgarði en svo keyptu bræðurnir Árni og Finnbogi hús sem hét Bræðraborg. Þar bjuggu Sesselja og Finnbogi allt fram til ársins 1935 að þau keyptu Vallartún, sem í minningu okkar flestra er eins konar óðalssetur ættarinnar. Þau eignuðust níu börn. Af þeim komust sjö á legg, þau Rósa, Árni, Fjóla, Lilja, Ólafur, Ásta og Gréta.           Ævi þeirra hjóna hefur sjálfsagt verið lík ævi annarra hjóna á þessum tíma. Bogi var á sjónum, áræðin og happasæll skipstjóri. Hann var með þeim fyrstu sem stundaði netaveiðar á Selvogsbanka og á Þjórsárhrauni. Árið 1929 eignast hann hlut í m/b Veigu og var hann á þeim báti þar til hann hætti sjómennsku vegan heilsubrests 1942. Þá hóf hann störf hjá Lifrabræðslu Vestmannaeyja þar sem hann vann næsta aldarfjórðunginn.           Sesselja var heima með börnin. Hún var um margt sérstök kona. Það lýsti sér meðal annars í því að hún gerði sér grein fyrir hollustu þess græna og bauð hún heimilisfólki sínu upp á sallöt þar sem hún notaði m.a. skarfakál og hvönn. Og ævinlega var hlaupið eftir hundasúrum til að hafa með skyrinu.           Hún var líka snillingur í kökugerð og ef vel var leitað á loftinu mátti alltaf finna box með girnilegum kökum í.           Þær hafa líklega ekki verið margar stundirnar sem hún hafði fyrir sjálfa sig en þær sem gáfust notaði hún til lesturs góðra bóka eða til hannyrða. Einu störfin sem hún sinnti utan heimilis var þegar hún fór að breiða fisk nokkra daga yfir sumartímann.           Bogi var afskaplega glaðlyndur og spaugsamur. Hann hafði gaman af að spila og ekki spillti það ef einhverjum tókst að svindla örlítið. Hann tók í nefið og snýtti sér svo hátt að undir tók.   Sesselja var alvörugefnari og skiðulagðari. Hún sá um að hlutirnir gengju upp, alltaf var hún þó hugulsöm og góð og hafði tíma til að hlusta og hjálpa. Hún var mjög meðvituð í stéttarbaráttunni og tók mikinn þátt í starfsemi kvenfélagsins Líknar.           Í Vallatúni bjuggu þau lengst af en síðustu árin hennar Sesselju bjuggu þau á Herjólfsgötunni hjá Ástu dóttur sinni og Björgvini, tengdasyni sínum. Sesselja lést þann 14. október 1964. Finnbogi dvaldist á efri árum á elliheimili Vestmannaeyja en eftir gos var hann vistmaður á D.A.S. í Reykjavík og þar lést hann 3. apríl 1979. Þetta ágrip af ævi ömmu og afa er haft eftir Ástu móðursystur minni í tilefni af ættarmóti sem haldið var í Eyjum 1991.   Amma mín Sjálf kynntist ég ekki ömmu minni fyrr en ég var orðin 12 ára. Ég hafði að vísu heimsótt hana til Eyja með mömmum minni þegar ég var 4 ára og amma hafði heimsótt okkur til Fáskrúðsfjarðar þegar ég var 6 ára. Eina minningu um ömmu á ég þó frá þessum árum sem mig langar að segja frá.   Ég fór með Esjunni austur á Fáskrúðsfjörð sumarið þegar ég var 9 ára. Á leiðinni var stoppað í Vestmannaeyjum. Ég man eftir því að þetta var um nótt og það var stilli logn og fjöllin stóðu á höfðinu í lygnum sjónum. Aldrei hafði ég séð jafn grænan lit á grasi og ég sá þarna í Heimakletti og aldrei svona brúnan lit á bergi eins og gat á líta á móberginu og þessa nótt, og aldrei jafn dökkblán sjó. Á bryggjunni beið lítil kona sem var á að líta jafnhá og hún var breið. Þetta var hún amma mín, hún Sesselja mamma hennar mömmu. Ég var mjög feimin við hana, af því að ég þekkti hana svo lítið. Amma tók í höndina á mér og leiddi mig alla leiðina frá höfninni og austur að Vallartúni sem er nú engin smá spotti.   Ekki man ég hvað við töluðum um á leiðinni. Þegar við komum upp að Vallartúni fékk ég smurt brauð og mjólk og síðan gengum við sömu leið til baka. Ekki sá ég fleira fólk þarna í Vallartúni þessa nótt. Afi hefur verið á sjó og kannski ekki neitt af systkinunum eftir heima.   Svo var það ekki fyrr en að pabbi var dáin að mamma flutti með okkur systurnar frá Akranesi til Vestmannaeyja, að ég kynntist ömmu og afa í Eyjum og nú kemur smá minningarbrot .   Amma bað mig um að skreppa í fiskbúð fyrir sig á einum af fyrstu dögunum mínum í Eyjum. Ég rataði í búðina en villtist á leiðinni heim í Vallartún. Ég hafði aldrei þolað lykt af nýjum fiski og ýsuna fékk ég með vír þræddan gegnum bæði augun. Ég hélt ýsunni eins langt frá mér og armur minn náði og hélt af stað heim, en ég var komin langt upp fyrir Landakirkju, áleiðis upp fyrir Hraun, þegar að ég áttaði mig og eftir langan tíma náði ég heim með ýsuna.   Önnur minning um ömmu var þegar við stóðum saman fyrir utan Vallartún og horfðum til lands. Útsýnið er stórkostlegt til Eyjafjallajökuls og Eyjafjallanna og ég sagði að þetta útsýni væri ægilega fallegt. Þá sagði amma að réttara væri að segja að útsýnið væri dásamlega fallegt.   Ég get ekki sagt að ég hafi sótt í ömmu mína á þessum unglingsárum mínum í Eyjum, frá 13-18 ára. En við systurnar vorum sendar til hennar til að hjálpa henni við tiltekt, s.s að þrýfa skápa og skúffur og kamarinn. Við gerðum þetta með glöðu geði, en ekki óumbeðnar.   Ég á eina skemmtilega minningu um að amma, mamma og við systurnar fórum upp fyrir Hraun og settum niður kartöflur og höfðum með okkur nesti. Þetta er eina „Ferðalagið“ sem ég fór í með ömmu minni.   Ég fór 18 ára gömul frá Eyjum og fór þá á lýðháskóla í Osby á Skáni í Svíþjóð. Við vorum 12 Íslendingar þar, 6 strákar og 6 stelpur. Ég varð strax skotin í einum af þessum strákum og ég varð ófrísk þarna um sumarið. Við ákváðum að fara ekki strax heim og eignuðumst lítinn strák þarna úti í Svíþjóð og fórum ekki heim fyrr en hann var orðinn 6 mánaða. Hann er fæddur í mars og í nóvember fæ ég bréf frá ömmu minni þar sem hún hefur frétt að því að ég sé ófrísk og ætli að vera áfram úti í Svíþjóð. Af því hefur hún áhyggjur og biður mig um að koma heim. Hún segir mér líka frá því að það hafi ekki vakið mikla hrifningu innan ættarinnar að ég hætti við að fara til Englands í enskunám. Amma sendir mér heimilisfang elsta sonar síns sem var skipstjóri á norsku skipi. Hún segir mér að leita til hans um aðtoð ef ég þurfi á því að halda.      Næsta bréf er skrifað í desember þar sem hún hrósar mér fyrir hvað ég sé hugrökk og dugleg. Síðan segir hún mér frá kvennfélagaballi þar sem vinkonur mínar hafi verið og mín hafi veri sárt saknað. Svo segist hún ætla að senda mér hvítt garn í jólagjöf þannig að ég geti prjónað á hvort kynið sem er.   Í þriðja bréfinu skrifað í apríl, byrjar hún á því að afsaka hve seint hún skrifi mér til að óska mér til hamingju með soninn. og unnustann sem hún vonar að reynist mér vel. Hún vonar að þó að þetta litla barn verði okkur til hamingju þótt að tilkoma þess hafi sett öll okkar framtíðarplön úr skorðum. Svo vanta síðu í bréfið frá ömmu, en bréfið heldur áfram og þar er amma að segja frá vertíðinni sem stendur sem hæst. Hún segir frá bát sem hafði komið með 5000 tonn að landi og sé það mesti afli sem hann hafi komið með að landi. Hún spyr mig að því hvort vorið sé komið hjá mér og getur þess að allur snjór sé horfinn í Eyjum. Hún kveður mig og litla prinsinn minn og unnusta með blessunarorðum. Ps: neðan undir kveðjuorðum stendur að mjólk hafi hellst niður á bréfið og hún nenni ekki að skrifa það aftur, en hún vonar að ég skilji það, eða eins og hún segir . „Þú lest þá í málið.“   Í þessum bréfum talar hún til mín eins og ég sé orðin fullorðin.   Ég settist að í Reykjavík þegar ég kom heim frá Svíþjóð og hitti ömmu mína ekki oft í þau 6 ár sem liðu þar til hún dó. Því get ég ekki sagt að hún hafi haft nein sérstök áhrif á líf mitt né athafnir. Mér þótti vænt um hana í fjarlægðinni og þegar ég sá hana í síðasta sinn þá var hún orðin mjög veik og virti mig ekki viðlits.   Afi minn Hvaða munur var á hlutverkum afa og ömmu gagnvart mér er helst að ég fékk að njóta hans lengur og að hann átti síðustu árin hér í Reykjavík þannig að ég gat heimsótt hann á Hrafnistu þar sem hann bjó síðustu árin. Ég tók gjarnan með mér litla Brennivínsflösku af því að honum fannst gott að fá sér sopa fyrir nóttina. Þegar ég tók stúdentspróf á gamals aldri bauð ég afa mínum og einum öðrum öldruðum vini mínum til að fagna með mér. Við fengum okkur kaffi bragðbættu með Brennivíni og spiluðum vist!   Afa þótti gott að fá sér í staupinu og fór það fyrir brjóstið á ömmu. Þarna stendur Þjóðhátíðin upp úr. Í Vestmannaeyjum tíðkaðist það að á Þorláksmessu fengu karlmennirnir sér duglega neðan í því og löbbuðu  rallhálfir um götur bæjarins til að kaupa jólagjafir. Þetta kostaði oft fýlu hjá ömmu á aðfangadaginn, auk þess sem afi varð oft veikur eftir að hafa hagað sér svona.   Þess má geta að eftir að afi dó fannst í náttborðsskúfunni hans Brennivínsflaska og þótti það við hæfi að ég fengi hana!   Afa datt, á gamals aldri, margt skrítið í hug. Einu sinni vatt hann upp í hnykil eins marga metra og skip sonar hans var. Sonur hans var skipstjóri á norsku skipi. Afi batt spottann við útihurðina á Hrafnistu og labbaði svo af stað með hnykilinn og var kominn langt út á Brúnaveg þegar spottinn var búinn. Þá gat hann litið til baka og séð hvað stórt skipið var.   Afi var alltaf hrókur alls fagnaðar og mjög vinsæll innan ættarinnar. En hvort og hvaða áhrif hann hafði á mig get ég ekki sagt til um.   Þegar sonur minn fermdist vildi ég bæta við nafnið hans gælunafni afa sem var Bogi. Sonur minn þorði ekki að standa í því þá, en löngu seinna gerði hann það og heitir í dag Gunnar Bogi. Sumarbústaður  okkar nefnist Vallartún eftir heimili ömmu og afa í Eyjum. Sumarbústaðurinn er fyrir ofan Hlíðarenda í Fljótshlíð og Eyjarnar blasa við út um stofugluggann og mér verður oft hugsað til lífsins þar meðan ég átti heima þarna. En margt er þó breytt frá því sem þá var, m.a. er Vallartún komið 100 metra undir hraun í dag.   Læt ég svo lokið endurminninganna um ömmur mínar og afa sem mér hefur fundist mjög gaman af að rifja upp, en að sjálfsögðu litast þær af því að minni mitt er orðið gloppótt enda er ég orðin 76 ár gömul! Virðingarfyllst, (..1..)

Því miður get ég lítið skrifað um ömmur mínar, því þær dóu báðar áður en ég fæddist. Föðuramma mín Guðrún Hallfríður Jónsdóttir var fædd 20. Janúar 1863 á Síðumúla Hvítársíðu dáin 22.sept 1904 úr lungngabólgu frá þremur ungum börnum. Hún bjó þá á Úlfsstöðum. Menntun kvenna á þessum árum var ekki mikil. Umfram allt áttu þær að kunna að vinna úr ull í fat og úr mjólk í mat. Flestum börnum var þó kennt að lesa, en ekki áttu þó allir kost á því að læra að draga til stafs og urðu því oft stúlkubörnin útundan. Móðuramma mín Valgerður Jónasdóttir fæddist 14.júlí 1884 á Óspaksstöðum Hrútafirði dáin 15.mai 1928. Hún missti föður sinn ung og var þá heimilið leyst upp og ólst hún upp hjá vandalausum. Í hjónabandi sínu eignaðist hún 13 börn svo oft hefur hún þurft að taka til hendinni. Hún bjó á Litla-Hvammi í vestur Húnavatnssýslu. Móðir mín dáði hana mjög. Stjúpamma mín Guðbjörg Pálsdóttir var fædd 13. Júní 1868 dáin 11.des 1957. Hún ólst upp í einhverju hjáleigukotinu við Odda á Rangárvöllum við mikla fátækt. Hún giftist afa mínum 29.okt 1910. Hún var mjög söngvin og kenndi okkur mörg lög og ljóð. Ég minnist þess að við systur heimsóttum hana í gömlu baðstofuna og við sungum saman í rökkrinu. Einnig þegar við áttum leið upp í Gamla bæinn þá fengum við kandísmola eða pönnuköku. Guðbjörg eða „Bögg“ eins og við systur kölluðum hana, var mjög lagin við veikar skepnur. Hún var oft sótt til að hjálpa skepnum við burð. Seinna þegar hún var flutt í hús foreldra minna, var oft tekið í spil. Þá var spilaður „Lander“ sem ég hef nú fyrir löngu gleymt hvernig er. Ekki veit ég hvort hún fékk tilsögn í skrift. Þegar hún var barn, en læs var hún. Að vinna ull í fat og mjólk í mat kunni hún vel. Mér fannst oft gaman að horfa á hana vinna úr ullinni, að skilja þelið frá og spinna það í örfínan þráð í rokknum. Góðar kveðjur.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Langamma mín sem ég man eftir var með sykursýki og sprautaði sig með insúlíni. hún geymdi suðusúkkulaði í skúffu í eldhúsinu sem börnin máttu ganga í og fá sér einn mola. Langamma mín kenndi mér að lesa í eldhúsinu hjá sér. Hún var kona sem hafði nægan tíma og kenndi okkur börnunum ákveðni og að setja sér markmið. Ömmur mínar voru uppteknar konur sem unnu úti og sáu um skipulag heimilisins.  Frásögn með stuðningi minnisatriða: Langamma mín Hallfríður var ein fyrsta kennaramenntaða kona landsins og mikill frumkvöðull. Ég kynntist henni ekki. Langamma mín Gyða var ákveðin kona sem hafði tíma fyrir okkur börnin. Samskiptin góð og uppbyggileg og hún var mikil og góð fyrirmynd. Hún var með grátt sítt hár sem hún setti í fléttu og snéri upp í snúð. Amma mín Hulda var viðskiptakona og vann í eigin rekstri sínum og mannsins síns. hún var ekki að velta sér upp úr hlutunum og kunni að hafa gaman. Var frekar sérlunduð en ákaflega góð við okkur börnin. Hún veiktist og var sjúklingur síðustu tíu ár ævi sinnar. Amma mín Lilla var líka útivinnandi kona sem var samvinnuskólagengin. hún var ekkja í tæp 40 ár áður en hún lést. Hún var baráttu kona sem fór með ábendingar sínar á rétta staði og kenndi okkur mikið, að láta ekki ganga yfir sig meðal annars. hún bakaði góðar kökur en var ekki mikið fyrir að elda. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Akranes, Leirársveit og tímabilið 1978-2012.

(..1..) Um ömmur mínar hef ég nú lítiða að segja, móðuramma mín lést löngu áður en ég fæddist .Hún hét Helga Gísladóttir. Föðuramma mín, Guðný Arnórsdóttir var á heimilinu til dauðadags, hún var velviljug okkur krökkunum eftir því sem hún gat en það var í mörg horn að líta á barnmörgu heimili. Hún lést á meðan ég var enn á barnsaldri , líklega nema 7 ára. Það þýðir nú ekki annað en að hætta að senda mér þessa spurningalista, ég er nú orðinn 85 ára gamall og skertur um minni heyrn og sjón. Fjör og gleði fer á svig Fækkar vonum mínum, Ellin hefur markað mig Meitilsjárnum sínum. (..2..)

Móðuramma mín var Bóel Erlendsdóttir f. 18 júní 1857 að Hlíðarenda í Fljótshlíð. Foreldra hennar voru Erlendur Árnason f. 8 okt 1817 og Bóel Eyjólfsdóttir f. 17 mars 1817. 7 okt 1882 giftist Bóel samsveitungi og jafnaldra Kristjáni F Jónssyni foreldrar hans voru Jón Jónsson frá Kaldrananesi og Guðbjörg Eyjólfsdóttir búsett í Fljótsdal í Fljótshlíð. Börn Bóelar og Kristjáns voru 12 tvö þeirra misstu þau í fæðingu og eitt á fyrsta ári. Bóel og Kristján bjuggu á Voðmúlastöðum í Austur Landeyjarhreppi 1885-1896 misstu þá jarðnæðið og voru í húsmennsku í Hallgeirsey með næst yngsta barn sitt, en hin ólust upp hjá frændfólki og vandalausum t.d. móðir mín Ingibjörg ólst upp hjá fósturforeldrum frá 4 ára aldri. Að Aurarseli í Fljótshlíð fluttu þau 1899 og áttu þar heima til 1934. Er þau fluttu í Hafnarfjörð til dótturdóttur sinnar sem hafði alist upp hjá þeim í Auraseli, móðir hennar Guðbjörg flutti til Ameríku og bjó þar, Bóel Sigríður dóttir þeirra flutti líka til Ameríku. Ég minnist ömmu minnar sem blíðrar og fallegrar konu, stutt var á milli gráturs og hláturs, hún var rúmlega meðalhá en þrekin. Hún sýndist alltaf fín hvort sem hversdags eða spariföt. Samband afa og ömmu var kærleiksríkt og á öllum myndum haldast þau í hendur-Amma mín átti hlýjan faðm sem við barnabörnin fengum að njóta þegar við heimsóttum hana eða hún kom til okkar. Afi og amma undu sér vel í Hafnarfirði og voru svo heppinn að búa við hliðina á Fríkirkjunni og sóttu messu hvern sunnudag. Kynntust ágætu fólki sem tók tryggð við þau. Eitt sagði amma að væri gott við ellina nú mætti hún leggja hönd á herðar vinum sínum án þess að verða misskilin. Bóel andaðist 2 sept 1936, en afi Kristján lést 4 mai 1937. Ég segi að afi hafi dáið úr sorg án ömmu gat hann ekki lifað. Föðuramma mín Margrét Guðnadóttir er fædd 1869. Foreldrar hennar voru Elín Ísleifsdóttir og Guðni Guðnason. Amma giftist 28 júni 1895 Sveini Jónssyni f. 29 ágúst 1850 f.í Kirkjulækjarkoti þau byrjuðu búskap í miðbænum á Skíðbakka í A-Landeyjarhreppi. Börn þeirra voru 2 Jóhanna f.23 mai 1896 og faðir minn Ísleifur Sveinsson f. 18 júní 1900 á Skíðbakka, bjuggu þau þar til 1904 er þau fluttu að Miðkoti í Fljótshlíð þar sem þau bjuggu til 1922 er afi lést. Amma var fremur hávaxinn en aðeins bogin í baki hún var svipshrein og ákveðin á svip, enda mjög viljasterk, hún var einstaklega trúuð og byrjaði hvern dag með því að signa sig og lesa morgunbæn, eins endaði hún hvert kvöld að þakka liðin dag og fara með kvöldbænir. Amma Margrét vildi allt fyrir samferðafólk sitt gera, fátæk vinnukona bað hana að taka að sér barn er hún gekk með, hún hefði tapað vinnu sinni ef hún væri með tvö börn á framfæri, þann dreng tók amma að sér fimm daga gamlan. Hann hét Ársæll Böðvarsson f. 23. Júlí 1908 en dó 17 ágúst 1920 og var syrgður af sínum fósturforeldrum. Móðurlausa stúlku tóku þau til sín 3 ára Fanneyju Gísladóttur og var hún hjá þeim fram að fermingu, einnig tóku þau til sín fyrrum mágkonu ömmu sú hét Kristín Kristmundsdóttir, hún var sem í gamla daga kallað sálarveik. Ég spurði ömmu eitt sinn hvað sagði afi Sveinn yfir þessu ? Amma sagði : Sveinn sagði : ef þú treystir þér til þess arna þá hlýtur þetta að bjargast. Afi Sveinn var duglegur til allra hluta, hann gat smíðað úr tré og járni og var mikið leitað til hans með hvers kyns smíði, svo oft var hann að heiman við þau störf-því miður missti ég af samveru við afa, hann dó tveimur árum áður en ég fæddist, en eftir lýsingu ömmu fannst mér ég þekkja hann. Afi Sveinn dó 4 júní 1922, eftir lát hans tók pabbi minn Ísleifur Sveinsson og mamma Ingibjörg Kristjánsdóttir við búskapnum þau eignuðust sex börn einnig átti mamma dóttir Lilju Árnadóttur sem kom með henni 12 ára gömul-þegar ég hugsa til baka finnst mér amma og Kristín hafa alið okkur systkinin upp, þær voru alltaf til taks þegar foreldrar okkar þurftu að skreppa frá og var okkur vel borgið í umsjá þeirra. Amma kenndi mér að lesa og var það létt verk hjá henni, hún kunni allt sem ég las svo hún gat verið að prjóna eða spinna og leiðréttir þegar vitlaust var lesið. Áður en amma giftist var hún heitbundinn Jóhanni Kristmundssyni, vel gefnum manni sem kenndi henni skrift og réttritun og hafði annars óvenju fallega rithönd og var viljug að skrifa bréf til ættingja og vina. Jóhann Kristmundsson var fæddur 3 mai 1864 og drukknaði við Landeyjasand 25 mars 1893 þá sorg bar amma með sér en bar hana eins og henni var lagið. Í apríl 1943 fluttu forfeður mínir á Hvolsvöll þar sem pabbi byggði tveggja hæða timburhús þangað flutti amma og Kristín í fallegt herbergi og undu vel hag sínum þótt í nýtt umhverfi væri. Síðustu þrjú æviár ömmu voru erfið, hún fékk heilablæðingar og lamaðist hægra megin, þannig að hún þurfti mikla umönnun, Kristín var líka rúmliggjandi eitt ár. Móðir mín Ingibjörg sá að mestu leiti um hjúkrun þeirra og launaði þeim uppeldi okkar barnanna, og dáðust margir að hve vel henni fórst það úr hendi. Við systurnar reyndum að rétta hjálparhönd en amma sagði oft við mig að ég væri ekki eins mjúkhent eins og mamma. Amma Margrét var öllum eftirminnileg og kær og kvaddi lífið þakklát guði og mönnum.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Guðfinna Guðmundsdóttir á Mið - Fossum í Andakíl Var í uppeldi hjá henni fram til 10 ára aldurs og síðan af og til fram að fermingu. Kenndi mér bænir og fór með mig í kirkju á Hvanneyri, þar sem var sunnudagaskólaefni. Róleg og yfirveguð kona með langt sítt ár, sem hún greiddi á hverjum degi. Aðalbjörg Valentínusdóttir, fyrst á Akranesi og síðan í Garðinum suður með sjó. Hitti hana mest í afmælum og samfélagseflingum í fjölskyldunni. Var hjá henni einn vetur í barnaskólanum á Kleppjárnsreykjum á Hömrum í Reykholtsdal og var ekki í heimavist á Kleppjárnsreykjum þar af leiðandi.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ingibjörg Eysteinsdóttir amma var fædd á Refstöðum á Laxárdal A.Hún. 26.12.1856,hún giftist manni sínum Jóhannesi Guðmundsyni F.4.08.1850 d.23.05.1906 12.10.1882. Þau bjuggu fyrst á Hörghóli en lengst af á Auðunnarstöðum í Víðidal V.Hún.Eftir að Jóhannes deyr býr hún áfram á Auðunnarstöðum með börnum sínum sem voru 7,en Guðmundur elsti sonur hennar tekur smá saman við búinu og tekur síðar við búskapnum að ölluleiti og er amma þá í horninu hjá honum og konu hans Kristínu Gunnarsdóttir til dauða dags. Ég þekkti Ingibjörgu aldrei þar sem hún deyr 18 árum áður en ég fæðist. Þar sem heldur er fátæklegt sem eg get sagt um Ingibjörgu ömmu mína og systkini mín muna hana ekki(elsta systir mín er fædd ári áður en hún deyr).Dettur í hug að setja hér inn bréf sem hún skrifar föður mínum ,hún er þá stödd í Reykjavík er þar við brúðkaup yngstu dóttir sinnar Herdísar og Eggerts Teitssonar frá Víðidalstungu. Reykjavík 3 maí 1922. "Elskulegi sonur minn.! Hjartans þakkir fyrir tilskrifið síðast og allt gott.Jég er nú heldur illa upplögð að skrifa og löt eins og stendur,en ég veit að þú vorkunnir mér það. Jég veit líka að ungu hjónin segja ykkur allar fréttirnar sem ég veit.Þau voru að gifta sig í gær,en ekki jók það mér neina fyrirhöfn því Gunna mín bauð okkur til sín upp á súkkulaði og kaffi svo við fórum þangað öll. Nú ætla þau að leggja á stað í kvöldið 11 (maí) með Goðafossi. Ekki veit jég hvernig mér gengur að fá hest suður en jég vil heldur fara landveg úr því jeg á hest til að komast á.Þið verðið þá farin að líkindum (pabbi og mamma flytja þetta vor fram að Bakka) svo verður þú að koma út að Auðunnarstöðum til að heilsa mér,því jeg býst við að verða löt fyrst um sinn eftir ferðina. Mér þykir vænt um hvað þú ert ánægður í hjónabandinu það er svo dýrmætt að geta verið það. Jég veit að Anna( Teitsdóttir) er góð og vönduð kona og verður þér góð.Mér þykkir vest að þú hefur ekki mann til að gera erviðustu verkin í sumar,jeg held þú ofbjóðir þér strags með því að vera einn, ( hún hefur þarna áhyggjur af syni sínum að vera að flytja á rýrðar kot með slæman húsakost hann fatlaður eftir lömunarveiki og konan á von á fyrsta barninu efir mánuð.) Mikið er blessuð tíðin góð,það er gott árferði til sjós og lands,vonandi fer nú allt að lagast.Það er gott að byrja að búa á erfiðum tíma þá lærir maður að spara.Jég vona líka að þið komið fljótt til með að hafa eitthvað til. Það lítur út fyrir að þú hafir það gott í vor í grenjavinnslunni,líklega nógar tófur þegar tíðin er svona góð. Þú verður að fyrirgefa þetta bréf ég get ekkert hugsað,það er allt á tjái og tundri,Dísa(Herdís) að búa sig á stað,fólkið alltaf að koma og svo að bjóða okkur,jég verð næstum fegin að fá kvíld. Nú ætlum við til Kristínar Teits áður en hjónin fara svo það er enginnn tími enda ekki langt þangað til að maður sést. Berðu konu þinni bezstu kveðjur frá mér,sjálfan þig kveð jég með öllum beztu óskum. Góður guð annist ykkur og blessi,mælir þín elskandi móðir. Ingibjörg Eysteinsdóttir." Ýtarlegar upplýsingar um Ingibjörgu og langömmur mínar er að finna í bókini Niðjatal Jóhannesar Guðmundssonar og Ingibjargar Eysteinsdóttir sem út kom 1992 af bókaútgáfunni Dyngjan Gísli Pálsson tók saman. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Jóhanna móður amma Björnsdóttir var fædd 9.12.1868 í Gröf í Víðidal en ólst upp á Marðanúpi í Vatnsdal. Veturinn 1888-1889 stundaði hún nám í Kvennaskóla Húnvetninga sem var til hús á Ytri - Ey í A.-Hún. Jóhanna gifti sig 14.09.1893 þá á 25.ári Teiti afa Teitssyni F.19.07.1855 D 1923 þá 68 ára gamall. Þau Jóhanna og Teitur bjuggu fyrst á Gilá í Vatnsdal í eitt ár síðan á Haga í Þingi (þar er móðir mín fædd) síðan á Ægisíðu í Vesturhópi,en 1904 flytja þau að Víðidalstungu í Víðidal sem varð heimili þeirra til dauða dags. Eftir lát Teits hélt amma áfram búskap með börnum sínum þar til 1942 þá tók Óskar sonur hennar við búinu ásamt konu sinni Hallfríði Björnsdóttir,hún átti samt jörðina til 1946 að hún seldi Óskari og Þorvaldi bróðir hans jörðina. Jóhanna var síðan til heimilis hjá Óskari til dauðadags 27.04.1966 þá á 98.aldurs ári. Ég man nokkuð vel eftir Jóhönnu ömmu sem gamali konu,þegar maður kom inn í herbergið hennar sat hún í stólnum sínum með prjóna eða bók í höndunum.Mikið var af bókum í herberginu enda sá hún um og geymdi bókasafn sveitarinnar til dauðadags,ég held að hún hafi lesið mikið og gat gefið upplýsingar um efni bókana sem voru til á safninu.Eg man að hún sagði um þær sumar að þetta væri óttalegur reyfari. Amma var fötluð á fæti önnur ristin var mikið bólgin eða bjúga ofan á henni,mér er sagt að hún hafi verið fædd svona,þegar leitað var læknirs hafi hann sagt að ekkert væri við þessu að gera og hún ætti ekki að hugsa sér barneignir,en hún átti nú hvað sem læknar sögðu 13 börn og 11 þeirra komust á fullorðins ár og flest öldruð ,nema þau sem reyktu þau fóru flest um fimmtugt. Þessi fötlun háði ömmu var hún hölt þegar ég man fyrst eftir henni en gekk þó ekki við staf innan bæjar. Þegar ég fór með mömmu að heimsækja ömmu þá man ég sérstaklega eftir að það var mikil friðsæld í kringum hana,var reyndar farin að heyra svolítið illa. Ekki var maður búinn að stoppa lengi þegar hún vildi fara að hugsa um kaffi handa gestunum ekkert hitunartæki var í herberginu,fór hún þá með uppáhellingarketil niður á neðrimæðina til tengdardóttir sinnar og fékk heitt vatn til að hella upp á,altaf átti hún með kaffinu kökur sem henni hafði verið gefið og oft lumaði hún á kexi sem var als ekki algengt þá. Stórt heimili var í Víðidalstungu í búskapar tíð ömmu,börnin mörg,vinnufólk og mikill gestagangur,þar sem kirkja var á staðnum og símstöð löngu áður en sími kom alment heim á sveitabæi.Þá tíðkaðis að gefa t.d.öllum kirkjugestum kaffi og meðlæti,en dæturnar voru duglegar að hjálpa til við inniverkin en amma stjórnaði öllu með röksemi, þar til að tengdadóttirin tók við. Þegar ég man fyrst eftir mér þá átti ég 100 Kr.seðil sem pabbi geymdi fyrir mig en fékk að skoða þegar ég bað um, þetta var stór og fallegur blár seðill með mynd af Jóni Sigurðssyni á framhlið og fjársafni á bakhlið, mér fannst ég afar ríku að eiga þennan seðil enda meira virði en nú.Stundum hugsaði ég um hvað hægt væri að kaupa fyrir þessa peninga,en freystingar voru færri en er nú til dags. Honum var ekki eytt fyrr en ég var í bændaskóla. Félagsmál amma var í stjórn Lestrafélags Þorkelshólshrepps í áratugi,svo var hún virkur félagi í Kvennfélaginu Freyju í sömu sveit,en þá var ekki mikið um að konur væru í öðrum félagsmálum en kvennfélögum þó þær hefðu sterkar skoðanir á hinum ýmsu málum. Fyrst þegar amma kom heim á Bakka kom hún á hest ríðandi í söðli, það þurfti að taka á móti henni þegar hún rendi sér úr söðlinum,hún hafði mjög gaman að hestum meðan hún treysti sér til að koma á hestbak.Síðar kom hún stundum á bíl með Óskari syni sínum en þó ekki væri langt á milli bæjana þá var um óbrúaða á að fara til um 1960. Amma var virt af sínum sveitungum, aldrei heyrði ég neitt nema jákvætt um hana sagt. Fimm af börnum hennar voru bændur í sveitinni og litu þau oft til hennar. Amma var alla tíð hraust als ekki kvilla gjörn en slæm inflúensa varð hennar bana mein. Jóhanna amma var jarðsett í Víðidalstungu 7. maí 1966 og við sömu athöfn var jarðsettur Guðmundur Jóhannesson föðurbróðir minn frá Auðunnarstöðum þá tæpra 82. ára. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: 1946-1966.

Spurningaskrá 121. Viðtal við [1]  3 maí 2015 í Hafnarfirði   E: Í dag er 3 maí við erum staddar í Hafnarfirði. Ég heiti [2] viðmælandi minn er [3] og viðfangsefni viðtalsins eru frásagnir að ömmum sem er spurningaskrá 121 frá þjóðminjasafninu. Anna, viltu kannski byrja að segja mér hvar amma þín fæddist, hvað hún heitir ?   A: Amma mín hét Anna Friðbjörg Hannesdóttir. Og hún er fædd í Hafnarfirði, ég veit nú ekki alveg nákvæmlega hvar en hún fæðist 18 september 1986 (Anna mismælir sig en hér á að vera1886) og lést 25 janúar 1981. Hún var allaveg tíð húsfreyja og bjó allan sinn búskap á Hellu í Hafnarfirði Hennar maður var Gísli Guðmundsson sem að er sem sagt... var alltaf kallaður Gísli á Hellu og hans fjölskylda byggir húsið, eða sem sagt kjallaran eigilega sem er sem sagt bara steinhleðslu kjallari núna og þar bjó hann með foreldrum sínum og sjö systkinum að mig minnir. En þegar að amma mín og afi fara að búa í húsinu þá byggja þau efri hæðina. Reisulegt hús í Hafnarfirði. Að vísu aðeins 50 fermetrar. En bara mjög fallegt hús og áttu  mjög stóra lóð þar sem voru stórir kartöflugarðar og hérna afi minn átti part af fjörunni hérna í hafnarfirði þar sem hann var með skýli eða svona lítin þurrk hjall þar sem hann geymdi trylluna sína og þurrkaði fisk og þegar það var grásleppa þá þurrkaði hann grásleppuna á klöppunum á bakvið húsið. Þannig það var alltaf nógur matur í þessu húsi og amma mín, Anna var mjög góður kokkur og mikil smekk kona. Þau áttu afskaplega fallegt heimili og hérna hún var mikil félagsverga og það var alltaf... í minni minningu var alltaf fullt hús, eða fullt eldhús af konum, nágranna konum sem sátu og ... í eldhúsinu hennar ömmu og spjölluðu mikið og hlógu og oft á tíðum fannst mér þá sem krakka að þær væru að rífast en mjög væntanlega hafa þær bara verið að rökræða og segja einhverjar slúður sögur um nágrananna þeim fannst afskaplega gaman ef amma átti sjérrí tár, þá sátu þær stundum og drukku sjérrí og hlógu mikið og mér fannst rosalega gaman að sitja í... húsið þeirra var einhvern vegin þannig að þú komst inn í forstofu og þú gast labbað svona hring svo þær sátu í eldhúsinu og ég sat þá annaðhvort inn í hjónaherberginu sem maður labbaði þá inn fyrir aftan þóttist vera að lesa en var samt að hlusta á þær því mér fannst þær ótrúlega skemmtilegar. Og hérna, já og það var alltaf stöðugur gestagangur hjá henni ömmu Önnu. Hún var rosalega kát kona talaði alveg ofboðslega mikið en var mikil skap kona samt. Það áttu einhvernvegin allir bara að gegna því sem hún sagði. Og hérna, hún vissi alveg ofboðslega mikið. Vissi rosalega mikið um bara sína ætt og ættina hans afa og hvernig einhvernvegin allt tengdist hérna í Hafnarfirði og vildi mjög gjarnan ræða þetta við mig og hérna sat og ræddi þetta og sá að ég var nú eigilega alveg að detta út í þessari umræðu og hérna og þá sagði hún alltaf : „Anna hlustaðu á það sem ég er að segja því að því ég verð dauð þá man þetta engin“ Og því miður er þetta pínu satt því að eftir að amma dó þá bara einhvernvegin munum við hin ekki neitt um allar þessar sögur og allt þetta sem hún var að segja okkur. Ef maður hefði nú verið svolítið skynsamur þá hefði verið alveg frábært ef hún hefði bara skrifað þetta niður því að hérna hún var alveg bara óhemju hafsjór af miklum fróðleik um bara fólkið í hafnarfirði og hvernig allir tengdust og kunni ótrúlega mikið af sögum og ... þannig að því miður þá bara ég eigilega bara já var bara krakki og man ekki allar þessar sögur sem hún var að segja og allt um sitt samtíðar fólk. Amma Anna átti tvö börn, sem sagt pabba minn hann Geir og svo Hönnu systir hans. Það var níu ár á milli þeirra og þegar að pabbi minn fæddist þá varð hún mjög veik af barnsfara sótt og eigilega jafnaði sig aldrei eftir það. Því að í tímana rás þá var það þannig að hún ... þó svo að hún hafi verið svona já, hún var ... vildi alltaf vera einhversstaðar á flakki og þvælast um þá eigilega í seinni tíð gat hún það ekki því hún var svo slæm í fótunum eftir þessa barnfara sótt en henni fannst aldrei leiðilegt ef einhver af barnabörnunum eða einhver kom og bauð henni í bíltúr. Hún var svo mikil flökkukind. Og hérna, hún já, hún ... það var alltaf ... hún tók alltaf opnum örmum á móti okkur öllum, við sem sagt ... ég er eina barn foreldra minna en dóttir hennar átti um 5 börn sem að amma hugsaði mikið um því að þau voru oft fjarverandi vegna vinnu sem sagt tengdarsonur hennar ömmu átti síldarplön út um bara allt ísland og þau hjónin voru mikið fjarverandi í því og þá voru krakkarnir þeirr oft bara í pössun hjá ömmu og afa og einhvernvegin er það þannig að við hugsum öll með ofboðslega miklum hlýhug og væntum þykju um ... um þessi hjón, því að þó að húsið hafi ekki verið stórt þá var mikil ást og umhyggja í því og alltaf allt gerst til að reyna að gleðja okkur með allskonar hlutum.   E: Mhm. Hver er svona þín fyrsta minning af ömmu ?   A: Já hmm ég held að það sé sko svona eigilega, þar sem ég sat í eldhúsinu og hún var að sjóða grásleppu og hérna ... og var líka að sjóða kartöflur og hún vissi að mér fannst svona smælkið rosalega gott og ég held ég muni eftir því að ég sat í eldhúsinu og var búin að stappa smælkinu saman við alveg rosalega mikið af smjöri og var að gefa mér þetta og foreldrar mínir voru ekkert rosalega hrifnir af því einhverja hluta vegna, en þúst, en já svo vissi ég alltaf, það var ákveðin skúffa í eldhúsinu, þar sem hún átti síríus rjóma súkkulaði, það var alltaf einhverja hluta vegna til ég held að ég muni eftir þessari skúffu og eimitt þegar hún var að gefa mér smælkið og líka einhvernvegin sat hún svo oft ... það var svona gömul rafha eldavél í eldhúsnu og hún sat einhvernvegin þar við ... ég meina hún bakaði pönnukökur og sat þá við eldavélina. Ég held að þetta sé svona .... og eins líka þegar hún klæddi sig upp, hún átti rosalega falleg peysuföt. Henn fannst mjög gaman að punta sig og átti alveg ótrúlega mikið af allskonar kremum og ilmvötnum og ég man líka eftir henni eimitt þegar við sátum saman í ... við snyrtiborðið í ... við... í svefnherberginu og sátum bara í ilmvatns skýi því hún setti aldrei lítið af ilmvatni á sig. Held að svona það sé það sem ég man svona ef maður, já fer að hugsa um það.   E: En voru þá þessar snyrtivörur einhvað sem hún var að kaupa sjálf eða einhvað sem hún, fékk hún þetta gefið ?   A: Ég eigilega bara veit það ekki. Að vísu, eins og ég minntist á áðan þá hérna var tengdasonur hennar með þessi stóru síldarplön og var með útgerð og skipið sem að hann var með og skipin, silgdu náttúrulega til útlanda og eins var semsagt maðurinn hennar, hann afi minn Gísli, hann silgdi í semsagt í stríðinu var hann á togara sem silgdi með fisk frá Íslandi til Englands og vissi hvað sinni konu þótti gaman að fá og keypti þá mjög gjarnan handa henni, já, öll þessi huggulegu krem og ilmvötn og allskonar syttur og vasar og eins og ég segi bara þau áttu ofboðslega fallegt heimili og ef ég ber það svona saman við ... heimilið þeirra, svo átti ég ömmu og afa á Raufarhöfn og maður ber þessi heimili saman inní þessu ... að koma inn í litlu fermetrana, 50 fermetrana í Hafnarfirði, það var eigilega eins og bara, pínu höll, þú veist manni fannst þetta hús aldrei lítið. Það var allt svo smekklegt og huggulegt og fallegt þar inni. Eina sem ég man að mér fannst óþægilegt, að kló ... það var gerð viðbygging við húsið þar sem var forstofa og þar var pínu lítið klósett og það var ekki hiti þar þannig maður þurfti að bara bíta á jaxlin og hlaupa fram í forstofu  og inn á klósettið til að fara pissa því það var sko nístings kuldi þar inni en það var aldrei ... það var ekki baðkar eða sturta og ég held þau hafi bara þvegið sér við vask eða vaskafat eða einhvað en það var alltaf ... ég man aldrei eftir að það hafi verið einhver svita .... það var alltaf rosalega góð lykt af þeim þú veist þau voru alltaf mjög snyrtileg þó þau hefðu ekki svona flotta bað aðstöðu eins og við höfum núna.   E: Já eimitt. En hún menntaði sig aldrei ?   A: Hún fór í Kvennaskólan. Hún sko ... Amma Anna, afi eða sem sagt, pabbi hennar hann Hannes ... Hannes Jóhann Friðbjörn Jóhannsson hann var verkstjóri hjá Einar Þorgilssyni sem að, átti þá stóra verslun hérna í ... Verslun Einars Þorgilssonar hérna í Hafnarfirði og var þar með saltfiskverkun og hann sem sagt var verkstjóri þar þannig að hún eigilega elst ... eða semsagt í sínu uppeldi þá skorti henni í raun og veru voða lítið og þau áttu ... voru það efnuð og þannig þenkjandi að hún er send í kvenna skólan í Reykjavík og sem sagt er þar uuu hvernig hún kynntist svo afa eigilega veit ég ekki hann eigilega kemur úr pínu öðruvísi átt. Hann var öðruvísi týpa heldur en hún. Hann var ofboðslegur vinnuþjarkur. Hann sagði ekki margt, mjög hæglátur og lokaður maður, en ég man alltaf eftir því að ... í stofunni hjá ömmu var mynd af ungum manni sem stóð alltaf, alla þeirra búskap var mynd af þessum manni. Og ég svo sem spáði aldrei í það þegar ég var lítil hver í ósköpunum þetta væri en það er ekki fyrr en ég fer ... er unglingur og fer að gefa þessu, sem sagt gaum, að ég fer að spurja ömmu hver þetta er. Og þá var þetta greinilega, kannski, ég veit ekki hvort maður á að segja það, hennar ást. Stór ástin í hennar lífi. Ég man nú ekki hvað þessi maður hét en þetta var maðurinn sem hún verður fyrst ástfangin af og hún trúlofast þessum manni. Hann aftur á móti veikist af einhverjum af þessum stóru sóttum ... spænsku veikinni eða einhverju öðru sem að var þá í gangi og deyr. Og já ... svo kynnist hún afa og afi mátti einhvern vegin bara umburða það að þarna væri alltaf bara ... upp á skenk inni í stofu mynd af gamla kærastanum hennar og bara einhvernvegin tók því eins og það var. Ég man aldrei eftir því að það hafi verið neitt en ég meina það fór aldrei á milli mála að þeim þótti afskaplega vænt um hvort annað. En ég held samt að hin hafi kannski verið ástin í hennar lífi. Kannski svona stóra ástin svona þó að þau hafi já alla tíð verið mjög góð við hvort annað og allt það, en. Já.  Og svona eftir á hyggja þá hugsar maður bara hvað afi ... já, var umburðalyndur að hafa alltaf gamla kærastan bara einhvernvegin þarna uppá vegg og það (E: Já eimitt) og það þótti öllum það bara einhvernvegin sjálfsagt og líka, einhverntíman spurði ég pabba um þetta og hann vissi alveg ... jú jú þetta er maðurinn sem amma þín var einu sinni trúlofaður. Öllum fannst þetta einhvernvegin bara svo sjálfsagt að þessi mynd væri þarna. Það var einhvern vegin bara ... mér fannst þetta ekki skrítið þegar amma var að segja mér þetta en það er kannski ekki fyrr en að ég svo bara verð eldri, að ég fór eimitt að pæla í því hvað, já afi var í rauninni umburðalyndur yfir þessu öllu saman (E: Eimitt) Það var svo lítið hann, hann var ... en kannski hefur hann verið inn í sér pirraður yfir því en hann hefði aldrei sagt það, það einhvernvegin var hann ... var þannig   E: Breyttust samskipti þín einhvað frá því að þú varst barn og þangað til þú varðst fullorðin við ömmu þína?   A: Já ég náttúrulega var rosalega mikið hjá henni ömmu þegar ég var krakki, fannst alveg ofboðslega gaman að koma þangað og hún var í göngufæri, þegar ég var að labba úr skóla, þá kom ég mjög gjarnan heim til hennar, fannst þægilegt að koma þangað og hérna, eyddi drjúgri stund hjá henni.   E: Og hvað varstu þá að gera ?   A: Aðallega að lesa og spjalla við hana og spjalla við afa. Og fara með afa í göngutúr niður í bæ. En þau áttu alveg fullt fullt ... þau áttu óhemju mikið af bókum og hérna og ég hafði mikla ánægju á að sitja þar bara í ró og næði og ... hérna það var svona klukka í stofunni hjá þeim sem sló alltaf á heila tímanum og einhvað tikkið í klukkunni og einhvað, æj það var bara alltaf svo þægilegt að vera hjá þeim. Svo var loft yfir húsinu og það var sko fullt fullt fullt af dóti. Og hérna, mér fannst rosalega ... það var svona ... rosalega brattur stigi þar upp og maður þurfti að fara upp um lúgu en mér fannst svakalega gaman að fara þangað upp og vera þar uppi og bara fá að grauta í dótinu sem var þar. Amma greinilega henti aldrei neinu og systir hans pabba var rosalega mikil skvísa. Og hérna, amma hélt uppá alla kjólana og alla hattana og allt sem hún átti og mér fannst svakalega gaman að vera þarna uppi og skoða þetta og amma meira að segja hélt upp á ástarbréf sem systir hans pabba hafði átt af því hún sem sagt var í ástarsambandi við amerískan hermann og ég alveg óvart komst í þessi bréf og las þau náttúrulega alveg upp til agna og fannst þetta ógurlega spennandi og komst þá að því að elsti sonur systir hans pabba var sem sagt ástandsbarn og það var upp mikið ... já ... það fór mikið af og margt í gang þegar ég fór að spurja um þetta af því það átti ekkert endilega að segja mér það, þó að, sem sagt allir hefðu vitað þetta og hérna ... þannig að þessi ... þetta loft var fullt af allskonar dóti sem að var skemmilegt að gramsa í og ... þegar að amma var svo sem búin að segja mér það að hérna að Hanna systir hans pabba hafði átt barn með ameríkana og fór svo að segja mér alla sögun um þetta allt saman og maður fór svo sem að spurja ömmu, sérstaklega kannski hvernig afa hefði þótt þetta og hún, gaf nú voða lítið út á það en ... en ég man svo eftir því að þegar afi minn er orðin mjög fullorðinn og og hérna var farin að rugla pínu lítið en býr ennþá heima hjá ömmu og þá var eldhúsið hjá ömmu fullt af eimitt einhverjum gömlum vinkonum og einhverjum kounm sem voru allar að hlægja og þá man ég allt í einu að þá kom afi rjúkandi inn í eldhús, alveg ösku reiður og argaði á ömmu, einhvað sem ég hafði aldrei séð áður. „Ég vil ekki .... Ég vil ekki hafa þessa hermenn í húsinu. Komdu þessum hermönnum út úr húsinu. Bara burt með þá“ og varð mjög mjög reiður. Og hún var að reyna að róa hann og segja „Gísli minn þetta er nú bara hérna hún Ingibjörg á móti og Sjana systir.“ Og einhvað þannig að ég hugsa nú að þó svo að afi hafi ekkert sagt mikið á sínum tíma, að þá hafi hann alla tíð verið mjög leiður yfir þessu. Miða við þessi viðbrögð þegar hann er orðin þetta fullorðinn og hérna. Já, þannig að hérna það hefur svo sem greinilega eitt og annað gengið á hjá þeim. (E: Mhm) En hún einhvernvegin svona kona sem að einhvern vegin reyndi að gera gott úr öllu og bara já, einhvernvegin tók þessu bara eins og það var.   E: En svo þegar þú verður fullorðin ?   A: Sko, þegar ég er fullorðin þá kannski kem eg sjaldnar til hennar það einhvern vegin, því miður verður það oft þannig að maður verður sjálfur upptekin afþví að vera unglingur og, og eldist en ... Jú, ég kom nú samt oft til hennar og alltaf var Síríus rjómasúkkulaðið í skúffunni og hérna maður reyndi nú að sendast einhvað fyrir hana og svo náttúrulega er ég svo heppin að foreldrar mínir byggja hús í kartöflugaðrðinum, gamla, hennar þannig að hún verður minn nágranni. Og amma kannski líka svolítið heppin með það að fá okkur í næsta nágrenni því hún þurfti aldrei að fara á elliheimili. Hún bjó í húsinu sínu bara þangað til hún dó. Eða réttara sagt hún fór inn á spítala og var þar bara í nokkra daga og svo bara deyr hún og hérna, á þeim tíma áttum við labrador tík sem hafði mikla matarást á henni ömmu af því að hún stalst alltaf að heiman og við hlupum bara yfir í næsta hús og þá var hún komin inn í eldhús hjá ömmu og þessi tík var orðin æði þykk og ég man einhvertíman þegar pabbi hljóp yfir til þess að athuga hvort tíkin væri ekki örugglega hjá ömmu að þá sem sagt segir hann ... horfir hann á hana og sér að hún er með uu mjólkurskegg og þá hafði amma verið búin að smyrja handa henni brauð með kæfu og gefa henni mjólk að drekka og þegar pabbi segir mamma þú átt ekkert alltaf að vera að gefa henni einhvað að borða hún er orðin svo þykk þá var hún með viskastykki að reyna þurrka mjólkur skeggið (E: Hlær) alveg „Hvað, nei ég gef henni aldrei neitt og hvaða vesen er þetta á ykkur“ en það fór ekkert á milli mála, líka út af því að hundurinn bara ... hann elskaði að fara þarna yfir. Þannig það var alveg sama hvort það væru menn eða dýr, öllum fannst rosalega notalegt að koma þarna í litla eldhúsið hennar. Og hún greinilega líka einhvernvegin leyfði alltaf allt, þú veist. Pabbi átti hrafn þegar hann er unglingur og býr heima hjá þeim. Sem sagt finnur hann einhversstaðar hrafnshreiður og kemur heim með hrafnunga sem hann elur upp sem að olli miklum usla hérna í hverfinu því að allar vinkonurnar sem að voru í eldhúsinu að drekka sjérrí voru alveg brjálaðar yfir þessu því að hann hafði mikla ánægu af því að setjast á allar þvotta snúrur og pilla klemmurnar af þannig að þvotturinn datt allur í jörðina og eins bara fór hann inn um glugga hjá fólki og stal öllu steini léttar a þannig það endaði með því að bara til þess að halda friði hérna í hverfinu að þá var farið með hrafninn uppí sveit á einhvern sveitabæ. Bara og honum var sleppt þar hjá einhverju vinafólki þeirra því það logaði allt í óeirðum út af hrafninum sem að hérna náttúrulega ... já lét þvottinn detta á jörðina.   E: En amma hefur bara tekið því með ró ?   A: jájá þetta var bara ... og líka hún náttúrulega bara hafði þvílíka ást á pabba. Systir hans talaði oft um það að það hefði bara verið eitt barna í hennar lífi og það var Geir. Og hérna, þannig að hann einhvernvegin mátti alltaf allt. Já. Var líka með einhvern risa stóran hund sem að ... já var heldur ekkert mjög vel liðin hér í hverfinu en, þetta einhvernvegin ... hún bara skammaðist ekkert mikið yfir þessu og hérna ... jaá ég ... þannig að maður man svona eftir sumum sögum sem að pabbi var að segja mér um hana þegar hann er að alast upp og þau voru með hænur og þau eru með geitur en það er nú fyrir mína tíð en það sem mér fannst skemmtilegast í kringum húsið þeirra er að það var svo mikið af ... hvað segir maður, ekki kúmen tré heldur einhverjir svona kúmen runnar. Þannig að maður labbaði hérna í kringum húsið og þá gat maður bara verið að týna sér kúmen bara til þess að borða og ég man maður fór stundum út og hún þurrkaði þetta einhverja hluta vegna í koddaveri, kúmenið (E: Já) sem hún notaði svo til þess að baka úr og og já. Þannig að hérna ... nei auðvitað breytist þetta kannski líka, bæði verður hún eldri og kannski man ekki eins mikið og einhvernvegin því miður var það þannig að maður kom ekki eins oft þangað þegar maður eldist eins og þegar maður var þegar maður var barn. En mér fannst alltaf rosalega vænt um að koma til hennar.   E: Hvaða áhrif finnst þér hún hafa haft á líf þitt ? Einhvað sem þú hugsar svona núna í seinni tíð ? í????????aður var barn. en um að koma til hennar.  þegar maður eldist eins og þegar maður var þegar maður var barn. en   A: Já. Kannski ... ég hef stundum hugsað, af því að mér finnst rosalega gaman að elda mat, hvort ég hafði það frá henni því að hún eldaði ótrúlega góðan mat. Og eigilega ótrúlega góðan mat stundum úr sára litlu. Bara uuu allskonar fiskisúpur, og hún greinilega fylgdist rosalega vel með þó hún væri orðin pínu einangruð þarna heima þá einhvernvegin fylgdist hún rosalega vel með einhvernvegin öllu og kannski líka, þó hún hafi kannski ekkert verið að elda eftir einhverjum sérstökum uppskriftum, einhvern vegin bara uppúr sjálfum sér og og einhvernvegin ... og það var allt svo fall ... einhvernvegin hún lagði svo fallega á borð, þetta var allt gert með svo ... já einhverju svona smá listrænu ívafi í raun og veru. Maturinn var alltaf svo girnilegur, þó það væru bara soðnar kartöflur og og soðin fiskur með beinum eins og var þá, (E. Mhm) ýsa með beinum ... Einhverja hluta vegna gerði hún allt svo rosalega girnilegt þannig að ég held kannski að ég hafi nú pínu fengið þann mataráhuga frá henni. Og hérna ... já kannski þetta að reyna sjá kannski bara það besta úr öllu ég veit það ekki en hérna já en þau bæði ... eins ólík og þau voru þá bara já þá voru þau alveg yndisleg   E: Þú talaðir líka um að það hafi verið mikið af bókum heima hjá þeim  ? Helduru að það hafi haft einhver áhrif á þína bókmennta....   A: Já þessar bækur eru náttúrulega sko ... voru líka mikið af þessum bókum voru bækur sem þau skyldu eftir, systkinin, hjá þeim sem sagt pabbi minn hann Geir og Hanna systir hans þannig að ég var að lesa oft allskonar einhverjar gamlar barnabækur sem að þau hefðu lesið á sínum tíma og hérna var meira að segja að reyna stauta mig í gegnum hérna H.C. Andersen á dönsku afþví að þau voru öll til. Það sem sagt var pabba, sem sagt sem þau gefa honum, bókahillur með öllu ritsafninu hans. Já veistu hvað ég hugsa það ég náttúrulega las alltaf alveg rosalega mikið (E: Mhm) Og hérna, og einhvernvegin bara þetta heimilslíf sem var hjá þeim alltaf allt ... allt þetta fólk sem var þarna í kringum þau og kannski fannst mér það líka skemmtilegt af því ég er náttúrulega eina barn foreldra minna. Mér fannst gaman að vera þarna, það var alltaf ... það var alltaf einhvað í gangi það var alltaf einhvað að gerast. Og þau einhvernvegin, bara, kipptu sér einhvernvegin aldrei upp við neitt. Eins og þegar ég fór og hérna, frétti af læðu með villikettlinga í gömlu húsi hérna í Hafnarfirði sem að engin bjó í og mig langði svo í kött og ég mátti ekki fá kött og ... þannig ég fór bara og sótti alla kettlingana og setti þá bara inn í kjallara hja ömmu og afa alveg með það á hreinu að þau myndu ekki segja neitt við því. Því það var alltaf köttur hjá þeim þegar ég var lítil og þau svo sem sögðu ekki neitt yfir því að allt í einu væri kjallarinn orðin stútfullur af kettlingum (E: Hlær) sem að skældu og skældu á mömmu sína af því að ég náttúrulega var ekkert að spá í það að auðvitað þurfti mamman að vera með þeim og gefa þeim að drekka. Þannig að hérna. Já þau tóku þessu með mikilli ró en amma hafði nú áhyggjur af aumingja litlu kisunum ... þyrftu nú kannski ... og ræddi það við mig eimitt „Anna, hérna, aumingja mamman nú er hún að leita af börnunum sínum og börnin að leita af mömmuni“ þú veist hún tók einhvern ... ég var aldrei skömmuð þú veist heldur var þetta bara rætt út frá því og náttúrulega endaði með því að ég sat og grenjaði og grenjaði yfir því að ég væri búin að stela börnunum af kisumömmunni þannig að það endaði með því að ég sem sagt hringdi í pabba og sagði honum hvað ég hefði gert sem ég ætlaði náttúrulega aldrei að segja ... sagði honum hvað ég hafði gert og pabbi kom og við tókum öll kisubörnin og hann keyrði með mig og ég skilaði börnunum aftur til mömmu sinnar en þau náttúrulega æstu sig ekki neitt yfir þessu. Tóku þessu bara eins og þetta væri eðlilegasti hlutur í heimi, þarna voru komnir fimm villi kettlingar allt í einu í kjallaran. Já, og svo man ég eftir því líka að mér fannst rosalega gaman þegar þau ... þegar amma var ...  hún var með þvottapott í semsagt ... og svona stórt, hvað heitir þetta ... svona tré prik einhvað ... þetta heitir nú einhvað og hræðri í öllum þvottinum með þessu priki og einhvernvegin og hún stóð þarna niðri í stígvélunum sínum og ég var þarna í mínum stígvélum og það var slanga og þú veist það var svo gaman að sulla þarna niðri þegar hún var í þvottinum þannig þú veist þetta var náttúrulega rosaleg vinna en ég man að mér fannst þetta mjög gaman ... að vera þarna niðri þegar hún var að sullast í öllum þessum þvotti í þvottapottinum.   E: En þegar þú hugsar svona til baka heldur þú þá að hún hafi haft svona ákveðnar skoðanir á jafnréttirmál  ?   A: Jaa ég eigilega svo sem veit það ekki, en það var svo sem alveg á hreinu, verkaskiptingin á heimilinu hjá þeim. (E: Já ) Afi náttúrulega vann og og sko. þau áttu mjög gott líf, ég meina, þegar ég hugsa til baka, þó að húsið hafi verið lítið þá áttu þau alltaf nóg af öllu. Hann vann en hún bara ræði öllu. Ég held að það hafi bara verið þannig og ég held bara að afi þessi hæglætis maður hann bara gerði bara nákvæmlega eins og hún vildi ég held hann hafi bara verið búin að átta sig á því að það hafi bara verið best og jú ég held sko, þegar maður hugsar til baka að hún náttúrulega var rosalegur kvennskörungur og hún hafði sko skýrar skoðanir á ... á öllu sem einhvernvegin var að gerast. Og fylgdist rosalega vel með öllu hún var já mjög svona þenkjandi kona, þannig jú veistu hvað ég hugsa það að svona á þeim tíma hafi hún verið ... og líka ef maður hugsar um það þá ... hún á þessi tvö börn. Og bæði fóru frekar óhefðbundnar leiðir í lífinu. Sem sagt önnur ... eða semsagt systir hans pabba hún náttúrulega giftist þessum útgerðarmanni og hún sem sagt er farin að fara til útlanda og hún er með fullt af fólki í vinnu og hún sem sagt vann allt ég meina hún eldaði ofan í fólkið á síldarplaninu, hún sá um launin og hún réði fólk í vinnu og var alveg semsagt ... átti fimm börn og var eigilega bara ... rak eigilega bara fyrirtæki með manninum sínum, þegar maður hugsar ... hugsar ... hún var ekki inn í neinum kassa, sú kona og ég held að þau hafi bæði pínu borið barð af því uppeldi sem þau höfðu fengið hjá ömmu og afa því að svo náttúrulega á þeim, fer pabbi minn að læra að fljúga sem að er sko ekki algegnt á þeim tímum. Þannig ég held að þau hafi ekki fengið neitt svona kassalaga uppeldi ég held nefnileg að þau hafi fengið hreinlega bara að prófa sig áfram í lífinu og þau einhvernvegin tekið því öllu svona eins og þegar ég kom með kisurnar, bara með svona ágætis ... já svona stómískri ró og mér fannst það nú eimitt alltaf svolítið skemmtileg saga sem að ég oft bar upp að pabba, uu  einhverja hluta vegna sótti systir hans í það ... þá var sem sagt voru semsagt nunnuirnar hérna se að ráku st. Jósepsspítala og allt það og þær voru með skóla og einhverja hluta vegna vildi nú Hanna systir hans pabba fara í þennan kaþólska skóla og þau bara leyfðu henni það þó að þau væru ekkert kaþólsk trúuð og henni fannst þesski skóli bara algjört æði. Þannig það verður á að pabbi er sendur í skólan líka og hérna hann var alls ekkert sáttur við það hann vildi alls ekkert fara í þennan skóla, hann vildi bara fara í lækjarskóla með öllum sínum vinum. Þannig að hérna ... af því að amma er svo veik þegar hann fæðist þá er sem sagt vinkona hennar sem hét Dóra sem að hjálpaði henni nú alveg ofboðslega mikið og átti heima rétt hjá ömmu og afa ... var ein, átti engin börn og hún var svona eins og uppeldis móðir hans pabba og sko hún hymdi yfir allri vitleysu sem hann gerði, hún klagaði aldrei í ömmu og afa yfir neinu sem hann var að gera og pabbi hafði rætt það við Dóru að hann væri mjög ósáttur við það að vera að fara í þennan kaþólska skóla hann vildi bara fara í lækjarskóla. Hann fór nokkur skipti, ákvað það svo að hann ætlaði ekkert að vera í þessum skóla þannig að þegar hann er bara lítill þá fer hann alltaf í skólan á morgnanna, fer með töskuna sína til Dóru og skilur hana þar eftir en fer svo bara einhvað útí bæ að leika sér. Og þá  var sem sagt eldsmiðja hérna rétt hjá, honum fannst rosalega ... ég fór eimitt að spurja hann „hvað vartu eigilega að gera yfir allan daginn ?“ því það voru allir vinir hans í skóla og þá var hann bara að fylgjast með eldsmiðunum vera að smíða og hann labbaði einhvað niður í bæ og hérna. Þetta gekk örugglega í viku og hérna hann ... það var einhver annar kunningi hans sem fór líka í þennan kaþólska skóla og hann lét nunnurnar alltaf vita af því að Geir væri lasinn og kæmi ekki í skólan og svo ... eftir þessa viku þá eru nunnurnar komnar með alveg ógurlega áhyggjur af því að hann væri kannski með berkla eða einhvað fárveikur af því það var nú margt í gangi á þeim tíma. Þannig það kom ein nunna heim til ömmu og afa til þess að athuga hversu mikið veikur Geir væri, en þá náttúrulega var ekki neitt að honum. Hann ætlaði bara ekkert í þennan skóla. Og þá einhvernveginn bara jájá. Ég hugsa að það hafi kannski einhvað verið skammaður fyrir að ljúga að nunnunum og að guði en hann náttúrulega endaði bara með því að svo á mánudeginum þá bara fór hann í lækjarskóla og það var ekkert meira veður úr því. Þannig að þarna þau, já. Eins og ég segi held ég að það hafi ekki verið með mjög kassalagað ... þessi börn fengu að hugsa einhvernvegin út fyrir ramman eins og að ... eins og ég segi, ég meina pabbi fer að læra að fljúga og á þeim tíma þá voru þeir bara örfáir sem að voru flugmenn hér, búsettir í hafnarfirði. Þannig þau leyfðu alveg fólki að prófa sig áfram. Og eins líka bara með barnabörnin. Það var ótrúlegt, þú veist afi greyið var látin sitja með teygjur um lappirnar því að ég var í teygju-twist. Hann sat karlgreyið bara í stólnum og ég sem sagt ... hann var með fæturnar sínar inn í teyjunni og ég var með þær yfir öðrum stól og þarna sat hann bara þangað til að ég hætti að hoppa í teyju og sagði ekki neitt. Og ég man einu sinni eftir því að einu sinni urðu mamma og pabba mjög reið við hann afþví að hann leyfði mér alltaf að vinna í Olsen Olsen og svo ef ég spilaði við einhvern annan og tapaði þá náttúrulega grenjaði ég alveg eins og ljón því að ég var náttúrulega vön því að vinna. (E: Hlær) Þannig að hann leyfði mér alltaf bara ... og fannst það bara alveg sjálfsagt, og þeim báðum. Og eins ömmu ef ég var að spila við hana.   E: Hún leyfði þér líka að vinna ?   A: Hún leyfði mér líka að vinna, jájá. Auðvitað leyfir maður börnunum að vinna. Og mér fannst líka rosalega gaman ef maður hugsar um ömmu að hérna að þá hringdi hún bara upp í Laujabúð sem var hérna rétt fyrir ofan og pantaði vörur og svo kom bara sendill með vörurnar heim.   E: Já okei   A: Og mér fannst svo gaman eimitt þegar sendillinn kom inn á eldhúsgólf með risa stóran pappakssa fullan af vörum ... mér fannst rosalega gaman að hjálpa ömmu að taka uppúr kössunum og raða í skápana og í ísskápinn, það var bara já, það var bara virkilega skemmtilegt.   E: Þannig að eldhusið hefur alltaf verið hennar staður ?   A: Alltaf   E: þú tengir mest við það ?   A: Já eigilega. Ég man ... Ég man ekki mjög oft eftir okkur í stofuni, en það var einna helst ef að við vorum að horfa á sjónvarpið því að þau voru mjög snemma komin með sjónvarp því að ég man eftir því að hérna ... Pabbi í einhverju af sínum utanlandsferðum ... Þegar hann var farinn að fljúa erlendis ... hann kom með sjónvarp handa þeim. Þannig að það er eldhúsið og það sem var svona eins og hálfgerð borðstofa og þar voru tveir rosalega kósý stólar þar sem þau sátu og horfðu á sjónvarpið. Það er svona það sem að ég man mest eftir okkur saman.   E: Er einhvað fleira sem þig langar að komi fram um ömmu þína ? Einhverjar minningar sem eru eftir sem þér þykri vænt um eða lýsa henni sem manneskju ?   A: Já hún var bara ofboðslega ... með stórt hjarta og mikið skap en mjög glaðlynd og hérna eins og ég segi hafði alveg ofboðslega gaman að vera innan um mikið af fólki. Skemmtilegasta vissi þegar hún gat puntað sig upp og farið í veislur henni fannst það alveg rosalega skemmtilegt.   E: Og var hún þá alltaf í þjóðlegum klæðnaði ?   A: Já hún var alltaf alveg ... já sko þegar ég er lítil man ég eftir henni svoleiðis en þegar að ég fer að eldast man ég eftir henni alltaf í ofboðslega fallegum kjólum og mjög væntanlega hefur það þá verið dóttir hennar sem að var þá að fara með Gullfoss og svo í siglingar með fyrirtækinu sem þau ráku hjónin ... náttúrulega keypti mikið af fallegum fötum á hana og hún var rosalega mikill fagurkeri og alltaf með klemmu eyrna lokka og hún var alltaf með brjóst nælur sem að margar konur voru þá með og mér fannst rosalega skrítið að vísu þegar hún lét klippa sig það tók mig langan tíma að jafna mig á því því að hún var alltaf með þetta fallega gráa hár svona í seinni tíð þegar maður hugsar um það, með þessa síðu fléttu sem að semsagt hún fléttaði sig og svo var hún tekin upp í hnút og sett svona net  yifr og svo allt í einu bara var þessi flétta farinn og hún var komin með skvísu klippingu ég ... mér fanst það rosalega skrítið en svo náttúrulega bara vandist maður því og hún var náttúrulega bara einhvað svo glæsileg einhvað svo bara smart alltaf og flott þegar maður hugsar bara til baka. Þó maður hafi kannski ekkert mikið verið að velta því fyrir sér þá. Nei ég bara held að ég hafi verið afskaplega já, lánsöm að eiga hana fyrir ömmu því hún var eins go ég segi mjög lífleg kona það alveg gustaði af henni þegar hún fór af staðog margt skemmtilegt sem að ... einhvernvegin eins og ég var að segja það passaði alltaf uppá það að það væri alltaf ... þú komst aldrei heim til þeirra án þess að þér ...einhverja hluta vegna gat hún töfrað fram ótrúlegustu veitingar eigilega úr engu og einhvern vegin fannst manni allt allt svo gott hjá þeim einhvernvegin og alltaf svo einhvað gott aðkoam til þeirra og spjalla ivð þau og hérna og ef að mamma og pabbi voru búin að segja nei yfir einhverju sem ég mátti ekki kaupa mér þá  var alveg á hrein að hún myndi gefa mér pening. Einhvertíman langaði mig svo í FH íþrótta tösku og mömmu og pabba fannst það alveg bara ..mig vantaði það alls ekki og þá labbaði ég bara til ömmu og lýsti því fyrir henni hvað mig langaði svakalega í þessa tösku því allar vinkonur mínar ættu svona þannig að hún bara gaf mér pening og ég labbaði í músík og sport og  keypti mér töskuna. Þannig maður var bara dekraður fram í fingur góma. Og náttúrlega bara yndisleg.   E: þá vill ég þakka þér kærlega fyrir viðtalið   A: Já takk sömuleiðis.Spurningaskrá 121. Viðtal við [4] 3 maí 2015 í Hafnarfirði   E: Í dag er 3 maí við erum staddar í Hafnarfirði. Ég heiti [5] viðmælandi minn er [6] og viðfangsefni viðtalsins eru frásagnir að ömmum sem er spurningaskrá 121 frá þjóðminjasafninu. Anna, viltu kannski byrja að segja mér hvar amma þín fæddist, hvað hún heitir ?   A: Amma mín hét Anna Friðbjörg Hannesdóttir. Og hún er fædd í Hafnarfirði, ég veit nú ekki alveg nákvæmlega hvar en hún fæðist 18 september 1986 (Anna mismælir sig en hér á að vera1886) og lést 25 janúar 1981. Hún var allaveg tíð húsfreyja og bjó allan sinn búskap á Hellu í Hafnarfirði Hennar maður var Gísli Guðmundsson sem að er sem sagt... var alltaf kallaður Gísli á Hellu og hans fjölskylda byggir húsið, eða sem sagt kjallaran eigilega sem er sem sagt bara steinhleðslu kjallari núna og þar bjó hann með foreldrum sínum og sjö systkinum að mig minnir. En þegar að amma mín og afi fara að búa í húsinu þá byggja þau efri hæðina. Reisulegt hús í Hafnarfirði. Að vísu aðeins 50 fermetrar. En bara mjög fallegt hús og áttu  mjög stóra lóð þar sem voru stórir kartöflugarðar og hérna afi minn átti part af fjörunni hérna í hafnarfirði þar sem hann var með skýli eða svona lítin þurrk hjall þar sem hann geymdi trylluna sína og þurrkaði fisk og þegar það var grásleppa þá þurrkaði hann grásleppuna á klöppunum á bakvið húsið. Þannig það var alltaf nógur matur í þessu húsi og amma mín, Anna var mjög góður kokkur og mikil smekk kona. Þau áttu afskaplega fallegt heimili og hérna hún var mikil félagsverga og það var alltaf... í minni minningu var alltaf fullt hús, eða fullt eldhús af konum, nágranna konum sem sátu og ... í eldhúsinu hennar ömmu og spjölluðu mikið og hlógu og oft á tíðum fannst mér þá sem krakka að þær væru að rífast en mjög væntanlega hafa þær bara verið að rökræða og segja einhverjar slúður sögur um nágrananna þeim fannst afskaplega gaman ef amma átti sjérrí tár, þá sátu þær stundum og drukku sjérrí og hlógu mikið og mér fannst rosalega gaman að sitja í... húsið þeirra var einhvern vegin þannig að þú komst inn í forstofu og þú gast labbað svona hring svo þær sátu í eldhúsinu og ég sat þá annaðhvort inn í hjónaherberginu sem maður labbaði þá inn fyrir aftan þóttist vera að lesa en var samt að hlusta á þær því mér fannst þær ótrúlega skemmtilegar. Og hérna, já og það var alltaf stöðugur gestagangur hjá henni ömmu Önnu. Hún var rosalega kát kona talaði alveg ofboðslega mikið en var mikil skap kona samt. Það áttu einhvernvegin allir bara að gegna því sem hún sagði. Og hérna, hún vissi alveg ofboðslega mikið. Vissi rosalega mikið um bara sína ætt og ættina hans afa og hvernig einhvernvegin allt tengdist hérna í Hafnarfirði og vildi mjög gjarnan ræða þetta við mig og hérna sat og ræddi þetta og sá að ég var nú eigilega alveg að detta út í þessari umræðu og hérna og þá sagði hún alltaf : „Anna hlustaðu á það sem ég er að segja því að því ég verð dauð þá man þetta engin“ Og því miður er þetta pínu satt því að eftir að amma dó þá bara einhvernvegin munum við hin ekki neitt um allar þessar sögur og allt þetta sem hún var að segja okkur. Ef maður hefði nú verið svolítið skynsamur þá hefði verið alveg frábært ef hún hefði bara skrifað þetta niður því að hérna hún var alveg bara óhemju hafsjór af miklum fróðleik um bara fólkið í hafnarfirði og hvernig allir tengdust og kunni ótrúlega mikið af sögum og ... þannig að því miður þá bara ég eigilega bara já var bara krakki og man ekki allar þessar sögur sem hún var að segja og allt um sitt samtíðar fólk. Amma Anna átti tvö börn, sem sagt pabba minn hann Geir og svo Hönnu systir hans. Það var níu ár á milli þeirra og þegar að pabbi minn fæddist þá varð hún mjög veik af barnsfara sótt og eigilega jafnaði sig aldrei eftir það. Því að í tímana rás þá var það þannig að hún ... þó svo að hún hafi verið svona já, hún var ... vildi alltaf vera einhversstaðar á flakki og þvælast um þá eigilega í seinni tíð gat hún það ekki því hún var svo slæm í fótunum eftir þessa barnfara sótt en henni fannst aldrei leiðilegt ef einhver af barnabörnunum eða einhver kom og bauð henni í bíltúr. Hún var svo mikil flökkukind. Og hérna, hún já, hún ... það var alltaf ... hún tók alltaf opnum örmum á móti okkur öllum, við sem sagt ... ég er eina barn foreldra minna en dóttir hennar átti um 5 börn sem að amma hugsaði mikið um því að þau voru oft fjarverandi vegna vinnu sem sagt tengdarsonur hennar ömmu átti síldarplön út um bara allt ísland og þau hjónin voru mikið fjarverandi í því og þá voru krakkarnir þeirr oft bara í pössun hjá ömmu og afa og einhvernvegin er það þannig að við hugsum öll með ofboðslega miklum hlýhug og væntum þykju um ... um þessi hjón, því að þó að húsið hafi ekki verið stórt þá var mikil ást og umhyggja í því og alltaf allt gerst til að reyna að gleðja okkur með allskonar hlutum.   E: Mhm. Hver er svona þín fyrsta minning af ömmu ?   A: Já hmm ég held að það sé sko svona eigilega, þar sem ég sat í eldhúsinu og hún var að sjóða grásleppu og hérna ... og var líka að sjóða kartöflur og hún vissi að mér fannst svona smælkið rosalega gott og ég held ég muni eftir því að ég sat í eldhúsinu og var búin að stappa smælkinu saman við alveg rosalega mikið af smjöri og var að gefa mér þetta og foreldrar mínir voru ekkert rosalega hrifnir af því einhverja hluta vegna, en þúst, en já svo vissi ég alltaf, það var ákveðin skúffa í eldhúsinu, þar sem hún átti síríus rjóma súkkulaði, það var alltaf einhverja hluta vegna til ég held að ég muni eftir þessari skúffu og eimitt þegar hún var að gefa mér smælkið og líka einhvernvegin sat hún svo oft ... það var svona gömul rafha eldavél í eldhúsnu og hún sat einhvernvegin þar við ... ég meina hún bakaði pönnukökur og sat þá við eldavélina. Ég held að þetta sé svona .... og eins líka þegar hún klæddi sig upp, hún átti rosalega falleg peysuföt. Henn fannst mjög gaman að punta sig og átti alveg ótrúlega mikið af allskonar kremum og ilmvötnum og ég man líka eftir henni eimitt þegar við sátum saman í ... við snyrtiborðið í ... við... í svefnherberginu og sátum bara í ilmvatns skýi því hún setti aldrei lítið af ilmvatni á sig. Held að svona það sé það sem ég man svona ef maður, já fer að hugsa um það.   E: En voru þá þessar snyrtivörur einhvað sem hún var að kaupa sjálf eða einhvað sem hún, fékk hún þetta gefið ?   A: Ég eigilega bara veit það ekki. Að vísu, eins og ég minntist á áðan þá hérna var tengdasonur hennar með þessi stóru síldarplön og var með útgerð og skipið sem að hann var með og skipin, silgdu náttúrulega til útlanda og eins var semsagt maðurinn hennar, hann afi minn Gísli, hann silgdi í semsagt í stríðinu var hann á togara sem silgdi með fisk frá Íslandi til Englands og vissi hvað sinni konu þótti gaman að fá og keypti þá mjög gjarnan handa henni, já, öll þessi huggulegu krem og ilmvötn og allskonar syttur og vasar og eins og ég segi bara þau áttu ofboðslega fallegt heimili og ef ég ber það svona saman við ... heimilið þeirra, svo átti ég ömmu og afa á Raufarhöfn og maður ber þessi heimili saman inní þessu ... að koma inn í litlu fermetrana, 50 fermetrana í Hafnarfirði, það var eigilega eins og bara, pínu höll, þú veist manni fannst þetta hús aldrei lítið. Það var allt svo smekklegt og huggulegt og fallegt þar inni. Eina sem ég man að mér fannst óþægilegt, að kló ... það var gerð viðbygging við húsið þar sem var forstofa og þar var pínu lítið klósett og það var ekki hiti þar þannig maður þurfti að bara bíta á jaxlin og hlaupa fram í forstofu  og inn á klósettið til að fara pissa því það var sko nístings kuldi þar inni en það var aldrei ... það var ekki baðkar eða sturta og ég held þau hafi bara þvegið sér við vask eða vaskafat eða einhvað en það var alltaf ... ég man aldrei eftir að það hafi verið einhver svita .... það var alltaf rosalega góð lykt af þeim þú veist þau voru alltaf mjög snyrtileg þó þau hefðu ekki svona flotta bað aðstöðu eins og við höfum núna.   E: Já eimitt. En hún menntaði sig aldrei ?   A: Hún fór í Kvennaskólan. Hún sko ... Amma Anna, afi eða sem sagt, pabbi hennar hann Hannes ... Hannes Jóhann Friðbjörn Jóhannsson hann var verkstjóri hjá Einar Þorgilssyni sem að, átti þá stóra verslun hérna í ... Verslun Einars Þorgilssonar hérna í Hafnarfirði og var þar með saltfiskverkun og hann sem sagt var verkstjóri þar þannig að hún eigilega elst ... eða semsagt í sínu uppeldi þá skorti henni í raun og veru voða lítið og þau áttu ... voru það efnuð og þannig þenkjandi að hún er send í kvenna skólan í Reykjavík og sem sagt er þar uuu hvernig hún kynntist svo afa eigilega veit ég ekki hann eigilega kemur úr pínu öðruvísi átt. Hann var öðruvísi týpa heldur en hún. Hann var ofboðslegur vinnuþjarkur. Hann sagði ekki margt, mjög hæglátur og lokaður maður, en ég man alltaf eftir því að ... í stofunni hjá ömmu var mynd af ungum manni sem stóð alltaf, alla þeirra búskap var mynd af þessum manni. Og ég svo sem spáði aldrei í það þegar ég var lítil hver í ósköpunum þetta væri en það er ekki fyrr en ég fer ... er unglingur og fer að gefa þessu, sem sagt gaum, að ég fer að spurja ömmu hver þetta er. Og þá var þetta greinilega, kannski, ég veit ekki hvort maður á að segja það, hennar ást. Stór ástin í hennar lífi. Ég man nú ekki hvað þessi maður hét en þetta var maðurinn sem hún verður fyrst ástfangin af og hún trúlofast þessum manni. Hann aftur á móti veikist af einhverjum af þessum stóru sóttum ... spænsku veikinni eða einhverju öðru sem að var þá í gangi og deyr. Og já ... svo kynnist hún afa og afi mátti einhvern vegin bara umburða það að þarna væri alltaf bara ... upp á skenk inni í stofu mynd af gamla kærastanum hennar og bara einhvernvegin tók því eins og það var. Ég man aldrei eftir því að það hafi verið neitt en ég meina það fór aldrei á milli mála að þeim þótti afskaplega vænt um hvort annað. En ég held samt að hin hafi kannski verið ástin í hennar lífi. Kannski svona stóra ástin svona þó að þau hafi já alla tíð verið mjög góð við hvort annað og allt það, en. Já.  Og svona eftir á hyggja þá hugsar maður bara hvað afi ... já, var umburðalyndur að hafa alltaf gamla kærastan bara einhvernvegin þarna uppá vegg og það (E: Já eimitt) og það þótti öllum það bara einhvernvegin sjálfsagt og líka, einhverntíman spurði ég pabba um þetta og hann vissi alveg ... jú jú þetta er maðurinn sem amma þín var einu sinni trúlofaður. Öllum fannst þetta einhvernvegin bara svo sjálfsagt að þessi mynd væri þarna. Það var einhvern vegin bara ... mér fannst þetta ekki skrítið þegar amma var að segja mér þetta en það er kannski ekki fyrr en að ég svo bara verð eldri, að ég fór eimitt að pæla í því hvað, já afi var í rauninni umburðalyndur yfir þessu öllu saman (E: Eimitt) Það var svo lítið hann, hann var ... en kannski hefur hann verið inn í sér pirraður yfir því en hann hefði aldrei sagt það, það einhvernvegin var hann ... var þannig   E: Breyttust samskipti þín einhvað frá því að þú varst barn og þangað til þú varðst fullorðin við ömmu þína?   A: Já ég náttúrulega var rosalega mikið hjá henni ömmu þegar ég var krakki, fannst alveg ofboðslega gaman að koma þangað og hún var í göngufæri, þegar ég var að labba úr skóla, þá kom ég mjög gjarnan heim til hennar, fannst þægilegt að koma þangað og hérna, eyddi drjúgri stund hjá henni.   E: Og hvað varstu þá að gera ?   A: Aðallega að lesa og spjalla við hana og spjalla við afa. Og fara með afa í göngutúr niður í bæ. En þau áttu alveg fullt fullt ... þau áttu óhemju mikið af bókum og hérna og ég hafði mikla ánægju á að sitja þar bara í ró og næði og ... hérna það var svona klukka í stofunni hjá þeim sem sló alltaf á heila tímanum og einhvað tikkið í klukkunni og einhvað, æj það var bara alltaf svo þægilegt að vera hjá þeim. Svo var loft yfir húsinu og það var sko fullt fullt fullt af dóti. Og hérna, mér fannst rosalega ... það var svona ... rosalega brattur stigi þar upp og maður þurfti að fara upp um lúgu en mér fannst svakalega gaman að fara þangað upp og vera þar uppi og bara fá að grauta í dótinu sem var þar. Amma greinilega henti aldrei neinu og systir hans pabba var rosalega mikil skvísa. Og hérna, amma hélt uppá alla kjólana og alla hattana og allt sem hún átti og mér fannst svakalega gaman að vera þarna uppi og skoða þetta og amma meira að segja hélt upp á ástarbréf sem systir hans pabba hafði átt af því hún sem sagt var í ástarsambandi við amerískan hermann og ég alveg óvart komst í þessi bréf og las þau náttúrulega alveg upp til agna og fannst þetta ógurlega spennandi og komst þá að því að elsti sonur systir hans pabba var sem sagt ástandsbarn og það var upp mikið ... já ... það fór mikið af og margt í gang þegar ég fór að spurja um þetta af því það átti ekkert endilega að segja mér það, þó að, sem sagt allir hefðu vitað þetta og hérna ... þannig að þessi ... þetta loft var fullt af allskonar dóti sem að var skemmilegt að gramsa í og ... þegar að amma var svo sem búin að segja mér það að hérna að Hanna systir hans pabba hafði átt barn með ameríkana og fór svo að segja mér alla sögun um þetta allt saman og maður fór svo sem að spurja ömmu, sérstaklega kannski hvernig afa hefði þótt þetta og hún, gaf nú voða lítið út á það en ... en ég man svo eftir því að þegar afi minn er orðin mjög fullorðinn og og hérna var farin að rugla pínu lítið en býr ennþá heima hjá ömmu og þá var eldhúsið hjá ömmu fullt af eimitt einhverjum gömlum vinkonum og einhverjum kounm sem voru allar að hlægja og þá man ég allt í einu að þá kom afi rjúkandi inn í eldhús, alveg ösku reiður og argaði á ömmu, einhvað sem ég hafði aldrei séð áður. „Ég vil ekki .... Ég vil ekki hafa þessa hermenn í húsinu. Komdu þessum hermönnum út úr húsinu. Bara burt með þá“ og varð mjög mjög reiður. Og hún var að reyna að róa hann og segja „Gísli minn þetta er nú bara hérna hún Ingibjörg á móti og Sjana systir.“ Og einhvað þannig að ég hugsa nú að þó svo að afi hafi ekkert sagt mikið á sínum tíma, að þá hafi hann alla tíð verið mjög leiður yfir þessu. Miða við þessi viðbrögð þegar hann er orðin þetta fullorðinn og hérna. Já, þannig að hérna það hefur svo sem greinilega eitt og annað gengið á hjá þeim. (E: Mhm) En hún einhvernvegin svona kona sem að einhvern vegin reyndi að gera gott úr öllu og bara já, einhvernvegin tók þessu bara eins og það var.   E: En svo þegar þú verður fullorðin ?   A: Sko, þegar ég er fullorðin þá kannski kem eg sjaldnar til hennar það einhvern vegin, því miður verður það oft þannig að maður verður sjálfur upptekin afþví að vera unglingur og, og eldist en ... Jú, ég kom nú samt oft til hennar og alltaf var Síríus rjómasúkkulaðið í skúffunni og hérna maður reyndi nú að sendast einhvað fyrir hana og svo náttúrulega er ég svo heppin að foreldrar mínir byggja hús í kartöflugaðrðinum, gamla, hennar þannig að hún verður minn nágranni. Og amma kannski líka svolítið heppin með það að fá okkur í næsta nágrenni því hún þurfti aldrei að fara á elliheimili. Hún bjó í húsinu sínu bara þangað til hún dó. Eða réttara sagt hún fór inn á spítala og var þar bara í nokkra daga og svo bara deyr hún og hérna, á þeim tíma áttum við labrador tík sem hafði mikla matarást á henni ömmu af því að hún stalst alltaf að heiman og við hlupum bara yfir í næsta hús og þá var hún komin inn í eldhús hjá ömmu og þessi tík var orðin æði þykk og ég man einhvertíman þegar pabbi hljóp yfir til þess að athuga hvort tíkin væri ekki örugglega hjá ömmu að þá sem sagt segir hann ... horfir hann á hana og sér að hún er með uu mjólkurskegg og þá hafði amma verið búin að smyrja handa henni brauð með kæfu og gefa henni mjólk að drekka og þegar pabbi segir mamma þú átt ekkert alltaf að vera að gefa henni einhvað að borða hún er orðin svo þykk þá var hún með viskastykki að reyna þurrka mjólkur skeggið (E: Hlær) alveg „Hvað, nei ég gef henni aldrei neitt og hvaða vesen er þetta á ykkur“ en það fór ekkert á milli mála, líka út af því að hundurinn bara ... hann elskaði að fara þarna yfir. Þannig það var alveg sama hvort það væru menn eða dýr, öllum fannst rosalega notalegt að koma þarna í litla eldhúsið hennar. Og hún greinilega líka einhvernvegin leyfði alltaf allt, þú veist. Pabbi átti hrafn þegar hann er unglingur og býr heima hjá þeim. Sem sagt finnur hann einhversstaðar hrafnshreiður og kemur heim með hrafnunga sem hann elur upp sem að olli miklum usla hérna í hverfinu því að allar vinkonurnar sem að voru í eldhúsinu að drekka sjérrí voru alveg brjálaðar yfir þessu því að hann hafði mikla ánægu af því að setjast á allar þvotta snúrur og pilla klemmurnar af þannig að þvotturinn datt allur í jörðina og eins bara fór hann inn um glugga hjá fólki og stal öllu steini léttar a þannig það endaði með því að bara til þess að halda friði hérna í hverfinu að þá var farið með hrafninn uppí sveit á einhvern sveitabæ. Bara og honum var sleppt þar hjá einhverju vinafólki þeirra því það logaði allt í óeirðum út af hrafninum sem að hérna náttúrulega ... já lét þvottinn detta á jörðina.   E: En amma hefur bara tekið því með ró ?   A: jájá þetta var bara ... og líka hún náttúrulega bara hafði þvílíka ást á pabba. Systir hans talaði oft um það að það hefði bara verið eitt barna í hennar lífi og það var Geir. Og hérna, þannig að hann einhvernvegin mátti alltaf allt. Já. Var líka með einhvern risa stóran hund sem að ... já var heldur ekkert mjög vel liðin hér í hverfinu en, þetta einhvernvegin ... hún bara skammaðist ekkert mikið yfir þessu og hérna ... jaá ég ... þannig að maður man svona eftir sumum sögum sem að pabbi var að segja mér um hana þegar hann er að alast upp og þau voru með hænur og þau eru með geitur en það er nú fyrir mína tíð en það sem mér fannst skemmtilegast í kringum húsið þeirra er að það var svo mikið af ... hvað segir maður, ekki kúmen tré heldur einhverjir svona kúmen runnar. Þannig að maður labbaði hérna í kringum húsið og þá gat maður bara verið að týna sér kúmen bara til þess að borða og ég man maður fór stundum út og hún þurrkaði þetta einhverja hluta vegna í koddaveri, kúmenið (E: Já) sem hún notaði svo til þess að baka úr og og já. Þannig að hérna ... nei auðvitað breytist þetta kannski líka, bæði verður hún eldri og kannski man ekki eins mikið og einhvernvegin því miður var það þannig að maður kom ekki eins oft þangað þegar maður eldist eins og þegar maður var þegar maður var barn. En mér fannst alltaf rosalega vænt um að koma til hennar.   E: Hvaða áhrif finnst þér hún hafa haft á líf þitt ? Einhvað sem þú hugsar svona núna í seinni tíð ? í????????aður var barn. en um að koma til hennar.  þegar maður eldist eins og þegar maður var þegar maður var barn. en   A: Já. Kannski ... ég hef stundum hugsað, af því að mér finnst rosalega gaman að elda mat, hvort ég hafði það frá henni því að hún eldaði ótrúlega góðan mat. Og eigilega ótrúlega góðan mat stundum úr sára litlu. Bara uuu allskonar fiskisúpur, og hún greinilega fylgdist rosalega vel með þó hún væri orðin pínu einangruð þarna heima þá einhvernvegin fylgdist hún rosalega vel með einhvernvegin öllu og kannski líka, þó hún hafi kannski ekkert verið að elda eftir einhverjum sérstökum uppskriftum, einhvern vegin bara uppúr sjálfum sér og og einhvernvegin ... og það var allt svo fall ... einhvernvegin hún lagði svo fallega á borð, þetta var allt gert með svo ... já einhverju svona smá listrænu ívafi í raun og veru. Maturinn var alltaf svo girnilegur, þó það væru bara soðnar kartöflur og og soðin fiskur með beinum eins og var þá, (E. Mhm) ýsa með beinum ... Einhverja hluta vegna gerði hún allt svo rosalega girnilegt þannig að ég held kannski að ég hafi nú pínu fengið þann mataráhuga frá henni. Og hérna ... já kannski þetta að reyna sjá kannski bara það besta úr öllu ég veit það ekki en hérna já en þau bæði ... eins ólík og þau voru þá bara já þá voru þau alveg yndisleg   E: Þú talaðir líka um að það hafi verið mikið af bókum heima hjá þeim  ? Helduru að það hafi haft einhver áhrif á þína bókmennta....   A: Já þessar bækur eru náttúrulega sko ... voru líka mikið af þessum bókum voru bækur sem þau skyldu eftir, systkinin, hjá þeim sem sagt pabbi minn hann Geir og Hanna systir hans þannig að ég var að lesa oft allskonar einhverjar gamlar barnabækur sem að þau hefðu lesið á sínum tíma og hérna var meira að segja að reyna stauta mig í gegnum hérna H.C. Andersen á dönsku afþví að þau voru öll til. Það sem sagt var pabba, sem sagt sem þau gefa honum, bókahillur með öllu ritsafninu hans. Já veistu hvað ég hugsa það ég náttúrulega las alltaf alveg rosalega mikið (E: Mhm) Og hérna, og einhvernvegin bara þetta heimilslíf sem var hjá þeim alltaf allt ... allt þetta fólk sem var þarna í kringum þau og kannski fannst mér það líka skemmtilegt af því ég er náttúrulega eina barn foreldra minna. Mér fannst gaman að vera þarna, það var alltaf ... það var alltaf einhvað í gangi það var alltaf einhvað að gerast. Og þau einhvernvegin, bara, kipptu sér einhvernvegin aldrei upp við neitt. Eins og þegar ég fór og hérna, frétti af læðu með villikettlinga í gömlu húsi hérna í Hafnarfirði sem að engin bjó í og mig langði svo í kött og ég mátti ekki fá kött og ... þannig ég fór bara og sótti alla kettlingana og setti þá bara inn í kjallara hja ömmu og afa alveg með það á hreinu að þau myndu ekki segja neitt við því. Því það var alltaf köttur hjá þeim þegar ég var lítil og þau svo sem sögðu ekki neitt yfir því að allt í einu væri kjallarinn orðin stútfullur af kettlingum (E: Hlær) sem að skældu og skældu á mömmu sína af því að ég náttúrulega var ekkert að spá í það að auðvitað þurfti mamman að vera með þeim og gefa þeim að drekka. Þannig að hérna. Já þau tóku þessu með mikilli ró en amma hafði nú áhyggjur af aumingja litlu kisunum ... þyrftu nú kannski ... og ræddi það við mig eimitt „Anna, hérna, aumingja mamman nú er hún að leita af börnunum sínum og börnin að leita af mömmuni“ þú veist hún tók einhvern ... ég var aldrei skömmuð þú veist heldur var þetta bara rætt út frá því og náttúrulega endaði með því að ég sat og grenjaði og grenjaði yfir því að ég væri búin að stela börnunum af kisumömmunni þannig að það endaði með því að ég sem sagt hringdi í pabba og sagði honum hvað ég hefði gert sem ég ætlaði náttúrulega aldrei að segja ... sagði honum hvað ég hafði gert og pabbi kom og við tókum öll kisubörnin og hann keyrði með mig og ég skilaði börnunum aftur til mömmu sinnar en þau náttúrulega æstu sig ekki neitt yfir þessu. Tóku þessu bara eins og þetta væri eðlilegasti hlutur í heimi, þarna voru komnir fimm villi kettlingar allt í einu í kjallaran. Já, og svo man ég eftir því líka að mér fannst rosalega gaman þegar þau ... þegar amma var ...  hún var með þvottapott í semsagt ... og svona stórt, hvað heitir þetta ... svona tré prik einhvað ... þetta heitir nú einhvað og hræðri í öllum þvottinum með þessu priki og einhvernvegin og hún stóð þarna niðri í stígvélunum sínum og ég var þarna í mínum stígvélum og það var slanga og þú veist það var svo gaman að sulla þarna niðri þegar hún var í þvottinum þannig þú veist þetta var náttúrulega rosaleg vinna en ég man að mér fannst þetta mjög gaman ... að vera þarna niðri þegar hún var að sullast í öllum þessum þvotti í þvottapottinum.   E: En þegar þú hugsar svona til baka heldur þú þá að hún hafi haft svona ákveðnar skoðanir á jafnréttirmál  ?   A: Jaa ég eigilega svo sem veit það ekki, en það var svo sem alveg á hreinu, verkaskiptingin á heimilinu hjá þeim. (E: Já ) Afi náttúrulega vann og og sko. þau áttu mjög gott líf, ég meina, þegar ég hugsa til baka, þó að húsið hafi verið lítið þá áttu þau alltaf nóg af öllu. Hann vann en hún bara ræði öllu. Ég held að það hafi bara verið þannig og ég held bara að afi þessi hæglætis maður hann bara gerði bara nákvæmlega eins og hún vildi ég held hann hafi bara verið búin að átta sig á því að það hafi bara verið best og jú ég held sko, þegar maður hugsar til baka að hún náttúrulega var rosalegur kvennskörungur og hún hafði sko skýrar skoðanir á ... á öllu sem einhvernvegin var að gerast. Og fylgdist rosalega vel með öllu hún var já mjög svona þenkjandi kona, þannig jú veistu hvað ég hugsa það að svona á þeim tíma hafi hún verið ... og líka ef maður hugsar um það þá ... hún á þessi tvö börn. Og bæði fóru frekar óhefðbundnar leiðir í lífinu. Sem sagt önnur ... eða semsagt systir hans pabba hún náttúrulega giftist þessum útgerðarmanni og hún sem sagt er farin að fara til útlanda og hún er með fullt af fólki í vinnu og hún sem sagt vann allt ég meina hún eldaði ofan í fólkið á síldarplaninu, hún sá um launin og hún réði fólk í vinnu og var alveg semsagt ... átti fimm börn og var eigilega bara ... rak eigilega bara fyrirtæki með manninum sínum, þegar maður hugsar ... hugsar ... hún var ekki inn í neinum kassa, sú kona og ég held að þau hafi bæði pínu borið barð af því uppeldi sem þau höfðu fengið hjá ömmu og afa því að svo náttúrulega á þeim, fer pabbi minn að læra að fljúga sem að er sko ekki algegnt á þeim tímum. Þannig ég held að þau hafi ekki fengið neitt svona kassalaga uppeldi ég held nefnileg að þau hafi fengið hreinlega bara að prófa sig áfram í lífinu og þau einhvernvegin tekið því öllu svona eins og þegar ég kom með kisurnar, bara með svona ágætis ... já svona stómískri ró og mér fannst það nú eimitt alltaf svolítið skemmtileg saga sem að ég oft bar upp að pabba, uu  einhverja hluta vegna sótti systir hans í það ... þá var sem sagt voru semsagt nunnuirnar hérna se að ráku st. Jósepsspítala og allt það og þær voru með skóla og einhverja hluta vegna vildi nú Hanna systir hans pabba fara í þennan kaþólska skóla og þau bara leyfðu henni það þó að þau væru ekkert kaþólsk trúuð og henni fannst þesski skóli bara algjört æði. Þannig það verður á að pabbi er sendur í skólan líka og hérna hann var alls ekkert sáttur við það hann vildi alls ekkert fara í þennan skóla, hann vildi bara fara í lækjarskóla með öllum sínum vinum. Þannig að hérna ... af því að amma er svo veik þegar hann fæðist þá er sem sagt vinkona hennar sem hét Dóra sem að hjálpaði henni nú alveg ofboðslega mikið og átti heima rétt hjá ömmu og afa ... var ein, átti engin börn og hún var svona eins og uppeldis móðir hans pabba og sko hún hymdi yfir allri vitleysu sem hann gerði, hún klagaði aldrei í ömmu og afa yfir neinu sem hann var að gera og pabbi hafði rætt það við Dóru að hann væri mjög ósáttur við það að vera að fara í þennan kaþólska skóla hann vildi bara fara í lækjarskóla. Hann fór nokkur skipti, ákvað það svo að hann ætlaði ekkert að vera í þessum skóla þannig að þegar hann er bara lítill þá fer hann alltaf í skólan á morgnanna, fer með töskuna sína til Dóru og skilur hana þar eftir en fer svo bara einhvað útí bæ að leika sér. Og þá  var sem sagt eldsmiðja hérna rétt hjá, honum fannst rosalega ... ég fór eimitt að spurja hann „hvað vartu eigilega að gera yfir allan daginn ?“ því það voru allir vinir hans í skóla og þá var hann bara að fylgjast með eldsmiðunum vera að smíða og hann labbaði einhvað niður í bæ og hérna. Þetta gekk örugglega í viku og hérna hann ... það var einhver annar kunningi hans sem fór líka í þennan kaþólska skóla og hann lét nunnurnar alltaf vita af því að Geir væri lasinn og kæmi ekki í skólan og svo ... eftir þessa viku þá eru nunnurnar komnar með alveg ógurlega áhyggjur af því að hann væri kannski með berkla eða einhvað fárveikur af því það var nú margt í gangi á þeim tíma. Þannig það kom ein nunna heim til ömmu og afa til þess að athuga hversu mikið veikur Geir væri, en þá náttúrulega var ekki neitt að honum. Hann ætlaði bara ekkert í þennan skóla. Og þá einhvernveginn bara jájá. Ég hugsa að það hafi kannski einhvað verið skammaður fyrir að ljúga að nunnunum og að guði en hann náttúrulega endaði bara með því að svo á mánudeginum þá bara fór hann í lækjarskóla og það var ekkert meira veður úr því. Þannig að þarna þau, já. Eins og ég segi held ég að það hafi ekki verið með mjög kassalagað ... þessi börn fengu að hugsa einhvernvegin út fyrir ramman eins og að ... eins og ég segi, ég meina pabbi fer að læra að fljúga og á þeim tíma þá voru þeir bara örfáir sem að voru flugmenn hér, búsettir í hafnarfirði. Þannig þau leyfðu alveg fólki að prófa sig áfram. Og eins líka bara með barnabörnin. Það var ótrúlegt, þú veist afi greyið var látin sitja með teygjur um lappirnar því að ég var í teygju-twist. Hann sat karlgreyið bara í stólnum og ég sem sagt ... hann var með fæturnar sínar inn í teyjunni og ég var með þær yfir öðrum stól og þarna sat hann bara þangað til að ég hætti að hoppa í teyju og sagði ekki neitt. Og ég man einu sinni eftir því að einu sinni urðu mamma og pabba mjög reið við hann afþví að hann leyfði mér alltaf að vinna í Olsen Olsen og svo ef ég spilaði við einhvern annan og tapaði þá náttúrulega grenjaði ég alveg eins og ljón því að ég var náttúrulega vön því að vinna. (E: Hlær) Þannig að hann leyfði mér alltaf bara ... og fannst það bara alveg sjálfsagt, og þeim báðum. Og eins ömmu ef ég var að spila við hana.   E: Hún leyfði þér líka að vinna ?   A: Hún leyfði mér líka að vinna, jájá. Auðvitað leyfir maður börnunum að vinna. Og mér fannst líka rosalega gaman ef maður hugsar um ömmu að hérna að þá hringdi hún bara upp í Laujabúð sem var hérna rétt fyrir ofan og pantaði vörur og svo kom bara sendill með vörurnar heim.   E: Já okei   A: Og mér fannst svo gaman eimitt þegar sendillinn kom inn á eldhúsgólf með risa stóran pappakssa fullan af vörum ... mér fannst rosalega gaman að hjálpa ömmu að taka uppúr kössunum og raða í skápana og í ísskápinn, það var bara já, það var bara virkilega skemmtilegt.   E: Þannig að eldhusið hefur alltaf verið hennar staður ?   A: Alltaf   E: þú tengir mest við það ?   A: Já eigilega. Ég man ... Ég man ekki mjög oft eftir okkur í stofuni, en það var einna helst ef að við vorum að horfa á sjónvarpið því að þau voru mjög snemma komin með sjónvarp því að ég man eftir því að hérna ... Pabbi í einhverju af sínum utanlandsferðum ... Þegar hann var farinn að fljúa erlendis ... hann kom með sjónvarp handa þeim. Þannig að það er eldhúsið og það sem var svona eins og hálfgerð borðstofa og þar voru tveir rosalega kósý stólar þar sem þau sátu og horfðu á sjónvarpið. Það er svona það sem að ég man mest eftir okkur saman.   E: Er einhvað fleira sem þig langar að komi fram um ömmu þína ? Einhverjar minningar sem eru eftir sem þér þykri vænt um eða lýsa henni sem manneskju ?   A: Já hún var bara ofboðslega ... með stórt hjarta og mikið skap en mjög glaðlynd og hérna eins og ég segi hafði alveg ofboðslega gaman að vera innan um mikið af fólki. Skemmtilegasta vissi þegar hún gat puntað sig upp og farið í veislur henni fannst það alveg rosalega skemmtilegt.   E: Og var hún þá alltaf í þjóðlegum klæðnaði ?   A: Já hún var alltaf alveg ... já sko þegar ég er lítil man ég eftir henni svoleiðis en þegar að ég fer að eldast man ég eftir henni alltaf í ofboðslega fallegum kjólum og mjög væntanlega hefur það þá verið dóttir hennar sem að var þá að fara með Gullfoss og svo í siglingar með fyrirtækinu sem þau ráku hjónin ... náttúrulega keypti mikið af fallegum fötum á hana og hún var rosalega mikill fagurkeri og alltaf með klemmu eyrna lokka og hún var alltaf með brjóst nælur sem að margar konur voru þá með og mér fannst rosalega skrítið að vísu þegar hún lét klippa sig það tók mig langan tíma að jafna mig á því því að hún var alltaf með þetta fallega gráa hár svona í seinni tíð þegar maður hugsar um það, með þessa síðu fléttu sem að semsagt hún fléttaði sig og svo var hún tekin upp í hnút og sett svona net  yifr og svo allt í einu bara var þessi flétta farinn og hún var komin með skvísu klippingu ég ... mér fanst það rosalega skrítið en svo náttúrulega bara vandist maður því og hún var náttúrulega bara einhvað svo glæsileg einhvað svo bara smart alltaf og flott þegar maður hugsar bara til baka. Þó maður hafi kannski ekkert mikið verið að velta því fyrir sér þá. Nei ég bara held að ég hafi verið afskaplega já, lánsöm að eiga hana fyrir ömmu því hún var eins go ég segi mjög lífleg kona það alveg gustaði af henni þegar hún fór af staðog margt skemmtilegt sem að ... einhvernvegin eins og ég var að segja það passaði alltaf uppá það að það væri alltaf ... þú komst aldrei heim til þeirra án þess að þér ...einhverja hluta vegna gat hún töfrað fram ótrúlegustu veitingar eigilega úr engu og einhvern vegin fannst manni allt allt svo gott hjá þeim einhvernvegin og alltaf svo einhvað gott aðkoam til þeirra og spjalla ivð þau og hérna og ef að mamma og pabbi voru búin að segja nei yfir einhverju sem ég mátti ekki kaupa mér þá  var alveg á hrein að hún myndi gefa mér pening. Einhvertíman langaði mig svo í FH íþrótta tösku og mömmu og pabba fannst það alveg bara ..mig vantaði það alls ekki og þá labbaði ég bara til ömmu og lýsti því fyrir henni hvað mig langaði svakalega í þessa tösku því allar vinkonur mínar ættu svona þannig að hún bara gaf mér pening og ég labbaði í músík og sport og  keypti mér töskuna. Þannig maður var bara dekraður fram í fingur góma. Og náttúrlega bara yndisleg.   E: þá vill ég þakka þér kærlega fyrir viðtalið     A: Já takk sömuleiðis. 

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Hún Lára amma mín í Hrygg var fædd í Króki í Hraungerðishreppi. Ég var meir og minna alin upp hjá henni og Guðjóni Afa. Ég man vel eftir þegar hún var að kenna mér að prjóna. Ekki hef ég verið gömul þá því hún dó árið 1955 um haustið. Þetta sumra, 1955 muna allir sunnlendingar enda með afbigðum votvirasamt. En ég man eftir sólmyrkvanum. á voru allir komnir inn í midagskaffi og sáru allir í kring um borðið og svo dimmdi og mer finnst i minningunni að allir hafi smækkað að stærð, ég se þetta fyrir mér, eg fædd 1946. Svo dimmdi og kólnaði og allt varð hljótt. Það var enginn verulega vel undir þessi ósköp búinn, en vissu samt. En núna vita allir allt um væntanlegan sólmyrkva og búnir að fá sér sérstök gleraugu og allt. Hún Amma min kenndi mér líka að lesa. Að kveða að hét að, undirbúningur fyrir lestur. En þegar ég kom til Rvíkur og fór í Tímakennsluna hjá Helga Þorlákssyni, 6 ára gömul, urðu þetta einhver vandræði, þar var kenndur hljóðlestur og ég ruglaði öllu saman, varð sennilega lesblind úr út öllu saman... Lára amma mín var stór og myndarleg kona, en Guðjón Afi lítil og mjór. Þau voru mér afskaplega góð og ólu mig upp til 6 ára aldurs og ég var í sveitinni til 15 ára aldurs hjá afa, reyndar bara á sumrin. Nóg að gera í svietinni. Svo var það Helga föðuramma mín. Þær voru systur, ég er sem sé skyldleikaræktur, en bara alveg venjuleg samt. Helga átti heima á Víðimelnum og var Magnús afi minn togarasjómaður. Hann sigldi öll stríðsárin til Englands og var skipið hans ekki fyrir neinum skakkaföllum. En 2 árum ca eftir stríð tók afa út af togara. Skrítið þetta líf. en Helga amma átti mjög fallegt og skrautlegt heimili. Afi kom með dót i búið erlendis frá. ég erfði silfurubolla stell eftir Helgu ömmu þegar búinu hennar var skift.. Ég er alltaf að dást að því núna að eg á bæði Mömmu og tengdamömmu á lífi og ég sjálf fædd 1946. Þær tiltölulega hressar.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég átti fullt af ömmum 2 blóðskyldar og eina sem ól móður mína upp vegna barnafjölda. Þetta voru allt miklar heiðusrskonur og svo duglegar að maður hugsar oft til þeirra ef maður er eitthvað að tala um erfiðleika....í dag hafa allir það gott miðað við þá tíma sem þær lifðu á. Tvær þeirra voru fæddar 1899 og stjúp amma mín 1879. ég kynntist þeim öllum vel. Ég heiti í höfuðið á föður ömmu mnni og var vinátta okkar órjúfanleg allt þar til hún dó 86 ár. Ég fór til hanar bæði sem smá krakki til að taka upp kartöflur eða leika í fjörunni og síðar til að hjálpa henni sem eldri konu sem þurfti hjálp við húsverk og þvotta. Amma mín í sveitinni átti hinsvega 11 börn og því var ávallt mikill barnafjöldi á bænum en hún var snillingur í að búa til góðan mat og eiga nóg fyrir alla. Þarna var gestkvæmt og þurfti oft auka bita. Fullur kjallari af súrmat í mjög stórum tunnum og saltkjöt í tunnum og allskonar matur. Mjólk var skilin og strokkað. Margt skemmtilegt gerðist í þessari sveit sem maður lærði af fyrir lífstíð.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Föður amma mín Karítas Guðbjörg Guðleifsdóttir fædd 12.6. 1921 hún var húsfreyja í Ísafjarðardjúpi lengi vel en bjó,svo á Ísafirði til 1999 og lést í maí það ár. Hún var yndisleg kona, hún fæddi 13 börn og 12 komust á legg og eru öll en á lífi. Pabbi minn er 4 í röðinni. Hann sagði mér einu sinni söguna af því þegar hann fæddist. Árið 1943 í ágúst var amma komin að því að eiga pabba, hún var úti að raka og afi (fæddur 1908) var að slá. Hann sér að ömmu verður eitthvað illt og hleypur til og tekur hana í fangið og hleypur með hana heim að bæ og upp á baðstofuloft. Þar fæðir hún pabba minn og stuttu seinna var hún komin niður að þvo þvotta. Sem unglingur fór ég oft til ömmu og bað ég hana um að segja mér frá því hvernig var þegar hún var lítil. Mér er minnisstæðast þegar hún sagði mér hvað hún vildi að til hefðu verið svona hlý föt eins og við ættum, þá hefði verið gaman að vera til og mikið leikið úti. Hún sagði mér frá fjölskyldu sem átti heima á næsta bæ þegar hún var lítil, þar voru 14 börn. Á veturna komst bara helmingurinn út í einu þar sem ekki var til nóg af hlýjum fatnaði, en á sumrin voru þau öll úti oft hálf klædd. Fátæktin var svo mikil. Amma var yndisleg smágerð kona sem eyddi ekki orðum af óþörfu en hlýjan og góðmennskan streymdu alltaf frá henni. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Öfum mínum kynntist ég aldrei þar sem móður afi minn lést þegar mamma var lítil og föður afi minn þegar ég var 19 daga gömul. Sögur af föður afa mínum hef ég heyrt, hann var bóndi inn í Djúpi og fólk man enn eftir honum þó liðin séu 39 ár frá því hann féll frá. Hann var víst mikill skapmaður. Ein sagan var að eitt sinn reiddist hann og rauk þá ofan í fjöru, synti yfir fjörðinn og rauk upp í fjall. Hvort sagan er sönn veit ég ekki en það veit ég að skapmikill var hann. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?   Ísafjarðardjúp 1948, söguna af afa get ég ekki staðsett í tíma. Amma sagði mér sögur frá 1989 til 1999.

María Guðlaug. Móður amma mín hét María Guðlaug hún fæddist á Löngumýri í Skagafirði þann 11. nóvember 1927. Ekki stefndu foreldrar hennar þau Pétur Þorgrímsson (1887-1939) og Engilráð Guðmundsdóttir (1893-1964) á framtíð saman.  Á þessum árum var erfitt að vera einstæð móðir og þegar Engilráð fær tækifæri til að öðlast annað líf, án barnsins, með manni sem vill eiga framtíð með henni, þá þiggur hún það. Það fer því svo að María er sett í fóstur til Elísabetar Jónsdóttur (1885-1967) frá Sveinskoti, Reykjaströnd en hún var búsett á Sauðárkróki og fer María til hennar.  En María móðir Péturs skrifar í bréfi til sonar síns sumari 1928 eftirfarandi: “biðja allir vel að heilsa þér og þínu fólki. Pétur bróðir þinn eignaðist barn í vetur og sjer um það einn og er það ervitt hann er samt glaður auminginn”.  Elísabet er ráðskona Péturs og hefur Maja amma búsetu hjá þeim, Elísabet var holgóma og Pétur var haltur. Í barnahópnum á Sauðárkróki var hent af því gaman og þótti ömmu það alltaf leiðinlegt. Sennilega hefur það ekki verið til að bæta ástandið að í þarnæstu götu bjó blóðmóðir hennar Engilráð með manni sínum og dóttur. Hef ég oft velt því fyrir mér hvernig sú upplifun hefur verið. Fyrir jól árið 1938 fer Pétur frá Sauðárkróki að leita lækninga í Reykjavík en á því ferðalagi lést hann. Eins og siður var á Sauðárkróki var ort erfiljóð um hann sem er kveðja frá Elísabetuu Jónsdóttur og Maríu dóttur hans. Það var um jólin að kvaddir þú, kæri. Kvíðandi var ég um heilsufar þitt hvort þetta ferðalag bata þér bæri, beisklega ræst hefur hugboðið mitt. Hönd þín er stirnuð og hjarta þitt brostið, heim komst þú með lokaðar brár. Dapurt er hús þitt, af dauðanum lostið, dóttirin harmandi fellir þér tár. Þó skal ei ræða um hugraun í harmi, hlutskiptið dýrasta veizt hefur þér. Mitt er að vefja með blíðu að barmi barn þitt, sem tregandi hallast að mér. Veit ég þó engum er unt henni að bæta umhyggju þína og föðurleg ráð. Minningar vakna, er raunirnar mæta rótfestist kærleikans fjölbreytta sáð. Veit ég þú tár hennar vildir burt strjúka, viðkvæmur hugurinn snertingu sér; Leggur þú hönd yfir lokkana mjúka, “ljúfan”, þú mælir, “ei harmandi ver  sýndu í ræðu og athöfnum dyggð, gleðstu, ef hlotnast þér gæfan hin bjarta, Guð veri með þér í láni og hryggð”. En þótt ég hafi við dótturharm dvalið, dyl ég ei söknuð er hjarta mitt ber. Ég hefi aðeins sem veg til þín valið vináttuböndin, sem kærst voru þér. Barninu þínu ég liðsemd mun leggja,- -lítils þó megni hin þróttsmáa mund- starfa af kærleika til ykkar tveggja, táp meðan endist og samverustund. Sérhvað þú gjalda í sömu mynd vildir, sjálfstæði veitti þér ráðdeild og greind. Börn að þér hændust, þú hug þeirra skildir hjá þeim var glettnin og spaugsemin reynd. Drengurinn litli, sem daglega sagði; “Dálítið, Pétur minn, leiktu við mig” spyr nú um hvar þú sért, hryggur í bragði, hvert sinn, er leikföng hand minna á þig. Eigi þú tjaldaðir skrumi né skrauti, skap þitt var mótað við þrautir og stríð. Síðasta árið var erfitt í skauti,- ei skal þó kvarta, fyrst runnin er tíð. Kveðjurnar hinstu, með þöglum þökkum þiggðu frá dóttur og vinkonu hér. Dýrra til fagnaðarfunda við hlökkum. -Friður og kærleikur Guðs sé með þér.- Höfundar er ógetið. Þessi reynsla hafði djúpstæð áhrif á ömmu og sagði hún mér oft frá því hvað erfitt var að sjá kistuna síga niður í gegnfreðna jörðina. Í framhaldi af andláti föður hennar var sótt fjárhagslega að Elísabetu og Maju ömmu sem þá er eingöngu 12 ára. Þær voru við það að missa húsnæði sem þær leigðu að Suðurgötu 11 Þar bjuggu þær í þriggja hæða húsi sem skiptist til helminga, mjög lítið eins og tíðkaðist á þeim árum. Það sem bjargaði þeim frá húsnæðisleysi var maður að nafni Pétur Laxdal Guðvarðarson sem var húsasmíðameistari og mikill jafnaðarmaður sem gengur í málið. Héldu því Elísabet og amma húsnæðinu áfram, en í litlu íbúðinni á þriðju hæð sem er með ör mjóum stiga var unnið að þvotti og slátri fyrir heldri konur bæjarins.  Amma fór til Akureyrar árið 1942 og dvaldi í tvö ár, um árið 1946 fer hún nokkra mánuði í Skálholt en fór þá aftur til Sauðárkróks og bjó þar alla tíð. Árið 1952 giftist hún afa Ögmundi Eyþór Svavarssyni (1928-1999). Þá áttu þau eina dóttur en samtals urðu þær þrjár. Ég fékk þann heiður að ferðast með ömmu bæði til Akureyrar og eins Skálholts og kom hún því til mín að henni hafði liðið þar vel, líkt og heima á Krók. Fyrsta minning mín af ömmu er sennilega þegar ég kom í heimsókn til þeirra afa en þau byggðu saman Öldustíg 13, á Sauðárkróki. Amma var ekkert hrifin af hávaðanum sem leikir okkar afa höfðu og vildi ekki mikinn hávaða í kringum sig. Amma var sennilega líka oft þreytt en hún fór snemma að vinna. Hún starfaði í Fiskiðju Sauðárkróks í um 50 ár. Síðar meir eftir að ég fullorðnaðist þá sagði hún mér margar sögur og náði ég að kynnast ömmu mjög vel ekki síst eftir að afi lést, en þá bjuggum við í sitthvorri götunni og sat ég oft hjá henni á kvöldin. Ef hún sá ljós hjá mér eftir miðnætti þá vissi hún að ég væri að læra, þá hringdi hún í mig og sagði að ég ætti að fara sofa, ekki það að hún þyrfti þess. Amma sagði mér margar sögur og fór með vísur uppistaðan í sögunum var hvernig Sauðárkrókur var hér áður fyrr. Hún kenndi mér mikilvægi hvers einstaklings í samfélagi og að koma vel fram við náungann, sérstaklega ef hann var minnimáttar. Amma sagði mér sögur- þegar hún og afi voru að hefja búskap og ekki voru þau með mikið á milli handanna. Hvað það skipti miklu máli að kona hér í bæ hafði gefið henni kápuna sína, þegar hún fékk nýja. Hversu mikilvægt það væri að vera fólki innan handar og að vera til staðar, hvernig maður hefur áhrif á líf annara og hvernig aðrir hafa áhrif á líf annara. Ég fékk tækifæri til að fara með slátur, kleinur eða hvað sem var, fyrir ömmu, til fólks á Króknum sem ömmu fannst þurfa einhvers með, þó það væri ekki annað en að vita að einhver hugsaði til þeirra. Þar fékk ég að sjá glampa í augum og þakklæti fólksins sem amma vildi gleðja.  Maja amma var alltaf að huga að baráttu litla mannsins og kvenréttindum, hún gengdi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir verkakvennafélagið Ölduna. Hún var alveg með réttindi verkamanna á hreinu og gekk þar fram skörunglega. Ég fékk að vinna með henni í fiskinum þegar ég fullorðnaðist þá er amma um sextugt flakandi stórþorska allan daginn eða þær fisktegundir sem sjórinn gaf hverju sinni. Hún lét mann fá orð í eyra ef maður stóð sig ekki í vinnunni. Vinnan göfgar manninn og vinnan gefur lífinu gildi. Hún vildi ekki að maður kvartaði yfir einhverju smálegu eða að maður sagði eitthvað óréttlátt svo ég tali nú ekki um uppnefni á einhverjum, þá fékk maður orð í eyra. Enda leiddist henni alltaf þegar fósturmóðir hennar eða halti faðirinn var nefndur nöfnum.  Þegar ég spurði ömmu hvernig hún hafði kynnst afa, þá sagði hún svona eins og allir bara á böllum og svoleiðis. Það ræddi hún ekki meir og fékk ég aldrei þá sögu. Hún sagði mér að ef hún væri ung í dag þá færi hún í Garðyrkjuskóla, enda var garðurinn hennar allaf fallegur og alveg sama hvað hún eltist hún var alltaf í garðinum sínum og ræktaði hann að mikilli natni. Aðhlúa að því sem hægt var að hlúa að ---er dálítið hún Maja P, eins og hún var kölluð. Hún fór mikið á þrjóskunni því þó hún væri ekki heilsugóð þá þurfti hún alltaf að rífa sig upp, ef henni vantaði sand í garðinn og allir uppteknir þá fór hún bara með hjólburur og náði í hann, hún var ekki mikið fyrir að bíða. Síðasta sumarið sem hún lifði var ég að hjálpa henni í garðinum og einhverja hluta vegna spyr ég hana hvernig það hefði verið að alast upp hjá fósturmóður en vita af móður sinni í þar næstu götu með sína dóttur og eiginmann. Amma sagði “ég skyldi það ekki þá, en ég skil það nú”. Svo mörg voru þau orð. Þó að amma ynni í fiski og moldaðist í garðinum þá var hún líka pæja sem bar höfuð hátt og hjólaði um á háu hælunum með túberinguna í hárinu eða var með hárnet yfir rúllum eða túberuðu hári. En hún fór seinni árin alltaf í greiðslu á hárgreiðslustofu einu sinni í viku. Amma var trúuð og fóru hún og afi alltaf með ferðabæn áður en lagt var í ferðalag á volvonum eins og þau áttu í seinni tíð. Þjóðkirkjan var hátt skrifuð hjá ömmu en hún kenndi mér samt mikið um spíritísma en hún var einnig félagi í Sálrannsóknarfélagi Skagafjarðar, stundum var haft samband við hana og hún hafði svo samband á æðri staði, annað hvort sjálf eða hringdi í vin, læknamiðil. Það var svo einkennilegt að nóttina áður en hún dó, þá dreymdi mig að ég væri heima hjá henni að flagga í hálfa stöng. Sagði við eiginmann minn að þetta væri nú meiri vitleysan sem mig dreymdi.  Amma hringdi í mig síðasta kvöldið sem hún var á lífi, hún var ekki vel hress, eitthvað slæm í vinstri hendinni og tók ég loforð af henni að fara til læknis daginn eftir, til þess kom þó ekki því þegar ég og faðir minn fórum til hennar hádegi daginn eftir þá var hún látin, kvaddi án fyrirhafnar.

[Barst 13.05.2015]     Viðtal Ólafar Magnúsdóttur við (..1..)    Ó: Í dag er 7. mars árið 2015. Ég heiti Ólöf Magnúsdóttir og ég er að taka viðtal við (..2..) í tengslum við verkefnið: Frásagnir af ömmu, í tilefni af því að hundrað ár eru liðin frá því að konur öðluðust kosningarétt. Getur þú sagt mér frá ömmu þinni, hvað hún hét og hvar hún var fædd og svona?   S: Við erum þá að tala um Ólöfu Diðriksdóttur og hérna hún hét Ólöf Valgerður Diðriksdóttir og hún fæðist, það er nefnilega það. Hún fæðist í kringum 1890, eitthvað svoleiðis. Hún hlýtur að hafa fæðst 1899. Vegna þess að hún fylgdi alltaf áratugnum. Hún fæðist, hún fæðist líklega Í Vatnsholti, frekar en Vatnshóli. Sérðu, maður veit þetta ekki. En hún fæðist líklega á Vatnsholti sem er jörð sem er við Apavatn og er bara svona smá jörð, hvað hún átti af systkinum er ég ekki viss um. Ég heiti í höfuðið á semsagt systur hennar sem drukknaði í Apavatni, Stefanía Vigdís. Svo átti hún Diðrik, Diðrik frænda og svo átti hún Pál sem varð seinna bóndi á Búrfelli og Stefán var líka bróðir hennar og meira veit ég ekki um hennar uppvexti. Annað en það setti svolítið mikið, hérna,  Þetta að, semsagt að nafna mín drukknaði í Apavatni og það fylgdi sögunni alltaf að amma hefði hér um bil drukknað líka einu sinni og hérna langafi semsagt dró hana svo upp á hárinu. Þetta var svona hluti af því sem maður ólst upp við. Nú veit ég ekki alveg hvað það er fleira sem þú vilt vita um ömmu og uppruna hennar. Seinna skeði, nú er ég bara að rifja upp sögur sem ég man, sem ég heyrði þá býr hún þarna við Apavatn öll sín uppvaxtar ár. Afi var semsagt bóndi og vatnið hafði alltaf sterkar tilfinningar hjá henni. Hún var hrædd við það og það er önnur saga, skiptir kannski ekki öllu máli. En síðan einhvertíman á seinni part unglingsárana, upp úr tvítugt þá flytur hún þangað sem heitir Bakkárholtspartur og er í Ölfusi og þar kynnist hún afa, Þorleifi Eyjólfssyni. Yfir ánna eins og þau sögðu. Þau eignuðust allavega eitt barn þar áður en þau gifta sig, það líður ár frá því þau eignast barnið og þangað til þau svo gifta þau sig og svo í framhaldi af því þá flytja þau til Reykjavíkur. Mamma er fædd 1926 og Sverrir bróðir hennar er fimm árum eldri, þau hafa komið þangað í kringum svona, upp úr 1918 eða 1920. Ó: Já. S: Þegar ég man eftir þeim þá hérna henni ömmu þá, ég er semsagt fædd 1956. Þá búa þau á Baldursgötunni á efri hæð og við fórum, ég fór þar oft. Ég var svo heppin að fá að vera hjá þeim í viku, yfirleitt á sumrin og þá var rölt mikið um þarna gamla bæinn. Farið í mjólkurbúðina og fleira.  Ef við horfum á svona hvernig lífshlaupið var hjá ömmu þá ala þau þarna upp líklega, það er mamma, það er Sverrir, það er Tóti sem eru á lífi þegar ég fæðist en þau áttu tvo drengi aðar Eyjólf og Ólaf sem drukkna í kringum 1953. Þar verður svona vendipunktur hjá þeim, fram að því hafið afi verið mikið meira  að vinna úti en þá breytist bara alveg. Afi fær, ég get ekki fullyrt að þetta hafi verið taugaáfall en ég hef trú á að þetta hafi verið taugaáfall því að eftir það þá vann hann bara aldrei úti, heldur amma, hún vann. Ég veit ekkert, ég þekki bara ekki söguna og veit ekki hvort hann fékk örorkubætur eða eitthvað þess háttar, ég bara þekki ekki hvernig það ferli var, ég hef bara ekki hugsað út í það. En allavega þegar ég er að alast upp þá er þetta semsagt þannig að amma er alltaf að vinna. Hún er að vinna á því tímabili í því sem heitir Búrfell og var kjötiðja, rétt hjá Skúlagötunni. Og að auki þá skúrar hún hjá Álafossi. Ég man eftir að fara með ömmu og afa, og afi fór með henni þangað, þetta var eftir, á kvöldin. Og þar að auki þá, þá skúraði hún eitthvað tímabil í lakkrísgerð sem var þarna á Hverfisgötu, vegna þess að amma átti alltaf lakkrís, amma átti alltaf lakkrís í skáp inni í stofu. Þegar maður kom í heimsókn þá var manni alltaf boðið upp á lakkrís og þetta er svakalegt að mega ekki borða lakkrís núna. En ef við horfum á þetta út frá, hérnaþá breytist náttúrulega mikið þarna ´53 þegar hún verður aðal fyrirvinna heimilisins.   Ó: Já.   S: Og hún vann sko, þegar ég er ´73, komin með bílpróf og er í Lindagötuskólanum þá er amma enn þá að vinna hjá Búrfelli. Þá er hún semsagt komin meira bara í þrif og er farin að vinna bara hálfan daginn og hún fer um hádegisbil í vinnuna og ég tók hana, því að Lindagötuskóli var þarna rétt hjá þá kom ég við þegar ég var búin að vinna og var á bíl þá kom ég við og tók ömmu með og keyrði hana. Þá voru þau í Gautlandi 11, þau voru hérna flutt. Tóti frændi byggir í Gautlandi 11 og þau flytja með honum þangað. Á meðan að amma lifði þá var hann alltaf einn og þau samna  og afi líka þangað til að hann dó.   Ó: Hvenær byggja þau Gautlandið?   S: Gautlandi, ég er ekki alveg viss, hringum 1970 kannski. Nei.   Ó: Tók hún þátt í þeirri byggingu?   S: Já, hún gerði það. Þetta var svona byggingarfélag þannig að menn komu að því að einhverju leyti. Þegar ég segi já þá er ég ekki viss um að hún hafi sjálf farið með hamar en ég veit að hún hefur smurt nesti því að með ömmu þegar hún fór í ferðalag þá var box af brauði sem var búið að smyrja og kaffikanna, svona mjög skemmtilegar kaffikönnur. Já, við skulum ekki orða það en ég hef tilhneigingu til þess að skoða svona kaffikönnur þegar ég fer á svona markaði. Ég veit alveg að þetta er eftir það. En amma var líka, mamma var semsagt með fimm börn, og við vorum, það eru semsagt fimm ár á milli mín og elsta, ég er næst elst  og síðan komu hin þrjú á eftir bara á næstu fjórum árum þannig það var mikið að gera og mikil læti og mamma ekki með mestu starfsorku sem til er. Hún var frekar á þessum tímabili svona frekar ee hún var semsagt skjaldkyrtilstruflun. Amma og afi komu oft semsagt með Tóta, já eða hvorugt þeirra keyrið, þau höfðu ekki bílpróf en Tóti hafði það auðvitað, Þórólfur Valgeir hafði það. Þau komu oft og iðulega á sunnudögum og kipptu þá einu eða tveimur af systkinunum með. Stundum var farið í kartöflugarðana, þau voru alltaf með kartöflugarða þar sem að hátæknisjúkrahúsið á að koma núna.   Ó: Mm   S: Þar voru, það eru til í myndaalbúmum frá Tóta frænda alveg ógrynni af myndum af því þegar það var verið að setja niður kartöflur og taka upp. Og við vorum iðulega með, fengum að fara með, okkur fannst þetta bara spennandi, að fá að fara með. Það var alltaf gaman í kringum ömmu, hún var svo mikil mat, ah hvað eigum við að segja, hún vildi alltaf troða mat í alla. Vinkona hennar t.d. á efrihæðinni, þá erum við að tala um eftir 1973, hún Hulda á eftirhæðinni hún vann í heildsölunni sem var með Prins póló.   Ó: mmm   S: Aha, þú veist alveg hvað mér finnst Prins póló gott. Upphafið af því er að, amma fékk hjá henni semsagt kassa af prins póló og átti það líka til að gefa okkur. En hún hafði einstakt ánægju á að troða mat í fólk. T.d. þá vissi hún það að mér þætti kúmen gott og þá bakaði hún flatkökur með kúmen fyrir mig og pönnukökur með kúmen. En svo gerir hún það líka að við fórum í allskonar bílferðir. Hún var mjög frændrækin og Tóti frændi sem var alveg einstaklega frændrækinn maður. Hann hefur haft þetta frá ömmu. Vegna þess að það var ekki bara farið í kartöflugarðana heldur var líka farið suður með sjó, þar sem þau áttu ættingja. Þá vorum við tekin með  að fara heimsækja bæ sem er rétt hjá Garðinum, Lónshús held ég alveg ábyggilega  það hafi heitið og það var farið í Bakkárholt í Ölfusinu þar sem þau höfðu, afi og amma kynnst yfir lækinn. Það er líka farið í Búrfell og það er alltaf komið og heimsótt fólk og maður á minningar af þessu, þetta eru. Mér þótti óskaplega gaman þegar ég hitti um daginn Helgu fræknu úr Bakkárholti sem býr núna fyrir vestan og ég uppgötvaði að hún var með uppskriftina frá mömmu sinni af tebollum.   Ó Mmm   S: Þetta er allt svo matartengt. Amma sagði mér frá því þegar ég var að alast upp að það var alltaf mikil vinna á fólki, Þannig að hún var að fara á engjar, þau voru að fara með nesti og það var tekið þátt í öllum störfum sem að til féllu þegar hún var að alast upp og svo var þetta bara puð og þetta var bara erfitt að komast af í Reykjavík þarna eftir fyrra stríð. Koma þaki yfir húsið, þau áttu heima á nokkrum stöðum í Reykjavík, Baldursgatan er ekki fyrsti staðurinn sem þau eignast þó að ég hafi bara minningar þaðan. Ég man eftir því að labba um gamla hverfið þarna, Njálsgötuna og fleiri þessa staði að þá hérna þá var verið að segja manni: Þanna áttum við heima og vorum í litlu, við vorum með herbergi þarna og við vorum með herbergi hér þannig þau fóru aðeins á milli en alltaf á þessari torfu. Ég veit ekki hvað meira ég get sagt. Jú t.d. eitt sem hún gerði. Mamma og pabbi ákváðu að fara í siglingu þegar ég er tólf ára, tíu, tólf ára, með Gullfossi og þá flytur amma inn á heimilið hjá okkur og er alveg heila viku. Hún kom alltaf á haustin og þá kom hún og vann með mömmu í sláturgerð, semsagt þannig ég myndi segja að hún hafi verið mjög vinnusöm kona og alveg einstaklega ljúf og góð kona. Mér bara þótti hún alveg, bara svo mikill hluti af en hún var auðvitað móðurmóðir mín. En svo átti ég aðra ömmu og ég veit ekki hvort þú vilt fá að heyra eitthvað um hennar.   Ó: Já, kannski á eftir.   S: Ég veit bara ekki hvað meira ég á að segja þér meira um hana ömmu mína.   Ó: Finnst þér hún hafa haft stórt uppeldishlutverk í þínu lífi?   S: Já, alveg tvímælalaust vegna þess að hún svona kenndi manni að meta svolítið fjölskyldu og átta sig á hérna, þessum tengslum, að maður átti ættingja. Maður var ekki það eina, heldur maður var hluti af stærri einingu. En nákvæmlega, ég hef ekki sömu tilhneigingu til að baka og amma hafði, ég er ekki eins dugleg að skvetta í form eins og hún var. Hún var kannski meira fyrir pönnukökur og flatkökur, en það var alltaf. Hún var miklu meiri matarmanneskja en ég. En hún var ekki mikið fyrir saumaskap, ég man ekki eftir að hún hafi verið en hún var rosalega mikil prjónakona.   Ó: Já?   S: Af því að hún var þarna eins og ég segi hjá Álafoss við þrif en hún vann líka við að prjóna, það var alltaf einhvern vegin, kannski, ég hef bara ekkert velt þessu fyrir mér, hef aldrei haft ástæðu til því ég var sko mikill krakki, því eins og ég segi þá voru rúm fimtíu ár milli þess sem við fæðumst, rúm sextíu ár á milli okkar þannig að ég var ekkert að velta því fyrir mér en þegar fyrivinnan veikist og þú verður að taka við þá hefur þetta verið heilmikið mál að bara halda pakkanum gangandi. Og maður er að sjá það núna þegar ég er að tala um það að hún er þarna í Búrfell, og hún er semsagt í ræstingum fyrir Álafoss en hún prjónar líka fyrir Álafoss. Vettlinga og sokka, ég man ekki mikið eftir peysum en þetta voru meira svona vettlingar og sokkar sem hún gat setið með í höndunum og unnið svolítið hratt. Hún prjónaði ennþá eftir að þið fæðist, börnin mín. Að hérna, það er kannski allt í lagi að láta það koma fram að við erum að tala um langömmu þína.   Ó: Já.   S: Hún prjónar sokka þegar þú fæðist og hún prjónar vettlinga. Ég á ofan á hlutina enn þá af þessu ég hendi þessu ekki. Ég á peysufötin hennar, hún átti þau en hún var ekki mikið í þeim og ég veit ekki einu sinni hvort ég á mynd af henni í þeim, ég þori ekki að fara með það. Ég allavega á hana ekki, ég á miklu frekar myndir af henni með, jah með  veiðistöngina. Já það er nú alveg eitt.   Ó: Já, segðu mér frá því.   S:  Jah hún hafði bara alveg óskaplega gaman af því að fara í veiðiferðir. Það er, ég er ekki viss um að það hafi margar eða að það séu til myndir af mörgum konum sem eru í kápu með hatt og veiðistöng en.   Ó: [Flissar]   S: Það var amma og í Vatnsdalsánni. Pabbi hann í gegnum kunningja eða tengslanet sitt í vinnu þá kemst hann inn í klúbb sem að fór í veiðiferðir í Vatnsdalsánna og amma og Tóti komu með.  Og hérna, hún alveg, hún var duglegasta manneskjan til að fara út í ánna. Ekki í ánna heldur að árbakkanum, hún var keyrð.  Hún bara var ótrúlega hress, ekki mikið veik en alltaf var hún tilbúin að standa þarna og þetta er bara alveg ótrúlegt. Það eru til myndir til  þess að staðfesta þetta, að hún var í kápu, síðri kápu niður fyrir hné með hatt og veiðistöng. Þú manst kannski eftir myndinni sem er máluð, málverkinu sem er eftir einni myndinni. Hún bara hafið yndi af ferðalögum. Hún fór, af því eins og ég sagði fyrr. Tóti var með bíl og var heima bara, þannig að þau ferðuðust geypilega mikið saman, Tóti og amma og afi á meðan afi var lifandi, afi deyr í kringum ´73, ´74 en amma deyr ekki fyrr en þú ert fimm ára, hún deyr ekki fyrr en ´89,´90. ´89 gæti ég trúað,ég er ekki alveg með það á hreinu af því að ég er ekki búin að fletta því upp en jú hún er fædd 5. mars. þannig henni þótti nú voða gaman að því að þú fæddist þarna tveimur dögum seinna. Ég veit ekki alveg hvað ég á að segja meira, nema þetta var bara alveg mjög indæl kona og bara alltaf jákvæð, alltaf í góðu skapi. Það gat kannski fokið í hana og gat, ég meina [ræskir sig] pabbi var stundum svona frekar fúll út í hana því henni fannst að mamma hefði geta gert betur en að giftast þessum strákstaula. Pabbi var semsagt fimm árum yngri en mamma og ömmu fannst það svona hálf. Svo var henni nú bent á það að karlinn hennar hefði nú verið tveimur árum yngri þannig að þetta er nú ekkert alveg eins dæmi í fjölskyldunni. Pabbi hafði svolítið gaman af að stríða henni.  Að það væri nú betra að vera komin af, þau voru svolítið að kýta um það að hann var af, Eða já semsagt Sverrir frændi, móðurbróðir minn hann hafði náð að komast yfir svona ættartöflu sem hafði verið látið gera. Ég ætla ekki að fullyrða hvað mikið áræðanleg hún er, en sko fjölskyldan var sko komin af konungum, en pabbi sagðist alltaf vera kominn af þrælunum sem voru komir. En þá var nú spurning hvort það væri ekki betra að vera verkstjóri kominn af þrælum heldur en að vera konungsborinn og vera að vinna í öskunni.   Ó: [Flissar]   S: Þannig að þau höfðu svona vissan kýting sem þú þekkir áfram í samskiptum Tóta og pabba. Þannig að þetta byrjaði með ömmu og Tóta. Ekki gleyma því hvað hún hafði gaman af því að spila og þau spiluðu mikið saman, Guðmundur afi, pabbi hans pabba og svo amma og svo pabbi og einhverjir fleiri, ég man ekki hver fjórði aðilinn hefur verið, þetta var alveg. Eins og þú veist þá spila ég ekki, það er vegna þess að pabbi minn var alveg einstaklega fúllyndur  spilamaður, bara alveg einstaklega fúllyndur spilamaður. Hann var með svo einstakt minni, hann gat alveg munað hvaða spil voru komin niður á borðið og allt saman, amma hún spilaði þetta bara eftir einhverju svona rúlli og hún naut þess alveg niður í stórutá að, af því að afi var svona alltaf pínu lítið eins og pabbi þá naut hún þess að gera einhverja bölvaða vitleysu og svo bara hló hún þegar þeir misstu skapið, þeir alveg hentu spilunum og urðu alveg brjálaðir og þá hló gamla og brosti og. En hún hafði yndi af því og þeir spiluðu alltaf við hana. [Hlær dátt] Jú mér fannst hún bara alveg óskaplega góð amma, mjög já ekkert kannski ekkert meira að segja um það.   Ó: Fannst þér samband ykkar breytast eftir því sem þú eldist?   S: Ég held, nei ég get ekki sagt að ég hafi orðið var við það því eins og ég segi þá á ég aðra ömmu og við getum þá talað um hana seinna  en þar var alveg stigbreyting en þarna þá bara rúllaði þetta og var svo sjálfsagt. Maður var tekinn með til að fara með og létta undir með mömmu, þá var maður tekinn með til þess að fara í  ferðalög þegar maður var krakki en svo fór maður sjálfur að sækja ömmu þegar, til að keyra henni í búðir eða fara með henni í búðir og hún vildi frekar að, hún hafið mjög gaman af því að slóra í búðum þannig að henni fannst ágætt að fá mig með því ég var ekkert að ýta á hana. Þú  þekkir kannski að mömmu þinni finnst ágætt að slóra soldið í búðum. Þannig að kannski hef ég það frá ömmu þinni eða langömmu þinni. Þetta var bara svona eðlileg þróun, hún tók mig með þegar ég var krakki og ég tók hana með þegar ég var orðin fullorðin.   Ó: Var hún einhver hvatning í því hverju þú tókst þér fyrir hendur sem lífsstarf og?   S: Nei.  Ég get ekki sagt það, ég man ekki eftir að hún hafi yfirleitt bara skipt sér af. Ég fékk næði til að koma til hennar því eins og ég segi þá vorum við svolítið mörg systkinin og þau voru komin í Gautlandið þá var það eitt, allavega eitt vorið þá fékk ég að vera hjá henni  og gisti hjá henni, til að læra, bara til að fá næði en ég man ekki eftir neinum samtölum um menntun eða störf. Hún lagði, sko mamma aftur lagði svo  mikla áherslu á það að konur væru sjáfbjarga og gætu séð fyrir sér sjálfar og það var miklu meira mamma sem lagði áherslu og ég gæti trúað að það kæmi meira frá afa.   Ó: En heyrðir þú hana einhvertíman tala um jafnréttismál?   S: Nei, ég man ekki eftir því að hafa heyrt hana nokkurn tíman tala um, kannski af því að henni hefur fundist það svo sjálfsagt. En ég man ekki eftir umræðu um það. Ég man eftir umræðum, hún var alveg viss um að það var líf til eftir dauðann, bara alveg viss. Hún taldi sig hafa séð, brú, ekki brú heldur ljós, ljósbrú einhvern tíman, hvort það var þegar afi dró hana upp á hárinu, ég veit það ekki. Hún var alveg sannfærð um það að það væri framhald eftir þetta og hún ræddi það alveg og ég man eftir því einhvertíman að reyna að ræða við hana um stjörnukerfin og tunglið og það hlyti bara að vera. Þá var ég í Lindagötuskóla og þá var ég að læra um stjörnufræðina og ég var að reyna að ræða við hana, segja ömmu frá þessu því mér fannst þetta rosalega spennandi en guð minn almáttugur ef ég hefði nú  reynt að tala við hana um skammtafræði. En amma bara [ leikur fussandi röddu] fuss hvað heldur þú að það sé til eitthvað líf annarstaðar upp á einhverju öðru reikistjörnu, hverskonar þvæla er þetta í þér stelpa.   Ó: [Flissar]   S: Þannig að ég hætti bara að reyna að tala við hana um þetta, það var bara ekki í hennar heimi. Þannig að ég er ekki viss um að amma hafi bara, ég man ekki eftir umræðum um það, um jafnréttismál.   Ó: Veistu hvort að hún kaus, nýtti kosningarétt?   S: Ég er hugsa að hún hafi gert það, sko ef hún hefði ekki gert það þá myndi ég vita það vegna þess að pabbi lagði svo mikla áherslu á það, að hann hefði notað það sem skot á ömmu [hlæjum báðar] Þannig að ég er alveg viss um að hún kaus en ég man bara ekki, það er nefnanlega ljótt að segja það en  þetta hefðir þú þurft að spyrja Gunnu systur um og ég get forvitnast, af því að hún myndi muna þetta, ef þessi umræða hefði einhvern tíma komið.[ Hér grípur maður Stefaníu inn í og segir að hún hafi kosið] Ég er að segja það, ég er nokkuð viss um að hún hefur kosið.   Ó:  Hver finnst þér hafa verið helsti munurinn á hlutverkum afa og ömmu, gangvart þér?   S: Afi var miklu, miklu bara hlutlausari og minna svona, hann var þarna, alltaf óskaplega ljúfur og góður við mig, man aldrei eftir öðru og hann. Þegar amma var að vinna, sko ég man meira eftir því að hafa verið að fylgja afa í mjólkurbúðina, og ég er sko að tala um mjólkurbúðina, ég er sko ekki að tala um vínbúðina. Ég er að tala um mjólkurbúðina á horninu þar sem að var marens til. Guð minn almáttugur, þegar ég er að segja þér þetta þá finn ég, lakkrísinn, ha, prins pólóið og nú marensinn og segjum að þau hafi ekki haft áhrif [hlær]. En það var semsagt þarna á horninu á Freyjugötunni og eitthvað, ég þarf að skoða þetta á kroti, ég man ekkert hvað þessar götur heita en það var labbað niður Baldursgötuna og inn einhverja götu og á horninu þar rétt hjá Framnesvegi að þar var mjólkurbúð og þar fórum við afi alltaf og keyptum mjólkina og brauð og marens handa stelpunni ef hann var til. Og þannig að.   Ó: það er eins og þú skreppir til þeirra…   S: Í gegnum mat [hlær] Það gæti vel verið. En þetta var óskaplega, hann var alltaf svo hægur, gönguferðir upp Baldursgötuna og niður næstu götu fyrir ofan, hvað heitir gata oh ég verð að sjá þetta á korti [ Kallar til eiginmansins Magnúsar eftir götuheiti]  Freyjugata, þar var, ég held að þeir hafi verið bræður hann og afi, þar var skósmiður, Eyvi skósmiður. Annað hvort voru þeir bræðrasynir eða bræður. Svo það var oft komið við hjá Eyva og skoðað aðeins skó. Þannig að afi var svona, ég var með honum í minningunum um þessa  staði þá er amma ekkert með í þessu, þá hefur hún verið í vinnu. Eins og ég segi, ég man eftir því að hafa farið með þeim í Álafoss þar sem verið var að þrífa og allt og tvinnar og.  Kannski  er áráttan mín í  garni sprottin frá því tímabili.   Ó: Er þetta Álafoss uppi í Mosó?   S: Nei þetta er Álafoss  sem var á Laugarveginum, á Horninu á Laugarvegi og Bankastræti. Ég veit ekki hvort að þú veist hvaða hús það er en þar var stór, og verksmiðjan var uppi og saumastofan og allt það niðri og þetta var mjög gaman  að koma þar inn.   Ó: Mér finnst svo áhugavert þetta að hún hafi verið fyrirvinnan.   S: Já. Já það kemur af þessu slysi sem verður og afi verður, hann bara verður. Í dag myndum við segja að hann hafi fengið taugaáfall. Missa þarna tvo syni sína, þeir drukkna semsagt. Amma einhvern vegin verið jah kannski ekki eins mikil tilfinningavera, bara meira svona verið á ég að leyfa mér að segja það kannski bara líkari mér og það er bara vaðið áfram.  En auðvitað, það fer ekkert á milli mála að það að við höfum mjög sterkar minningar af þeim.   Ó: Hún hefur alveg örugglega verið mikilill áhrifavaldur.   S: Já, já já. En ekki svona að maður sé að eltast við að gera eins en hún gat verið óskaplega, hvað hún hafði gaman af því að, ponsulítið að íta á hann pabba, á hann pabba sko. En hún var líka dálítið, ég veit ekki hvort maður á að segja það en hún átti, einn af frændum mínum, við skulum bara nefna það, var alki. Og það var ekki þessi margumtalaði Tóti [hlær] En hún og mágkona, eða semsagt konan hans hún hringdi iðulega í ömmu þegar að hann var á túr og þá er það amma sem tekur strætó eða Tóti keyrði hana til þess að fara til þess að sinna eða til þess að koma kallinum í rúm eða semsagt, mágkona mömmu semsagt hafði ekki heilsu til þess sjálf, hún var fatlaður einstaklingur, semsagt líkamlega fötluð og hún réði ekki við hann í svona ástandi og bara þá var hringt í ömmu og þá oft fór hún með strætó og þessi saga segi ég alltaf, ég veit ekki hvort ég hef sagt þér það en þetta er ástæðan fyrir því að ég er ed, ég drekk ekki. Ég er svo mikið, eins og þú sérð með lakkrísinn og með kaffið, með appelsínurnar, bara nefndu það. Ég var alveg pottþétt á því sem unglingur að ef ég myndi fara að drekka þá yrði ég alki. Og það var bara ekki eitthvað sem mig langaði til að gera. En amma hún sinnti líka þessu hlutverki, að fara og redda þegar allt var komið á hvolfið þar. Ég var aldrei vitni að því, ég heyrði bara sögur.   Ó: En tók hún ekki líka stundum til sín dætur bræðrana sem dóu.   S: Þær voru bara rosalega mikið, semsagt Óli átti engin börn, hann var einleipur, Ólafur en aftur á móti Eyvi,Eyljólfur átti þrjár dætur. Ekkjan hans hafið alltaf mjög gott samband við ömmu. Það var alveg, t.d á aðfangadag þá mættu allir til ömmu, öll afkvæmin, allir afkomendurnir komu um kvöldið og þá komu þær alltaf. Þær voru í öllum afmælum og allt og þær voru alltaf, hún hélt alltaf sambandi við þær. Og þó að Inga gifti sig aftur þá bara var Hilmar bara hluti af fjölskyldunni. Hann bara mætti með henni og það var ekkert, það hefur verið amma sem tengdi það. Ég efast ekkert um það, það hefði verið mjög einfalt að missa það, því þær voru svo ungar þegar hann dó. Það hefur verð  þarna 1940 eða fjörtíu og, þær hafa verið innan við tíu ára. Það hefði verið mjög einfalt að missa af og hittast bara einu sinni á ári. Ég á fullt af minningum og þær eru alltaf með, í öllum svona veislum og hittingum, afmælum. Við vitum það alveg í dag hvernig við höldum við fjölskyldu sem ekki er lengur hluti af einingunni að þetta þarf vinnu.   Ó: Hélt hún margar veislur?   S: Hún hélt, sko alltaf þegar hún, það voru kannski ekki hefðbundnar veislur sem amma hélt, það var miklu frekar að það var komið saman og bakaðar pönnukökur, Gunna kom, mákona hennar mömmu kom alltaf með ógeðslega góðar brúnar, tertur við erum að tala um alveg ekta, við erum að tala um skúffukökur eða djöflatertur sko og mamma kom kannski með rjómatertu og Inga kom kannski með brauðtertu og eitthvað.  Ég veit ekki nákvæmlega hver kom með hvað en þær komu með með sér og komu ef það var eitthvað um að vera. Auðvitað voru haldin afmæli og þessháttar. Afmæli ömmu, það var haldið alltaf upp á þetta. Ég man ekki eftir því að hún væri mikið að bjóða í mat. En eins og í sláturtíð, þegar hún var að taka slátur þá, áður en hún fór að koma hjá öllum öðrum að gera það þá tók hún líka hjá sjálfri sér. Það eru sko til myndir af ömmu með hendurnar ofan í sko, heilum bölum af þessu dóti og jukki. Þannig að hún var mikið.   Ó: Hún vann náttúrulega í sláturhúsi   S: Já já hún vann eins og ég segi í Búrfell og hún var, hluti af því sem að hún kom með heim, af því að hún var þarna síðustu árin þá sá hún svo mikið  um þvottana og það og þá voru bakkarnir sem voru að koma t.d það sem kláraðist ekki það mátti hún hriða. Það var mikil búbót fyrir mömmu og pabba sem voru með fimm börn og pabbi einn að vinna þegar við vorum lítil að amma gat komið með afganga sem komu. Bara kjötfars og sviðnir hérna,  þetta er allt matartengt! Eins og hangikjötið, hangikjötsleggirnir þetta var oft bara skellt í pott. Þetta var eitthvað sem átti að henda, þú varst ekkert að selja þetta. Hæklarnir og svona hitt og þetta sko.   Ó: Já. Hún hefur greinilega verið mikill.   S: Það þurfti að bjarga sér á þeim tímum sem hún kemur til Reykjavíkur, þetta var bara, þetta var eiginlega bara eins og maður segir, þú þurftir reglulega að hafa fyrir því að bara að lifa af. En hún var alltaf hamingjusöm, það var aldrei hjá henni. Hún missti dóttir, mamma er eina stelpan sem lifir af, hún  missti barn og allt en hún var aldrei, hún var bara alltaf ánægð. Lífsglöð og engin svona, eftirsjá eða sjálfsvorkunn, það virtist bara ekki vera til í henni. Ég man aldrei eftir því að hún nokkrunn tímann væri fúllynd eða annað en bara glöð. Ég veit ekki hvernig á að orða það, ég átti bara alveg rosalega flotta ömmu.   Ó: Já. Sem var góð í að baka pönnukökur.   S: Já hún var alveg snillingur að baka pönnukökur og flatkökurnar, með kúmen.   Ó: Já, með kúmen. Ég held að þetta sé bara að verða ágætt, nema það séu einhverjar skemmtilegar sögur af ömmu sem þér dettur í hug.   S: Eins og ég segi, hún bara hafði gaman að  ferðalögum, ég held að hún hafi aldrei farið erlendis, ég held að hún hafi bara. Ég man ekki eftir neinni ferð um það en hún ferðast mikið hérna innan lands, hún gisti í hér og þar, svolítið hjá ættingjum og svo var hún rosalega sko þegar þau koma, þetta fólk sem býr í Reykjavík á þessu tímabili, þetta var enn þá svo mikið að ættingjum sem voru til sveita að þegar þeir voru að koma í bæinn þá voru mjög margir sem gistu hjá þeim. Við eigum ættingja sem gistu hjá þeim sem voru, komu semsagt úr Ölfusinu og svo var frænka sem flutti norður í Bárðardal og börnin hennar eða strákarnir hennar þegar þeir voru í námi þá gistu þeir hjá henni, voru heilann vetur.   Ó: Hún hefur verið með svona kostgangara eigninlega?   S: Já já, semsagt voru hjá þeim og þá er ég að tala um Tóta og ömmu, sko. Þegar þau koma  að heimsækja mig norður á Kópasker, Tóti og amma, eftir að ég er flutt þangað þá er afi dáinn auðvitað. Ég flyt ekki norður fyrr en ´82, þá komu þau alltaf við í Bárðardalnum og þau gistu semsagt hjá þessum ættingjum. Það var ekki hægt að koma norður án þess að koma líka við í Bárðardalnum. Þannig að það var bara hluti af prógrammeð. Eins og ég segi það eru t.d. að það eru myndir til frá Tóta frá Kópaskeri, fljótlega eftir 1967, fljótlega eftir ´66 eða ´67  það var bara fljótlega eftir skjálftann og þá voru þau á ferðinni þar, löngu áður en ég vissi að þessi staður væri til, en það eru myndir til frá því tímabili. Ég veit ekki hvort þú hefur séð þær?   Ó: Nei ég vissi ekki að þetta væri til.   S: Nei ég er bara að hugsa um þetta núna, ég held að ég eigi þær í stafrænu, Gummi bróðir skannaði þær. En nei veistu ég held að ég hafi ekkert meira um ömmu að segja. Þetta var lífsglöð, hörkudugleg kona sem að, bara þegar ég  fer að telja þetta upp.   Ó: Aha.   S: Vinnurnar sem hún var í, ég man ekkert eftir henni  labbandi með mér þegar ég er í heimsókn hjá þeim, ég man eftir henni um kvöldið sitjandi, prjónandi og talandi. Það var ekkert  sjónvarp á þessu tímabili svo við þurftum að spjalla saman en það þíðiðir það að hún var bara í vinnu. En ég er bara að fatta það núna.   Ó: Það hefur ekkert verið vælt yfir því.   S:  Nei, nei. Ég man ekki einu sinni eftir því að það hafið verið til umræðu. [ Hér kemur svo spjall meðan verið er að slökkva á upptökunni.]   [Hljóðrit af viðtalinu liggur fyrir og ber það skráningarnúmerið 2015-1-82]    

Hún amma mín hét Guðrún Halldórsdóttir og fæddist að Kórekstaðagerði í Hjaltastaðaþinghá. Opinber fæðingardagur hennar var 29. maí  árið 1900. Ég segi opinber því hún hélt því alltaf fram að fæðingardagur hennar væri þann 25. en kirkja sveitarinnar brann með öllum kirkjubókunum sem innihéldu velflesta fæðingar og dánardaga í sveitinni og þá var aðeins treyst á minnið við að skrá fólkið upp á nýtt. Og þar sem mamma ömmu lést af barnsförum þegar amma var aðeins tveggja ára, er kannski ekki skrýtið þó einhvern á bænum hafi misminnt fæðingardag barnsins. Ég veit ekki hvað amma var gömul þegar bruninn varð og kannski hefur hún verið mjög ung. Og ég veit heldur ekki af hverju hún var svona viss um að eiga afmæli þann 25. í stað 29. En ég man að hún var mjög viss en sætti sig samt við að eiga afmæli þann dag sem skráður var í kirkjubækurnar.  Hún átti einn eldri bróður en fljótlega kvæntist langafi aftur og fæddust þá þrjú börn með stuttu millibili  Stjúpmamma ömmu var heilsuveil og var amma sett fljótlega í öll störf. Hún var einungis 9 ára þegar hún átti að sjá um allan þvottinn á bænum og skola hann úti í bæjarlæk, vetur sem sumar. Amma sagði mér að fingurnir hefðu verið bólgnir og sárir dögum saman. Að auki fékk hún berkla og almennt lítið og lélegt fæði svo amma var alltaf smávaxin. Amma fór að heiman líklega um tvítugt, í vistir á hina og aðra bæi. Ég veit að hún lærði einhversstaðar að sauma og þótti það skemmtilegt. Að öðru leyti er lítið vitað um ævi hennar þar til hún var ráðin sem vinnukona að Fagradal í Vopnafirði þar sem hún gekk síðan í hjónaband með afa, Andrési Sveinssyni rétt um þrítugt. Andrés var fæddur 10. október 1895 og var því kominn fast að fertugu. Mjög líklega var þetta hagkvæmnishjónaband og byggðist auðvitað á því að stofna fjölskyldu og reka búið. Fagridalur var þríbýli og hinir ábúendurnir voru ættingjar afa. Það má því segja að amma hafi flust í ókunnugt umhverfi með ókunnugu fólki til að byrja sinn búskap og stofna fjölskyldu. Þó að amma hafi aldrei beint talað um það við mig, þá skynjaði ég stundum að hún hafi ekki alltaf fengið að tjá sig um hlutina eða ráðið einhverju um þá. Mágkona hennar, systir afa, var nefnilega mjög ákveðin og  ráðrík kona, og tilfinning mín hefur alltaf verið sú að amma hafi látið undan hverju því sem kom upp á. Og lausn ömmu á velflestu var sú að þegja og vinna sín verk í hljóði. Amma og afi áttu á 10 árum fjögur börn en auk þeirra annaðist amma um tvo gamla menn sem var komið fyrir á heimilinu. Þeir voru frændur afa og því þótti sjálfsagt að þeir flyttu á hans heimili. Eins og á þessum tíma kom umönnun þeirra alfarið í hlut ömmu þar til þeir dóu. Ýmislegt fylgdi gamalmennum á þessum tíma sem erfitt var að eiga við. Til dæmis voru karlarnir iðulega lúsugir og eilíf barátta að varast að börnin smituðust ekki af lús. Ekki var hægt að hlaupa út í apótek eftir lúsasjampói og hreinsuð steinolía var helst notuð. Hún hinsvegar var afleit að bera í hár barnanna  og barátta ömmu við lúsina reyndist langvarandi. Fyrir utan hreinlætisskort gömlu mannanna urðu með tímanum fleiri vandamál sem margir þekkja af hjúkrunarheimilum sem launað starfsfólk sinnir, klósettferðir, matartímar og önnur umönnun. Reyndar var ekkert klósett innandyra á þessum árum, fólk fór út í fjós til þeirra verka á daginn og notaði koppana á næturna. Amma sá um að tæma þá og þvo á hverjum morgni. Gömlu karlarnir notuðu auðvitað koppana allan sólarhringinn þar sem þeir fóru aldrei neitt út. Alla umönnun hvað þá varðaði sá amma um alein ásamt því að reka heimilið og sinna manni og börnum. Hún fór langfyrst á fætur á morgnana og byrjaði að kveikja upp í eldhúsinu svo að  hitt heimilisfólkið gæti komið fram í hlýjuna og fór langsíðust að sofa eftir að hafa gætt þess að engan skorti neitt. Ég efast um að amma mín hafi fengið nægan svefn öll þessi ár. Amma átti óskaplega erfitt með að eiga börnin sín, langar og erfiðar fæðingar. Svo langar að eitt barnið fæddist andvana. Amma fæddi börnin auðvitað heima eins og allir gerðu en Fagridalur var þannig í sveit settur að engin leið var að komast þangað nema sjóleiðis eða gangandi yfir fjall. Ljósmóðirin var sótt austur í Jökulsdalshlíð og tók ferðin um 2 tíma. Ég veit ekki hvort hún var yfir ömmu þegar barnið fæddist andvana og sennilega hefði það ekki skipt máli á þeim tíma. Stundum þarf nútíma inngrip í slíkum fæðingum.  Á þessum tíma töluðu konur ekkert um þau börn sem dóu, það var bara eins og barnið hefði aldrei fæðst. Litla stelpan var jörðuð ofan á leiði ættingja og ekkert rætt meir. En móðursystir mín sagði að oft þegar amma var að reyta arfa í grafreitnum, hafi hún staðnæmst við þetta leiði og staðið þar drjúga stund. Og að hún hefði alltaf verið svo leið á eftir. En amma sagði ekkert. Hún bar sína sorg alein. Litli grafreiturinn í Fagradal er svolítið merkilegt fyrirbrigði. Ekki allir bæir sem hafa sinn eigin grafreit en vegna einangrunar bæjarins þótti nauðsynlegt að geta holað fólkinu niður á jörðinni, ekki var alltaf hægt að flytja það inn á Vopnafjörð. Grafreiturinn var staðsettur aðeins frá bænum og hann var afgirtur. Mörg leiði voru í honum og fínustu legsteinar. Ég gæti trúað að mörgum þætti í dag undarlegt að hafa grafreit nánast við bæjardyrnar en börnin í Fagradal voru vön þessu. Amma fór mjög sjaldan í kaupstað, nema til að kjósa. Hún lagði alltaf mikla áherslu á það. Það var farið í kaupstað nokkrum sinnum á ári, í þeim tilgangi að versla í kaupfélaginu. Helst var farið í sláturtíð og fyrir jólin.  „Kaupstaðurinn“ var inni á Vopnafirði sem taldi á þessum tíma milli 200 - 300 manns. En þarna var kaupfélag, læknir og rakari – svona helstu nauðsynjar á þeim tíma. Yfirleitt fóru  konurnar í Fagradal ekki inn á Vopnafjörð. Karlmennirnir sáu um innkaup í kaupfélaginu sem voru helst mjöl, baunir, grjón, sykur, kaffi, lyftiduft og fleiri þurrvörur. Þær voru keyptar í stórum sekkjum eða eftir vigt. Að öðru leyti var Fagridalur sjálfbjarga með kjöt, fisk, mjólk, egg, kartöflur og rófur, eins og tíðkaðist á þessum tíma. Ekki var farið oft til læknis en einu sinni fór þó amma með inn á Vopnafjörð í fylgd einnar konunnar á býlinu, til að hitta lækninn. Hún hafði verið óskaplega þjáð af tannverk í langan tíma og nú var ekki hægt að líta fram hjá því að eitthvað varð að gera. Árni gamli læknir var að vísu ekki tannlæknir en dró þó oft tennur úr. Hann gat líka deyft en konan sem kom með ömmu sagði að óþarfi væri að deyfa, það væri of dýrt! Þannig að Árni læknir dró tönnina úr ömmu án deyfingar.  Amma sagði síðar að aldrei hefði hún upplifað eins mikinn sársauka eins og þennan dag. Henni fannst hreinlega að læknirinn væri að draga allt innan úr höfðinu. Það er erfitt að ímynda sér hvernig einhver getur tekið slíkar ákvarðanir fyrir aðra en segir kannski eitthvað um stöðu ömmu í Fagradal.  Seinna fór svo amma sérstaka ferð til að draga allar tennurnar úr. Falskar tennur voru þá settar beint á blóðugan góminn til að þær pössuðu sem best!  Amma hefur líklega verið á milli fertugs og fimmtugs þegar hún var búin að missa allar sínar tennur. Kannski var tannheilsa kvenna á þessum aldri í takt við þetta. Árið 1964 var ákveðið af öllum ábúendum í Fagradal að bregða búi og flytja inn á Vopnafjörð. Afi og amma ásamt öðrum ábúendum voru orðin gömul og engin af börnum þeirra hafði áhuga á að halda áfram búskap. Enda var bærinn afskaplega illa í sveit settur og afspyrnu einangraður. Einungis tvær leiðir voru frá bænum, eins og áður segir, ýmist sjóleiðin eða að ganga yfir fjall. Og það hefur lítið breyst í dag, afkomendur reistu sumarbústað á jörðinni fyrir ca 30 árum og ruddur var vegur á öðrum stað yfir annað fjall, vegur sem er rétt jeppafær yfir hásumarið. Aðkoman að jörðinni Fagradal er því afskaplega erfið stærsta hluta ársins.   Ég reikna með að flutningurinn inn á Vopnafjörð árið 1964 hafi verið heilmikið áfall fyrir ömmu. Hún bjó í yfir 30 ár á þessum afskekkta bæ þar sem hún ól upp öll sín börn og núna var hún komin í þorp, innan um fjölda fólks og allstaðar bílar! Hlutverk ömmu var nefnilega að passa mig, sem var tveggja ára, meðan mamma var að vinna. Og amma var skíthrædd um barnið í þessu umhverfi sem hún þekkti ekki svo hún hafði mig alltaf hjá sér. Við húsið okkar var stór garður og þar lék ég mér mikið ein. Ég var nefnilega líka hrædd við allt sem amma var hrædd við. Þó held ég reyndar að hætta sú sem vofði yfir mér í þorpinu hafi verið 10 sinnum minni en hættan í Fagradal. Þar voru nefnilega svaka háir klettar sem lífshættulegt var að detta niður, heil á sem gat verið úfin og mikil og þúsund aðrir hlutir. Mæður í dag myndu líklega aldrei þora að sleppa börnunum sínum þarna en börnin í Fagradal höfðu mun frjálsari hendur og lærðu snemma að varast hætturnar.   Amma var kletturinn minn í bernsku. Grunnskólinn reyndist mér oft erfiður félagslega en heima beið amma, yfirleitt með eitthvað nýbakað þegar ljósið hennar kom heim. Amma vildi alltaf vera að gefa fólki að borða. Hún lagði mikla áherslu á það. Og sérstaklega börnum. Amma hefði gengið á heimsenda til að finna mat handa mér. Ég held að þessi ofuráhersla ömmu á að börn fengju nóg að borða, hafi verið vegna þess að í hennar bernsku var matur af skornum skammti. Ráð hennar við flestu var að bjóða upp á eitthvað matarkyns. Amma sat aldrei við matarborðið með okkur hinum. Hún var bara á þönum, hitaði, bætti á diska og föt og sá um að við öll fengjum nóg í okkur. Þegar allir voru farnir frá borðinu, settist hún og borðaði afgangana. Seinna hef ég oft hugsað að undarlegt sé að engu af fullorðna fólkinu hafi fundist þetta skrýtið, líklega voru allir vanir þessu fyrirkomulagi, hef  þó ekki heyrt um svipað hjá öðrum. Amma var óeigingjarnasta manneskja sem ég veit um og setti alltaf þarfir annarra framyfir sínar. Ég hugsa oft um hana í tengslum við „Konan sem kyndir ofninn minn“ eftir Davíð Stefánsson. Mér finnst hreinlega eins og skáldið hafi verið fluga á vegg hjá ömmu þegar hann samdi þetta fallega ljóð. Ömmu fannst sérstaklega mikilvægt að passa vel upp á öll börn og ósjaldan hljóp hún út þegar hún sá út um gluggann barn berjast á móti snjóbyl og illa búið. Hún átti kistu troðfulla af sokkum og vettlingum og í hana var farið, fundnir hreinir hlýir sokkar eða vettlingar á barnið, hendur hlýjaðar og hlúð að barninu áður en það var sent aftur út. Ég man líka hversu gott var að koma heim frá sleðabrekkunum eftir margra tíma skemmtun.  Amma kunni allar bestu leiðirnar til að hlýja litlum tám og fingrum og að hita bestu flóuðu mjólk í heimi, með sykurmola. Amma sat alltaf alla daga í eldhúsinu og prjónaði. Hún prjónaði aðallega sokka og vettlinga í öllum stærðum og bæði úr lopa og öðru garni. Öll þessi sokka og vettlingapör geymdi hún í kistunni góðu. Auk þess að prjóna vettlinga og sokka, heklaði amma lopateppi úr hespulopa. Þá var ég vindan sem hélt lopanum svo hægt væri að vinda úr honum hnykla. Amma hélt líka til haga öllum nælonsokkum sem voru orðnir ónýtir og öllum öðrum flíkum. Ef þær dæmdust ónýtar, voru klipptar af þeim tölurnar og svo klippti amma nælonsokkana og flíkurnar niður í ræmur eða band og heklaði úr þessu mottu til að hafa í forstofunni. Á þessum árum kom mjólkin í pokum sem voru settir í könnu og klippt af horninu til að hella. Amma þvoði pokana vandlega eftir notkun og lét þá þorna. Svo klippti hún þá einnig niður í ræmur og heklaði úr þessu vatnshelda mottu, líka í forstofuna. Það fór aldrei neitt til spillis hjá ömmu. Hún var nýtnasta kona sem ég veit um án þess þó að vera nísk. Áður en farið var að gerilsneyða mjólkina, var rjóminn veiddur upp úr og notaður í kaffi sérstaklega. Ef mjólkin var farin að súrna aðeins, bakaði amma kleinur. Hún sagði alltaf að miklu betra væri að nota súra mjólk í kleinurnar. Og þegar hún steikti lummur, var notuð í þær tólgarfeiti. Tólgin af kindunum var nefnilega brædd í potti á haustin og látin kólna í kringlótt stykki sem var svo brotið niður og notuð til steikingar. Amma sat sjaldnast í stofunni, heldur ekki eftir að við fengum sjónvarp. Hún var svolítið hrædd við það apparat (eins og hún kallaði það). Hún vildi oftar vera ein í sínu herbergi á kvöldin, kannski hefur hún bara verið mjög þreytt og hætt að þola hávaða. Hún vildi heldur aldrei vera með okkur á aðfangadagskvöld en ég man að henni fannst gott þegar ég kom hlaupandi til hennar. Þó fannst henni óþægilegt að fá nokkrar gjafir og sagði alltaf að við ættum ekki að vera að gefa sér! Henni fannst hún aldrei þess virði að fá neitt. Í dag vildi ég geta sagt henni ömmu minni frá því hversu mikill demantur hún var. Ég er kannski svona 11-12 ára þegar amma veikist. Fyrst vissi enginn hvað amaði að henni, hún fékkst ekki á fætur og vildi aldrei borða. Og hún elskulega amma mín var orðin reið og jafnvel öskraði á mig, liggjandi í rúminu. Mamma reyndi á hverju kvöldi að koma ofan í hana mat og í eitt skiptið varð amma svo reið að mamma hljóp út úr herberginu og matarbakkinn kom fljúgandi á eftir henni. Næst bað mamma mig um að fara með bakkann og sagði að amma hafi aldrei neitað mér um neitt. Ég var hins vegar skelfingu lostin en bað ömmu fallega að borða. Amma  snéri sér til veggjar og talaði ekki við mig. Héraðslæknirinn kom að lokum og úrskurðaði ömmu alvarlega þunglynda. Slíkar greiningar voru í þá daga mjög erfiðar fyrir aðstandendur sökum fáfræði og fordóma. Ástæðuna sagði læknirinn vera of stóran skjaldkirtil sem hún fékk lyf við. Seinna var amma send norður á Akureyri í uppskurð á auga. Svæfingin fór mjög illa í hana. Þegar hún kom aftur, var hún úti á þekju, dofin og skaplaus og mundi ekkert eftir að hafa farið á Akureyri. Hún sat allan daginn á stól í eldhúsinu með hendur í skauti og brosti til mín, spjallaði aðeins og virtist muna eitthvað. En persónuleikinn hennar var farinn og kom aldrei aftur. Þetta var í kringum 1976.   Amma mín, Guðrún Halldórsdóttir lést árið 1980 úr heilablæðingu. Þá var ég 17 ára. Oft hef ég heyrt talað um einstakar konur, merkilegar konur, konur sem ruddu brautina. Fyrir mér er hún elsku amma mín ein sú allra merkilegasta og einstakasta kona á Íslandi.                                                                                       (..1..)    

[1]    Amma mín, Vilborg Sigfúsdóttir fæddist 1916 á Hallfreðarstöðum í Hróarstungu. Hún ólst upp á Gröf í Eiðaþinghá en bjó lengi á Fáskrúðsfirði og eftir það á Egilsstöðum.   Þegar hún var fimm ára var henni uppálagt að hugsa alfarið um hárið á sér, greiða sér og flétta á hverjum degi. Því var hótað að ef hún ekki gerði þetta svo sómi yrði að þá yrði hárið klippt stutt. Sennilega hefur amma ekki þótt hugsa nógu vel um sitt hrafnsvarta síða, þykka hár og það var klippt stutt. Upp frá því safnaði hún hári og greiddi og fléttaði daglega. Alla daga var hún með tvíofnar fléttur um höfuðið.  Þegar hún var komin vel á sextugsaldur klippti hún flétturnar af og var eftir það með stutt hár. Vilborg Sigfúsdóttir lést 2005   kveðja, [2] 

Ég vil gjarnan taka þátt í fleiri rannsóknum og það má birta frásögn mína á veraldarvefnum en þessi frásögn verður þó rýr í roðinu því ég hafði lítil kynni af ömmum.   Föðurmóður mína þekkti ég ekki, hún dó 1926.   Móðurmóðir mín var Guðný Guðmundsdóttir (1881-1957), fædd á Horni í Arnarfirði  og þar í firðinum var hún lengstum, giftist ekki en átti sex börn. Hún var vinnukona í Stapadal 1908-1934 og átti fimm börn með Kristjáni bónda þar. Eitt dó, tveimur var komið í fóstur en tvö hafði hún hjá sér. Elst var Þorbjörg móðir mín sem fór vikugömul í fóstur á næsta bæ og hafði engin kynni af Guðnýju ömmu, fannst hún ekkert hafa við hana að  virða, kallaði hana ekki móður sína og skipti sér aldrei af henni og heimsótti hana ekki. Þær voru þó samtíða á Ísafirði 1934-1957 og man ég einu sinni eftir því að amma heimsækti okkur. Það var 1937, ég varð fimm ára og amma gaf mér 15 aura sem ég hljóp með upp í Bókhlöðu og keypti lítið sögukver, var þá nýorðinn læs. Amma bjó þá í kofa á Riistúninu (Silfurgötu 9c) og hafði ofan af fyrir sér í fiskvinnu, þvottum og prjónaskap.   Þegar ég fór að ganga í skóla háttaði svo til að þar voru einar langar frímínútur og áttu þá allir að hlaupa heim til sín í kaffi. Ég átti langt heim og hafði með mér nesti og leitaði ég þá til ömmu og fékk að sitja í dyraskúrnum hjá henni og borða þar. Ef kalt var í dyraskúrnum bauð hún mér stundum inn í hlýjuna. Amma tók mér vel en ekkert innilega en þessi tilhögun hélst þó meðan ég var í barnaskóla. Hún var fátöluð og spurði mig aldrei neins. Hún var lágvaxin og nokkuð þrekin, svarthærð og svipmikil en gránaði fljótt. Mér fannst að hún mundi vera þykkjuþung ef gert væri á hluta hennar og þá langrækin. Amma fluttist úr kofanum 1944 og til yngstu dóttur sinnar og var þar meðan hún lifði en hún dó á Sjúkrahúsi Ísafjarðar 1957, áreiðanlega södd lífdaga, var alltaf fátæk og orðin útslitin löngu fyrir sjötugt. Ég fylgdi henni ekki til grafar. Hún var amma mín, það vissi ég en  lengra náðu tilfinningarnar ekki.  

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín, Pálína Guðmundsdóttir, bjó með afa mínum Magnúsi Bergssyni á góðri, landmikilli jörð austur í Árnessýslu. Erfið veikindi hennar ollu því að þau urðu að bregða búi og flytjast suður til að vera í nálægð við læknisþjónustu. Þau fundu litla jörð í Garðahverfinu, rétt hjá Garðakirkju, Katrínarkot hét það og bjuggu þar snotru búi. Amma var félagslynd og sérlega hláturmild og einstaklega gestrisin.. Ég var hjá þeim einn vetur í lok stríðsins. Þar man ég sérstaklega eftir þeim sælustundum er afi og Unna föðursystir mín voru farin til kvöldmjaltanna en við amma sátum fyrir fram kolaeldavélina og hún steikti flatbrauð til kvöldmatarins. Ég sat þétt upp við hana og fann blessaðan ylinn frá bakstrinum ylja mér á bringunni. Og amma sagði mér sögur frá því að hún var lítil norður í Hrútafirði. Flatkökurnar voru bakaðar 2-3 mínútur á hvorri hlið og þá sagði amma frá en gerði hlé á frásögninni þegar hún undirbjó næstu köku. Mér fannst hún nú óþarflega lengi að því ! Katrínarkot liggur um 100 metra frá sjónum upp á lítilli hæð þannig að nokkur brekka liggur niður að fjöru. Á vetrum var því oft hálka í brekkunni sem var flott sleðabrekka. Það voru allstórar herbúðir uppi á holtinu og hermennirnir fóru oft niður í fjöru, trúlega sér til skemmtunar. Svo gerðist það einn daginn að hermannajeppi brunaði neðan frá sjó en komst ekki upp brekkuna vegna hálkunnar. Þeim var greinilega mjög í mun að komast leiðar sinnar. Ég sagði ömmu frá þessu, hún leit út um gluggann, gekk síðan að eldavélinni, tók út öskuskúffuna og dreifði úr henni yfir hálkuna og svellið á veginum og jeppinn þaut upp brekkuna og hermennirnir brostu breitt og veifuðu glaðir til okkar. Daginn eftir kom jeppinn aftur og nú komu hermennirnir að útidyrunum heima og kvöddu dyra. Þegar amma opnaði dyrnar, glöð og elskuleg, færðu þeir henni stóran kassa fullan af brjóstsykri og annan með súkkulaði. Amma bauð þeim inn í eldhús og lagði á borð fyrir gestina, hitaði kókó og sló í nokkrar pönnukökur ! Það sakaði ekki þótt ekkert sameiginlegt tungumál væri tiltækt, glaður hlátur ömmu og hlyja hennar skóp greinilega mikla vellíðan hjá gestunum því að þeir komu líklega mánaðarlega í heimsókn og alltaf vel birgir af sælgæti. Stríðinu lauk svo þarna um vorið en amma átti birgðir af sælgæti næstu árin. Ég spurði ömmu löngu seinna hvort hún hefði ekki verið kvíðin eða hrædd við hermennina. Hún kvað nei við og bætti við: Ég ímyndaði mér að þetta væru Mummi og Beggi (synir hennar) og ætli þeim hefði ekki þótt gott að fá kakó og pönsur ef þeir væru í ókunnugu landi og fá að koma inn á venjulegt heimili. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Garðahverfið í grennd við Hafnarfjörð, stríðslok WWII

Langamma mín í móðurætt og sú eina langamma sem ég þekkti, hinar löngu dánar fyrir mitt minni, hét Jóhanna María Björnsdóttir og var fædd 7.apríl 1861 á Einarsstöðum í Kræklingahlíð. Látin 1.janúar 1949 í Syðragarðshorni  Svarfaðardal. Eiginmaður hennar var Júlíus Jón Daníelsson útvegsbóndi  fæddur 28.júlí 1859 á Skeiði Svarfaðardal. Látinn 18.september 1939 í Syðragarðshorni.   Sex ára gömul var ég í sumardvöl hjá frændfólki mínu í Syðragarðshorni og kynntist þá henni langömmu minni, en þá hefur hún verið fast komin fast að áttræðu, alltaf í síðu pilsi, treyju og með skotthúfu, eða ég man ekki eftir henni öðruvísi.  Man líka að hún var með einn eða tvo fituhnúða ofarlega á enninu og var alltaf prjónandi, líklega sokkaplögg og kannske sjóvettlinga. Þetta var lítil og fíngerð kona einstaklega hlý og góð, var alltaf inní sínu herbergi sem var inn af stofunni, sat á rúmi sínu með prjónana, held hún hafi aldrei sleppt þeim.   Þá var langafi enn á lífi, en hann var meira úti við, hættur samt búskap, hafði látið hann í hendur eldri syni sínum sem bjó þar svo allan sinn búskap.   Til gamans má geta þess að þegar Júlíus afi minn hætti búskap og sjómennsku og lét jörðina í hendur eldri syni sínum gleymdi hann ekki dætrum sínum, því um leið fékk hver þeirra,  en þær voru fimm,  kr. eitt þúsund sem ég veit að amma mín lét í banka á Akureyri og gat þessvegna alltaf þegar hún fór í kaupstaðarferð,  farið í bankann og keypt sér eitthvað sem hana langaði í. Eitt þúsund krónur voru nefnilega svo ekki lítið fé á kreppuárunum fyrir stríð. Ekki vissi ég um þetta fyrr en löngu eftir lát ömmu og þá frá dóttur hennar svo ég veit að þetta er rétt. Langafi var býsna vel settur fjárhagslega, enda heppinn formaður og sjálfseignarbóndi.   Móðir Jóhönnu Maríu, langalangamma mín, Jóhanna Þórarinsdóttir fædd á Finnastöðum í Grýtubakkahreppi 1831, var systir Guðrúnar sem vann þá hetjudáð að vaða Hvanndalaós komin 5 mánuði á leið og með barn á öðru ári í fanginu, að sækja eld til næsta bæjar sem var Vík í Héðinsfirði. Maður hennar var á hákarlaskipi og hún ein heima með þrjú lítil börn þegar eldurinn dó í hlóðunum. Eldri börnin varð hún að skilja eftir heima og varð hún að binda þau við rúmið svo þau færu sér ekki að voða, því bæjarstæðið í Hvanndölum er ekki mjög barnvænt ,háir klettar neðan við, í sjó fram. Guðrún fékk kviku yfir sig og barnið, en komst ómeidd að Vík þar sem hún fékk góðar viðtökur svo ekki sé meira sagt.  En þetta stendur allt á stóru skilti milli Héðinsfjarðarganga og eins, að þessi hjón Einar og Guðrún fluttu um vorið að bænum Ámá sem stendur fjarri sjó í firðinum.   Amma mín Guðrún Júlíusdóttir var fædd  25.maí 1885 í Tjarnargarðshorni  Svarfaðardal, Látin 9.sept.1969 í Reykjavík. Hún amma var svo gestrisin að henni fannst aldrei neinn hafa komið í heimsókn þennan daginn, ef talan var ekki nálægt tíu manns. Hún var mikill gleðigjafi og alltaf hrókur alls fagnaðar. Einstaklega barngóð og öll hennar barnabörn vildu hvergi annars staðar vera fremur en hjá henni. Alltaf nóg að borða og alltaf nýbökuð jólakaka á borðum, en það var samkvæmt óskum afa, jólakaka var það besta sem hann fékk með kaffinu.   Hún var snillingur í að búa til bollur bæði fisk og kjötbollur og fannst henni ekki verra ef eitthvert barnabarn var viðstatt til að hræra deigið. Hrært var og hrært, en amma smakkaði á og sagði síðan sem lengi er í minnum haft „hrærðu ögn betur gói minn“. Bollurnar voru auðvitað betri eftir því sem meira var hrært, það er alkunna.   Steik var bara á jólum þá steikt súpukjöt með grænum baunum , sultu, og brúnuðum kartöflum. Þetta var uppáhaldsmatur ömmu, en þó var þetta bara á aðfangadagskvöld og bara einu sinni á árinu. Amma fór helst aldrei neitt nema til mömmu minnar, dóttur sinnar sem átti heima í næsta húsi. Hún fór helst aldrei í búð, sendi aðra, nóg var af krökkunum. Aftur á móti fór hún einu sinni eða tvisvar á ári til Akureyrar að heimsækja systur sínar tvær sem þar bjuggu við mikla risnu. Eftir að síminn kom heima hjá pabba og mömmu talaði hún oft við systur sína sem bjó í Svarfaðardal og höfðum við systur oft gaman af þeim samtölum.   Einn var sá matur sem oft var á borðum hjá afa og ömmu og enginn kannast við í dag. Það var saltfiskur og flúra notuð sem viðbit. Flúra er sama og grálúða og mjög feitur fiskur, líklega feitari en venjulegt heilagfiski . Afi saltaði hana eins og fiskinn, en hún þurfti að liggja nokkra daga í rennandi vatni til útvötnunnar, þar sem hún þurfti mikið meira salt en þorskur og þess vegna þurfti hún að liggja mikið lengur í bleyti. Gleymi aldrei hvað mér þótti þetta mikið sælgæti.   Eitt er það atvik sem ég gleymi aldrei og set það hér: Amma og mamma unnu báðar í saltfiski hjá kaupmanni á staðnum. Þetta var líklega 1937 og hef ég þá verið fimm ára . Stakkstæðið sem um er að ræða var líkleg einn km. frá húsi ömmu, en þar sem ég átti heima þá var mikið lengra frá. Ég var mjög svöng því líklega hefur verið orðið áliðið dags og ekki mátti fara frá fiskinum fyrr en hann var allur kominn undir segl eftir sólina um daginn. Amma segir mér að fara heim til sín því móðursystir min var þar rétt ófarin í vinnu á Akureyri,og biðja hana að sjóða hafragraut handa mér sem hún neitaði, nennti ekki og ég sneri organdi til baka, en amma fór úr fiskinum  án þess að spyrja kóng eða prest,  heim til að sjóða graut handa sársvöngu barninu . Svona var amma, en líklega hefur dóttir hennar fengið að heyra sitt af hverju, að fara svona með krakkaangann. Þegar móðir mín dó rétt fimmtug og við vorum öll hennar börn farin að heiman , gátu þau afi og amma ekki lengur verið ein á Dalvík og fluttu til Reykjavíkur til dóttur sinnar þar. Þar undu þau sér vel   meðan bæði lifðu, náðu háum aldri og voru jarðsett í Tjarnar kirkjugarði í Svarfaðardal.  

Þetta er Móðuramma mín. Ég átti því láni að fagna að eiga ömmu sem alltaf var til staðar mín fyrstu 13 ár. Hún var fædd í Holtunum 9.feb.1906 og lést í des.1969. Hún var alrdei rík af peningum, en öllu öðru.Hún eignaðist sinn daumaprins 1929 og bjó með honum alla tíð. Hún vann ekki úti eftir að hún eignaðist börnin sín.Var áður eitthvað á saumastofu.Veit lítið meir um það. Hún eignaðist 4 börn.sú yngsta kom 11 árum á eftir þeirri næst á undan. Hún var handlagin og var oft fengin til að laga föt fyrir fólk , og dúkkur sem biluðu,þá var hún besti læknirinn. Hún bjó sín búskaparár í verkamannabústöðunum við Hringbraut.Átti þar góðar vinkonur sem líka voru ömmur. Hún átti ekki sjö dagana sæla þegar kom að heilsufari barnanna.Mamma mín veiktist 11 ára út frá sprungnum botnlanga og fékk svo berklana ofaní það.Og önnur fékk barnaveikina og staðnaði í þroska.Og hún var alla tíð í foreldrahúsum. Hún átti einn bróður sem kom reglulega í heimsókn til hennar. Hún var yndislegasta manneskja sem ég hef kinnst á lífsleiðinni af öllum öðrum ólöstuðm. Hún var alltaf í hagkaupssloppum fram eftir degi og klæddi sig svo í kjóla fyrir miðdagskaffið. Elska minnunguna um hana Jósifínu ömmu.   Sendi þér línu um föðurömmu nk. þriðjudag.kv [1]    Já ,þá er það föðuramman.   Hún var fædd 1882 á 17.júní á Fagurhólsmýri. [2]  Hún var dóttir hreppsstjórans,  sem þá var meira en almúginn. Hún var ein  af 7 systkynum. Hún lærði til ljósmóður og í þá daga var ferðast um á hestum og konur í söðlum.Ferðin tók næstum viku og það kostaði pabba hennar 17 kr. Að kaupa gistingu og veitingar á þessari leið. Það var svolítið um skipsströnd í Öræfum og afi minn slasaðist við að bjarga einu strandi og þar kynnast þau. Hann kom frá Djúpavogi að vinna við þetta. Amma eltir hann á Djúpavog og var ljósmóðir hér til “1954” Hún var 42, ára þegar hún eignast sitt fyrsta barn.Sem var stúlka og hún eignaðist 3 stráka  næstu 3 ár á eftir. Hún varð langamma 84 ára gömul. Vorið “55”datt hún illa og mjaðmagrindar brotnaði og það tók ½ mánuð að senda hana með skipi til Reykjavíkur. Og það mátti enginn snerta við henni fyrr en landlæknir gat komið að sprauta hana og komið  henni frá borði.Sú hefur fengið að líða blessunin. Pabbi sagði mér að oft var mamma hanns frá heimilinu í heila viku og eitt sinn í heilann mánuð vegan ferða sinna í sveitir og þá spilaði veðrið oft inní hvað hún var lengi að heiman. Hún bjó 2 km frá Djúpavogi og kom ekki út á Djúpavog nema einusinni þegar hún eignaðis eitt ömmubarnið “58” Hún var ánægð heima við kolaeldavélina sína .Átti alltaf eitthvað með kaffinu. Hún lést 12.sept.1976 þá 94 ára gömul.Eitthvað er til af sendibréfum sem hún skrifaði systkynum sínum en ekki var hún að nýta sé símann og tala við þau.´’Eg var nefnilega mikið innan um fólkið hennar og leyddi oft hugan að því hvað það væri gaman að koma henni í sveitina sína.’Eg var í sveit á Kvískerjum þar bjó elsta systir hennar.En hún var alveg orðin rúmliggjandi . Ég er rosalega vel ættuð báðum megin frá. Vona að allir hafi átt eins frábærar ömmur og ég. Kveðja [3]   

ÖMMUR                                                                                                              mars 2015            „Frjáls frásögn án leiðbeininga“ Ég ætla að skrifa minningarbrot um 3 ömmur sem ég var svo heppinn að eiga þegar ég fór að muna eftir mér. Ég átti þessar 3 ömmur fram til þess að ég var 10 ára gamall en þá dó langamma mín. Langamma mín (í móðurætt) hét Bjarghildur Jónsdóttir fædd 10.2.1869 dó 30.11.1954. Hún var eitt af 32 börnum Jóns Brandssonar, sem hann átti með 7 konum. Hann var sagður „óánægður í hjónabandi en búhöldur góður“.  Bjarghildur lærði til ljósmóður í Reykjavík og starfaði sem ljósmóðir vestur í Arnarfirði og bjó síðast á Skeiði í Selárdal. Hún hefur því sennilega tekið á móti Gísla á Uppsölum, sem var  nágrannabær í Selárdalnum. Kannski hefur hún líka tekið á móti Hannibal Valdimarssyni, sem var lengi viðloðandi Selárdalinn. Langamma mín átti 4 börn með manni sínum Þórði Davíðssyni, sem var efnismaður ,  en hann fórst í sjóslysi þegar yngsta barn þeirra var nýfætt. Það barn var amma mín Guðrún Þórðardóttir.  Á sinni stuttu æfi var Þórður langafi,  kennari,  tónlistarkennari og  kórstjóri í mörgum sveitum. Halldóra B. Björnsson skrifa fallega um hann í bókinni Jörð í álögum,  þar sem talað er um  ættir úr Hvalfirði.  Langamma Bjarghildur réð síðan til sín ráðsmann, Gest Jónsson, og bjó með honum í meira en 50 ár. Ég man fyrst eftir langömmu þegar hún flutti „á mölina“, ásamt sambýlismanni sínum , til dóttur sinnar Guðrúnar Þórðardóttur.  Ég  man að mér fannst þau afgömul bæði þó þau væru ekki nema rúmlega áttræð.  Ég man ekki eftir að hún væri klædd nema peysufötum, sem var nokkuð virðulegt fannst mér. Einnig man ég  að þau  komu með saltkjöt í tunnu að Vestan og  man ég ennþá eftir bragðinu af því, sem mér fannst ekki gott. Vestfirðingar vildu hafa fiskinn sígin og kjötið mátti gjarnan vera með smá ýldubragði og hangikjötið best grænt !   Annað sem ég man eftir var jólamáltíð hjá ömmu Guðrúnu. Ég man ekki hvaða kjöt var á boðstólum en þarna fengum við „möndlugraut“ í fyrsta sinn. Langamma fékk möndluna og fékk verðlaunin, sem  var brjóstsykurspoki með molum sem voru hvítir öðru megin og mislitir hinu megin. Ef ég man rétt vorum við bróðir minn duglegir við að hjálpa til með að klára þessi verðlaun langömmu.  Ég las nýlega minningargrein um  hana.  Þar var tiltekið að hún hefði verið dugleg að lempa til kraftmikla stráka, sem vantaði smá aga og stýringu.  Loftur Bjarnason, stofnandi Hvals hf, var þarna sumarstrákur og alla tíð síðan var hann mikil vinur ömmu og fjölskyldunnar.   Meira man ég ekki um þessa ágætu konu.   Næst nefni ég Guðrúnu Þórðardóttur móðurömmu mína.  Hún var fædd 2.8.1900 og dó 12.4.1997. Hún var fædd í Selárdalnum eins og áður er komið fram. Hún varð síðar skólastjórafrú í Stykkishólmi. Giftist Stefáni Jónssyni, síðar námstjóra. Þau áttu 2 börn móður mína Bjarghildi fædda 1920 og bróðir hennar Davíð, sem var nokkrum árum yngri.  Amma og afi skildu og amma flutti til Reykjavíkur. Hún bjó í einbýlishúsi við Efstasund í Kleppsholtinu.  Foreldrar mínir  ég og yngri bróðir minn fluttum inn á ömmu þegar við fluttum úr Stykkishólmi í bæinn.  Við bjuggum þar í 2 til 3 ár.  Ég man lítið frá þeim tíma nema að ég sá jarðýtu í vinnu á næstu lóð og varð ofsahræddur við þetta skrímsli.  Amma vann  sem saumakona á tímbili og átti forláta saumavél með mótor, sem var mjög freistandi að fikta í. Okkur bræðrum var þó haldið í hæfilegri frjarlægð frá henni enda atvinnutæki ömmu. Einnig man ég eftir kolastíu, sem var steypt áföst við húsið.  Mig rámar eitthvað í „kolakarla“ sem komu með kolapoka og sturtuðu niður í þessa stíu. Ég held þó að fljótlega hafi komið olíukynding í húsið. Amma Guðrún var mjög sjálfstæð kona og ákaflega mikill dýravinur. Hún var líka að basla við að rækta jarðarber, sem gekk illa þar til byggt var yfir plönturnar.  Hún var alltaf með ketti og gaf villiköttum alla tíð að éta.  Ég man að eftir að við vorum flutt frá ömmu þá fann ég villikettling, sem ég mátti ekki hafa heima hjá mér. Fór ég með hann til ömmu sem tók við honum og þar átti hann góða æfi í mörg ár.  Þegar amma gat ekki búið lengur ein í húsinu sínu fékk hún íbúð á Dalbrautinni, þar sem búið var búið að byggja nýjar og fínar íbúðir fyrir aldraða.  Með ömmu í íbúðinni var gömul vinkona hennar úr Selárdalnum  Guðrún Valdimarsdóttir. Mikil merkiskona sem var lengi ljósmóðir í Reykjavík.  Amma átti kött þegar þessi tímamót urðu hjá henni.  Hún gat ekki hugsað sér að farga kettinum, því ekki var ætlast til að fólk kæmi  með gæludýr með sér á Dalbrautina.  Hún hélt því húsinu í Efstasundi, fyrir köttinn, og fór á hverjum degi með nýjan fisk (þessi köttur vildi bara nýjan fisk og rjóma) til að gefa honum.  Ég man ekki hvernig hún komst á milli, annað hvort fór  hún í strætisvagni eða þá pabbi hefur keyrt hana.  Þegar þetta var búið að ganga svona í marga mánuði  þá sá forstöðumaður Dalbrautar aumur á ömmu og leyfði henni að hafa köttinn hjá sér. Hún var á jarðhæð og  kötturinn gat gengið út og inn um glugga.  Þetta var brot á öllum reglum en mér fannst þetta fallega gert og  hugsa ennþá hlýlega til þessa manns, sem var svona mannlegur og langt á undan sinni samtíð í því hvernig búa skal að öldruðum. Amma Guðrún alla tíð rausnarleg og gestrisin. Henni fannst gaman að fá heimsóknir á Dalbrautina og ekki var verra ef við komum með ferfætling með. Við áttum  litla tík sem fékk stundum að koma með. Hún fékk þvílíkar trakteringar hjá ömmu að okkur þótti nóg um.  Tíkin var farin að þekkja leiðina og ef við nálguðumst Dalbrautina byrjaði tíkin að ýlfra og góla af spenningi.  Amma Guðrún andaðist í hárri elli. Varð 96 ára.   Þriðja amman sem ég  átti var Þórunn Pálsdóttir fædd 12.11.1879 og dó 15.3.1965 Hún bjó lengst af  að  Presthúsum í Vestmannaeyjum.  Hún og maður hennar Kári Sigurðsson eignuðust 17 börn og komust 14 til fullorðinsára. Kári féll frá á  besta aldri og kom í hlut ömmu og elstu barnanna að sjá um heimilið. Ég man eftir ömmu eftir að hún flutti til sonar síns Kára og Önnu tengdadóttur, og  sem bjuggu í Njörvasundi 27, sem var ekki langt frá æskuheimili mínu Efstasundi 83. Amma kom oft við hjá okkur þegar hún var í búðarleiðangri því þá lá leiðin fram hjá heimili okkar. Hún sat stundum hjá okkur á kvöldin og var endalaus uppspretta sagna og ævintýra. Stundum  sagði hún okkur sögurnar og stundum las hún úr litlum bókum. Ég man að ein þeirra hét „17 ævintýri“.  Okkur bræðrum fannst mjög gaman að hlusta á ömmu.  Hún kom í staðin fyrir sjónvarp snjallsíma, sem krakkar alast upp við nú á dögum.  Amma var hagmælt og eftir hana eru til nokkrir sálmar. Oft eru einhverjir þeirra notaðir við útfarir í fjölskyldunni. Amma Þórunn var góð og guðhrædd  kona sem þurfti örugglega að hafa töluvert fyrir lífinu með öll þessi börn og stóra heimili í Vestmannaeyjum..            

Föðuramma   Föðuramma mín hét Þórunn Ingibjörg Sigurðardóttir. Hún fæddist 20. apríl 1872 að Æsustöðum í Langadal í Austur-Húnavatnssýslu og lést á Sólvangi í Hafnarfirði 17. nóv. 1959. Hún hvílir í kirkjugarðinum í Miklaholti á Snæfellsnesi, framan við kirkjudyr nokkuð til vinstri eða suðurs frá dyrunum séð.   Foreldrar hennar voru hjónin Margrét Þorsteinsdóttir fædd 16. nóv. 1835 og dáin 1893, og Sigurður Sigurðsson bóndi og hreppsstjóri á Skeggsstöðum í Svartárdal, Austur-Húnavatnssýslu, fæddur á Miðhúsum í Svínavatnshreppi 3. júlí 1829, dáinn 1897. Páll Kolka segir, í Föðurtúnum, að Sigurður hafi verið smiður góður. Ég vissi til þess frá föður mínum að Sigurður hreppstjóri bjó ágætu búi og Sigurður faðir hans líka. Sigurður eldri hafði eitthvað stundað hákarlaveiðar. Mér var sagt að Sigurður á Skeggsstöðum hafi hallað sér eitthvað að pyttlunni eftir að hann varð ekkjumaður.   Þórunn var Húnvetningur og Skagfirðingur. Hún var skyld Guðmundi á Vindhæli sem var kunnur á sinni tíð, Ólafi Davíðssyni og Davíð Stefánssyni frá Fagraskógi, að 2. og 3. lið. Og hún var m.a. eitthvað skyld Friðrik morðingja Sigurðssyni. Í skagfirsku rótina var hún af gömlu Flatatunguættinni, fólki sem bjó þar um tveggja alda skeið fram undir 1920. Af þeirri slekt voru m.a. Galdra-Loftur og Jóhannes Birkiland, en Stefán á Höskuldsstöðum hefur skrifað um þessa slekt. Helga Stefánsdóttir frá Flatatungu var amma ömmu minnar, góð vinkona Bólu-Hjálmars.   Einhvern tíma blaðaði ég eitthvað í Íslendingabók á netinu. Þá kom í ljós að áar Þórunnar hafa búið mann fram af manni á nokkrum sömu bæjum í Blöndudal og Langadal. Af því dreg ég þá ályktun að þetta hafi verið þokkalega vel stæðir bændur með þokkaleg bú. Mér þykir trúlegt að þeir hafi ekki verið jarðeigendur en hef ekki skoðað það, en hagur þeirra hefur verið slíkur að þeir þurftu ekki að flytjast búferlum ár frá ári og sátu sömu jarðir kynslóð eftir kynslóð.   Þórunn var afkomandi Steinunnar Guðbrandsdóttur biskups. Hún var líka afkomandi Kristínar Gottskálksdóttur biskups hins grimma. Hann var af norskri riddaraætt, Rose af Rein, frá Rein í Suður-Þrændalögum, rétt utan við og gegnt Niðarósi. Þessi ætt var afkomendur Agnesar Hákonardóttur háleggjar, en hann var af norsku konungsættinni. Skúli jarl, faðir Margrétar drottningar Hákonar gamla, var afkomandi Tosta Godvinssonar Norðimbrajarls sem féll með Haraldi harðráða á Stafnfurðubryggju 1066. Tosti var afkomandi Ragnars loðbrókar og Elfráðs Englakonugs mikla. Tosti var sonur Júdítar greifadóttur af Flandri. Flandurgreifar voru afkomendur Karls keisara sköllótta. Þórunn, amma mín, var þannig 37. maður frá Karli keisara mikla.   Þórunn óx upp á Skeggstöðum í Svartárdal. Hún þótti glæsileg stúlka eins og sjá má á myndum. Hún var hestakona, kunni vel að fara með hesta og átti góða hesta. Hún átti nokkur systkini og fóstursystur eina sem var allnokkrum árum eldri. Um þær mundir fluttist margt ungt fólk úr þessum héruðum til Vesturheims. Þórunn var heitin ungum efnismanni, en það fór á annan veg. Þá ætlaði hún að flytjast vestur um haf, en eldri systir hennar var áður farin vestur og líka fóstursystir hennar sem Margrét hét Illugadóttir en kært var milli þeirra.   Þórunn sté á skipsfjöl 1906 á Sauðárkróki. Skipstjóri var danskur og leiðin lá vestur með landi. Ekki er fyrr siglt úr höfn en Þórunn tekur verstu sjóveiki. Þegar komið er vestur að Búðum á Snæfellsnesi segist skipstjórinn ekki halda lengra með þessa stúlku. Líf hennar liggi við að hún komist í land. Henni er fleygt niður í bát og róið í land.   Á Snæfellsnesi varð hún nú að bjarga sér. Hún var prýðileg hannyrðakona og fór í saumaskap. Er ekki að því að spyrja að hún lendir hjá Óla Jóni Jónssyni stórbónda á Stakkhamri í Miklaholtshreppi. Óli Jón var oddviti og sýslunefndarmaður, ríkur bóndi, með svolitla verslun stundum, bátaútræði og formaður þá, peningamaður og lánaði svolítið. Hann var ættaður af Snæfellsnesi, afkomandi Valgerðar á Kóngsbakka, og úr Höskuldsey. Jón faðir hans í Borgarholti hafði líka verið auðugur bóndi með umsvif. Óla er getið í ævisögu séra Árna Þórarinssonar og Oscar Clausen skrifaði um hann. Óli bjó stóru myndarbúi með eiginkonu sinni Elínborgu Tómasdóttur, annálaðri sómakonu. Þau áttu nokkur börn, en auk þess var á Stakkhamri sonur hans, Ágúst, sem Óli átti með vinnukonu á bænum. Þráðurinn var stuttur í Óla og skapið ógurlegt, en bráði fljótt af honum. Kunnugt var að hann átti það til sem óvenjulegt var í vel stæðum bónda, að biðja hjú stundum afsökunar og reyna að bæta fyrir þegar skapið hafði teygt hann of langt. Af þessu varð Óli reyndar vinsæll húsbóndi.   Er nú ekki að sökum að spyrja, nema Þórunn eignast Sigurð Ellert Ólason, föður minn, 19. janúar 1907. Þá er sagt að Óli hafi viljað skilja við konu sína, en mágur hans hafi þá sagt honum að úr því yrðu málaferli um eignir, forsjá barna og fleira. En séra Árni setti Óla svo stólinn fyrir dyrnar og kvað óhæfu að þrjár konur yrðu í senn á bænum. ,,Ég hef þolað þér að hafa þær tvær", sagði prestur, ,,en þú skalt ekki komast upp með þetta. Þá verður ekki skírt, fermt, gift eða grafið frá þessum bæ." ,,Þið öfundið mig bara", svaraði Óli, ,,ég geri það sem ykkur langar til en þið þorið ekki."   Allt kom fyrir ekki. Þórunn varð að fara og fór þá í saumaskap á bæi. Um þessar mundir stendur Halldór hreppstjóri Bjarnason í Gröf í Miklaholtshreppi einn uppi konulaus með börn. Er af tildrögum þess rómantísk og ævintýraleg ástarsaga sem snertir annað fólk, þjóðkunna tónlistarmenn, og verður ekki rakin hér. Þessum kafla lýkur á því að Þórunn sest að í Gröf og tekur heimilið að sér. Giftust þau Halldór og bjuggu þar mörg ár prýðilegu búi. Þau áttu saman dótturina Unni, sem lengi bjó í Gröf með manni sínum Helga Péturssyni. Þau Unnur ráku um árabil sérleyfisþjónustu, farþega- og vöruflutninga milli Reykjavíkur og Ólafsvíkur, og hún síðan eftir Helga með sonum þeirra.   Ég kynntist Þórunni ömmu aðeins lítillega þegar ég var í Gröf um sumarskeið fimm, sex og sjö ára að aldri. Þá var hún orðin öldruð og ekkja, og var inni hjá dóttur sinni og tengdasyni. Hún var rólynd, stöðug í lund, hélt sér vel að vinnu, og ég man að hún vann við rokk og snældu upp á gamla móðinn. Ég man að hún var myndarleg, sópaði svolítið að henni en ekki gáskafull. Eitthvað var hún að reyna að siða mig, þótti ég óhlýðinn og hrekkjóttur og lét mig heyra það.   Ég veit ekkert um áhugamál Þórunnar, annað en elsku hennar að hestum. Mér var alltaf sagt að hún hefði vel haldið sínu og verið myndarhúsmóðir og hreppstjórafrú, enda upp alin í húnvetnskum þótta. Ég vissi að hún var óskaplega bílveik alltaf og forðaðist langferðir, nema þá á hestum. Ég veit að hún átti sterkan þátt í því að faðir minn var settur til mennta. Hún hafði fengið Óla til að lofa stuðningi við þetta ef til greina kæmi. Í Húnaþingi þótti sjálfsagt metnaðarmál á mörgum heimilum að hæfir drengir færu í menntaskóla og háskóla, en það var miklu minna um það á Snæfellsnesi á þeim tíma. Ég hef grun um að þau hafi staðið saman að þessu, hún og séra Árni, en Óli var löngu látinn þá. Það sýnir afstöðu hennar og styrk að hún sætti sig ekki við andstöðu eiginmannsins, en laumaðist með soninn yfir á næsta bæ. Þar beið hann eftir landpóstinum og fór með honum suður daginn eftir.   Þórunn amma lá síðast á Sólvangi í Hafnarfirði. Hún fékk mörg lítil heilablóðföll og var síðast eiginlega alveg orðin ósjálfbjarga, þekkti engan og var rænulítil um skeið áður en hún andaðist.    Móðuramma   Móðuramma mín hét Guðrún Sigríður Jóhannsdóttir. Hún fæddist 15. janúar 1891 á Stökkum á Rauðasandi í Vestur-Barðastrandarsýslu. Hún andaðist 21. ágúst 1989 í Reykjavík og liggur í Gufuneskirkjugarði.   Móðir hennar hét Kristín Jónsdóttir, fædd 19. ágúst 1848 og dáin 22. ágúst 1892, frá Hænuvík við sunnanverðan Patreksfjörð. Faðir móðurömmu minnar hét Jóhann Jónsson, fæddur 15. ágúst 1845 og dáinn 15. júlí 1897. Hann var bóndi að Krókshúsum á Rauðasandi og Hnjóti í Örlygshöfn, en aðallega fiskimaður eins og títt var á þessum slóðum. Þau hjón áttu þrjú börn fyrir þegar amma mín fæddist.   Jón langalangafi minn var vinnumaður í Tungu í Örlygshöfn. Hann kom úr Önundarfirði og var 3. maður frá Bárði Illugasyni og Guðnýju Jónsdóttur, ættarhöfundum Arnardalsættar. Kristín langamma var ættuð af Rauðasandi og nágrannabyggðum þar vestra. Það var bændur, fiskimenn og hjú, agað í umhverfi sem var ef til vill með grimmasta móti á landi hér og aðeins sterkustu stofnar stóðust. Lengra aftur veit ég að Guðrún amma mín var komin af Guðbrandi biskupi Þorlákssyni og Árna sýslumanni Gíslasyni á Hlíðarenda. Og hún var afkomandi Snorra goða Þorgrímssonar.   Einhverju sinni spurði ég hana um ættir. ,,Góði besti. Það er ekkert að marka þetta, allra síst af Vestfjörðum. Þetta er mest skrök. Þeir áttu þetta meira og minna allt, stórbændurnir." Hún tók alveg fyrir að hún væri kölluð Guðrún eða amma. Hún kvaðst sem smábarn alltaf hafa heitið ,,Dadí" og það áttum við að kalla hana, og gerðum.   Dadí missti móður sína á sínu öðru ári. Þá varð Jóhann faðir hennar að ganga með reifastrangann í fanginu um byggðirnar til þess að koma henni fyrir, en hann sat eftir með nokkur börn og gat ekki veitt þeim umönnun öllum þar eð hann sótti sjóinn. Göngu hans bar að garði í Hænuvík, en þar bjuggu þá hjónin Jón og Helga. Þau voru aldurhnigin nokkuð og börnin farin. Þau tóku barnið að sér. Jóhann dó síðan fáum árum síðar.   Dadí sagði mér oft að hún hefði sjálf alist upp sem niðursetningur. En hún bætti því alltaf við að ,,ég var heppni niðursetningurinn." Hún dásamaði þau Hænuvíkurhjón ævinlega, og börn þeirra, og sagði að lífið hefði leikið við sig í bernsku. Hún var mjög nærsýn og sagði mér að oft hefði hún farið óþarfaferðir að stugga fé úr túni, og það voru þá álftir eða smáskaflar. Hænuvíkurhjónin komu henni unglingi í vist og vinnu hjá kaupmannshjónum á Patreksfirði. Síðan komst hún suður til systkina sinna, sem áður voru komin þangað, og tók kennarapróf í Flensborg 1908 og úr Kennaraskólanum 1912.   Hún sagði mér að það fyrsta sem henni var sagt á Kennaraskólanum hafi verið þetta: ,,Ungfrú góð. Ef þér ætlið að verða kennslukona, verðið þér að læra að tala íslensku." Hún hváði við forviða. Vandinn var sem sé sá að hún sagði: ,,hardur" og ,,gardur" og ,,la-angur" og ,,lö-öngum" og hún sagði ,,ofan Í" og ,,niður Á" og notaði margvísleg orð og orðasambönd sem ekki voru kunn eða viðurkennd í menntastofnuninni.   Þegar hún kom suður vann hún með skóla við að breiða fisk á reitum í Reykjavík þar sem síðar varð Kamp Knox, Meistaravellir og KR-völlurinn. Hún hljóp ekki upp við sögusagnir af því að konur í múslímalöndum væru látnar bera síð föt og höfuðskýlur. ,,Þetta urðum við alltaf að gera á reitunum hér líka", sagði hún. ,,Þeir voru ekkert svo miklu betri hér heldur en þar, þessir karlar."   Á Kennaraskólanum var Dadí í bekk með Þórbergi Þórðarsyni. Þórbergur getur hennar í Íslenskum aðli. Hún sagði mér að hún hefði ævinlega fyrirlitið ,,hann Begga ræfilinn". Þegar hún var orðin háöldruð rakst hún á Þórberg á förnum vegi á götu. Hún vék sér yfir götuna í veg fyrir hann og ávarpaði hann: ,,Sæll, Beggi minn. Ég hef nú alltaf fyrirlitið þig enda ertu ræfill. En nú erum við bæði orðin svo gömul og miklir aumingjar að ég ætla að hætta að fyrirlíta þig. Og komdu sæll."   Dadí var ánægð á Kennaraskólanum og eignaðist góða vini þar. Hún mat kennarana mikils. Henni þótti mikið til um leiðsögn Jónasar Jónssonar í leikjum, félagslífi og í kennslu hans. Sérstaka virðingu bar hún fyrir séra Magnúsi Helgasyni skólastjóra.   Dadí kenndi nokkur ár eftir próf. Á Kennaraskólanum kynntist hún Kolbeini Högnasyni frá Kollafirði á Kjalarnesi og þau giftust 1914. Síðan bjuggu þau í Kollafirði til 1930. Þau eignuðust fjögur börn, tvær dætur og tvo syni, og er móðir mín, Unnur, yngst þeirra. Kolbeinn var bóndi og stjórnarmaður í Mjólkurfélaginu og Sláturfélaginu. Hann var skáldmæltur og gefnar út nokkrar kvæðabækur hans. Hann varð þjóðkunnur hagyrðingur líka. Hann var Kjalnesingur og Kjósverji, af svokallaðri Laugardalsætt í Árnesþingi, Stefánungur og af ættum Svefneyinga, Finns biskups og Presta-Högna.   Árið 1930 skildu þau hjón. Dadí þótti Kolbeinn horfa út undan sér og hafði fyrir sér í því. Kolbeinn hafði keypt Kollafjörðinn af bjartsýni kynslóðar sinnar, en lenti í miklum fjárhagserfiðleikum við skilnaðinn enda skall kreppan á um sama leyti. Dadí bjargaði sér í Reykjavík, bjó fyrst í bráðabirgðahúsnæði en fékk síðan íbúð og bjó með dætrum sínum. Hún gerðist kennari við Miðbæjarskólann í Reykjavík og starfaði þar til starfsloka um sjötugt. Mér var sagt að hún væri mikils metinn og árangursmikill kennari.   Dadí var mjög sjálfstæð kona og hreinlynd. Hún var fríðleikskona og gat verið gustmikil. Á efri árum tinaði hún talsvert og tuggði tunguna. Hún fór illa í baki þegar leið á. Hún hélt fast við margar vestfirskar venjur. Ég man að hún vildi að ég signdi mig þegar ég fór í bolinn: ,,Í nafni Guðs föður og sonar og anda heilags", alltaf þessi orðaröð. Hún hélt árum saman upp á Þorláksmessu með því að bjóða nokkrum öldruðum Vestfirðingum í skötu með hnoðmör upp á gamla móðinn. Þá fékk ég að fljóta með strákur að hlusta á þessa öldunga. Þá fór ekki á milli mála hvar nafli alheimsins er og hverjir standa fyrir sínu.   Ég var nokkrum sinnum eitthvert skeið í herbergi hjá Dadí. Ég var óstýrilátur og henni og móður minni þótti rétt að setja á mig aga. Ég hef grun um að fyrir bragðið hafi ég náð Landsprófinu. Þegar mér fannst ég hafa brotið eitthvað sérstaklega gegn agareglum gömlu konunnar, eins og hún var oft kölluð á bak, hafði ég jafnan þann háttinn á að ég hrósaði sjálfum mér í hástert af einhverju alltöðru sem hún ætlaði alls ekki að tala um. Þá dæsti hún og hló við og lét kyrrt.   Dadí lét engan nokkru sinni eiga nokkuð hjá sér. Það komst enginn upp með yfirgang við hana. Hún hafði sjálfstæðar skoðanir á öllum og öllu og gekkst hreint ekki upp við aðdáun á höfðingjum, nema persónulegt ágæti og mannkostir væru fyrir hendi. Og hún vildi fyrst dæma um það. Hún var mikill áhugamaður um náttúrulækningar og heilbrigt líferni, bindindissemi og þjóðrækni.   Dadí var áhugasöm í félagssamtökum kvenna. Hún fylgdist alltaf vel með þeim konum sem þóttu skara fram úr, einkum í menningu og skáldskap, og hélt hlut þeirra sterklega fram. Ég man eftir því að henni leið mjög vel þegar fór að bera á rauðsokkahreyfingunni og Kvennalistanum.   Dadí varð auðvitað erfitt gamalmenni í því að hún bjó ein í eigin íbúð lengur en aldur og heilsa leyfðu með góðu móti. En henni stjórnaði enginn annar og þá ekki börn hennar heldur. Loks fékkst hún til að færa sig á Öldrunardeild Borgarsjúkrahússins. Þá fannst í henni krabbi en hún barði þann gest niður. Síðustu árin ráðskaðist hún með gömlu karlana á Öldrunardeildinni, lét þá sitja og standa eftir því sem henni þótti rétt og stýrði því að þeir sungu gömul barnakvæði öllum stundum.                  

Móðuramma mín hét Ásgerður Jósefína Þorvarðardóttir Skjaldberg. Hún var fædd 31. maí 1894 og lést í hárri elli 19. janúar 1993. Hún var gift Bergþóri Bergþórssyni. Þau áttu sex börn og eru þrjár dætur þeirra enn á lífi, komnar hátt á níræðisaldur. Amma fæddist að Leikskálum í Haukadal og er baðstofan þar sem hún fæddist, ásamt ýmsum munum úr búi langafa míns og langömmu, sett upp á sögusafninu að Laugum í Sælingsdal. Ég hef því séð rúmið þar sem langamma mín, Halla, fæddi ömmu mína Ásgerði í lok 19. aldar. Mér fannst það ansi merkilegt. Amma og afi stunduðu búskap að Ölvaldsstöðum í Borgarfirði og síðar að Þórustöðum í Ölfusi. Um tíma bjuggu þau líka í Hveragerði. Ég man fyrst eftir þeim þar sem þau bjuggu á Laugavegi 49 í Reykjavík. Í húsi sem bróðir ömmu, Sigurður Skjaldberg,  átti og var í daglegu tali nefnt  Ljónið. Íbúðin þeirra var lítil en þar rúmaðist mikil hjartahlýja. Þegar amma og afi bjuggu í sveitinni var lífið erfitt brauðstrit frá morgni til kvölds, eins og títt var. Amma mín var alla tíð mikill vinnuþjarkur, alltaf fyrst upp eldsnemma morguns til að kynda ofninn og taka fram árbítinn og síðust í rúmið eftir að hafa gengið frá öllu eftir daginn. Oft var margt manna í heimili yfir hásumarið og mörg verkin sem biðu ötulla handa ömmu minnar. Hún hlýtur oft að hafa verið alveg uppgefin. Ég  sagði oft við hana að ég undraðist hvað hún væri orðin gömul, héldi sér vel, væri enn flott og fín með yndislegar hendur eftir allt erfiðið í þröngum híbýlum, án nokkurra þæginda sem okkur finnst svo sjálfsögð í dag. Þegar amma og afi bjuggu í Hveragerði var bara yngsti sonurinn enn heima en þau höfðu líka tvö dætrabörn sín hjá sér í nokkurn tíma þó plássið væri lítið. Alltaf mátti bæti við barni  enda voru þau hjónin einstaklega barngóð. Í Reykjavík vann afi minn verkamannavinnu og ég minnist þess að amma hafi búið til nesti fyrir hann sem hann fór með í snjáðri skólatösku. Amma mín var alla tíð stórglæsileg kona. Ég á ljósmynd af henni ungri, með sítt, þykkt, dökkt hár sem auðvitað var fléttað undir skotthúfunni, augun voru stór og eilítið dreymandi og andlitið einstaklega frítt og fagurt. Enda var fegurð hennar umtöluð. Amma mín varð sextug rétt eftir að ég fæddist. Þegar ég man eftir henni var hún orðin gráhærð, lítil og hnellin. Hún var afskaplega glaðvær kona, hló mikið og fannst gaman að ræða við fólk og segja sögur. Hún var mjög félagslynd og undi sér best í glaðværð  innan um annað fólk. Hún hafði mikið yndi af að spila á spil og var mjög snjall spilari. Sótti félagsvistir af kappi og átti marga, góða spilafélaga. En hún spilaði ekki bara á spil. Hún spilaði líka vel á harmonikku. Okkur þótti alltaf mikið til um þegar amma tók fram nikkuna og spilaði fyrir okkur. Þá tók maður eftir því hve fallegar hendur hennar voru. Þrátt fyrir alla erfiðisvinnuna til margra ára höfðu hendur hennar ekki látið á sjá og fingurnir liðu lipurlega yfir hljómborð nikkunnar. Mér þótti alltaf mest spennandi að opna jólagjafirnar frá ömmu Ásgerði. Þar kenndi svo margra grasa. Alltaf voru nýprjónaðir vettlingar og sokkar í pakkanum ásamt einhverju smávægilegu sem gladdi barnshjartað.  Amma kenndi mér að maður ætti að opna jólapakkana varlega svo endurnýta mætti pappírinn. Hún tók alltaf allan jólapappír, klippti hann til, straujaði hann og endurnýtti á næstu jólum. Amma bjó til góðan, rammíslenskan heimilismat og bakaði bestu pönnukökur í heimi. Í minningunni var hún alltaf að. Henni féll aldrei verk úr hendi. Ef hún var ekki að þrífa, búa til mat eða baka þá var hún að prjóna, leggja kapal, spila á spil eða á harmonikkuna. Amma var ætíð mjög fín og var annt um útlit sitt. Hárið var alltaf gljáandi hreint og vel greitt. Fegurð hennar á yngri árum eltist ekkert af henni. Hún var alla tíð mjög falleg kona, skapgóð og skemmtileg. Þegar afi dó vildi amma helst fara á elliheimili því hún vildi vera innan um fólk og stunda félagslífið. Hún átti mörg góð ár á Hrafnistu í Reykjavík. Þar spilaði hún daglega, tók þátt í öllum samkomum, spjallaði og hló og naut lífsins. Já, hún amma kunni svo sannarlega að njóta lífsins. Hún hafði svo augljóslega gaman af lífinu. Kannski er það ástæðan fyrir langlífi hennar. Ég minnist ömmu minnar oft. I minningunni er hún yfirleit kímin á svip, brosandi eða hlæjandi.

Kirkjubóli 25 júlí 2015. Ágæti safnvörður Þjóðháttarsafns! Ég þakka bréfið sem ég fékk í apríl, afsakaðu hvað þetta hefur dregist, en ég hef ánægju af þessu og vona að svörin séu einhvers virði. Ég hafði ekki mikil eða dagleg samskipti við ömmurnar mínar. Aðstæður voru þannig að móðuramma bjó á Snæfellsnesi og föðuramma vestur á Grenimel eins og kallað var, en við áttum heima í Árbæjarhverfi og þá voru allar leiðir langar. En þannig hittist á að báðar ömmur mínar hétu Kristínar og báðir afarnir Guðmundar. Ég ætla að segja frá móðurömmu fyrst. Hún hét Kristín Pétursdóttir og var fædd 24 águst 1887 í Svefneyjum á Breiðafirði. Tvíburasystir hennar hét Ólína og voru þær mjög líkar, báðar stórar konur og ég kallaði Ólínu stundum ömmu af því ég þekkti þær ekki sundur. Amma mín er alin upp í Svefneyjum og að þeirra tíma hætti vann hún mikið og fór jafnt á sjó til veiða og eggjatöku á vorin, ásamt heimilisvinnu, því á þeim tíma voru heimili fjölmenn. Á vetrum hjálpuðu konur sem karlar við að bera grjót á handbörum úr fjörunni og hlaða garða. Amma mín eignaðist mörg börn alls 11 og lifðu öll. Móðir mín er 6 í röðinni. Ólína systir hennar ömmu átti 13 börn. Oft voru börnin send til skyldmenna frekar ung, sem hjálpuðu til þegar börnin voru mörg. Mamma mín var ein af þeim. Og ég held að sambandið við ömmu hafi verið minna fyrir vikið. En um ömmu vil ég segja að þetta var stór kona og myndarleg, bein í baki og var sig alltaf vel. Hún skartaði upphlut við hátíðleg tækifæri. Hún talaði skýrt og var ófeimin við að tjá skoðanir sínar. Hún var mjög minnug, kunni þulur og kvæði og sögur og fór með allt utanað. Í fórum RÚV, eru til upptökur með henni. Amma bjó allann sinn búskap á Berserkjahrauni. Afi minn dó 1946 og eftir það hjálpuðust börnin við búskapinn. Árið 1952 er ég send í sveit á næsta bæ við Ömmu sem heitir Hraunsfjörður. Þá var ég sett upp á hest og fékk að fara í heimsókn til ömmu en þá var hún að búa sig í að flytja, til dóttur sinnar sem var að hefja búskap í næstu sveit. Mér fannst mikið koma til þessar ömmu minnar sem var, með svo fína svuntu og svo kallaði hún mig himneska sómann. Amma Kristín Pétursdóttir lést 1976. Föðuramma mín hét Kristín Þorbjörg Guðmundsdóttir fædd 15 nóv. 1869 að skeljabrekku en elst svo upp hjá foreldrum sínum á Ferjubakka. Amma mín er ein af 10 börnum en aðeins 4 urðu fullorðin en þá verður Marís bróðir hennar úti við annan mann er þeir fóru póstferð frá Borgarnesi til Stykkishólms. Börnin munu hafa dáið úr barnaveiki og Kíghósta því ekkert bóluefni var komið og engin meðul til að lækna. Amma mín var orðin gömul kona þegar ég fer að muna eftir henni. Stundum fórum við í heimsókn á sunnudögum og fengum pönnukökur og mjólk og skoða bækur sem afi átti mikið af. Amma mín var fíngerð kona með ljósrautt hár. Hún var mikil hannyrða kona. Hún prjónaði á okkur systkinin falleg föt og saumaði púða og veggteppi. Amma átti heima í Reykjavík sín búskaparár, vann á heimilinu, börnin urðu 3 en berklarnir tóku dótturina en synirnir urðu fullorðnir. Afi minn var steinsmiður og múrari. Hún amma var hljóðláta konan sem vann sín verk og kvartaði ekki. Í minningunni er hún falleg og fíngerð og brosti oft að því sem ég sagði eða gerði, hún prjónaði vettlinga á mig svo ég væri fín í skólanum og yrði ekki kalt. Þetta er fallega amma mín sem ég man eftir og oft í rósóttum kjól. Þettað er nú ekki mikið sem ég get sagt um ömmurnar mínar. En þær voru mjög ólíkar og ég hefði viljað þekkja þær betur. Með bestu kveðju (..1..) ( Kristín Þorbjörg var 93 ára þegar hún lést.)

Þessi skrif fjalla um ömmu mína Sigríði Ingimundardóttir sem lést 1989 á 94 aldursári. Ef þið hafið áhuga á meiri skrifum um hana. Á mikið meira til. (..1..) Tilurð mín og uppruni „Forlögunum fresta má, en fyrir þau komast ekki“. Það er trú mín, að þessi fyllyrðing sannist á tilurð minni og æviferli öllum. Svo oft hef ég sannreynt að þær leiðir, sem ég valdi til að ná þeim markmiðum, sem ég stefndi tastast að , leiddu mig þangað , sem ég ætlaði mér síst að fara. Þar með er ég ekki að segja að lífið hafi verið mér eintóm vonbrigði, þvert á móti. Lífið hefur veitt mér gleði og stórar gjafir, en einnig margar raunir og þungar. Við þetta er ég sátt. Ég lít á mína lífsreynslu sem skólagöngu, og vona að ég hafi staðist prófið sæmilega. Hins vegar verð ég að játa, að gjarna hefði ég viljað fá að þreyta fleiri próf í bókstaflegri merkingu, en ég hef fengið tækifæri til. Ein stærstu vonbrigði í lífinu voru þau , að þurfa að snúa baki við þeirri braut til menntunar, sem mig hafði dreymt um allt frá barnsaldri. Þar hafði ég snemma sett mér ákveðið markmið. En eftir tveggja vetra yndislega skólagöngu tók líf mitt allt aðra stefnu. Þá íhlutun forlaganna hef ég aldrei getað fullkomlega sætt mig við. Foreldrar mínir. Ingimundur Magnússon og Guðný Bjarnadóttir. Það tók forlögin langan tíma að stefna foreldrum mínum í veg hvort fyrir annað. Leiðir þeirra munu hafa legið saman í Vatnsfjarðarsveit. Faðir minn kom að vísu rúmlega tvítugur til Ísafjarðardjúps, en þau bundust ekki tryggðarböndum fyrr en bæði voru nær fimmtugu. Þegar ég fæddist var móðir mín hátt á fimmtugs aldri, en faðir minn var árinu yngri en hún. Um fleiri börn þeirra var því ekki að ræða. Þess vegna var ég einbirni. En hálfsystkin átti ég bæði að móður og föður. Jón Ólason hálfbróðir minn, sonur mömmu frá því fyrir hjónaband, var 13 árum eldri en ég. Og tvær hálfsystur átti ég, báðar allmiklu eldri en ég, eða 20 og 21 ári eldri. Faðir minn hjafði um nokkurt árabil, eftir að hann kom vestur að Ísafjarðardjúpi, verið ráðsmaður hjá konu að nafni Rakel Hjaltadóttir, sambýlismaður mundi það kallað á nútímamáli. Held ég að þau hafi búið í Vogum í Vatnsfjarðarsveit. Þau áttu saman tvær dætur, Jóhönnu og Kristinu Salóme, sem báðar búsettust á Vestfjörðum. Allt þetta gerðist fyrir tilkomu mína í þennan heim. Tókst hið besta samband milli þessa fólks alls, þótt ekki kæmi það úr sama farvegi. Áttum við öll samleið meira ig minna á þeim árum, sem við öll dvöldum við Ísafjarðardjúp. Rakel móðir hálfsystra minna var mér mjög góð, og minnist ég hennar með hlýju. Ég á enn gjöf frá henni kuðungakassa, sem hún gaf mér þegar ég var barn. Það má teljast mikil bjartsýni þegar foreldrar mínir hófu búskap í Vatnsfjarðarseli, en þar bjuggu þau sitt fyrsta búskaparár. Býlið Vatnsfjarðarsel eða Selið , eins og það var oftast nefnt, stóð á breiðu nesi eða skaga sem gengur fram á milli Ísafjarðar og Mjóafjarðar við Ísafjarðardjúp. Það er nú fyrir allöngu komið í eyði, eins og fleiri býli á þessum slóðum, en á mínum uppvaxtarárum voru bæir beggja megin við þessa firði. Selið var fram til fjalla og afskekkt var þar. Þetta fyrsta búskaparár foreldra minna voru þau í húsmennsku sem kallað var ,þ.e. höfðu ekki jarðnæði. Enga kú höfðu þau, en fáeinar kindur. Pabbi stundaði sjó þetta ár til að sjá þeim farborða. Þar í Vatnsfjarðarseli fæddist ég þann 20.apríl 1896, og var húsfreyjan á bænum ljósa mín, þó mér vitanlega hafi hún aldrei tekið á móti barni fyrr né síðar. Ég fæddist fyrir tímann, sennilega vegna þess að móðir mín hefur ofþreytt sig. Auk þess var þetta fótafæðing og ekki bætti það úr að móðir mín var þá komin hátt á fimmtugsaldur. Þarna var engin ljósmóðir og því síður nokkur læknir sem hægt var að ná til, svo kona sú sem þarna bjó varð að taka að sér ljósmóðurstörfin. Það gekk allt vel, en einhver missmíð hef ég borið frá fæðingunni. Naflastrengurinn hefur líklega verið klipptur heldur nærri, því djúpa holu hef ég alltaf haft þar sem naflinn er venjulega á fólki. En þetta kom ekki að sök. Ég var ekki nema sjö merkur við fæðingu og svo líflítil að móðir mín vildi láta skíra mig hið fyrsta. Séra Stefán prestur í Vatnsfirði var kvaddur til að skíra mig vikugamla. Þegar hann jós mig vatni og ég sýndi ekki minnstu viðbrögð, hreyfði hvorki legg né lið og gaf ekkert hljóð frá mér, varð prestinum að orði við móður mína:“Varla ertu að láta mig skíra látið barn, Guðný?“ En líf færðist í mig smátt og smátt. Mamma lagði mig á brjóst þótt sjálf byggi hún mjólkurlausu búi. Um annað var ekki að ræða. Og þarna leið fyrsta ár ævi minnar. En svo tóku við nýir áfangar. Foreldrar mínir fengu jarðnæði á Bjarnarstöðum í Reykjafjarðarhreppi, eignuðust skepnur og byrjuðu sjálfstæðan búskap, og afkoman varð góð á þeirra tíma mælikvarða. En eina þolraun átti ég eftir á leiðinni til lífs og þroska. Þegar ég var rúmlega fjögurra ára veiktist ég af taugaveiki, og lá milli heims og helju nærri tvo mánuði. Þetta varð mikið áfall fyrir framför og þroska, ekki sterkari en ég var frá fæðingu. Ég var smávaxin frameftir öllum unglingsárum. Þó var ég talin ná meðalhæð samkvæmt mælingum sem gerðar voru á nemendum, þegar ég var á Núpsskóla í Dýrafirði. Þótt ég hafi aldrei verið há í loftinu né mikil að líkamsburðum, hef ég reynt að láta ekki mitt eftir liggja í lífsbaráttunni. Held að ég hafi þó talist sæmilega skörp til vinnu, enda oft þurft á því að halda. Þrátt fyrir veikar lífslíkur á mínu fyrsta æviskeiði, hefur forsjónin úthlutað mér langri lífsgöngu, leitt mig og stutt í lífsins skóla þá rúmlega níu áratugi, sem ég á að baki. Oft hefur mér þótt þetta strangur skóli, en einlæg Guðstrú og mín létta lund, hafa fleytt mér yfir allar torfærur á lífsleið minni. Frá Vatnsfjarðarseli. Frá mínu fyrsta æviári í Vatnsfjarðarseli á ég vitanlega engar minningar nema af frásögnum annarra. En síðar kom ég þar oft á meðan móðurbróðir minn, Steinn Bjarnason bjó þar, og síðan Valdimar sonur hans, en þegar hann hætti búskap lagðist jörðin í eyði, og var ekki í ábúð eftir það. Bærinn stóð á milli tveggja vatna, Ytra-og fremra Selvatns. Má trúlega rekja þau örnefni til þess að þarna hafi á fyrri tíð verið haft í seli. Þarna eru með afbrigðum góðir sauðfjárhagar. Í Ytra-vatninu var varphólmi og eggjataka nokkur og einhver dúntekja. Minntist móðir mín þess að þegar hún var ung stúlka fórst í þessu vatni stúlka um tvítugt, sem Helga hét. Var talið að hún væri tuttugasta og fyrsta manneskjan, sem drukknað hefði í vatninu. Ekki minnist ég þó að hafa heyrt getið um álagatrú í þessu sambandi, heldur hafi í þessu tilfelli atvik og óvarkárni leitt til þess atburðar. Þetta skeði að vori til og ísinn að leysast í sundur og lóna á vatninu. Sennilegt að þetta hafi verið kalt vor, fyrst ís var enná vatninu. Stúlkan var að koma heim frá því að vitja um lambfé og hafði meðferðis fötu með lambaleifum, en smalar voru látnir hafa með sér fötu til að safna í þeirri mjólk, sem lömbin torguðu ekki úr nýbærunum. Úr þessu voru gerðar ábrystir. Stúlkan hitti húsfreyjuna, sem Ingibjörg hét, á hlaðinu þegar hún kemur heim og fær henni fötuna, en hleypur um leið af stað aftur og segist ætla að skreppa út í hólma og ná í nokkur egg á meðan ísinn sé á vatninu. Ingibjörg húsmóðir hennar biður hana í guðs bænum að gera þetta ekki, og hleypur á eftir henni út fyrir tún til að stöðva hana. En stúlkan hljóp áfram og komst út á ísjakana. Reyndi hún að halda sér á þeim og stjaka sér áfram með staf sem hún var með, þar til jaki sporðreistist með hana og hún féll í vatnið. Smalarnir frá Skálavík, sem sátu yfir lambfénu horfðu á þetta en enginn gat aðhafst neitt til bjargar. Í fjallendinu sem nefnist Selbrekka, þó engin merki sjáist nú um að þar hafi verið haft í seli og þá sennilega frá prestsetrinu og höfuðbólinu Vatnsfirði, var og er trúlega ennþá sá fjölbreytilegasti gróður af víði og hrístegundum, sem ég hef séð, og hef ég hvergi séð jafnmikinn gróður á litlu landsvæði annarsstaðar en í Slútnesi við Mývatn. Þarna var lágvaxið en þétt skógarkjarr en enginn skógur lengur, vafalaust leifar af löngu eyddum skógi. Þarna hefur náttúran verið gjöful til lands og sjávar, og mikil auðsuppspretta fyrir höfðingjasetrið Vatnsfjörð að fornu og nýju, enda eitt eftirsóttasta prestsetur á landinu. En smábændur og leiguliðar bjuggu engum stórbúum en lifðu samt. Að Bjarnarstöðum. Mitt fyrsta ferðalag og kynni af umheiminum hefur verið þegar við fluttum frá Vatnsfjarðarseli að Bjarnarstöðum. Ég hef þó varla orðið margs vísari á þeirri för, því ég var ekk nema ársgömul og dregin á sleða yfir fjallið á milli Ísafjarðar og Mjóafjarðar. Búferlaflutningar foreldra minna fóru fram með þeim hætt, að nútímafólki þætti með ólíkindum. Flutt var á sleða snemma vors á meðan snjór var á fjallinu. Bjuggu þau um búslóðina þannig, að koffort voru sitt hvoru megin á sleðanum og síðan var búið um mig og ég skorðuð þar á milli. Svo var lagt af stað og drógu pabbi og mamma sjálf sleðann með farangrinum. Með í förinni var sjö ára gamall drengur og gekk hann eða öllu fremur hljóp með þeim alla leiðina. Þessi drengur var systursonur pabba, Jóhann Þorleifsson, sem hjá þeim var. Ferðin yfir fjallið gekk slysalaust. Þegar foreldrar mínir drógu sleðann í hlaðið á Bjarnarstöðum stóð Margrét , gamla húsfreyjan á Bjarnarstöðum úti til að heilsa nýja sambýlisfólkinu. Leist henni ekki á þegar mamma fór að taka upp böggulinn, sem skorðaður var á milli farangursins á sleðanum og í ljós kom að ársgamalt barn var í bögglinum. Spurði hún hvort litli vesalingurinn væri ekki orðinn helkaldur. Tók hún við mér og stakk mér um leið inn á brjóst sitt undir stóra prjónapeysu sem hún var í, og hafði mig inn á sér þar til ég var farin að gefa hljóð frá mér og hressast. Tel ég líklegt að þakka megi þessari góðu konu að mér varð ekki meint af kuldanum, þessa löngu sleðaferð til fjalla í snjó og köldu veðri. Mun ég hafa verið orðin all mjög dofin og kraftlítil þegar ég komst í hlýjuna við barm hennar. Giska ég á að ferðin yfir fjallið hafi verið tveggja til þriggja tíma ganga eða meir. Bernskuheimili mitt á Bjarnarstöðum Á Bjarnarstöðum var ég næstu 14 árin, fór þaðan 15 ára. Þar man ég fyrst eftir mér og þaðan á margar minningar. Þangað leitar hugurinn hlýrra minninga um foreldraheimili mitt, sambýlisfólkið þar, nágranna, leiksystkin og daglegar annir þess afmarkaða samfélags, sem þarna háði sína lífsbaráttu. Ekkert nema góðar minningar á ég um alla þá sem ég átti samleið með, við marga batt ég ævilöng vináttubönd. Þegar ég lít til baka er mér ljóst hvað uppvaxtarárin á Bjarnastöðum hafa verið lærdómsrík og traust undirstaða fyrir þá lífsreynslu sem beið mín síðar á ævinni. En framar öðru voru þessi fyrstu ár mín full af lífi og leikjum okkar barnanna í bland með þeim skyldustörfum sem talin voru sjálfsögð strax á barnsaldri. Vegna þess að á staðnum bjuggu tvær stundum þrjár fjölskyldur voru börnin mörg og öll í nánum tengslum og góðum félagsskap, enda sambýlið gott bæði hjá börnum og fullorðnum. Þegar við komum að Bjarnarstöðum var þar þríbýli. Foreldrar mínir fengu ekkert af jörðinni fyrsta árið, síðan smápart, sem tæplega nægði fyrir eina kú. Og enga kúna höfðu þau fyrsta árið þar, fremur en verið hafði í Selinu. Eitthvað af kindum höfðu þau þó. En faðir minn var á handfæraveiðum, því fyrstu árin var góð fiskigegnd í firðinum, en smám saman dró úr því og fiskur hvarf þaðan að mestu. Einnig var pabbi góð skytta og skaut fugla og lagði þannig björg í bú. Á vorin fór hann í ver til sjóróðra. En úr búskapnum rættist fljótlega með því að pabbi fékk 200 jarðarinnar til afnota. Hann var mikill afkastamaður til vinnu og gekk strax í að bylta þúfnamóum og stækka túnblettinn. Fáum árum síðar hætti einn þessara þriggja bænda búskap á jörðinni og flutti út í Hnífsdal. Fékk þá faðir minn hans hlut jarðarinnar sem Ólafur í Reykjafirði átti og vildi ekki sleppa. Hafði hann þar sauði sína. Hjónin Jón Sigurðsson og Guðrún Þorsteinsdóttir, sem einnig höfðu búið á jörðinni, bjuggu þar svo áfram í félagi við foreldra mína, þar til jón missti sína góðu konu frá mörgun ungum börnum og heimilið sundraðist. En að því vík ég síðar. Öll aðstaða til búskapar á Bjarnarstöðum var erfið og rýr þegar faðir minn kom þangað. Túnið var lítið og illa girt. Hann bætti þar mikið um. En þarna var góð fjörubeit fyrir fé og var til hlunninda. Þegar fannfergi var og jarðbönn á vetrum, var féð látið út eftir tveggja tíma beit í fjörunni kom það pakksatt af þessu kjarnfóðri. Flæðihætta var þó á einum stað við sjóinn og kom fyrir að fé flæddi þar, en þess var gætt eins vel og mögulegt var. Fiskur var þarna mjög nærri landi. Veiddist vel fyrstu árin , en síðan hvarf fiskur þaðan og varð þá að sækja lengra á miðin. Smokkfiskur veiddist í firðinum og komu skipstjórar frá Bolungarvík til að veiða hann í beitu. Man ég sérstaklega eftir einum þessara skipstjóra, Karli Löve , en hann var vel þekktur skipstjóri. Fyrir kom að síld kom alveg inn á fjörð. Þarna voru ein lifandis ósköp af fugli og fuglalíf mikið og fjörugt. Eitt af því minnistæðasta frá bernskuárum er það, hve margar unaðsstundir ég átti, þegar ég fór að stálpast, að sitja á fallegum síðkvöldum á vorin og snemma sumars niðri á klöppunum við sjóinn og horfa á æðarkollur með unga sína. Oft voru þær tvær og þrjár í félagi og þá með tuttugu til þrjátiu unga í hóp. Ég tók oft eftir því að ungarnir leituðu skjóls undir vængjum hvaða kollu sem var, og þær hugsuðu um allan hópinn jafnt og í sameiningu. Þetta var viss félagsbúskapur, og mundi nú á síðustu árum líklega vera nefnt kommúnubúskapur. Þetta fuglafjölskyldulíf hreif mig mjög og fannst það til eftirbreytni. Mátti enda segja að sambýli heimilisfólksins á Bjarnarstöðum bæri svip af þessum sambýlisháttum fuglanna. Á landi voru Bjarnarstaðir alveg sérstaklega óhæg jörð til búskapar. Undirlendi varla teljandi. Allar slægjur langt upp á fjalli, og þar varð að heyja hvert sumar og flytja heyið á hestum niður bratta fjallshlíð, hið mesta erfiði bæði fyrir menn og hesta. Búið var aldrei stórt en afkoman þó þokkaleg.Þá varð það heimili og búskapnum mikill hnekkir að faðir minn veiktist og lá rúmfastur í heilt ár, bæði heima og á sjúkrahúsi. Erfiðlega gekk að finna lausn á veikindum hans, en best reyndust lyf frá Magnúsi Guðmundssyni hómópata í Hvammsdal til að ráða bót á veikindum hans, þótt hann næði sér varla að fullu. Líklegt er að veikindi hans hafi átt rót sína að rekja til þess atburðar þegar hann lenti í skipsstrandi, og tók þá félaga út af skipinu. Náði faðir minn hadfestu á steini, en hann var ákaflega handsterkur maður. Gat hann haldið sér föstum við þennan stein, en félagi hans náði taki á fæti hans, og þannig gátu þeir haldið sér þar til dró svo úr bárunni að þeir gátu skriðið í fjöruna. Eins og ég gat um áður var þríbýli á Bjarnarstöðum hin fyrstu ár foreldra minna þar. Húsrýmið var þannig, að fjölskyldurnar þrjár urðu að búa saman að þeim húsakosti og heimilisaðstöðu, sem fyrir var. Innanbæjar voru það einkum húfreyjurnar þrjár og barnahópurinn, sem sameinuðust í heimilshaldi í þröngum húsakynnum og sannaðist þar „að þröngt mega sáttir sitja“ Híbýlum var þannig háttað að fyrstu árin, að ein baðstofa stó, var fyrir allt heimilisfólkið sameiginlega. Þrennar hlóðir voru í útieldhúsi og þar eldaði mamma ásamt hinum húsmæðrunum fyrstu árin á sumrin, en á veturna hafði hún daglega matseld á kabyssu inni, en með því fékkst hiti í baðstofuna. Eldiviður var eins og annarsstaðar á þeirri tíð,tað hrís, og mór. Á hverju ári voru teknir upp 30-40 hestburðir af mó, hrís var einnig mikið notað, en taðið úr fjárhúsunum meira haft til áburðar á túnið. Þegar við höfðum verið nokkur ár á Bjarnarstöðum byggði pabbi lítinn bæ fyrir okkur neðar í túninu, nærri sjónum. Í þeim bæ bjuggum við fjölskyldan .þar til við fluttum í burtu og foreldrar mínir hættu búskap. Síðar var svo allur húsakostur byggður að nýju á Bjarnarstöðum. Sambýlið á Bjarnarstöðum. Lengst af bjuggu foreldrar mínir í sambýli með þeim góðu hjónum jóni Sigurðssyni og Guðrúnu Þorsteinsdóttir, sem ég hef áður nefnt. Held ég megi fullyrða að foreldrar mínir hafi einnig lagt sitt af mörkum til að sambýlið og samvinnan við þau hjón væri sem best . Man ég að pabbi hirti skepnunar fyrir Jón á meðan hann fór til sjóróðra í Bolungarvík strax og haustverkum var lokið, og var að heiman til vertíðarloka. Guðrún var ættuð sunnan undir Jökli , eins og sagt var, og mun hafa alist upp hjá séra Eiríki Kúld og frú Þuríði konu hans. Munu þau Jón og Guðrún hafa kynnst á meðan hún var þar og elsta dóttir þeirra Kristrún ólst upp hjá hennar fólki þar vestra að því er ég best vissi. Elsta barn þeirra heima á Bjarnarstöðum var telpa, Jóhanna að nafni, og vorum við jafnöldrur. Önnur dóttir þeirra hét Þorsteina og var árinu yngri. Mikið ástfóstur tókst með okkur Þorsteinu og minnist ég varla að hafa orðið samrýmdari annarri manneskju á ævinni. Reyndar voru öll börn þeirra hjóna mér mjög kær og hef alltaf litið á þau sem systkyni mín. Í þessum stóra barnahópi ríkti glaðværð og þekktist ekki einsemd, þótt á fremur afskekktum slóðum væri. Þetta var fjörmikill barnahópur og hefur oft hlotið að reyna á þolinmæði foreldranna en trúlega þó mest mæðra okkar. Ýmisleg atvik og bernskubrek okkar vekja enn hjá mér sömu kátínu og þegar þau gerðust, þótt langt sé um liðið. Til þess að opna í svip þá veröld sem var, en er nútíðarbörnum óþekkt, má tilfæra eitt þessara broslegu atvika úr bernsku minni. Þótt langt sé um liðið, man ég ljóst þess dagstund á Bjarnarstöðum fyrir um það bil hálfum níunda áratug, trúlega vegna þess hvað skelfd ég var, en kunni þó að meta skoplegu hliðina eftir á. Varð þetta okkur hin besta skemmtun. Hér verð ég að taka það fram, að sambýliskona okkar, Guðrún Þorsteinsdóttir held ég hafi verið ein besta kona sem ég hef kynnst á lífsleið minni. Man ég aldrei eftri styggðaryrði frá henni til nokkurs manns, ekki heldur okkar barnanna hvernig sem við létum og ærsluðumst í kringum hana. Sjálf átti hún mörg börn og við þann hóp bættust við, Jóhann fósturbróðir minn og ég. Það er til marks um stillingu Guðrúnar, að í þetta sinn sem oftar , vorum við öll að ólmast í kringum hana í hlóðaeldhúsinu þar sem matseldað var. Hefur hamagangurinn í okkur gengið fram af Guðrúnu í það sinn því hún segir: „Það vildi ég að Steindór kæmi núna, þá mundu sljákka í ykkur lætin“. En Steindór þessi var flökkumaður, sem við höfðum mikinn beyg af og hræddumst þegar hann var á ferðinni. Ég var talin heldur örgerð og fljót til svars og framkvæmda, sem krakki, og segi strax: „Nei, hann Steindór kemur sko ekkert núna, ég skal hlaupa út og gá“. Hleyp ég nú fram eftir löngum torfgangi sem lá út úr eldhúsi og þegar ég kem að útihurðinni svipti ég henni upp og ætla að hendast út á hlað og gá að Steindóri. En lengra en að dyrunum komst ég ekki því fast við hurðina stendur engin nema Steindór karlinn. Enginn átti von á honum, og rek ég nú upp skelfingaróp mikið, helyp öfug inn aftur á mikilli ferð og styn því upp, að Steindór sé mættur. Þótti mér þetta ekki einleikið þótt auðvitað hafi það vara atvikast svo, að hann skyldi bera að dyrum hjá okkur á þessari stundu. Svo skelkuð var ég, að Jóhann fósturbróðir minn varð að sitja hjá mér og halda utan um mig á meðan Steindór stóð við. Mamma tók til mat handa honum og gaf honum að borða. Man ég að það var framreitt í gríðarstórri skál, hræringur og nóg af góðu slátri. Sporðrenndi Steindór gamli öllu sem í skálinni var. Undrast ég mikð hversu miklu hann gat torgað. En aðaláhygjuefnið var þó eftir. Síst gleymi ég því, hvað ég skalf af kvíða fyrir því að nú mundi karlinn kyssa mömmu mína fyrir matinn. Mér fannst það íhugsandi ef hann svona óhugnanlegur flökkumaður færi að kyssa hana mömmu. En af því varð ekki. Steindór lét sér nægja að segja: „Guð laun fyrir matinn“ um leið og hann stóð upp og fékk henni tóma skálina. Sennilega hefur hann gert sér grein fyrir því að fáum mundi þykja fýsilegt að kyssa hann. Þegar þetta gerðist hef ég verið sex til sjö ára gömul. Mitt fyrsta þunga áfall og lífsreynsla. Þegar við Jóhanna elsta dóttir sambýlishjóna okkar vorum 10 ára, dundi yfir heimilin á Bjarnarstöðum það reiðarslag, sem varð til þess að svipta okkur börnunum því áhyggjuleysi og glaðværu bernskuleikjum, sem við höfðum notið til þessa. Guðrún Þorsteinsdóttir lést eftir fæðingu sjöunda barns þeirra hjóna. Var drengurinn skírður yfir kistunni hennar og heitinn gunnar. Mun hann enn á lífi eftir því sem ég best veit. Þorsteina, sú dóttir þeirra, sem tengdist mestum tryggðarböndum og áður var nefnd, varð eftir hjá okkur þegar Jón faðir hennar þurfti að tvístra heimilinu, og koma börnunum til annarra. Nokkru síðar buðust hjónin í Vattarnesi til þess að taka hana til sín, og þáði faðir hennar það. Það varð mér stór sorg og þungt áfall þegar þessi telpa fór frá okkur og náið samfélag heimilanna sundraðist. Þegar að kveðjustundinni kom héldum við Þorsteina svo fast utan um hvor aðra að slíta varð okkur grátandi hvora frá annarri. Þetta var mitt fyrsta þunga áfall í lífinu. Sem barn elskaði ég þessa telpu og sakna hennar enn. Hún var svo einstaklega indæl stúlka, eins og reyndar öll börn þessara hjóna. Því miður varð skammvinn dvöl hennar hjá þeim ágætishjónum í Vattarnesi. Þau létust bæði með stuttu millibili fáum árum síðar. Á Bjarnarstöðum var vísna og ljóðagerð í miklum metum [vantar í] Þar húsnæði og bjuggu þar fram eftir að þeim tíma að ég hafði stofnað heimili og gat tekið þau til mín. Mínir framtíðardraumar snérust um meiri menntun Námsdvölin á skólanum í Reykjarfirði fermingarvorið mitt var forsmekkur að lengra námi og ýtti fast undir þá löngun sem alltaf bjó með mér frá því ég hafði vit til, en það var að afla mér staðgóðrar menntunar. Í uppvexti mínum höfðu umræður um skáldskap og bókfræði haft hvetjandi áhrif í þessa átt og verkmenntir voru ekki síður metnar á okkar heimili, þar sem margt ættmenna minna var hagleiksfólk. Minn hugur stóð því snemma til lærdóms. Ég hafði mikinn áhuga á að læra hjúkrun, sem mér fannst að mundi vera vel við mitt hæfi. En almennrar menntunar vildi ég þó afla mér fyrst. Hvernig þessir námsdraumar máttu rætast var stór spurning, ég átti enga möguleika til að afla fjár til skólavistar, lán voru ekki tiltæk eignarlausum unglingi um fermingu. Auk þess var mér ekki ljóst hvaða leiðir væru færar til að hefja nám, þó kostnaður við skólavist væri ekki tekin með í reikninginn. Þannig stóðu menntunarmál mín í mikilli óvissu árið 1912 um það leyti sem foreldrar mínir brugðu búi á Bjarnarstöðum. Þetta sama vor fór ég til Jóhönnu hálfsystur minnar, sem þá var gift og búsett á Tannanesi í Önundafirði. Maður hennar var Guðmundur Guðmundsson, en hann tók sér ættarnafnið Tanni. Þess má geta að þá voru þrír útgerðarmenn, sem allir hétu Guðmundur og allir höfðu þeir viðurnefni frá æskustöðvum sínum: Guðmundur Tanni, Guðmundur Kálfi, og Guðmundur Vatni, (þó ekki af Vathne ætt). Á Tannanesi var ég svo um sumarið, þá fimmtán ára og naut þess ákaft að vera hraust og glöð í mínu unga hjarta. Ungmennafélagsskapurinn var þá með miklum blóma og ég naut þess af lífi og sál að taka þátt í því sem fram fór, en meðal þess voru samkomur og fundir hvern sunnudag. Ég kynntist fólki og jafnöldrum mínum í ungmennafélagsstarfinu, sumir þeirra urðu svo skólasystkin mín síðar, þegar þar að kom. Öllu þessu fólki ann ég enn þegar ég lít til baka, þó flest af því sé horfið af okkar sjónarsviði. Ég átti jarpa hryssu, sem ég kom með að heiman og hafði hjá mér á Tannanesi um sumarið. Hún var hið mesta methross. Við vorum í mínum augum uppeldissystur og miklar vinur, ég tamdi hana strax á meðan hún var folald. Jón bróðir minn hafði smíðað handa mér söðul sem hann gaf mér í fermingargjöf. Þetta voru mér dýrmætar eigur, og raunar aleigan. Ég naut þess að hafa jörp mína hjá mér þetta sumar, og þarna var mikið sólskin yfir unglingsárum mínum. Man ég sérstaklega einn af þessum björtu dögum, þegar Ungmennafélagið fór í skemmtiferð og við vorum að koma af skemmtuninni utan úr Valþjófsdal, þrjátíu saman í hóp ríðandi. Þarna á sléttum melum fór Jörp mín fram úr öllum hópnum og ég gerði ekki annað en halda mér dauðahaldi í faxið. En mitt í þessu indæla áhyggjuleysi sagði alvara lífsins til sín og erfiðar ákvarðanir biðu á næsta leiti. En einmitt á meðan ég var á Tannanesi kom upp sú hugmynd að fara á Núpsskóla. Á bæ í næsta nágrenni við Tannanes var stúlka sem hafði verið á Núpsskóla í dýrafirði. Þetta var greind og góð stúlka, og tókust með okkur góð kynni þetta sumar. Hún hvatti mig mjög fast að sækja um skólavist. Sótti hún sjálf um skólann fyrir mig og var það auðsótt. Nú stóð mér til boða skólavist eins og mig hafði alltaf dreymt um. En fjár var vant. Hið eina sem ég átti var Jörp mín og reiðtygin. Þá viðkvæmu ákvörðun varð ég að taka, annað hvort að selja mína bestu vinkonu og mesta yndi Jörpu hryssuna mína með öllum tygjum, eða hætta við skólavistina. Menntunarþráin mátti sín meira, og ég varð að afsala mér Jörp minni. Varð það til að draga ský fyrir sólu, þótt ég hafi ekki beinlínis iðrast þess. En mér fannst þetta keypt dýru verði. Á Núpsskóla. Skólavistin á Núpi stóð við þau fyrirheit sem ég hafði gert mér í hugarlund um upphafið að því námi sem ég stefndi að í framtíðinni. Mér veittist létt um nám og var lánsöm að fá afbragð kennara. Séra Sigtryggur Guðlaugsson skólastjóri var til fyrirmyndar bæði sem maður og fræðari, var fremur eins og faði okkar allra, maður með mikla lífsreynslu og þekkingu, hafði verið víða við nám heima og erlendis. Þá var Björn Guðmundsson frá Næfranesi, nemandi frá Askov í Danmörku, vel gefinn og góður kennari. Fleiri kennarar komu við sögu meðal annarra Sighvatur Borgfirðingur, sagnfræðingur og fleiri menntamenn, sem séra Sigtryggur fékk til að halda fyrirlestra, sem voru mikið og gott námsefni. Staðinn kunni ég mjög vel við og vænt þótti mér um öll skólasystkyn mín, allt var það gott fólk. Líklega höfum við Árný filippusdóttir sem síðar hafði kvennaskóla í Hveragerði, haldið einna lengst sambandi. Margar indælis stúlkur voru þarna, Sigríður Jónsdóttir frá Alviðru, Ólafía frá Minna-Garði og fleiri. Margt af þessu ágæta fólki vildi ég nefna, en læt þetta nægja.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Móður amma mín er sú manneskja mér skyld sem ég met mest og hef líklega þótt vænst um þótt það sé nú erfitt að gera þar upp á milli. Hún var á heimilinu frá því að ég fæddist og lést ekki fyrr en börnin mín voru komin vel á legg, eins og sagt var. Það yngsta hefur verið um 5 ára og hin þá 8 og 10 ára. Reyndar byggðu afi og hún ásamt öðrum hjónum húsið sem ég átti heima í. Það stendur enn vestur í Súgandafirði. Amma var eins konar ankeri því hún var alla tíð heima. Hún varð snemma blind en fór allra sinna ferða innan húss og jafnvel upp fyrir hús þar sem hún þreyfaði sig meðfram veggjum þar til hún kom að þeim stað sem hún vildi vera á. Hún var alltaf að prjóna enda þótt hún væri orðin blind. Hún mældi stærðir á sokkum og því sem hún prónaði í fingurhæðum og það mælitæki nota ég líka þar sem ég kynntist því hjá henni, þá þarf ekki málband. Hún gat vaskað upp og í raun kenndi hún okkur að loka skáphurðum því að ef við lokuðum ekki skápunum þá rak hún sig á hurðirnar og það fannst okkur ekki gott. Sjónina missti hún smátt og smátt og hún fór í nokkrar augnaðgerðir sem ekki gögnuðust. Hún vissi alltaf hvaða bátur var að koma í land, það gerðist þannig að þegar hún heyrði í báti koma inn þá spurði hún hvaða bátur þetta væri og þannig lærði hún að þekkja hljóðið í hverjum fyrir sig. Ég held að hún hafi aldrei sagt styggðaryrði við nokkun, hvorki börn eða fullorðna. Mamma vann í 8 sumur í eldhúsinu í Holti Önundarfirði þar sem sumarbúðir þjóðkirkjunnar voru. Oft hafði hún ömmu með sér og þar var hún vinsæl meðal barnanna enda var hún af öllum bæði þar og í heimabyggð kölluð Amma Sigga. Þótt sjónin væri farin að daprast kenndi hún okkur systkinum að spila á spil og reyndar spilaði hún sjálf á munnhörpu. Við lásum fyrir hana jafnvel námsgreinarnar sem við áttum að læra heima. Seinna hef ég frétt að einhverjir aðrir krakkar hafi komið og lesið fyrir hana eftir að við urðum uppkomin og sumir fluttir að heiman. Ef hún var með mér á ferðalagi þá reyndi ég að lýsa því sem fyrir augu bar til þess að hún nyti betur ferðalagsins. Ég bjó á stór- Reykjavíkur svæðinu eftir að ég fór að búa en stundum kom mamma með ömmu suður og þá bjó dvaldi hún hjá mér eða hinni dóttur sinni sem bjó í Keflavík. Hún var dugleg að prjóna sokka fyrir börnin mín eins og aðra og þegar hún var öll fékk ég poka fullan af sokkum og vettlingum á börnin mín sem hún hafði verið búin að ætla mér. Þegar ég var komin á unglingsár hef ég líklega eitthvað verið að kvarta yfir skilningsleysi mömmu (pabbi var oftast skilningsbetri þótt hann mælti yfirleitt ekki á móti mömmu) þá sagði hún oft "það man sjaldan kýrin að kálfur hefur verið". En það er nú ekki fyrir þetta sem ég met hana svo mikils eins og ég hef nefnt. Það eru sérstaklega tvö atvik úr barnæsku minni sem valda því. Ég var ekki komin í barnaskóla þegar foreldrar mínir þurftu að bregða sér af bæ í nokkra daga. Ekki veit ég erindið. En á þeim tíma átti ég tvær ömmur. Föður amma mín átti líka heima í þorpinu og dvaldi til skiptis hjá okkur og systur pabba. Á þessum tíma var hún á hinum staðnum og mamma hafði beðið hana að hafa mig á meðan. Líklega hefur hún samt óskað eftir því en ég var ekki hrifin af þeirri ráðstöfun þótt okkur væri vel til vina. Ég vildi vera hjá ömmu Siggu ég held að það hafi jafnvel bara verið af einskærri þrjósku því ég man ekki til að ég hafi neitt verið að bera þær saman. Amma Gunna lét það eftir mér að heimsækja ömmu Siggu. Hún fór með mig upp í kindakofa til að sýna mér lambærnar og reyndi þar að tala máli ömmu Gunnu. Ekki man ég hver niðurstaðan varð en þetta atvik hef ég skynjað sem muninn á væntumþykju ömmu Gunnu sem birtist sem eigingirni en væntumþykju ömmu Siggu sem birtist þannig að hún vildi ekki að ég mundi særa ömmu Gunnu. Annað atvik er mér mjög ferskt í minni enda þótt liðin séu nærri 70 ár síðan. Þetta var þegar afi dó. Ég hef líklega sofið eftir hádegið annars geri ég mér ekki grein fyrir tíma dagsins, að öðru leyti en því að ég vaknaði við raddir í eldhúsinu og kom fram. Þá hljóðnaði skrafið og konurnar sem þar voru fóru að hvísla en ég skynjaði samt að þær voru að tala um að afi væri týndur. Við vorum mjög samrýmd. Mamma bað ömmu Siggu um að fara með mig upp á kvist sem var á efri hæðinni. Þegar við vorum komnar upp á slána, sem við kölluðum pallinn fyrir ofan stigan, þá stoppa ég skyndilega. Ég sá afa liggja á pallinum. Amma spurði mig hvers vegna ég hafi stoppað og ég svaraði að við mættum ekki stíga yfir hann afa. Hún spurði strax hvort hann væri blautur en svo var ekki. Síðan sagði hún við mig að ég þyrfti að segja sér hvar við ættum að stíga svo að við stigum ekki á hann. Þetta fannst mér alltaf dálítið skrýtið þar sem hún var enn með sæmilega sjón á þessum tíma. Ég byrja að finna staði til að leiða ömmu án þess að hún stigi á afa en svo hverfur hann alveg. Ég hélt samt áfram eins og ekkert hafi breyst og þegar við komum að hurðinni á kvistinum leit ég til baka og þar var enginn. Eins og barna er háttur var ég eitthvað að leika mér á gólfinu og líklega hefur amma verið að lesa fyrir mig. Ég geri mér ekki grein fyrir hve lengi við vorum þarna en loks heyrum við einhvern umgang niðri og amma biður mig að athuga hvort ég sjái afa enn frammi. Ég vissi að svo var ekki og ansaði henni ekki en þegar hún bað mig í annað sinn opna ég aðeins dyrnar og kíkti fram og sagði henni að hann væri ekki lengur þarna. Ekki man ég hvert framhaldið var aðeins þetta atriði festist í mínu minni. Margir fullorðnir hefðu líklega gert þá vitleysu að skamma barnið fyrir að segja þessa vitleysu að afi lægi á pallinum en ekki Sigga amma hún hafði einhvers konar skilning á mannlegu eðli sem ekki er öllum gefin. Þetta finnst mér ég hafa skilið enn betur eftir að ég varð fullorðin. Afi var á leið í land á litlum pramma sem var notaður til að fara í land af bátnum sem hann átti og var lagt við legufæri. Hann var við annan mann og í minningagrein um hann er því lýst að hann hafi allt í einu staðið upp og prammanum hvolft og hann drukknað en hinn sem með honum var komst af sjálfsdáðum í land. Ég hef hins vegar túlkað þetta atvik þannig að hann hafi fengið hjartaáfall og þess vegna staðið svona snökkt upp og því ekki drukknað. Þess vegna var hann ekki blautur. Þau eiga bæði stóran sess í mínu hjarta en ég veit ekki hvernig hann hefði brugðist við ef hann hefði lent í svipuðum aðstæðum og amma Sigga. Því er skemmst frá að segja að ég vissi ekki hið rétta fyrr en amma dó. Þegar við vorum að rifja upp atvik úr lífi ömmu með prestinum þá sagði ég að afi hafi verið lagður upp á slána þegar hann dó en mamma sagði aftur á móti " hvaða vitleysa það var aldrei farið með lík upp á slána þau voru alltaf lögð til inni í stofu" (stofan var ekki opin að staðaldri á þeim tíma og ég man eftir nokkrum líkum sem voru lögð þar). Það er fyrst þarna sem ég uppgötva að ég hafði séð hann afa framliðinn þar sem hann aldrei var og hef ekki nokkra skýringu á því enn hvernig á því stóð, þrátt fyrir að hafa hugsað mikið um það. Þarna sá ég hve skynsöm amma var og ég er mjög þakklát fyrir að hafa fengið tækifæri til að vera í samneyti við hana og á henni mikið að þakka. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Sigríður Guðnadóttir, fædd 31. okt. 1883. Held að hún hafi fæðst í Bolungarvík en átti lengst af í Skálavík. Þangað sótti afi hana. Skólagangan hefur örugglega ekki verið mikil en hún var læs og skifandi. Það er grein eftir hana í félagsblaði kvenfélagsins Ársólar þar sem hún fékk það hlutverk að skrifa um hvað væri sterkast aflið í heiminum. Hennar ályktun var að það væri kærleikurinn. Uppkastið af greininni er skrifað á brúnan pappírspoka þar sem ekki var auðvelt að finna skrifpappír á þessum tíma heima. Þetta félagsblað var handskrifað í bók og er líklega í skjalasafninu á Ísafirði ef búið er að flytja það úr skjalaskáp Sparisjóðsins. Merkilegt starf var unnið þarna þar sem konur fengu úthlutað efni til að tala og flytja á kvenfélagsfundi. Síðan skráði ritarinn þetta inn í bækur og blaðsíður voru tölusettar. Mig minnir að ein bók hafi verið eingöngu efnisyfirlit hinna bókanna. Þetta var í kringum 1934. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Suðureyri við Súgandafjörð um 1945 - 1947.

Þessi amma mín var móðir móður minnar sem var síðan alin upp hjá afa sínum og seinni konu hans. Þannig eignaðist ég þriðju ömmuna. Það var hinsvegar stutt á milli bæja svo mamma ólst upp við að eiga sín systkini og vera oftast ein af þeim á margan hátt. Margrét amma mín var alin upp í sveit í sínum systkinahóp sem voru 3 systur og 1 bróðir við ást og umhyggju foreldra en móðir þeirra dó frá hópnum sínum allt of snemma þá giftist langafi tölverðu síðar ráðskonu sinni en hann féll frá 1938 þegar þau höfðu tekið tvær ömmustelpur í fóstur önnur þeirra móðir mín. Stjúpmóðir þeirra tók við og ól þær upp.            Amma fæddist að Hofstöðum í Miklaholtshreppi og fluttist ekki langt því lengst af bjó hún á næsta bæ sem heitir Hrísdalur. Hún giftist ung eða aðeins um tvítugt Sigurði afa. Þau eignuðust sitt fyrsta barn 1919 og svo börn annað hvort ár þar til undir þau síðustu þá urðu árin aðeins fleiri. 11 börn eignuðust þau og öll komust upp og sum lifa enn. Tvö barnanna voru alin upp hjá skyldmennum þegar þröngt hafði verið í búi og einhver veikindi hjá afa og ömmu. Amma mín var flott kona því hún var svo dugleg og líka skemmtileg. Útsjónarsöm að halda þetta stóra heimili og seinna að taka til sín mág sinn, lasinn eldri mann. Ég var krakkaskott þegar ég fór að koma til þeirra en fékk svo  sennilega 7-8 ára að fara ein með rútunni vestur að vorlagi og vera við sauðburð. Þetta var endurtekið í allnokkur ár þar til maður fór að vera kaupakona sjálf á öðrum slóðum. Þá var líka gott að hafa vanist sveitastörfum. Mér finnst í minningunni að amma hafi alltaf verið að elda eða baka. Þá voru jólakökur handhrærðar. Oft var fundið til það sem til var , kæfa, flatkaka, silungur, rúgbrauð og svo einhver grautur stundum með slátri sem sótt var í ógnarstóra tunnu niður í kjallara.   Ég man aldrei eftir að vera svöng. Ilmurinn úr eldhúsinu var lokkandi og ég tala nú ekki um þegar í boði var spenvolg mjólk. Amma hafði þann sið að bjóða okkur sem komum að sunnan að smakka volga mjólk beint úr kúnum og líkaði okkur misvel. Ég elskaði þessa mjólk. Finn enn bragðið þegar ég hugsa um það. Meira að segja á ég glasið sem ég fékk þessa mjólk í. Ábrestir voru líka herramansmatur. Amma og afi höfðu lítið rúm inni hjá sér fyrir okkur krakkaskottin sem komum í heimsóknir. Oft var þessum heimsóknum deilt út svo mörg urðum við barnabörnin.   Afi og amma voru falleg hjón og glettnin milli þeirra sérstök. Amma átti öll sín börn heima og afi var viðstaddur og gerði húsverkin í einhverjar vikur eftir fæðingu barna sinna. Ég hef oft hugsað til hjónabands þeirra og næmleika á vilja og vitund hvors annars. Prjónað var á prjónavél til að eiga boli og annað fyrir börnin.  Í landi ömmu var nóg af berjum, lækjum og fallegri náttúru. Þar mátti finna hrútaber og villt jarðaber. Reynt var að veiða í lækjunum og stundum fengum við smá fiska á prikin sem voru í boði. Sumir fiskarnir voru ætir.   Amma mjólkaði kýrnar sínar sjálf og átti mjög vingott við þær.  Sama var með hænurnar hennar ömmu; þær voru vinir og farið vel með þær . Mikið var gaman að sækja eggin. Amma bjó á jörðinni sinni þar til hún varð 76 ára en þá var afi fyrir allnokkru látinn en hann var tölvert eldri en amma. Henni tókst að halda bú þó minna væri en þau höfðu búið í tvíbýli við einn sona sinna í þó nokkur ár.   Hún var á þessum árum dugleg að koma til barna og barnabarna í afmæli og fermingarveislur oft með rútunni en síðar ekið af fólkinu sínu.  Móðurbróðir minn   og hans fjölsylda smá tók við búsforráðum en amma hélt sínu eldhúsi og svefnherbergi og var svona í sérstöðu í þessu tvíbýli. Börnin hennar héldu áfram að koma í heimsóknir og hún líka að flakka til þeirra. Ferðir ömmu suður voru mjög sérstakar þar sem hún var ávallt með erindi. Hún ætlaði að hitta saumakonu og svo að hitta sitt nánasta ættfólk. Þetta gerði hún með reisn. Lét vita af sér og svo fóru hún og mamma í kaffi til fjölda ættingja og vina á svona vikutíma. Síðan fór hún aftur í sveitina.   Amma var afar ættrækin og mjög minnug á ættingja. Hún kunni afmælisdaga barna og barnabarna og hringdi í okkur og óskaði til hamingju með afmælið á réttum degi. Eftir að hún flutti til einnar dóttur sinnar þá var oft gaman að hitta hana og spjalla en alltaf spurði hún um aðra ættingja og ef maður vissi ekki nýjustu fréttir þá var hún ekki sátt ...“hvað er þetta af hverju hafið þið ekki litið þar við.“ Amma bjó hjá dóttur sinni í Borgarfirði í all nokkur ár og fór síðan á hjúkrunarheimilið í Borgarnesi og var ávallt mikið heimsótt af niðjum sínum og vildi alltaf  fá nýjustu fréttir af fólkinu sínu. Hún hélt frábæru minni fram í andlátið.   Síðastu einstaklingarnir  sem hittu hana á lífi var yngri sonur minn og móðursystir. Þau  heimsóttu hana á hjúkrunarheimiilið daginn sem hún dó, sátu hjá henni og spjölluðu um fólkið hennar!   Við jarðaför ömmu var gríðalegt fjölmenni en hún er jörðuð á Fáskrúðarbakka í Miklaholtshreppi. Setið var í hverju sæti og nokkrar rútur fullar af frændfólki og niðjum.   Hún varð 86 ára og er sérstaklega minnistæður persónuleiki.

Sigrún Jónsdóttir   Hún var ekki hávær hún amma mín. Aldrei man ég eftir að hún hafi skammað mig eða lagt mér lífsreglurnar, en það var ekki margt sem fór fram hjá henni. Ég man fyrst eftir henni þegar hún var að greiða sér og flétta hárið og hvað mig klæjaði í puttana  að fá að greiða þetta óvenjulega þykka og fallega hár sem náði henni niður á lendar. Hún var þá hálf sjötug. Aðeins í eitt sinn ræddi hún við mig um atvik í lífi sínu. Það var eftir að hún fékk fyrstu heilablæðinguna. Hún var svolítið óskýrmælt en ég skildi þó að frásögnin fjallaði um ógleymanlega góðan dag þegar hún fór með systkinum sínum í bátsferð út í eyjar og það var sólskin og þau tóku með sér nesti og dagurinn hafði verið fullkomlega yndislegur.  (Tvær ljósmyndir) Mynd til vinstri: Á Sogaveginum 1963, aftari röð, Oddrún, Sigurður Hreinn, Ágúst Úlfar, Sigurður Þórir Ágústsson. Fremri röð, Sigrún amma, Sigrún Lóa, Páll Ragnar, Halldóra Sunna og Ágúst afi. Mynd til hægri: Jól á Blátindi (1951?), Þorsteinn, Anna, Stefanía, Ágúst afi, Sigurður Þórir Jónsson, Sigrún amma, Sigrún Þorsteinsdóttir, Jón Ólafsson, Þórunn og Guðrún uppeldissystir Önnu. En byrjum á byrjuninni.  Sigrún Jónsdóttir amma mín fæddist 7. febrúar 1886 í Vestmannaeyjum. Samkvæmt Íslendingabók voru þau 7 systkinin, tveir yngstu bræðurnir dóu í eða fljótlega eftir fæðingu. Tveir bræðranna lifðu til 17 og 20 ára aldurs. Annar þeirra var svo óheppinn að hann var staddur í fuglabjargi þegar Suðurlandsskjálftinn reið yfir og fékk á sig grjóthnullunga sem urðu honum að bana. Hinn drukknaði. Þannig að þau voru þrjú sem náðu fullorðinsaldri, amma, Jóhanna og Þorsteinn sem kenndur var við Laufás. Fjölskyldan hafði lifað við mjög þröng kjör framanaf en með dugnaði og eljusemi náðu þau að eignast hlut í bátum, fyrst sexæringnum Ísaki og síðar í vélbátunum Farsæli og Elliða.  Á þeim árum sem vélbátar voru  að taka við af árabátum voru miklir uppgangstímar í Vestmannaeyjum. Amma giftist Sigurði Hermannssyni. Hann var ættaður austan af landi og hafði verið skilinn eftir, ásamt tvíburabróður sínum, í fóstri hjá nágrönnunum þegar fjölskyldan flutti til Vesturheims. Þorsteinn bróðir ömmu var nokkrum árum eldri en amma og hafði þá þegar hafið útgerð. Menn keyptu sér hlut í bátum þannig að  nokkrir eigendur voru að hverjum báti. Sigurður og amma áttu hlut í vélbátum og stunduðu útgerð. Þau amma voru eflaust mjög driftug og á nokkrum árum byggðu þau sér húsið að Melstað í Vestmannaeyjum en Melstaður var nafnið á býlinu sem Sigurður kom frá. Fjölskyldan bjó á miðhæðinni og var brattur stigi upp í risið sem var oftast leigt út til fjölskyldufólks. Sigurður var formaður á báti sínum.  Venjan var  að formaður sæi þeim skipsverjum fyrir húsnæði sem ekki áttu heimili í plássinu. Voru því skipsverjar þeirra vistaðir í kjallaranum. Eldhúsið var á miðhæðinni og var allur matur soðinn í sameiginlegri suðu í einum eða tveim pottum en matarbitarnir voru eign þeirra sem bjuggu í húsinu og voru merktir með lituðum spottum þannig að hver lagði sér til í matinn það sem hann ætlaði að borða og fékk það soðið. Húsið var hitað með olíukyndingu og  föt voru þvegin í kjallara og þurfti að hita allt vatn með olíu eða viði. Skortur var á góðu vatni í Vestmannaeyjum og var regnvatni safnað af þökum. Laun voru yfirleitt ekki borguð út í peningum en aflanum var skipt eftir róður og tók hver sína fiska og gekk frá því sem ekki var notað til matar með að salta eða hengja í trönur. Átti hver sinn saltfisksstafla og oft voru konur og börn í fiskburði þegar bátarnir komu að. Þau amma keyptu sér einnig jörð við Brimhóla í Vestmannaeyjum og voru með kýr sem þau heyjuðu fyrir á landinu. Kýr eru nauðsynlegar þeim sem eiga börn og Sigurður og amma eignuðust þrjú börn, Þorstein á Blátindi, Þórunni og Sigríði. Dag einn í febrúar 1920 lagði Sigurður upp í bæjarferð til Reykjavíkur á bátinum Nirði VE-220. Á heimleiðinni eftir bæjartúrinn voru skipsverjar þreyttir og lögðust til svefns. Sigurður stóð við stýrið. Þegar þeir svo vöknuðu var Sigurður ekki lengur á skipinu og enginn hafði orðið var við að hann tók út. Lík hans rak seinna á land og var hann grafinn í Vestmannaeyjum. Amma var orðin ekkja með 3 börn, það yngsta ársgamalt. Hún réði til sín ráðsmann til að hjálpa sér við daglegar sýslur og varð fyrir valinu Ágúst Úlfarsson, ættaður úr Fljótshlíðinni. Hann var úr stórum systkinahóp og hafði móðirin Guðlaug dáið af barnsförum þegar 15. barnið fæddist. Úlfar kvæntist aftur og átti 3 börn með seinni konunni. Mér finnst sennilegt að barnaskarinn hafi þurft að vaxa hratt úr grasi og fara að sjá fyrir sér. Ágúst hafði alltaf verið bókhneigður og var búinn að fá skólapláss en vantaði farareyri. Í skólann komst hann aldrei en ílendist hjá ömmu og varð seinni maður hennar. (Tvær ljósmyndir) Guðlaug Brynjólfsdóttir og Úlfar Jónsson frá Fljótadal í Fljótshlíð með 10 elstu börnin 1904. Ágúst afi er 2. frá hægri.  Á neðri myndinni eru þau alsystkinin sem náðu fullorðinsaldri. Afi er þriðji frá hægri.   Nokkur aldursmunur var á þeim þar sem amma var 10 árum eldri en Ágúst afi. Þau eignuðust 2 börn  Sigurð Þóri föður minn og litla telpu, Ástu Guðlaugu sem náði einungis þriggja mánaða aldri. Pabbi hét eftir báðum tvíburunum Sigurði og Þóri Hermannssonum, en þeir höfðu dáið með stuttu millibili.  Hálfu öðru ári áður en pabbi fæddist hafði Sigríður litla dáið á fjórða aldursári. Þær systur voru báðar grafnar í gröf Sigurðar. Amma var einnig næstum búin að missa Þórunni elstu dóttur sína þar sem hún veiktist svo alvarlega að henni var vart hugað líf. Þá var haft samband við huldulækni og strax eftir það bráði af Þórunni og náði hún fullri heilsu. Ég veit ekki úr hvaða sjúkdómi telpurnar hennar ömmu dóu en það voru margar pestir sem herjuðu á fólk þá og erfitt að fá góð lyf.  (Tvær ljósmyndir) Þórunn, Þorsteinn og Sigurður Þórir Ég sá að í Íslendingabók var afi titlaður útvegsbóndi en sennilega var hann ekki með réttu genin fyrir sjómennsku. Hann var grúskari, trésmiður og bóndi.  Ég veit ekki hvenær amma og hann hættu í útgerðinni en sennilega tók Þorsteinn föðurbróðir minn við henni og var með talsverð umsvif. Afi  smíðaði handa mér leikföng, og húsgögn og innréttingar fyrir fjölskylduna og svo kistla og vindlakassa til gjafa sem hann seldi. Það var alltaf stutt í brosið hjá afa og þau amma smáhlógu saman. Það var alltaf reglulega hlýtt á milli þeirra Fjölskylda mín bjó í Reykjavík en Þorsteinn og Þórunn systkini pabba í Vestmannaeyjum. Afi og amma komu einstaka sinnum í bæinn og voru þá oftast að leita sér lækninga. Ég man eftir hvað afa lá oft mikið á hjarta og hvað hann gat talað og pælt. Hann var alltaf að grúska í annálum og alls konar gömlum skræðum og hafði gaman af að ræða um það sem hann hafði lesið. Seinna datt hann svo í ættfræðina og var búinn að rekja ættir okkar gegnum helstu konungaættir Noregs alla leið aftur til Ásanna. Amma smáhló yfirleitt að honum þegar hann lét gamminn geysa og fannst ræður hans greinilega hafa visst skemmtanagildi. Um tíma var afi í meiriháttar neftóbaksnotkun, gekk um með svartan taum niður á höku og veifaði rauðum vasaklút.  Amma lét það ekki raska ró sinni en mig minnir að mamma hafi  stundum verið svolítið þreytt á honum og tóbaksklútunum og sagði að það væri rosalegar tiktúrur í karlinum. Þegar læknisþjónustan í Eyjum batnaði þurftu þau ekki að fara til Reykjavíkur til að ná tali af lækni og fækkaði þá ferðunum suður.  (Þrjár ljósmyndir) Jón Ólafsson og Þórunn     Anna Jónsdóttir og Þorsteinn   Sigurður og Oddrún Pálsdóttir   Amma fékk  gláku og gekk um með dökk sólgleraugu vegna þess að hún var mjög ljósfælin. Hún fór ekki mikið út af heimilinu en það gerði ekki svo mikið til þar sem margir litu inn hjá henni og ræddu við hana enda var hún sérstaklega góður áheyrandi. Mér er sagt að það hafi ekki verið margt í bæjarlífinu sem hún missti af þó hún færi lítið út. Þau Þorsteinn og Þórunn höfðu bæði stofnað heimili, Þórunn giftist Jóni Ólafssyni og áttu þau einn son Sigurð Þóri sem var fæddur á sama árinu og ég. Þórunn var talsvert mikið með ömmu að baka og hjálpa til við það sem gera þurfti enda stutt á milli bústaða þeirra. Jón maður hennar var mikið ljúfmenni, en hann dó alltof snemma eftir erfið veikindi. Þorsteinn hafði kvænst Önnu Jónsdóttur, sem var sérstaklega glæsileg kona á allan hátt. Hún saumaði ýmsar fallegar flíkur á okkur systurnar, en var alltaf sjálf aðdáunarlega vel til fara. Þorsteinn var höfðingi og kom alltaf með í soðið þegar hann átti leið um. Í eitt sinn man ég að hann kom með væna stórlúðu og lét skipta henni milli nágranna okkar á Sogaveginum, en þar voru menn yfirleitt allir í basli við að koma þaki yfir höfuðið. Þorsteinn og Anna eignuðust tvær dætur, Sigrúnu og Stefaníu og eru þær nokkrum árum eldri en ég. Þau bjuggu á Melstað þegar Sigrún fæddist en voru flutt í hús sitt Blátind þegar Stefanía fæddist. Mér finnst sennilegt að vel hafi verið litið eftir þeim ömmu og afa á Melstað.  Afi sá um alla aðdrætti en amma var mest heima og man ég eftir því hvað gólfin hjá henni voru hættulega vel bónuð. Ég var mikið að velta fyrir mér hvernig amma hefði farið að því svona hálfblind að velja svona rosalega fallega liti á forstofuna sína en hún var klædd með trépanel og máluð í lyngbleikum og ólífugrænum lit.  Ég held að það hafi verið nokkuð góður tími hjá þeim afa alveg  þangað til  janúar 1973. Þá um nóttina hringir síminn hjá okkur og Þorsteinn föðurbróðir minn tilkynnir okkur að við skylum fara að búa um því það væri von á gestum. Það sé byrjað eldgos í Vestmannaeyjum og hann ætli að koma gömlu hjónunum suður með flugvél sem hann hafði pata af að væri á leiðinni.  Við pabbi drifum okkur út á flugvöll og sáum þau koma úr flugvél flugmálastjóra gömul og þreytuleg. Þau leiddust og afi var með litla ferðatösku í hendinni. Fyrstu flóttamennirnir frá Heimaey voru komnir í bæinn og þessa nótt höfðu þau misst heimili sitt og á vissan hátt líf sitt og allt umhverfi. Amma var þá 86 ára. Aldrei heyrði ég hana kvarta yfir því sem gerðist, ekki eitt orð. Meðan á gosinu stóð vorum við 10 sem bjuggum í litla húsinu okkar á Sogaveginum. Það var samt ekki sérstaklega þröngt um okkur því mamma og amma voru svo sérstaklega þægilegar manneskjur að hafa nálægt sér. Mamma sagði mér eitt sinn að hún hefði aldrei kynnst ömmu almennilega fyrr eða gert sér grein fyrir því hvað hún væri yndisleg manneskja. Ég held að það hafi alltaf setið í mömmu að þegar hún var kynnt fyrir væntanlegum tengdaforeldrum sínum hafi þau boðið henni kæsta skötu í mat. Mamma var ofan úr Rangárvallasýslu og þar hafði aldrei verið borðuð skata. Mamma var alveg miður sín yfir því að hafa hagað sér eins og matvandur krakki þegar hún vildi svo gjarnan sýna sínar bestu hliðar, en skötunni kom hún engan veginn niður. Það var smá vandamál með afa fyrst eftir að hann kom. Sennilega hafa einhverjir læknar ætlað að gera góðverk á honum og skrifað út fyrir hann geðlyf til að hressa hann. Síðan virtist hann hafa fengið ótakmarkaðan aðgang að pillum og þoldi þær býsna  vel. Hann át þær eins og við borðum smartís, hellti smá haug í lófann og skellti upp í sig. Síðan glamraði svolítið þegar hann var að renna þeim niður. Við vorum þó svo  heppin að hann fékk að vera nokkrar vikur á Vífilsstöðum þar sem hann var vaninn af pillunum og fylltur af  vítamínum. Eftir það var hann eins og nýr. Allt gekk vel á Sogaveginum í næstum heilt ár eða þar til blóðþrýstingurinn í ömmu setti strik í reikninginn og hún fékk heilablæðingu og var flutt á Borgarspítalann. Seinna fékk hún aðra blæðingu og eftir það var hún alveg lömuð. Afi sagði alltaf að hann finndi að hún væri þarna enn en gæti bara ekki hreift sig. Hún myndi taka eftir ef hann ekki kæmi svo hann fór til hennar á hverjum einasta degi. Hann var skolli reffilegur, stór og vel á sig kominn, alltaf í svörtum jakkafötum  með hatt, klukku í keðju og silfursleginn göngustaf. Einn daginn kom hann heim með stóran gullhring á fingri og ég var fljót að draga mínar ályktanir. „Þarna þykist hann vera að heimsækja ömmu og kemur svo bara heim hringtrúlofaður. Eins gott að amma ……….“ En afi sagði frá því að það væru þarna einhverjar gellur á Borgarspítalanum sem væru að sýna honum athygli á þann hátt sem hann kunni ekki við og taldi óviðeigandi þar sem hann væri giftur maður. Þess vegna hafði hann  fengið sér þennan myndarlega hring, með nafni ömmu í, til að það yrði enginn misskilningur á ferðum.  Fljótlega eftir þetta var sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum opnað og ákveðið var að amma skyldi flutt þangað og afi kaus að fylgja henni. Hann fékk herbergi á nýju elliheimili sem var byggt þar. Amma dó svo 1978 92 ára gömul og afi ári seinna. Hringurinn hans afa lenti svo í minni eigu en nú á Sigrún dóttir mín hringinn. ..  (Þrjár ljósmyndir) Sigurður Hermannsson, Sigrún Jónsdóttir og Ágúst Úlfarsson   Þessa samantekt hef ég gert, [1]  í mars 2015 og er þá á svipuðum aldri og amma var þegar ég man fyrst eftir henni.  Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Æfi ömmu frá 1886 aðallega í Vestmannaeyjum

Svava Guðvarðardóttir frá Garði í Ólafsfirði, f. 2. sept. 1883, d. 12. júlí 1964. Var gift Jóni Árna Hanssyni frá Siglunesi. Karakterinn: Svava amma var heilsteiptur karakter í orði og á borði.Hún var dugleg, atorkusöm, réttsýn hafði ákveðnar skoðanir, bæði á mönnum og málefnum, sagði sína meiningu afdráttarlaust, en skifti líka um skoðun ef henni fannst hún hafa haft rangt fyrir sér einkum ef henni fannst hún hafa dæmt fólk rangt. Hún hafði stórt hjarta, hjálpfús og gaf mikið af sjálfri sér. Kannski var pínulítið „snobb“ í henni. Hún lét skíra öll sín börn Ólfjörð, svo þau hefðu ættarnafn sem þótti finna í þá daga, en það getur líka hafa verið af væntumþykju, á byggðinni‚ Ólafsfirði, þar sem hún og afi bjuggu alla æfi. Enginn af afkomendum þeirra hefur hampað þessu nafni að ráði. Eitt sinn var ég vitni af, þegar ömmu var neitað um að fá rúsinur, þegar hún kom í Kaupfélagið eftir nauðþurftum. Þá sló sú „gamla“ í borðið og bað um yfirlit yfir innlögn Jóns afa, á afla síðasta mánaðar, þær upplýsingar fékk hún ekki, en rúsinur fékk hún, þær hafa sennilega þótt munaðarvara á þessum tíma fyir sjómannskonur. Þarna var sjálfstæð kona og viljaföst, Jón afi var dugnaðarforkur og mikill aflamaður. Daglegt líf.  Störf utan heimilis. Lífið á þessum árum sem ég man ömmu best,snerist um vinnu og aftur vinnu. Heimilisstörf og barnauppeldi ásamt vinnu utan heimilis. Aldrei heyrðist hún kvarta. Hún var 8 árum eldri en afi, sem ég undrast eftirá, fannst hann alltaf miklu eldri en hún. Hann var kunnur kvennaljómi, dó 1947. Þau eignuðust 5 börn frá 1910- 1920. Að auki ólu þau upp eitt barnabarn f. 1940.  Amma vann við uppstokkun á línum og beitningar fyrir róðrarbátana. Beitningarskúrarnir voru sérstakt fyrirbæri í þorpinu. Þeir stóðu í röð, hlið við hlið í mismunandi litum og ásigkomulagi. Margir voru heldur kalsasamir, en aðrir bara notalegir. Þei hlífðu konunum fyrir mesta garranum á veturna, en mest voru þetta konur sem þessa vinnu stunduðu og oft hjálpuðu eldri börn mæðrum sínum. Fengur væri ef svona skúrar væru til í dag, sem minning um horfna vinnuhætti. Þeegar bátarnir komu að landi með aflann, var kallað út í uppstokkun af línunni úr balanum, það gat verið tafsamt og erfitt, ef línan var mikið flækt. Svo fyrir næsta róður var kallað út í að beita linuna. Þessa vinnu stunduðu aðallega húsmæður og allt niður í 13 ára börn. Frá árinu 1948, (afi dó 1947) fór amma á sumrin til Siglufjarðar á síldar vertíð. Hún hafði fósturdóttur sína með sem þá var 8 ára. Amma bjó oftast í Sunnubrakka en barnið var ýmist hjá fóstursystur sinni eða sniglaðist á bryggjunni í kring um ömmu og fór fljótt að hjálpa henni við síldarsöltunina. Þessar sumarvertíðir stundaði amma til ársins 1952, og var mikil búbót fyrir hana, þegar veiddist vel. Amma hafði fyrir giftingu farið á saumanámskeið til Akureyrar. Gat því saumað allt á börnin og oft fyrir aðra. Allt var nýtt af efnum, gamlar flíkur og slitnar klipptar til og heilir bútar notaðir í „nýjar“ flíkur‚ ég man eftir gömlu slitnu sófaáklæði, sem var klippt til og saumaður hinn besti jakki. Partar af herrafrökkum, og buxum voru vel þegin í strákabuxur og pils á stelpur. Nánast allt var prjónað heima. Forkunnarfallega prjónaklukku átti ég, prjónaða úr einspinnu með fallegum mynsturbekk að neðan. Þetta var falleg flík, sem gaman væri að eiga í dag. Klukkan var undirkjóll, hlý og mjúk flestar stelpur gengu í klukku undir kjól eða pilsi, stelpur fóru ekki að ganga í buxum (þar sem ég þekkti til fyrr en 15-16 ára) Undir klukku var svo kot með teygjuböndum til að halda ullarsokkunum uppi. Þeir voru oftast prjónaðir í vél úr finni ull í ljósdröppuðum lit og héldu vel á manni hita. Þetta var snilldarvinna hjá ömmu. Amma og afi áttu hús sem var kjallari hæð og ris. Kannski 40-50 ferm. að grunnfleti. Lúga var á eldhúsgólfi  niður í kjallara þar sem var klósett. Seinna var byggður einskonar skápur yfir lúgugatið og betri stigi niður. Steipt baðkar búið til, því heitt vatn fannst í bænum sem fljótlega var virkjað til hagsbóta fyrir bæjarbúa. En aðalmálið í þessum kjallara var gríðarlega stór steinn öllu heldur klettur sem ekki var hægt að fjarlægja. Í þessum kletti bjó huldukona að sögn ömmu, mikil vinkona hennar, sem sagði henni oft til um óorðna hluti. Þetta baðherbergi áttum við börnin og allir að umgangast af virðingu og ekki að vera með hávaða né læti þarna niðri, við bústað vinkonu ömmu. Þessu trúðum við en nokkrir þó með semingi. Einu sinni sem oftar gerðist mjög skyndilega ofsaveður, með sjósköðum. Bátur afa kom ekki fram og ekkert fréttist í marga daga, engar samgöngur né fréttir vegna ofsaveðurs. Þeir voru taldir af og presturinn kom í heimsókn á heimilin. Amma var alltaf sallaróleg og sagði að þeir væru allir heili á húfi, vinkona sin í kjallaranum hefði komið til sín í draumi og sagt henni það. Hvort það liðu 14 eða20 dagar man ég ekki, en loks komu skilaboð frá Dalvík að þeir hefðu náð landi og komist á afskekktan bæ, en vegna veðurs var ekki hægt að koma skilaboðum fyrr til byggða fyrr, en allir væru við góða heilsu. Vinkonan sagði ömmu líka að afi mundi færa henni fallegt klæði. Þeir höfðu þá farið inná Akreyri eftir veiðitúrinn og afi keypt mjög fallegt frankst mynstrað sjal með kögri, sem þótti kostagripur og enginn átti þvílíka gersemi við íslenska búninginn í þorpinu. Hverju á maður að trúa?? Fleiri sögur sagði amma af þessari huldukonu, hvernig hún gaf henni góð ráð t.d. þegar börnin voru veik. (Eitt ráð notaði ég á öll min börn þau voru alltaf með lítinn kamfórumola í litlum léreftspoka nældan í nærbolinn alla vetur, voru aldrei með hor í nös eða kvefuð) Við virtum boð ömmu og vorum aldrei með ærsl og læti niðri í kjallara, þótt burslað væri af krafti í baðkarinu stóra.   Amma var skartkona í eðli sínu. Hún hafði gaman af að punta sig. Hún strauk stundum kálfa sína og leggi með jugurfeiti og sagði: Sjáðu bara hvað ég er með hvíta og fallega húð og vel lagaða fætur ég gæti alveg farið í fegurðarsamkeppni, þá að nálgast sextug, engin minnimáttarkennd þar. Veit ekki einu sinni hvort þetta orð fegurðarkeppni var komið til þá. Hún brýndi fyrir mér“ að ganga bein í baki eins og amma“. Ég var ansi hávaxin sem krakki og vildi oft ganga hokin til að sýnast minni eins og vinkonur mínar, Þetta var dálítið skondin athugasemd fannst mér þá, því amma var orðin dálítið hokin efst í hryggjarliðum og hálsi sennilega vegna mikillar vinnu og að bogra yfir beitubölum og tunnum,en bein reyndi hún alltaf að ganga rösklega og hnarreist. Áföll og framsýni.   Eins og fyrr sagði  eignuðust amma og afi 5 börn, 4 stelpur og einn dreng.Það virðist hafa verið einhver siður á þessum tíma (eins og í fornöld) að setja börn í fóstur. Eini sonurinn fór til afa síns Guðvarðar sem var bóndi í Garði sæmilega vel stæður á þeirratíma mælikvarða. Hann stundaði skóla á veturna með systrum sínum í Þorpinu,og var þá viðloðinn á heimilinu,öðru hverju,hann tók síðar við sem bóndi í Garði.  Ein dóttirin fædd 1915 fékk heilahimnubólgu þegar hun var 9 ára gömul, upp úr þeim veikindum missti hún algerlega heyrn. Það lýsir ömmu vel hve framsýn og klár hún var að þegar veikindin voru yfirstaðin gekk hún í að finna“ kennara „til að taka að sér telpuna, læra með henni og kenna  áfram eins vel og hann gæti.(hún var vel læs 9 ára) Þetta heppnaðist svo vel að þegar ég kynntist Sigrúnu frænku var aldrei erfitt að ræða við hana. Hún var dásamleg kona, glaðvær, alltaf í góðu skapi,fylgdist vel með öllu markverðu sem skeði í þorpinu,vissi manna fyrst t.d. ef um andlát var að ræða.Hún las varamál eins og við notuðum heyrnina. Ég varð oftar en einu sinni vör við að hún vissi hver var í símanum,þá las hún varamál þess sem tók símann. Svo vinsæl var hún í þorpinu að allir voru tilbúnir að láta hana fylgjast vel með daglega lífinu. Hún var líka dugnaðarforkur til vinnu,og séerstaklega var handavinnan hennar rómuð. Þarna tók amma í taumana ekkert vol og vil árið 1924. Bara redda málunum. Til eru ótal sögur um Sigrúnu sem börn hennar gætu sagt frá. Sigrún eignaðist stúlku 1940 sem amma og afi tóku í fóstur, en sín næstu tvö börn ól hún upp með manni sínum og fórst það vel úr hendi eins og allt sem hún gerði. Öll þrjú börn hennar eru frábærir einstaklingar. ‘Eg fékk að dveljast hjá ömmu 2-3 vikur á hverju vori frá 8-9 ára aldri og á því margar minningar. Í og með fór ég til að læra sund, en engin sundlaug var á Siglufirði á þeim árum, en í Ólafsfirði var heitt vatn, og dásamleg sundlaug. Það eru forréttindi að hafa kynnst og upplifað, hugsunarhátt, daglegt líf og starf, kynslóðar ömmu.  

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ömmur mínar báðar dóu þegar ég var lítil stelpa. Eina minning mín um föðurömmu er sú að við bróðir minn fórum upp á loft, þar sem hún bjó og var að mig minnir rúmliggjandi, en við bjuggum á hæðinni í húsi við Sóleyjargötu sem afi byggði þar sem pabbi ólst upp. Ég hef verið um 3 ára og bróðir minn ári eldri. Hún las fyrir okkur... úr Andrésblöðum að mig minnir. Minningar um móðurömmu tengjast kjólum og perlufestum og franskbrauði með smjöri og sykri sem við bróðir minn fengum í kaffitímanum í eldhúsinu á Hagamel. Ég var 6 ára þegar hún lést. Móðurömmusystur mínar bjuggu við Laugarveg, þar sem sú eldri (ásamt bróður þeirra) rak verslun. Sat teinrétt og beið eftir viðskiptavinum, smávaxin og örmjó með gleraugu. Hin var kennari og gift fiðluleikara - þau voru barnlaus og höfðu búið einhver ár í Danmörku... sendu okkur krakkana stundum út í sjoppu að kaupa pilsner og sódavatn og þau reyktu heil ósköp af camel sígarettum.... Bíllinn þeirra var alltaf með sérkennilega lykt, sem hefur líklega verið reykingalykt. Við fengum stundum tesopa hjá þeim í kaffitímanum... sett vel af strásykri í bollann. Lásu fyrir okkur mörg ævintýri úr 1001 nótt.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ingibjörg Haraldsdóttir, rithöfundur, orti ljóð um móðurömmu sína, Rannveigu Majasdóttur: Bolungarvík Spor þín löngu máð á mölunum þar sem þú stóðst í systkinahópnum og rýndir í kófið litlir lófar í lófum þínum og þrýst fast horft út á hafið fátt sagt, beðið báts sem aldrei kom manns sem borinn var heim á sjóbúðarloftið lífvana hér stend ég nú horfi út á sléttan sjó það er sumar sólskin og mávarnir garga þar sem sjóbúðin stóð er malbikuð gata undir henni sporin þín amma mín litla þungur niður í eyrum mínum saltur sjór í æðum mínum Úr ljóðasafni Ingibjargar Haraldsdóttur, útg. Mál og menning 2009. Rannveig Majasdóttir fæddist 19. júní 1891 í Tungu í Bolungarvík. Hún lést 29. júní 1972. Faðir hennar var Majas Elíasson, sjómaður, f. í Æðey 1859, hann drukknaði 13. apríl 1899, þegar fiskibát hvolfdi í lendingu í Bolungarvík. Móðir Rannveigar var Sólveig S. Jónsdóttir, f. 1862 í Hvammssókn, Dalasýslu, d. 10.1.1942. Sólveig stóð í fjörukambinum með börn sín ásamt öðrum aðstandendum bátsverja, þegar bátnum hvolfdi. Sólveig stóð svo ein uppi með sex ung börn, það elsta á níunda ári. Það var ekki á færi einstæðrar móður á þeim tímum, að sjá sex ungum börnum farborða, enda varð hún að láta þau frá sér og gat sjaldnast haft nema eitt þeirra á sínum vegum. Rannveig var elst þessara systkina, ekki náðu nema þrjú þeirra fullorðinsaldri. Ekkert hinna komst nema á tvítugsaldur. Þrjár systurnar komust á efri ár. Um tvítugt hélt Rannveig til Reykjavíkur og dvaldist þar æ síðan. Hún réðist kaupakona að Kirkjubóli við Laugarnesveg, þar sem hún kynntist manni sínum, Guðmundi Magnússyni frá Digranesi, sem var 20 árum eldri en hún. Þeim hjónum varð sjö barna auðið en Guðmundur átti einnig börn af fyrra hjónabandi. Rannveig fékk Spönsku veikina og fæddi þriðja barn sitt á þeim tíma. Árið 1934 missti Rannveig mann sinn, sem hafði þá átt við vanheilsu að stríða í mörg ár. Þá stóð hún í sporum Sólveigar móður sinnar, með sjö börn, þau elstu að vísu orðin sjálfbjarga og farin að hjálpa til. Æfisaga Rannveigar Majasdóttur speglar lífsbaráttu alþýðunnar í þessu landi, þrautseigju fólksins og óbilandi kjark til að mæta jafnt blíðu sem stríðu. Einn snarasti þáttur í skapgerð Rannveigar var félagslyndið. Á heimili hennar var jafnan margt um manninn og öllum tekið af sömu eðlislægu ljúfmennskunni. Hún var vinmörg, enda batt hún ævitryggð við margt sambýlisfólk og aðra, sem hún hafði samneyti við á ýmsum skeiðum ævinnar. Tryggð hennar og vinfesta við það fólk, sem hún kynntist fyrir vestan, varði alla tíð. Lífsreynsla hennar jók skilning hennar og samúð með öllum þeim sem áttu við bágindi að stríða. Hún var einn af stofnendum Mæðrafélagsins í Reykjavík og sinnti þar félagsstarfi af áhuga meðan heilsan leyfði. (Að hluta tekið úr grein Haraldar Björnssonar um Rannveigu, sem birtist í Þjóðviljanum 1972 .)

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Þær voru og eru hver annarri skemmtilegri. Amma mín í föðurætt er Albína Thordarson arkítekt. Metnaðafullur arkítekt og góð fyrirmynd fyrir konur sem vilja ná langt í starfi. Sérstakur höfðingi heim að sækja, dregur þriggja rétta matarboð fyrir 12 upp úr rassvasanum. Hef eytt flestum gamlárskvöldum ævi minnar heima hjá henni og Ólafi stjúpafa mínum í Reynilundi 17. Man vel eftir heimsóknum á teiknistofuna þegar ég var barn, þar var sérstök teikningalykt og allt fullt af flottum pennum og öðru dóti að fikta í. Ég er alltaf jafn stolt þegar ég sé hús sem hún hefur teiknað, það er erfitt að finna fallegri byggingar en jafnframt vel skipulagðar. Verandi arkítekt þá er hún samt með allskonar dillur, vill til dæmis ekki hafa útisnúrur því henni finnst þær ljótar. Hún er líka mikil handverkskona. Ég á sérstaklega fallega þykka skærgræna peysu með bambustölum sem hún prjónað þegar hún var 16 ára í síld á Siglufirði. Hún notaði hana sjálf og líka pabbi, systir hans og ég í MR. Amma hefur alltaf ferðast mikið og á endalaust af skemmtilegum sögum um alla staðina sem hún hefur komið til. Heima hjá henni er svo margt spennandi að skoða. Amma mín Áslaug er líka stórmerkileg kona. Reykir vindla, les mikið og leggur kapal. Hún var alltaf tilbúin að spila við mig, við spiluðum mest rommý, hún kenndi mér að leggja kapla. Við skiptumst reglulega á bókum enn í dag. Hún er alltaf svo stolt þegar við barnabörnin stöndum okkur vel og ég nefndi fyrstu dóttur mína í höfuðið á henni. Ég bjó sem barn lengi í kjallaranum hjá ömmu og afa svo þau eru svona mamma og pabbi nr. 2. Það er alltaf gott að leita til hennar ef eitthvað bjátar á. Ég var svo heppin að eiga framan af ævinni fjórar langömmur á lífi og tvo langafa. Þetta fólk hafði allt áhrif á mig og mér verður oft hugsað til þeirra. Langamma mín Pálína var mjög sérstök en alltaf gott og gaman að koma í heimsókn til hennar. Hún var alltaf í Hagkaupsslopp þegar ég man eftir mér en ávallt vel greidd og tilhöfð. Hjá henni fékk ég alltaf perubrjóstsykur. Þegar hún dó fengum við stóran svartan ruslapoka fullan af vandlega straujuðum tuskum. Hún reykti eins og strompur. Hún bjó í Hvassaleiti og það var alltaf mjög fínt og snyrtilegt heima hjá henni. Komst að því eftir að hún dó að hún hafði saumað einstaklega fallegan upphlut á sjálfa sig þegar hún var unglingur og ég á af henni fallega mynd í honum. Hún vildi alltaf spila við mig en mér er sérlega minnisstætt þegar við vorum að spila í einhverju matarboðanna hjá ömmu Albínu, ég hef verið um 5 ára. Við vorum búnar að spila dálítið og ég hafði tapað og var orðin ansi tapsár. Amma Pálína var ekkert fyrir svoleiðis og sagði eitthvað á þessa leið: Það þýðir ekkert að vera svona tapsár, þá vill enginn spila við þig. Ég tók hana á orðinu, elskaði að spila og var sífellt að nauða í öllum að spila og tilhugsunin um að enginn myndi vilja spila við mig ef ég væri tapsár var hræðileg. Mér verður ennþá hugsað til þessa þegar ég er fýld yfir að tapa í spilum og harka af mér. Langamma mín Vilborg var kennari á Úlfljótsvatni. Klár og skemmtileg kona og glaðlynd. Mér eru minnisstæðar heimsóknir á Ljósaland, þar var ég böðuð í vaskinum sem barn og þar var rauður flöskulampi sem ég dáðist alltaf sérstaklega að. Langamma mín Ósk Dagóbertsdóttir frá Hellissandi var einstakur karakter. Ég man best eftir henni á Hrafnistu í Reykjavík. Hún og afi Sigurður Sveinn hnýttu á öngla. Hún missti fótinn vegna sykursýki þrælfullorðin og var vart hugað líf en lifði lengi á eftir. Ég elskaði að heimsækja þau á DAS. Langamma Ósk vildi alltaf spila en sveik reyndar grimmt lit "óvart" því hún raðaði aldrei spilunum. Hún var berdreymin og dreymdi fyrir nafni afa míns þrjá menn sem höfðu drukknað frá Hellissandi, Guðni, Þorvarður og Tómas og hann heitir öllum þremur nöfnum. Hún og langafi Sigurður Sveinn giftust aldrei, hann var sjómaður og hún var viss um að hann myndi drukkna ef þau væru gift. Þau áttu 7 börn en þegar langafi dó var erfitt að orða minningargreinina þar sem þau höfðu ekki gifst. Ósk var alþýðulistakona, gekk um fjörurnar safnaði skeljum, fallegum steinum og slíku og límdi á vindlakassa, bein og slíkt. Ég á nokkra gripi eftir hana sem mér þykir mjög vænt um.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín er kærleiksrík, afar vel gefin, réttsýn og skynsöm. Þar sem hún ólst upp, var útsýnið út á Eyjafjallajökul og fannst henni oft geysi fagurt að koma út og horfa. Það var ekki rafmagn og hún gleymir því aldrei þegar það kom, hvað margt varð betra. Amma deildi rúmi fystu árin hjá gamallri konu og naut þess, svo var hún færð þegar hún stækkaði í rúm með systur sinni. Hún saknaði alltaf gömlu konunnar í rúminu. Kamar var í garðinum og erfitt að fara þar á næturnar svo þær systurnar fylgdu hvor annarri ef þær þurftu að fara. Amma man eftir svona dulum sem voru notaðar í stað dömubinda og svo var það þannig að það hékk alltaf á snúrunni einhver svona dula til þerris enda margar konur á bænum. Svo geymdu þær skítugu dulurnar í einhverjum skjóðum þar til það var þvegið. Mamma hennar var frábær saumakona svo hún man að hún var alltaf í fallegum fötum og hreinum. Til dæmis var saumaður feikilega fallegu hvítur fermingarkjóll á stúlkuna. Amma mín var fengin til að kenna 16 ára gömul á bæ rétt hjá, tveimur þroskahefðum stúlkum og þar las hún fólki til skemmtunar alla Passíusálmanna. Ömmu baust ungri, vegna námshæfileika, að fara til náms inn í Hafnarfjörð í Flensborg. Síðan þá þótti henni alltaf gaman að fara þangað í bíltúr þegar komið var í bæinn. Amma ól sín börn á heimilinu og man hvað var erfitt að ná upp þrótti eftir einhverja vikna legu. Það tíðkaðist þá, að liggja lengi vel eftir barnsburð. Amma eignaðist þrjú börn og yngsta barnið var talsvert lasið. Læknir kom því oft í bæinn og þau urðu góðir vinir. Amma man hvað henni sárnaði þegar fólkið í kring fór að núa saman nefjum um að þau væru að halda við hvort annað. Amma hefur búið í sama húsinu frá því hún fór að búa og býr enn, í dag 91 árs gömul. Best er að leita til hennar ef manni vantar fallegt ljóð til að krydda falleg kort, samúðarkort eða heillakveðjukort. Amma er einstök kona enda elskuð og virt af fólki á öllum aldri. Ég er feikilega stolf af henni og þykir undur vænt um hana. Hún prjónar enn, eldar ofan í sig og sér um húsið að mestu og les mikið og kann mörg ljóð utanbókar. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Ömmu mína missti ég þegar ég var 12 ára. Ég man ég skildi ekki af hverju fólk var að spjalla og jafnvel hlæja í erfisdrykkjunni. Ég sá ekki fyrir mér að hægt væri að hlæja eftir hennar daga. Hún var tilfinningarík og elskuleg. Hún var mjög góð í handbolta og spilaði og fékk verðlaun. Amma mín leyfði okkur stundum að hlaupa út í sjoppu að kaupa Spur eða Míranda. Best var að alltaf þegar ég kom, var hún í dyrunum og tók á móti mér með opinn faðminn. Ég elskaði hana út af lífinu og hún lét margt eftir eftir mér. Amma missti eiginmann sinn ung frá 2ja ára gömlum syni og eins vikna syni. Það hefur verið ólýsanlegt áfall. Hún eignaðist fjóra syni og einn þeirra átti við alvarleg geðræn vandamál að stríða á fullorðinsárum. Ömmur eru gjöf frá guði og eru táknmynd ástar og kærleika. Þannig voru báðar ömmur mínar.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég var svo heppinn að alast upp að hluta hjá báðum ömmum mínum. Móðuramma mín bjó í sama húsi og fjölskylda mín og ég var hjá hinni í sveit í mörg ár. Báðar ömmur mínar voru heimavinnandi. Móðuramma mín var fædd í sveit og gerðist síðan vinnukona á ýmsum sveitabæjum og á heimilum í Reykjavík þar til um þrítugt þegar hún giftist afa mínum og þau fluttu til Reykjavíkur úr Hnappadalssýslu. Fyrst bjuggu þau í Skerjafirði og síðar í Kópavogi. Amma kom úr stórri fjölskyldu, systkinin voru 9 og dreifð víða um Vestur-og Suðurland en þau héldu góðu sambandi allt lífið. Foreldrar hennar voru bændur í Hnappadal, fyrst sem leiguliðar en eignuðust síðar jörð sína og þar búa afkomendur þeirra enn þann dag í dag. Ég man ekki eftir langömmu minni í kvenlegg því hún dó þegar móðir mín var ung en hún minnist hennar með mikilli hlýju. Öll hennar börn komust á legg og flest þeirra urðu fjörgömul. Amma mín dó 92 ára. Hún eignaðist 5 börn, fjórar dætur og einn son. Afi minn og amma voru systkinabörn í föðurætt. Amma var glaðlynd og iðjusöm kona þrátt fyrir veikindi sem hráðu hana mest öll fullorðins ár. Hún var mjög gestrisin og mikill gestagangur á heimilinu, bæði skyldmenni og vinir komu mjög oft í heimsókn og þó hún færi lítið út úr húsi sjálf. Eftr að síminn kom til var hún mjög dugleg við að halda sambandi við allt sitt fólk. Hún var mikil húsmóðir, snyrtileg og kröfuhörð þegar kom að því að halda heimili, aldrei drasl hjá henni.Tók stórhreingerninar alltaf tvisvar á ári, fyrir jól og að vori. Seinni árin fékk hún heimilishjálp hálfan daginn til að aðstoða við þrif og matargerð. Þær konur sem voru hjá henni í heimilishjálp urðu flestar miklar vinkonur hennar og sýndu henni mikla tryggð. Mikil matarvinnsla var á heimilinu eins og oft var í gamla daga s.s. sultugerð, kartöflurækt, sláturgerð, kjötvinnsla, bakstur og annað slíkt. Maturinn var alltaf á sama tíma, morgunmatur kl. 8:00, miðmorgunskaffi kl. 10:30, hádegismatur kl 12, miðdegiskaffi kl. 15, kvöldmatur kl. 19 og kvöldkaffi kl. 9.30. Hún eldaði yfirleitt alltaf sjálf, afi bjó stöku sinnum til hafragraut ef hún var lasin og hitaði einstaka sinnum upp mat sem til var. Hún sinnti handvinnu mikið og aflaði sér tekna við að prjóna lopapeysur og selja. Hún var mjög fljót að prjóna og gat klárað 4 - 5 fullorðins peysur í viku hverri. Fyrir utan það saumaði hún talsvert út, myndir, púða og löbera. Hún var skapandi og bjó helst til uppskriftir og mynstur sjálf og fór afar sjaldan eftir uppskriftum nema með lopapeysurnar. Þær prjónaði hún eftir pöntun Handprjónasambandsins eða Rammagerðarinnar. Hún prjónaði peysur á öll barnabörnin í jólagjafir fyrir flest jól og síðar á barnabarnabörnin þegar þau komu til. Ef hún gaf ekki peysur í jólagjöf þá gaf hún bækur sem flestar voru keyptar á árlegum bókamarkaði. Hún var mjög nýtin á alla hluti. Saumaði föt upp úr eldri fötum, heklaði innkaupatöskur úr undarrennufernum og mottur líka. Hún saumaði öll sín föt sjálf og flest af afa fötum. Saumavélin sem hún notaði var gömul en samt með mótor. Fékk hana líklega fljótlega eftir að hún byrjaði að búa. Hún átti líka prjónavél sem hún notaði mikið. Prjónaði ullarboli og ullarnærbuxur ásamt fleiru og var oft að prófa hvað hún gæti gert í henni. Hún átti gamlan rokk sem hún notaði stundum og spunatré. Hún sinnti okkur systrunum mikið sem bjuggum í sama húsi. Kenndi okkur að lesa með prjón aðferðinni og líka að prjóna, hekla og sauma. Hún var líka dugleg við að spila við okkur Rommý, Olsen, Lönguvitleysu, Casino, og fleira. Henni fannst gaman að spila lomber og fékk stundum gesti sem tóku í spil með henni. Hún lagði líka oft kapal og kenndi okkur systrum fjölda kapla. Hún var mjög trúuð kona en fór sjaldan í kirkju. Bannaði blót og guðlast í sinni návist og fór með langa bæn á hverju kvöldi og aðra að morgni. Las oft í biblíunni en talaði samt ekki oft um hana en las biblíusögur fyrir okkur systurnar. Við rökræddum stundum um trúmál og hún trúði á sköpunarsöguna og því sem stóð í biblíunni. Hún var afskaplega hlý kona og gott að leita í hennar stóra faðm þegar á þurfti að halda. Hún hafði alltaf áhuga á því sem við krakkarnir höfðu að segja og gerði aldrei lítið úr okkur eða okkar skoðunum. Ég man ekki til að hún hafi nokkru sinni sagt illt orð um annað fólk. Hún las ekki mikið af sögubókum en hafði mjög gaman af því að hlusta á útvarpssögur og síðar á ævinni, þegar sjóninni fór að hraka fékk hún hljóðbækur frá blindrabókasafninu sem hún hlustaði mikið á á meðan hún prjónaði. Hún fylgdist með fréttum en ræddi aldrei pólitík svo ég muni eftir. Samband afa og ömmu var gott en þau voru miklir tuðarar bæði hvort við annað en það var aldrei í illu. Hún dó heima í faðmi fjölskyldunnar að eigin ósk með aðstoð Heilsugæslunnar, fékk líknandi meðferð við hjartabilun.Afi dó ári áður á sjúkrahúsi. Langamma mín, móðir afa, dó líka áður en ég fæddist svo ég kynntist henni aldrei en samkvæmt móður minni þá var hún ströng kona en góðgjörn. Hún missti mann sinn frá ungum börnum og heimilið leystist upp að mestu svo hennar ævi var enginn dans á rósum. Börnin fóru ung í vinnumennsku. Hún bjó hjá syni sínum í sveit að mestu eftir að hann fór að búa og átti þar gott skjól. Föðuramma mín var dóttir vinnuhjúa sem aldrei bjuggu saman nema tímabundið þegar þau fengu vist á sama bæ. Hún átti 6 systkini sem flest voru alin upp hjá öðrum en foreldrunum við misjafnt atlæti. Þrjú systkini hennar dóu fyrir tvítugt úr barnaveiki, heilaæxli og berklum.Hin fjögur náðu fullorðins aldri, þrjú urðu mjög fullorðin en einn bróðir dó milli fimmtugs og sextugs. Hún og hálfbróðir hennar voru heppin með fóstur. Þau ólust upp saman hjá góðum hjónum sem sinntu þeim eins og eigin börnum og komu þeim á legg. Fósturmóðir hennar sem var skyld móður hennar dó þegar hún var 8 ára og upplifði hún þann missi mjög sárt en fósturfaðir hennar dó þegar hún var um tvítugt. Annar fósturbróðir hennar reyndist henni og afa mjög vel þegar þau fóru að búa og fóstursystur sínar hélt hún sambandi við þar til þær féllu frá. Hún bjó á sama stað þar til hún kynntist afa upp úr tvítugu og þau fóru að búa. Fyrst bjuggu þau sem leiguliðar en eftir ár tókst þeim að kaupa hálfa jörð og síðar eignast hana alla og bjuggu þar til sjötugs þegar þau fluttu í nálægan bæ. Hálfbróðir hennar bjó á þar næsta bæ og alltaf héldu þau mjög góðu sambandi. Búið var meðalbú á þeirra tíma mælikvarða með 12 kýr mjólkandi og 170 kindur ásamt nokkrum hrossum og hænum. Fóstuforeldrar hennar voru vel stæð á þeirra tíma mælikvarða og hún fékk ágætt tækifæri til menntunar á heimilinu. Mikil bókaeign var á heimilinu og alla ævi las hún mjög mikið og var fjölfróð og ljóðelsk. Hún kunni ógrynni af ljóðum og lausavísum og fór með þær við ýmis tækifæri á hverjum degi. Hún var glaðlynd og gestrisin. Alltaf fagnaði hún gestum eins og höfðingjum og dró allt það besta fram og veitti vel. Hún skrifaði mikið af bréfum til vina og skyldmenna, bæði á Íslandi og í Ameríku, til þeirra sem fluttu til Vesturheims og afkomenda þeirra, skyldmenni afa. Þau afi eignuðust 10 börn þar af 9 sem komust á legg. Heimilið var alltaf fjölmennt því flest sumur voru aukabörn, eitt eða fleiri sem komu í sveitina, oftast systkinabörn eða börn vina. Farskóli var líka á heimilinu flesta vetur eins og þá tíðkaðist þannig að þá komu börn af öðru bæjum og dvöldu til skemmri eða lengri tíma. Börn hændust mjög að henni og áttu hjá henni gott atlæti þó ekki væri hún mikið í því að kjassa þau. Hún var dugleg að spila við þau og kenndi þeim að leggja kapla. Það var mikið að gera á stóru heimili og hún fór alltaf fyrst á fætur og síðust í rúmið. Allt var unnið heima til matargerðar og fatnaðar. Allt var nýtt sem hægt var s.s. silungsveiði í vötnum, svartbaksegg týnd að vori, álar sem voru reyktir og notaðir á brauð auk alls sem nýta mátti af lömbum og kúm. Ekki man ég eftir að hænsnakjöt væri borðað en pabbi mundi það og þótti ekki gott. Matur var reyktur, saltaður og súrsaður heima og allt unnið úr mjólk nema skyr sem seinni árin voru keypt af mjólkurbúinu. Ber voru líka týnd og notuð í sultur og saft, kartöflur ræktaðar, rófur og gulrætur. Amma sá um allt sem snéri að matargerð nema að reykja kjötið, það gerði afi. Hún bakaði brauð og flatkökur daglega og oftast kökur líka. Daglega fór hún líka í mjaltir en þau sáu um það saman afi og amma ásamt þeim börnum sem heima voru. Hún sá líka um hænurnar en fór sjaldan í fjárhúsin eða í smalamennsku seinni árin. Hún sá um mat fyrir hundana og kettina. Hún hafði mjög gaman af hestunum og átti alltaf góðan reiðhest og fór gjarnan í heimsóknir á næstu bæi ríðandi. Var dugleg að heimsækja nágranna og vini. Sama reglufesta var á matartímum og hjá móðurömmu minni og alltaf góður matur á borðum og nóg af honum. Amma hafði mikinn áhuga á ræktun, kom á fót skógrækt á smá skika á jörðinni og átti pínulítinn garð sem var fullur af hinum ólíklegustu plöntum. Afa fannst þetta ræktunarstúss frekar til óþurftar og þurfti stundum að ýta á hann að halda við girðingum utan um skógræktina og garðinn en hann gerði það alltaf. Yfirmaður skógræktar í sýslunni var mikill vinur hennar og duglegur við að útvega henni trjáplöntur. Hún gróðursetti eitt tré fyrir hvert barn sitt og tileinkaði þeim þau. Hún var ein af stofnendum kvenfélagsins í sveitinni og var þar formaður í tugi ára. Skóg- og garðræktin var eitt af áhugamálum kvenfélagsins og skiptust þær á plöntum og fræum auk þess sem þær sinntu öðrum þjóðþrifamálum. Söfnuðu meðal annars fyrir félagsheimili sveitarinnar ásamt ungmennafélaginu. Eftir að þau afi fluttu í kaupstað var heimilið umfangsminna en sama gestrisnin ríkti þar og gestagangur mikill. Aldrei voru færri en sjö sortir á kaffiborði dregnar fram þegar gesti bar að.Hún var alla tíð heilsuhraust og kröftug, hafði gaman af því að vera úti í náttúrinni og þekkti hverja jurt og fugla og miðlaði þeim fróðleik til afkomendanna. Hún var líka mikil handavinnukona og prjónaði mikið, saumaði föt og saumaði út. Hún saumaði meðal annars nokkra upphluti og peysuföt um ævina. Flestir fóru gestir með gjafir með sér heim, sokka eða smá hluti sem hún bjó til úr þurrkuðum blómum, skeljum eða öðru sem henni datt í hug að búa til. Margur kæfubitinn fylgdi líka með svona í kaupbæti. Hún var mjög hláturmild og stríðin en á góðan hátt, aldrei meinfýsin. Hún var skapstór en fór vel með það. Hún fylgdist með fréttum en ræddi sjaldan pólitík svo ég muni eftir. Hún dó eftir ársveikindi á elliheimili en talaði mest lítið síðustu mánuðina. Langömmum mínum í föðurætt kynntist ég aldrei, báðar látnar þegar ég fæddist. Móðurlangamma var vinnukona alla ævi og missti helming af sínum börnum vegna sjúkdóma og önnur missti hún frá sér í fóstur frá unga aldri svo ekki hefur ævi hennar verið auðveld. Hún missti móður sína 12 ára og þá var heimilið leyst upp og hún fór til vandalausra. Pabbi minnist hennar með hlýju og þótti mjög vænt um hana. Hún var um tíma hjá ömmu og hjá ömmubróður mínum á efri árum. Föðurlangamma (mamma afa) kynntist afa mínum í Dölunum þar sem hann var vinnumaður frá 10 ára aldri. Hún átti 4 alsystkini og 13 hálfsystkini. Stór hluti þeirra fór til Vesturheims en alsystinin voru öll á Íslandi. Hún ólst upp hjá foreldrum sínum þar til hún giftist og fluttist í Borgarfjörð. Þau langafi voru leiguliðar alla ævi en bjuggu á sama bænum mest alla sína búskapartíð þar til þau fluttu í Borgarnes þegar amma var orðin veik. Langafi þurfti að afla tekna utan bús því það var svo lítið að það dugði ekki stórri fjölskyldunni enda börnin 13 þannig að bústörfin hafa mest hvílt á langömmu. Þau voru með nokkrar kindur og eina eða tvær kýr og svo átti langafi slatta af hestum. Ég heyrði lítið af sögum af langömmu en kynntist langafa vel því hann varð 97 ára og tíður gestur hjá afa og ömmu. Amma dó rúmlega sextug úr krabbameini. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Móðuramma mín fæddist árið 1902 í Hnappadal og föðuramma mín fæddist 1905 í Þverárhlíð. Báðar voru mér mikil fyrirmynd og mikilvægar í uppeldi mínu og mér þótti mjög vænt um þær báðar. Þær hvöttu mig áfram í þekkingarleit, handavinnu og að standa mig í því sem ég væri að taka mér fyrir hendur. Báðar voru þær metnaðarfullar fyrir mína hönd og hvöttu mig áfram. Þær kenndu mér að vanda mig við það sem ég var að gera og gera hlutina aftur og aftur þar til þeir væru orðnir eins góðir og þær gætu mjögulega orðið, þannig að vandvirkni og vinnusemi var lykilorðið hjá þeim báðum. Þær voru báðar í typískum hlutverkum fyrir konur sem húsmæður og uppalendur en aldrei heyrði ég þær tala á móti jafnrétti kvenna eða að jafnréttisumræðan væri að gera lítið úr þeirra lífsstarfi. Annað var ekki í boði fyrir þær á þeim tíma sem þær voru að alast upp en föðuramma mín hefði gjarnan vilja komast í skóla hefði verið kostur á því þó hún minntist ekki oft á það. Báðar voru þær stoltar af afkvæmum sínum og töluðu oft um þá þannig að maður fann aldrei að þær væru að gera upp á milli okkar þó við værum mörg og misjöfn. Báðar miðluðu þær gjafmildar af þekkingu sinni og færni en gerðu kröfur um mannasiði, umgengni og vandvirkni. Afar mínir voru mikilvægir líka en á annan hátt. Föðurafi minn var mjög barnelskur og sinni börnunum mikið, bæði úti og inni en hann lifði mest í núinu, sinnti því sem þurfti að gera þá og þegar en dvaldi lítið við fortíð eða því sem ekki kom málefni dagsins við. Hann var mikið snyrtimenni og mjög skipulagður í sínum störfum og það varð mín fyrirmynd að mörgu leyti. Alltaf allt tilbúið fyrir næsta verkefni sem fyrir lá, hvort sem það var sauðburður eða heyskapur. Hann sinnti búfé sínu vel og þekkti hverja skepnu og var þeim góður. Óþreytandi að draga á eftir sér stelpukrakka og kenna henni á skepnurnar og svara óteljandi spurningum. Var oft áhyggjufullur yfir því að við færum okkur að voða í mógröfum, í þoku eða með uppátækjum sem ekki voru traustvekjandi. Móðurafi minn var ekki mikið fyrir það að hafa börn að þvælast fyrir sér enda var hann trésmiður og vann mikið í stórum og hættulegum tækjum heima fyrir. Hann leyfði okkur samt að fá kubba, hamar og nagla og smíða að list eins og við við vildum og hjálpaði stundum til við verkefnin sem við vorum að reyna að vinna s.s. að smíða bíla eða búðaborð. Hann var mjög skapandi í sínum smíðum og var alltaf að láta sér detta eitthvað nýtt í hug til að auðvelda störfin. Smíðaði mest af sínum verkfærum sjálfur. Hann var frekar strangur en alltaf góður við okkur. Hann er mín fyrirmynd í því að leita að lausnum á verkefnum og aldrei gefast upp þó fyrsta lausn virkaði ekki eins vel og til var ætlast. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: 1960-1994.

Það er alltaf vandaverk að fjalla um sína nánustu. Ég reyni að segja frá ömmu minni, eins og hún og hennar framkoma er í mínu minni. Móðuramma mín hét Steinlaug Ólafsdóttir f.1860. Andaðist í ágúst 1936. Þá var ég á fjórða ári. Ég man ekki eftir henni. Hún eignaðist 14 börn með eiginmanni sínum. Móðir mín var yngst af þessum barnahóp f.1904. Steinlaug amma mín dvaldi síðustu árin hjá syni sínum Ólafi í Lónssveit. Í dagbók er svo skrifað. Ragnar (þ.e faðir minn) kom um kvöldið með Sigurbjörgu litlu, sem verður hér einhverja daga. Á morgun ætla foreldrar hennar að vera uppi í Lóni, við jarðarför Steinlaugar heitinnar Ólafsdóttur. Svo þarna var ég komin til föðurömmu minnar Sigríðar Eymundsd. Hún var fædd 28.des 1865, en andaðist 23.nóv.1958. Fyrsta minning mín frá veru minni hjá minni var að hún var að hátta mig. Ég svaf fyrir ofan ömmu í rúminu hennar. Man vel að sængurverið var ljósrósótt, ég var í bleikum náttkjól og amma mín var að láta mig fara með faðir vorið. Annað man ég ekki frá þessari heimsókn. Amma mín var hávaxin og bein í baki alla tíð. Höfðingleg í fasi. Ósjálfrátt var borin virðing fyrir henni. Sigríður og móðir hennar Halldóra Stefánsd. Amma mín og langamma fá þessa lýsingu í konurímum, sem ortar voru á góu um húsfreyjur í Nesjahrepp. Kát Sigríður kaffi býður lýðum Í Lækjanesi laglegt bú Laus frá slysi greinir sú Eldar rúnar[?] eikin fín Eymund hittir auðnargná Ei hann villist henni frá. Ég man ömmu gráhærða, með skipt í miðju og fléttað hárið. Á myndum, sem teknar voru í Canada af ömmu þar er hún í síðum kjólum, með uppsett hár á annarri myndinni einnig með hatt. Hún bjó í Canada í sex ár. Annars gekk amma aldrei í kjól í mínu minni. Hún var ætíð í svörtu pilsi, í svokallaðri dagtreyju. Treyjan var hneppt að framan, með kraga, löngum ermum, með líningu. Ef kalt var þá setti hún á sig útprjónað. Herðarsjal. Treyjurnar voru fóðraðar. En til spari átti hún peysuföt. Hún saumaði sín föt sjálf. Það var mikil reglusemi á heimili ömmu. Allt á sínum stað. Amma var mikil húsmóðir. Bakaði góð brauð og fallegar smákökur. Eldaði góðan og mikinn mat. Allt hreint og fágað. Hún var orðlögð myndar og rausnarkona. Hún lagði líka fallega á borð. Þegar ég hugsa til baka, þá var bæði gaman og fróðlegt að kynnast svona heimili, eins og ömmuheimili var. Það var einnig tónlist á ömmuheimili. Sonur hennar spilaði á fiðlu og harmonikku. Líka var fóstursonur hennar, sem spilaði á harmonikku. Þá kom oft maður í heimsókn með nikkuna sína og þeir fóstursonur ömmu og hann æfðu sig í að spila saman, því að þeir spiluðu á böllum. Svo var líka grammifónn á heimilinu. Þegar ég varð eldri og var í heimsókn hjá ömmu, svaf ég ein í herbergi. Í því var rúm, með þykkri og mjúkri sæng, einnig nokkuð stórt borð, með skúffu. Skápur frítt standandi. Í honum voru sængurföt heimilisins geymd. Þar var líka þvottagrind á henni var vaskafat, til að þvo sér úr, svo var sápuskál og vatnskanna, handklæði hékk á snaga þar hjá. Veggir herbergisins voru blámálaðir, en loftið hvítmálað. Þegar ég svo var háttuð, kom amma alltaf með hvíta emileraða könnu, fulla af rúsínum handa mér. Sem ég svo maulaði í mestu makindum og af ánægju. Svo bauð amma mér góða nótt með kossi á kinn. Þegar amma var að hræra í jólaköku, sat ég hjá henni á bekknum og nældi mér í eina og eina rúsínu úr deiginu. Margar smáminningar er gott að geyma í huga sér. Amma mín var mjög góð við mig og hugsaði um mig af alúð. Hún var samt ekki alltaf að kyssa eða knúsa mann, nema þegar við heilsuðumst og kvöddumst og buðum góða nótt. Í ömmuhúsi voru mér gefnar ýmsar gjafir. Hún gaf mér fallega nælu sem var fiðrildi allavega á litinn og lítinn sætan postulínsgrís, sem ég á enn. Líka voru dönsk blöð, sem mér áskotnaðist þarna t.d. Hjemmet, Familie Journal og Tempo. Í þeim voru myndasögur eins og Bamse fra Eventyrland, Willy paa eventyr. Ofl. Rúsínan í pylsuendanum voru þó lísudúkkurnar í þessum og fötin á þær. Þetta klippti ég úr blöðunum. Tíndi lísurnar á pappaspjald, og svo teiknaði ég fleiri föt á þær og litaði þau með litunum mínum. Í ömmuhúsi var mér gefinn lírukassi, margar plötur fylgdu, þær voru úr einhvers konar málmi. Mörg falleg lög á þeim. Sveif er á lírukassanum, sem þurfti sífellt að snúa til að tónlistin nyti sín. Í einu afmælisboði mínu voru vinkonur og einn strákur. Við stelpurnar létum strákinn sjá um að spila á lírukassann, en dönsuðum svo hinar ánægðustu eftir þessari músík. Strákurinn var ánægður með starfið og var hinn hreyknasti. Allir eru glaðir og ánægðir. Ömmubróðir minn tálgaði handa mér hest og kú. Hesturinn var rauður, með svart fax og tagl, en kýrin hvít hornin hennar voru tálguð úr kýrhorni og á henni var júgur og spenar. Í ömmuhúsi var mikið sagað út. Það voru hillur, statíf fyrir vatnsglas og tannbursta. Munstrin voru öll úr þessum dönsku blöðum. Amma mín hætti búskap 1952 og flutti þá til foreldra minna. Þegar ég eignaðist mín tvö fyrstu börn, þá hafði hún mikla ánægju af þeim. Sat með þau og réri sér og sönglaði við þau. Svo að þá var hún orðin langamma. Þetta eru yndislegar minningar um ömmu mína og heimili hennar. Mikið fleiri minningar rifjast upp við þetta stutta yfirlit. Mér finnst ég þurfa að minnast annarrar konu, sem ólst upp á heimili foreldra Siggu minnar, eins og ég kallaði hana. Hún var mér eins og amma. Svo góð við mig og bar umhyggju fyrir mér. Sigga var kát og glöð kona, hafði aldrei gifst eða eignast börn. Hún gaf mér alltaf afmælis og jólagjafir. Oft voru það bækur, spil eða efni í kjól og falleg kort. Hún spilaði oft við mig Gosa. Eitt sinn gaf hún mér fallega slæðu með rósum í hornunum og tvo brúna hárkamba. Svo fór ég í heimsókn til vinkvenna minna og við urðum að spila, en slæðan var niðri. Þegar ég var að fara heim og tók slæðuna, þá var búið að klippa rósirnar úr. Veit aldrei hver þar var að verki. Mér þótti svo vænt um slæðuna frá Siggu minni, en svona fór það. Hún Sigga var einstök gæðamanneskja alltaf að hjálpa öðrum. Eitt sinn þegar ég var í Lækjanesi hjá ömmu þá týndist ég. Komið myrkur. Barnið fannst hvergi í húsinu svo var farið að leita úti. Þá sat ég á tröppunum við aðalinnganginn, og amma sagði.“Hvað ertu að gera þarna barn“. Ég sagði víst að ég væri bara að tala við karlinn í tunglinu. Ég man ekki eftir þessu en amma sagði mér þetta löngu seinna.

FRÁSAGNIR UM ÖMMUR Spurningaskrá 121 2015   Afskiptalítil amma               Þegar móðir mín þurfti að fara frá Húsavík til Reykjavíkur með yngri systur mína til lækninga var ég send til föðurömmu minnar á Þóroddsstað í Kinn til sumardvalar. Þetta var held ég sumarið 1935 og ég var fimm ára gömul.  Amma mín, Kristbjörg Einarsdóttir fæddist 1868 að Björgum í Kinn. Hún giftist Friðgeiri Kristjánssyni á Finnsstöðum. Þau bjuggu lengst af sínum búskap á Þóroddsstað þar sem þau áttu heima til æviloka. Afiminndó 1934 og amma var því nýlega orðin ekkja þegar ég kem þarna til hennar.             Ég dvaldi svo öll sumur þarna hjá henni til 10 ára aldurs og svaf fyrstu árin fyrir ofan hana í útdregnu hjónarúmi. Amma var nokkuð stórvaxin á þeirrar tíðar  mælikvarða, nokkuð stórskorin í andliti, svipurinn stillilegur, augun skær og falleg. Hún var afskaplega afskiptalítil við mig finnst mér nú, talaði lítið við mig og lagði mér engar lífsreglur. Ekkert man ég eftir háttatíma eða svefnstund á kvöldin. Á morgnana man ég að ég klæddi mig ein þarna í herberginu og vissi að amma var komin á fætur löngu á undan mér. Tvíbýli var þarna á bænum og ég eyddi mestum hluta dagsins í fylgd frændsystkina minna sem voru tveimur og fjórum árum eldri en ég. Ekki man ég til að mér væru fengin nokkur sérstök verk að vinna en ég tók þátt í að snúa heyinu, raka dreifar og gefa hænsnunum. Ekki held ég að ég hafi mikið fylgst með því hvað amma hafði fyrir stafni á daginn. Hún rak sitt  heimili en ógiftur sonur hennar bjó með henni. Ég man þó vel  að á vissum tíma dags fór hún að gefa sínum hænum sem hún hafði í sértökum kofa sunnan við túngirðinguna. Þarna voru lyngivaxnar þúfur og amma kom með bláber í fötu heim úr þessum ferðum. Amma klæddist alltaf dragsíðum pilsum úr bómull eða lérefti og treyjum úr sama efni. Ég man hana ekki í peysum eða golftreyjum. Þegar hún fór út úr húsi var hún með fannhvítan skýluklút úr lérefti.Til spari klæddist hún upphlut með silfurmyllum. Ég man ömmu sitjandi í „djúpa“ stólnum sem hún fékk á sjötugsafmælinu, haldandi á bók um Viktoríru drottningu sem hún hlakkaði mjög til að lesa. Þessi skortur á samræðum við ömmu var vegna þess að hún heyrði mjög illa og seinustu árin varð maður að kalla inn í eyrað á henni til hún heyrði. Hjá ömmu leið mér óumræðilega vel, ég var örugg og ánægð með lífið. Amma dó þegar ég hafði lokið 5. bekk í Menntaskólanum á Akureyri. Síðustu skilaboðin sem ég fékk frá henni voru: „Ekki láta stelpuna (vissa bekkjarsystur) komast upp fyrir þig á prófinu“.    Amman sem ég hitti aldrei.   Ég ber nafn móðurömmu minnar [1] Árnadóttur sem var látin áður en ég fæddist. Ég saknaði þess óskaplega sem krakki að  hafa ekki kynnst henni og gleypti í mig hvert orð sem ég heyrði um hana sagt. Þau voru oftast á þá leið að hún hefði verið framúrskarandi húsmóðir og með eindæmum stillt og dul. „Anna var alltaf eins“ heyrði ég sagt og einnig „Anna í Túnsbergi var svo mikil dama“. Hún þótti vel ritfær og varðveist hefur eftir hana frásögn hennar af brúðkaupi foreldra minna sem fram fór á Þóroddsstað í Kinn 1927.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég ætla að minnast fyrst á föðurömmu mína. Hún var fædd í Húnaþingi um 1888. Gift og átti fimm börn 1927.Þá fer hún suður að leita sér lækninga, að talið er. Yngri börnunum var komið í fóstur hjá vandalausum. Yngst var dóttir,fjögurra ára og svo drengur,sjö ára.Amma mín virðist hafa verið húshjálp í Reykjavík. Hún deyr í heimahúsi 1939 og í því sama húsi fæðist ég tólf árum síðar. Þar bjuggu þá móður afi minn og amma. Alger tilviljun og enginn vissi af þessu,ekki fyrr en ég var komin undir fimmtugt og fer að afla upplýsininga um föðurömmu mína. Enginn af ættingjum mínum hefur getað frætt mig um hana og samband hennar við börn sín var ekkert,utan elstu dóttur. Sú er löngu látin og hennar fólk veit ekki neitt um ömmu okkar. Móðuramma mín var fædd að Kvennabrekku í Dölum 1889. Er alin upp hjá fjarskyldum ættingjum að Tannstaðabakka, V-Hún. Hún átti sjö börn og var móðir mín fjórða barn hennar. Amma er 62 ára þegar ég fæðist. Þá átti hún mörg barnabörn svo fæðing mín hefur varla verið sérstök vatnaskil í lífi hennar. Ég fæddist á heimili hennar,vegna slæms húsnæðis foreldra minna. Ég á einungis góða minningar af ömmu minni. Afi minn var afar hlutlaus gagnvart barnabörnum sínum,en amma gaf sig að okkur. Fyrstu minningar mínar um ömmu eru þær að skoða heiminn alein og fara í strætó úr Kleppsholtinu og niður á Hverfisgötu.Sennilega átta eða níu ára og amma þá rúmlega sjötug. Ganga þaðan upp á Óðinsgötu að heimsækja ömmu mína. Þar fékk ég kaffi (og hvergi annarsstaðar) í hnausþykkt óbrjótandi glas,mikinn sykur og mjólk. Kringlur til að dýfa ofaní voru alltaf til. Svo spjölluðum við saman. Stundum fór ég með bónkústinn meðfram teppunum sem voru á miðju gólfi. Bónkústurinn var níðþungur járnhlunkur með filti neðaná. Amma var þá orðin mjög slæm í hnjám og gat illa bónað. Margar stundir átti ég við bókaskáp afa og ömmu. Las ég þá fyrir hana þjóðsögur og sagnir og höfðum báðar gaman af. Hún prjónaði á örmjóa stálprjóna á meðan. Hosur og vettlinga á sinn stóra afkomenda hóp.Allar minnigar um ömmu mína eru lágstemdar,það var hljótt á heimil hennar og friðsælt.Hún var klettur og allt mjög traust í kring um hana. Ég á ekki margar minningar um ömmu utan heimilis hennar og er þar örugglga fótarmeininu um að kenna. Heima hjá henni,í miðbænum hittist fjölskyldan á 17.júni og sumardaginn fyrsta og í jólaösinni á Þorlák. Þá var oft mikill erill og gaman. Þegar hún dó 1974 hætti fjölskyldan að hittast og hefur síðan þá ekki verið mikið samband milli systkinabarna mömmu. Engin illindi,límið í familiunni,amma mín,var einfaldlega ekki til staðar lengur. Ég var þá rúmlega tvítug og missti þær í sömu vikunni ömmu mína ogf mömmu.

Ég átti tvær ömmur sem ég kynntist sem barn. Önnur þeirra hét Kristín Ingunn Runólfsdóttir. Hún var fædd að Króki í Flóa í Árnessýslu 14 nóvember 1894. Það var Amma Stína. Amma Stína var gömul kona þegar ég kynntist henni, þá var hún komin á Hrafnistu í Reykjavík og ég heimsótti hana með hinni ömmu minni, ömmu Ragnhildi nokkuð oft. Amma Stína giftist afa Ingólfi 1925 og þau bjuggu á Akranesi, lengst í Björk. Amma mín var ekki skólagengin svo ég viti utan þess sem á þeim tíma hefur talist skyldunám en hún rak heimili sitt. Amma átti 10 börn, 5 drengi og 5 stúlkur. Amma vann einnig utan heimilis t.d. við uppskipun og bar þá vörur á bakinu í land. Þess vegna var amma mín hokin í  baki þegar ég man eftir henni, svo hokin að hún gat ekki rétt úr sér.   Ég man fyrst  eftir ömmu Stínu eftir að hún fluttist  til Reykjavikur en hún bjó hjá föðursystur minni eftir að afi dó. Þessi sama föðursystir mín passaði mig stundum sem smábarn og þar man ég eftir ömmu. Mér er sérstaklega minnistætt að amma svaf á stól. Heimili frænku minnar var ekki stórt. Hún var einstæð verkakona með 3 börn og ömmu í heimili. Plássið var því ekki mikið í þriggja herbergja íbúð sem mig minnir að hún hafi búið í. Mér fannst svefnstóllinn alger snilld sem var brotinn saman á daginn.   Seinna, þegar amma fór á Hrafnistu heimsótti ég ömmu Stínu með ömmu Ragnhildi, sem var móðuramma mín. Hún sinnti mjög heimsóknum til aldraðra og ég fylgdi með alveg fram undir það að ég fór í barnaskóla og eins svolítið eftir það. Fyrir þetta kann ég ömmu Ragnhildi þakkir, því ella hefði ég raunverulega misst af því að kynnast ömmu Stínu.   Amma Ragnhildur var mun meiri hlutur í uppeldi mínu. Amma hét Ragnhildur Dagbjört Jónsdóttir og var fædd að Eystri-Reyni í Innrahólmssókn í Borgarneshreppi, þann 31. mars 1904. Hún ólst síðan upp í Reykjavík. Hún var húsmóðir alla æfi og gift afa mínum Böðvari Bjarnasyni húsasmíðameistara. Þau áttu 6 börn, tvær dætur og fjóra syni. Ég og elsta systir mín Ragnhildur vorum eftirlæti þeirra ömmu og afa og nutum þeirra mjög.   Ég var svo lánsöm að eiga heima í sama húsi og afi og amma þegar ég fæddist og fram undir 7 ára aldur. Ég er 4. af 5 systkynum og því var gott að trítla niður í kjallara til ömmu og afa og skríða uppí þar. Ég hélt meira og minna til hjá þeim enda fékk ég meiri athygli þar en heima,samkeppnin minni og rólegt og gott hjá ömmu.   Amma og afi fluttu svo á Leifsgötu og síðar á Kjartansgötu í Reykjavík og þá fór ég iðulega heim til þeirra í lok skóladags. Tók einfaldlega strætisvagn eða labbaði úr Álftamýrarskóla og til þeirra. Ég var hjá þeim flestar helgar alveg fram undir 16 ára aldur myndi ég halda. Þá flutti systir mín með barn sitt til þeirra í íbúð í kjallara hússins sem þau bjuggu í, það hefur verið árið 1975 og bjó þar allt þar til þau fóru á Hrafnistu árið 1986. Ég var mikið hjá systur minni og passaði barnið hennar, svo samskiptin voru mjög mikil við ömmu og afa.   Afi vann úti sem byggingameistari en amma var heimavinnandi. Amma var nokkuð fín frú, hafði stúlkur þegar hún var með börnin, en hún átti 6 börn á 7 árum og talaði mikið um það – fannst það hafa verið nokkuð erfitt. Amma var mikil hannyrðakona en lítil húsmóðir. Hún hafði því aðstoð við hreingerningar og slíkt en sat sjálf og saumaði út hvert listaverkið af öðru. Eftir hana liggur gríðarlegt magn hannyrða sem sumt fór til systur minnar og nöfnu hennar. Það handverk hefur því sennilega endað í Danmörku þar sem systir mín átti sitt heimili síðast.   Amma sagði mér stöðugt sögur af uppeldi sínu og aðstæðum. Hún mundi vel eftir frostavetrinum 1918, enda fékk hún sjálf Spönsku veikina þann vetur og lá á Farsótt í tvær vikur nær dauða en lífi. Hún hafði gengið í Miðbæjarbarnaskólann og sagði mér að hún hefði dottið þar niður í portið einu sinni og fengið mjög slæmt högg á höfuðið. Hún þjáðist af parkinsonsjúkdómi á efri árum sem var rakinn til þessara veikinda og þessa slyss.   Ömmu fannst uppvöxtur sinn erfiður. Hún missti föður sinn þegar hún var 10 ára en mamma hennar giftist aftur. Mér fannst eins og hún hefði aldrei verið sátt við stjúpa sinn og taldi að hann hefði ekki viljað hafa sig á heimilinu. Hún hafði verið í vist hjá ættingjum sem bjuggu við Grettisgötu eða þar í kring, þegar hún var um fermingaraldur. Þar var hún m.a. látin sjá um þvotta. Það fólst í því að hún var látin ganga með þvottinn úr miðbæ Reykjavíkur inn í þvottalaugar í Laugardalnum og þvo. Þarna var hún bara unglingur og hún sagði að margar þvottakonurnar hefðu verið hneykslaðar á þessu. Hún sagði að gamall maður sem stundum hefði verið á ferðinni á hestvagni hefði stundum tekið sig uppí og leyft sér að fljóta með áleiðis inní Laugar. Hún var bitur yfir þessu.   Amma fór vel með alla hluti og t.d. klippti hún allar tölur af ónýtum flíkum og geymdi. Mér fannst gaman að sortera þær og raða. Hún gerði við það sem bilaði af fatnaði og saumaði jafnvel uppúr gömlu, lengi vel. Þessi ráðdeild og sparsemi, sem einkenndi hana alla tíð þrátt fyrir að hún efnaðist ágætlega á æfinni átti rót í ótta hennar við stríð. Hún talaði oft um það að hún hefði lifað tvær heimsstyrjaldir og maður vissi aldrei hvenær kæmi stríð. Þá getur nú verið gott að eiga þetta, sagði amma, því þá stöðvast allir flutningar og vörur fer að skorta. Þetta sat mjög í henni. Annað dæmi man ég sérstaklega um það hvað hún fór vel með. Það varðaði vatn. En amma þvoði alla sokka í höndunum, a.m.k. nælonsokka. Þá notaði hún sápuvatnið gjarnan tvisvar. Fyrst til að þvo úr því og svo lagði hún aðra sokka í bleyti í það sápuvatn. – Þótti ekki ástæða til að fleygja góðu sápuvatni.   Amma var mér eins og önnur móðir og hún mótaði mig mjög. Hún kenndi mér að lesa og ég var þvi læs löngu áður en foreldrar mínir höfðu hugmynd um. Amma byrjaði á Litlu gulu hænunni og slíku en svo var það bara Gamla testamentið eins og það lagði sig en ekki Davíðssálmar því þeir „eru ekki fyrir börn“. Amma var mjög trúuð, kenndi mér bænir og hlýddi mér yfir bænir og vers fyrir svefninn og á morgnana fórum við með vers.   Amma var siðavönd og ströng og gallharður bindindismaður, en afar góð við mig. Ég naut mikils öryggis og hlýju hjá ömmu sem eldaði vondan mat en leyfði mér að borða kökur og ís alla daga.   Ég þvældist með ömmu um allan bæ og kynntist ógrynni af fólki sem hún heimsótti í heimahús og á elliheimili og ég fór með henni á kvenfélagsfundi og basara og slíkt. Ég ferðaðist líka með ömmu og afa til útlanda áður en t.d. faðir minn fór til útlanda. Ég fór oft á bingó í Templarahöllinni sem svo var kölluð við Eiríksgötu, það þótti mér góð skemmtun. Amma spilaði bingó en ég drakk gos og át Malta. Afi minni byggði þetta hús og ég var afar stolt af þessu fólki mínu. Ömmu tókst samt ekki að koma mér í ungliðahreyfinguna, mér þótti þetta félagsstarf ekki skemmtilegt og hafði enga trú á þessari hreyfingu sem aðferð við að koma i veg fyrir áfengisneyslu. Ég fól líka stundum með þeim afa og ömmu í ferðalög út á land, þá fórum við með leigubíl, sem var e.k. einkaleigubíll afa, akandi austur fyrir fjall í heimsóknir m.a. til ættingja.   Amma hafði gaman af tónlist og þar hafði hún áhrif á mig. Við sungum saman og hlustuðum á tónlist í útvarpi.  Amma var í kórum og það hefur eflaust haft áhrif á það að ég fór sjálf í barnakór að eigin frumkvæði þegar ég var 7 ára ég fór að læra söng að hennar áeggjan. En hún fór með mig til vinkonu sinnar í próf svona um 13 ára aldurinn. Henni tókst ekki að smita mig af áhuga á hannyrðum þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til þess.   Með aldrinum varð ég auðvitað sjálfstæðari og fór ekki með henni út um hvippinn og hvappinn. Ég hélt þó áfram að dvelja hjá ömmu og afa því mér leið vel hjá þeim. Samskiptin breyttust þannig að ég fór auðvitað að rétta þeim hjálparhönd við daglegt líf eftir því sem mér óx þroski og geta til þess. Fara í sendiferðir, taka til og slíkt. Samskiptin við afa voru líka mikil og góð og í raun var eini munurinn á samskitpum mínum við afa og ömmu sá að afi var í vinnu á daginn. Þegar hann kom heim mátti ég hins vegar vera mikið með honum. Greiða flösuna úr hárkraganum á honum meðan hann las spennusögur og ljóð, (sem ég les líka í dag) eða hjálpa honum við launaútreikninga og raða sparimerkum starfsmannanna í umslög og slíkt.   Þegar ég var orðin of stór til að sofa uppí hjá ömmu og afa fékk ég skúffu til að sofa í.  Það var rúmfataskúffa sem þau renndu undir hjónarúmið á daginn. Þar var sett í smá dýna og sæng og þar svaf ég þar til ég var orðin 12 ára. Þá var keyptur beddi með rúmfatageymslu sem var settur í skrifstofuherbergið hans afa sem þar með varð lika svefnherbergið mitt eftir það. – Það var vel hugsað um mann.   Amma var jafnaðarmaður, eins og Kristur sagði hún. Þetta er mér mjög minnistætt. Hún kaus hins vegar alltaf Sjálfstæðisflokkinn, eins og afi. Því það eiga konur að gera, kjósa eins og maðurinn vill. Hún kaus kratana í fyrsta og eina skipti í alþingiskosninum sem fóru fram eftir að afi dó.   Amma mín var myndarleg kona og svolítið feitlagin. Hún var með sítt jarpt hár, eins og hún sagði sjálf, eða dökk skolleitt eins og við myndum kannski frekar segja. Ég hafði gaman af því að horfa á ömmu klæða sig á morgnana. Hún greiddi hárið, fléttaði og setti upp í snúð í hnakkann, því fullorðnar konur eins og hún gengu ekki með slegið hár. Hún lét stundum leggja bylgjur í hárið á sér, sem voru sennilega forverara permanents. Amma gekk í morgunkjól, sem var eins og hnepptur sloppur. Hún fór aldrei í buxur. Það gerði hennar kynslóð ekki. Hún notaði sokka en ekki sokkabuxur og var með sokkabönd sem hún setti smápeninga í ef talan var farin. Mér fannst gaman að fylgjast með ömmu búa sig í þessi föt sem voru nokkuð frábrugðin því sem t.d. mamma mín gekk í en hún fór nú að ganga í buxum uppúr 1970.   Ég gæti látið dæluna ganga í marga daga um hana ömmu. Ég hef gusað þessu á blað eins og það hefur komið, vegna þess að mig langaði til að leggja mitt af mörgum í þessu og vona að gagn sé að þessu. Hver veit nema ég setjist betur niður við þetta einn góðan veðurdag og riti skipulegar endurminninar mínar af ömmu Ragnhildi.   (..1..)

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ömmur mínar tvær hétu Þórdís Ásgeirsdóttir og bjó á Húsavík þar til ég varð um 5 ára gamall. Ég man lítið eftir henni þar sem hún flutti suður til Reykjavíkur og ég sá hana lítið. Lára Kristín Guðjónsdóttir var Vestmanneyingur í húð og hár. Ég kynntist henni fyrst þegar hún kom til Húsavíkur þegar ég var um það bil 10 ára og gisti hjá okkur um stund. Ég man einu sinni kallaði mín upp í herbergi til sín þar sem ég var að dunda mér úti í garði. Hún spurði hvort ég hefði gaman af peningum og ég sagði já. Síðan gaf hún mér að mig minnir 25 krónur og ég mátti bara gera við það hvað sem var. Það var nú ríkidæmi. Síðar lá leið frekar snarpt í Vestmannaeyjagosinu. Hún fæddist 4. Júlí, 1886 og var því 86 ára þegar hún stóð á náttsloppnum í kápunni sinni á dekkinu á Gjafari VE um nóttina alla leið til Þorlákshafnar. Það hófst mikil leit að henni á hjálparstöðvum og fannst hún um hádegið í Melaskóla og var hún dregin heim í kjötsúpu. Fékk hún þá í fyrsta sinn áfengi, en mamma fékk hana til að taka nokkur sherry staup. Henni fór samt ekki að hitna fyrr en leið á daginn. Amma Lára fékk herbergið mitt, þar sem ég fór síðar um vorið til Bretlands. En kynni okkar voru þokkaleg þessa vormánuði. Hún átti það til að vera mjög berdreymin. Hún hafði m.a. dreymt fyrir gosinu nokkrum dögum áður og vaknað þá upp við andfælum og hljóp út á götu á náttfötunum, en hún var að mig minnir tveim dögum of fljót. Hún átti það til að heimta að fara í heimsókn til gamalla vinkvenna. Ekki mátti bíða með að aka henni í heimsóknir, því í tvígang dóu þessar konur stuttu síðar. Þannig að þetta fann hún á sér blessunin. Annars var hún mjög ræktarsöm á fjölskylduna. Hún bjó hjá foreldrum mínum út á Seltjarnarnesi í ein 3 ár áður en hún fór á elliheimilið í Vestmannaeyjum, en hún dó 13. Janúar 1984 og vantaði þá 2 og hálft ár í hundraðið. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Lára Kristín Guðjónsdóttir var fædd í Vestmannaeyjum 4. júlí 1886 en hún var móðuramma mín. Hún átti þar heima alla ævin, nema eftir gosið þá kom hún á heimili okkar á Seltjarnarnesi, en 1975 að þá fór hún á elliheimili í Vestmannaeyjum. Þar sem ég átti heima á Húsavík að þá fékk ég lítið tækifæri til að kynnast henni fyrr en 1973 að hún flutti til okkar. Einu sinni spurði ég ömmu hvort afi sem var með bát í Eyjum hafi aflað mikið. Hvort hann hefði t.d. verið aflahæstur. Þá sagði hún að hann hafi nú alltaf komið heim, það hefði skipt máli, því það voru ekki allir sem komu heim úr róðri. Fyrir þeim hefði ekki skipt máli að afla sem mest, heldur að lifa lengi og deyja sátt eða sáttur. Þess vegna skipti meira máli fyrir þeim að halda hvíldardaginn heilagann. Björn afi réri aldrei á laugardögum, heldur fór hann út í kirkju og þvoði glugga og pússaði allt að innan, en Lára amma saumaði allt og heklaði allt sem kirkjunna og prestinn þarfnaðist í þeim efnum. Ég kynntist ekki öfum mínum neitt að ráði. Björn afi blessaður dó fyrir gosið, svo við áttum ekki svo mikið að sælda Föðuráar mínir fluttu til Reykjavíkur og þangað kom ég aðeins einu sinni á meðan þau voru á lífi og ég um 5 ára og man lítið af sasmkiptum við þau. Björn afi í Vestmanneyjum kom einu sinni norður til Húsavíkur. Ég var sennilega 5 ára. Ég man eftir því að það var haust og við fórum að taka upp kartöflur. Við vorum með 7 og 9 falda uppskeru og þá sagði afi að einu sinni hafi verið 49 föld uppskera eftir eina kartöflu í Vestmannaeyjum. Mikil gróðrajörð þessi Vestmannaeyjar. Fyrir Láru ömmu var mannajöfnuður mikils virði. Mat hún fólk eftir viðmóti en ekki stétt eða stöðu, kyni eða aldri. Sama var með alla vinnu og var litið á alla vinnu sem merkilega, hvort sem það var að þrífa eða eitthvað annað. Allt varð að gera vel og vanda til vinnu. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Fyrst í kringum 1960 og síðar frá 1973 til 1975.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég ólst upp hjá föðurömmu (f. 1900) og föðurafa (f. 1889) frá þriggja ára aldri til 5 ára og svo var ég þar í sveit á hverju sumri frá maílokum fram í október fram yfir fermingu. Ég kynntist henni því ömmu minni vel og heyrði sögur af annarri langömmu minni sem féll frá sama ár og ég fæddist (1950). Þessi amma mín kom fram við mig sem móðir, var einstaklega góð við mig í alla staði og reyndi að leiðbeina mér þannig að ég gerð rétt. Afi var ekki síðri. Hún var frekar lágvaxin, falleg kona, með hæga og yfirvegaða framkomu. Hún var einnig lífsreynd, enda átti hún 10 börn frá árunum 1917 til 1941.s Hún var harðdugleg, sá um heimilið sjálft og vann einnig útivið, m.a. heyvinnu og mjólkaði kýrnar, tók upp kartöflur og mörg önnur sveitastörf, nema þau sem þurfti mikið afl við. Hún og afi lásu mikið og hlustuðu á útvarp í frístundum. Þau voru aldrei veraldlega auðug, en allir höfðu nóg í sig og á á heimilinu. Hvorugt þeirra neyttu tóbaks eða áfengis. Langamma var einnig nokkuð þekkt í sinni sveit, álitin vera gáfukona sem fræddi aðra af lífsreynslu sinni. Frá henni eru margar umsagnir á minjasafni (byggðasafni) í sveitinni, m.a. var hún seinasta selkona í sveitinni og á eldri árum þá sat hún yfir fé með yngri krökkum til að koma í veg fyrir að það flæddi á hleinum. Móðurömmu mína þekkti ég minna, en kynntist henni þegar ég fór að stunda skóla. Hún bjó á Seltjarnarnesi og síðar í Reykjavík, en hún af móðurafi minn höfðu flutt á mölina eftir stríðið. Þau voru bæði fædd um 1892. Þau áttu 8 börn. Lundarfar þeirra var svipað og föðurömmu og afa, heiðarleg og bindindissöm, nema afi tuggði rjól. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Föðuramma mín hét Sigríður Eggertsdóttir og fæddist árið 1900 á Hvallátrum og lést 1981 í Reykjavík. Hún bjó nærri alla æfi á Hvallátrum í Rauðasandshreppi. Móðuramma mín fæddist í Þykkvabæ 1892og dó í Reykjavík 1975. Hún bjó fram undir stríð í Ásahreppi fyrir austan (Þykkvabæ og Vetleifsholti). Vegna þess að ég var mikið vestur á Hvallátrum höfðu föðurforeldrar mínir mikil áhrif á mig og lífsskoðun mína. Einnig varð vera mín þar til þess að ég fékk mikinn áhuga á náttúrufræðum, sem ég gerði síðan að atvinnu minni. Jafnrétti var á heimilinu á Hvallátrum og varð ég aldrei var við ýfingar milli afa og ömmu. Hlutverk þeirra í störum voru þó skýr, amma sá um inniverk og afi um útiverk, en amma tók þátt í útiverkum yfir hásumarið og gegndi sumum þeirra alltaf (t.d. að mjólka kýrnar). Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Hvallátra 1953 til 1965. Sjá ennfremur fylgiskjal sem tengt er við þetta svar og hefur að geyma frásögn heimildarmanns af sumardvöl hans í Hvallátrum:  Niðjatal hjónanna Sigríðar Eggertsdóttur og Kristjáns H. Sigmundssonar, bónda, Heimabæ, Hvallátrum.

Föðuramma mín dó löngu áður en ég fæddist, hún lifði aðeins að sjá langelsta barnabarn sitt.  Móðuramma mín var fædd og alin upp á nokkuð stóru sveitaheimili á Austurlandi, faðir hennar vel stæður bóndi með vinnuhjú. Þar komu oft förumenn og að sögn mömmu lét langamma alltaf setja þá í bað og þvo föt þeirra til að aflúsa þá, því slíka óværu vildi hún ekki hafa á sínu heimili. Amma var eitt ár vinnustúlka á "góðu heimili" í Reykjavík, slíkt var húsmæðraskóli þeirra tíma. Svo giftist hún á 23. afmælisdegi sínum, en eiginmaðurinn lifði því miður ekki nema 4 ár í viðbót og þá sat amma uppi ekkja með 2 börn, og flutti í kaupstað. Bróðir mömmu dó svo nokkrum árum seinna, og þær mæðgur bjuggju saman þar til að mamma gifti sig, þá flutti pabbi einfaldlega inn til þeirra. Þær voru þá komnar til Reykjavíkur.   Amma dó 1963, þá tæplega áttræð. Þá var ég enn í barnaskóla. Ég man ekki eftir henni nema sem sjúku gamalmenni. Mamma fékk heimahjúkrun sér til aðstoðar við umönnun hennar síðustu árin, og amma þurfti nokkrum sinnum að fara á spítala áður en yfir lauk. Eins og títt er um slíkt fólk var hún upptekin af eigin vanheilsu, og hún hafði líka stundum áhyggjur af heilsu minni og annarra. Ég man varla eftir henni að ræða um aðra hluti, nema matreiðslu og heimilishald. Því miður var ömmu mikið aftur farið, m.a. af sterkum lyfjum, svo að ég gat lítið átt vitsmunalegar samræður við hana, og ég man ekki eftir henni að lesa mikið, en útvarpið hlustaði hún mikið á. Hún var trúuð og vildi alltaf hlusta á messur og lestur Passíusálma, líka gaf hún mér bók með "Barnabænum" í bundnu máli, sem nýi biskupinn, séra Sigurbjörn, hafði tekið saman. Hún fór ekki að kjósa, eftir að ég man eftir slíku, og talaði aldrei um stjórnmál, svo ég veit ekki hvaða flokk hún hafði kosið. Þótt móðir mín væri kvenréttindakona, man ég aldrei eftir þeim mæðgum að tala um slíkt.    Hún las samt stundum fyrir mig þegar ég var lítil, ásamt pabba, en þess þurfti ekki lengi, því ég varð snemma læs. Amma hefur verið nokkuð menntuð á þeirra tíma mælikvarða fyrir konur, líklega lesið dönsku sæmilega og hún var vel sendibréfsfær.  Hún hafði verið mikil matreiðslukona - þótt hún hafi ekki vakið áhuga dóttur sinnar á slíku - og m.a. unnið við það að taka menn í fæði og standa fyrir veislum, einnig þvo og strauja, eftir að hún varð ekkja. Vettlinga mína og ullarsokka prjónaði hún, en mamma var tekin við að sauma á vélina hennar, lét setja í hana mótor og notaði hana mikið. Ég sé á myndum að amma hefur verið myndarleg kona á sínum yngri árum, hún var hávaxin miðað við sína kynslóð, tæplega 170 cm eins og ég.   Þegar ég tók niður úr hillu kennslubók í þýsku e. Jón Ófeigsson (útg. 1906), sem móðir mín hafði notað, sá ég að bókin var ekki merkt henni, heldur ömmu. Hún hefur verið að reyna að bæta við málakunnáttuna, því hún hefur haft nokkurn tíma fyrir sjálfa sig meðan hún var frú með vinnukonu(r). Svo enginn misskilji þetta, minni ég á tímana: Þetta var í byrjun 20. aldar þegar Ísland var ekki komið á breskt áhrifasvæði, og að baki dönsku menningaráhrifunum hér stóðu að miklu leyti þýsk áhrif. Enginn hafði heyrt getið um ungmenni að nafni Adolf Hitler, sem komst svo í heimsfréttir eftir 1920.

INGVELDUR EINARSDÓTTIR FORMÓÐIR MÍN Hinn 30. maí árið 1821 eru gefin saman í hjónaband Einar Árnason (1790-1843) frá Lambafelli og Margrét Guðmundsdóttir (1801-1868) frá Svaðbæli (fædd í Sólheimasókn). Það er tekið fram í kirkjubók Eyvindarhólasóknar að bæði séu bólusett og að morgungjöf hafi verið 48 spesíur. Þau hefja búskap á Lambafelli, föðurleifð Einars, og er móðir hans, Kristín Eiríksdóttir, í húsi hjá þeim þar til hún deyr 1838. Maður hennar, Árni Höskuldsson, dó árið 1815 á Lambafelli. Á Lambafelli var þá tvíbýli og bjó móðurbróðir Einars, Gísli Eiríksson, á hinu býlinu ásamt konu sinni, Guðríði Jónsdóttur, og átta börnum þeirra. Hinn 27. september 1822 fæðist fyrsta barn hjónanna á Lambafelli. Það er stúlka sem gefið er nafnið Ingveldur. Hún vex upp með foreldrum sínum og yngri systkinum og segir ekkert af henni fyrr en hún er fermd árið 1837. Þar hefur presturinn gefið henni einkunn fyrir hegðun og kunnáttu: vel að sér.   Einar og Margrét áttu mörg börn Barn:              Fæðingarár   Dánarár Ingveldur        27.09.1822      05.10.1887 í Hafnarfirði Árni                29.12.1823      14.01.1824 Kristín             16.01.1825      16.03.1894 (ekkja í Narfakotshjáleigu, Njarðvíkursókn 1880) Árni                27.01.1827      19.06.1884 (bjó á Leirum undir Eyjafj. Bóndi í Berjanesi, Eyjafj. 1860. Sjávarbóndi á Búastöðum Vestm.eyjum 1870 og                                                                          1880)   Guðrún           22.12.1828      14.03.1912 (vinnukona í Reykjavík 1910) Vigdís             06.01.1830      1881 (húsfreyja á Stöðulkoti á Miðnesi. Síðast vinnukona í Stóru-Vogum á Vatnsleysuströnd)   Katrín             31.08.1831      Guðmundur    04.11.1832      07.11.1832 Guðbjörg        15.08.1836      27.08.1836 Jakob              27.01.1838      09.04.1838 (dó úr barnaveiki) Jakob              27.01.1839      10.04.1839 Helga              15.08.1840      29.08.1915 (húsfreyja á Fagurhóli í Austur-Landeyjum) Benedikt         15.10.1841      24.20.1841 (dó úr barnaveiki) Guðbjörg        26.07.1843      30.07.1843 (dó úr barnaveiki) Tveimur dögum eftir að yngsta barn Margrétar og Einars deyr úr barnaveiki andast Einar Árnason úr brjóstþyngslum (01.08.1843).   Fljótlega eftir dauða Einars ræður Margrét til sín Jakob Jakobsson (1813-1898). Hann er fæddur í Dyrhólasókn. Þann 3. nóvember 1844 ganga þau í hjónaband. Jakob er í prestþjónustubók sagður 32 ára yngismaður á Lambafelli og hún 43 ára ekkja á Lambafelli. Svaramaður hans er Einar Sighvatsson, hreppstjóri á Skála (hann er langafi Einars Einarssonar, móðurafa míns) og svaramaður Margrétar er Hjörleifur Jónsson hreppstjóri í Eystri-Skógum. Þau gera með sér samning um helmingafjárlag að lögum í föstu og lausu, þó með þeim skilmála að hennar börn áskilja sér rétt til að innleysa þann jarðarpart sem nú er til (föðurarfurinn) og börnunum ber úr eigninni. Þetta sama ár (1844) er Ingveldur Einarsdóttir vinnukona á Móeiðarhvoli á Rangárvöllum, hjá Skúla lækni Thoroddsen, og þar er hún áfram 1845 og 1846, en þá fer hún burt frá Móeiðarhvoli. Geta má sér til að hún hafi farið aftur austur undir Eyjafjöll, en það er ókannað enn. Í prestþjónustubók Eyvindarhólasóknar árið 1849 er greint frá því að hinn 13. október 1849 eru Ingveldur Einarsdóttir, 27 ára yngisstúlka á Lambafelli, og Vigfús Jakobsson, vinnumaður á Lambafelli, gefin saman í hjónaband. Það hefur verið lýst með þeim þrisvar sinnum, þau eru bæði vaxineruð. Svaramaður hans er Hjörleifur Jónsson, hreppstjóri í Eystri-Skógum, en hennar svaramaður er Einar Sighvatsson, hreppstjóri á Skála. Morgungjöfin er 10 spesíur. Vigfús Jakobsson er sagður fæddur í Dyrhólasókn, eins og seinni maður Margrétar, og kemur í ljós við athugun að þeir Jakob og Vigfús eru bræður. Þegar heimildir voru skoðaðar kemur eftirfarandi í ljós um Vigfús. Hann er fæddur á Brekkum í Mýrdal 1821, sonur hjónanna Jakobs Þorsteinssonar (1777) og Karítasar Þorsteinsdóttur (1788). Hann dvelur hjá foreldrum sínum á Brekkum þar til hann er 9 ára að aldri. Þá fer hann að Litlu-Hólum (1830-1834); er vinnupiltur í Þykkvabæ (1834-1837); á Vatnsskarðshólum (1837-1839); er í Garðakoti (1839-1840). Vigfús er svo vinnumaður í Eystri-Skógum árið 1845. Árið 1850 eru Ingveldur og Vigfús í vinnumennsku á Lambafelli, hann 29 ára en hún 28 ára gömul. Þá eru ráðandi á Lambafelli Margrét móðir Ingveldar, 49 ára að aldri og eiginmaður hennar (og bróðir Vigfúss), Jakob (38 ára) og hefur þeim fæðst dóttir, Karítas, sem er tveggja ára (f. 12.01.1848). Einnig eru þar til heimilis alsystkini Ingveldar: Guðmundur 16 ára, Guðrún 21 árs, Helga 10 ára og fyrrnefnd hálfsystir Karítas og að auki er þar Ingvöldur Hallvarðsdóttir, 89 ára ekkja, og er hún sögð fædd í Sólheimasókn. Við eftirgrennslan sést að hún er fædd að Ytri-Sólheimum árið 1768, dóttir Hallvarðs Halldórssonar (1735-1793) og Margrétar Björnsdóttur (f. 1740), sem bjuggu í Reynishólum, á Felli, á Ytri-Sólheimum og síðast í Neðra-Dal í Mýrdal. Ingvöldur var tvígift. Fyrri maður hennar var Guðmundur Eiríksson og átti hún Margréti með honum. Seinni maður hennar var Jakob Bjarnason (f. 1786 í Núpakoti), bóndi í Svaðbæli. Augljóst er að þrá þeirra Ingveldar og Vigfúss til að vera sjálfs sín ráðandi hefur verið sterk og telja má að í tvíbýlinu á Lambafelli hafi verið erfitt að framfleyta öllu þessu fólki sem þarna bjó. Árið 1851 fara þau hjón að búa í Bakkakoti efra. Þar eru þau með son sinn Einar, ársgamlan, og tíu ára léttadreng, Jakob Jónsson. Árið 1852 eru þau enn í Bakkakoti, en þá er léttadrengurinn farinn. Árið 1853 fæðist þeim dóttirin Margrét. Vinnukona kemur til þeirra 1854, Guðrún Borgþórsdóttir (e.t.v. Bergþórsdóttir). Ef til vill var Bakkakot efra eitthvert örreitiskot, en árið 1855 taka þau Ingveldur og Vigfús sig upp og flytja að Stóruborg með allt sitt hafurtask, með þeim eru Einar, sem er 5 ára, og Jakob á fyrsta ári, en Margrét litla Vigfúsdóttir (tveggja ára) er þá skráð sem tökubarn hjá ömmu sinni á Lambafelli. Guðrún Borgþórsdóttir er vinnukona hjá þeim þetta árið en fer frá Stóruborg 1856. Árið 1857 eru Ingveldur og Vigfús á Stóruborg og bæst hefur í hópinn, það er Þorsteinn sonur þeirra á fyrsta ári. 24. apríl 1858 deyr Vigfús Jakobsson, 38 ára, úr innanveiki. Það sama ár eru skráð á Stóruborg þau Ingveldur, 36 ára, Einar 8 ára, Jakob 3 ára, Þorsteinn 1 árs og Jón Jakobsson fyrirvinna (gæti verið bróðir Vigfúss, en hann á bróður sem heitir Jón og er fæddur 1830). Ekki hefur Ingveldur verið talin geta búið áfram á Stóruborg og er búið því gert upp. Á Landsbókasafninu í Reykjavík fundust skjöl um virðingu búsins og fer textinn hér á eftir stafrétt uppskrifaður:  Árið 1858 þann 21 Maii mán. var af hreppstjórunum í Eyjafjallahrepp tekið fyrir – eptir boði viðkomandi sýslumanns – að skrifa upp og vyrða dánarbú bóndans Vigfúsar sál. Jakobssonar á Stóruborg, sem deyði frá nefndum bæ þann 21. Apríl þ.á. og ljet eptir Ekkjuna Ingveldi Einarsdóttir – sem kosið hefur sér fyrir svara mann bóndann Hjörleif Jónsson í Skógum, - og 4 börn sem eru, 1 Einar Vígfuss: á 8da ári, 2, Margrjeti Vígfúsdóttir á 6 ári, 3, Jakob Vígfússon á 3 ári 4, Þorsteinn Vígfusson á 1ta ári, milli hvörra dánarbúið á að skiptast. Fyrir hönd hinna ómindugu mætir við uppskriftina föðirbróðir þeirra bóndin Jakob Jakobsson á Lambafelli, fór svo uppskriftin fram sem fylgir:                                       A, Í Fríðu No.                                                                            Rd       sk 1. Svartglámótt kýr 10 v tímabær                                     28 2. Svarthuppótt dtto 15 eða 16 v týmalaus         17 3. kvíga (strikað yfir og sleppt) 4 Foli, rauðskjóttur 5 vetra óvanaður                   12 x5. Brún hrissa nálægt 7 v                                       9 x6. Brúnt hesttrippi tvævett                                      5        58                                      B. Hús 7. Baðstofa á bekk 3 stafgólf                                  10 x8. Skjemma 3 stafgólf                                              9 9. Lambhúskofi                                                                     28 10. Hesthús fyrir norðan bæ                                               38 11. Dto fyrir sunnan bæ                                                        64                                      C. Búsgögn og ýmisl. 12. Tvennir mykjukláfar lítilfjörl.                                          64 13. Hrip 9 stæri og smæri biluð                                          72 12. 1 orf og 2ar hrífur                                                           32 13. 3 kvíslar 14. Skobla og reka lítilfjörl.                                                  12 15. torfpáll                                                                            12 16. 4 sláttu spíkur                                                                 64 17. Skaröxi Hringsög og hefill                                           36 x18. 3 klifberar reiddir                                                         64 19. þrenn sandvirki                                                             48 20. hnakkur líttnítur                                                              24                                                                                   ________________                                                            á sýðunni        104      50   No.                                                     Flutt                104      50   21. Smiðjubelgur lítilfjörl.                                                     40 x22. 1 hærusekkur                                                                 60 x23. á 13 hesta heybandsreipi                                 3        76 24. nokkrir smástaurar                                                          24 25. 60 faðma færi nýlegt                                            1        48 26. 2 bandbeitsli                                                                    40 27. hrútabeisli                                                                        48 28. Kjer gjarðlítið                                                        1 29. 2 kjerhöld                                                                        40 x30. 6 skjólur                                                               1        48 x31. mjólkurtrog 5 að tölu                                         1        54 32. 5 askar smæri og stæri                                                 54 33. 2 pottar smæri og stæri                                                 80                                      D. Fatnaður 34. Vaðmálslángbuxur                                                          64 35. Vaðmálstreyja borin                                                        56 36. Klæðisvesti, borið                                                            32                                      E. Ýmislegt x37. Reiðsla                                                                          14 38. kvörn með stokki                                                            32 39. kaggi gamall                                                                    32 40. Eyrkjetill smár                                                                 16 x41. Fatakista                                                              2 42. Skrína biluð                                                                     32 43. hálankjer gamalt                                                            18 44. Strokkur                                                                            56                                                                                   ______________                                                            Á sýðunni       123      54                                                              Flutt                123      54 No. x45. 3 hnífar                                                                            8                                                                                   _____________                                                            Að upphæð     115      62   Hjer á hvíla þessar skuldir:   1. Útfararkostnaður                                                     10 2. til prest og kyrkju                                                      4 3. til Jóns Jakobssonar í Skógum                             4 4. kaupstaðarskuld                                                                86 5. Jarðarofanálag                                                         5      27 6. til hreppstjóranna fyrir uppskrift og vyrðingu               80 7. þegnskylda og alþingistollur árið 1857/58         1      46 8. Til Sighvats hreppstjóra                                          2   á fyrrgreindum stað ári og degi E. Ísleifsson    S. Árnason H. Jónsson      J. Jakobsson  Gengið er frá búskiptum 1. desember 1858 á þingi sem haldið er í Eyvindarholti. Þar eru ásamt sýslumanni mættir Sighvatur Árnason í Eyvindarholti, sem er fulltrúi barna Ingveldar og Vigfúss, og Ólafur Jónsson í Stórumörk, sem er fulltrúi ekkjunnar. Þar eru eignir búsins taldar 115 ríkisdalir og 62 skildingar og þegar skuldir hafa verið greiddar standa eftir 84 rd. og 63. sk. Þessum arfi er skipt í tvennt milli Ingveldar og barna hennar, þannig að hún fær helminginn en hvert barnanna ¼ hluta af hinni helftinni. Á lóðseðlum barnanna segir að hvert þeirra fái arf að andvirði 8 rd. og 44 sk. og 7/10. Hlutur hvers barns er þannig: Einar Vigfússon                               Jakob Vigfússon Brún hryssa                                        Brún hryssa Brúnt hesttryppi                                 Brúnt heststryppi 13 hesta heybandsreipi                   13 hesta heybandsreipi Skemma                                             Skemma 5 mjólkurtrog                                     Fatakista 3 hnífar                                              3 klifberar   Margrét Vigfúsdóttir                       Þorsteinn Vigfússon Brún hryssa                                        Brún hryssa Brúnt hesttryppi                                 Brúnt heststryppi 13 hesta heybandsreipi                    13 hesta heybandsreipi Skemma                                             Skemma 6 skjólur                                             Fatakista Reitsla                                                1 hærusekkur   Það skal tekið fram að andvirði hryssunnar, tryppisins, heybandsreipanna og skemmunnar var skipt jafnt milli allra fjögurra og andvirði fatakistunnar skiptist jafnt milli Jakobs og Þorsteins. Það er erfitt að gera sér í hugarlund hversu miklir fjármunir þetta eru, en Magnús Magnússon, starfsmaður Hagstofunnar, segir að fyrir 115 ríkisdali mátti á þessum tíma kaupa þrjár kýr eða 28 kindur. Hann segir að auðveldasta leiðin til að skilja hversu há upphæðin sé á núvirði sé að reikna hana yfir í dagsverk og jafngildir þetta alls 129 dagsverkum. Afur að ekkjunni Ingveldi. Í manntali árið 1859, ári eftir að Vigfús lést, er Ingveldur skráð á Lambafelli. Næsta ár, 1860, hafa orðið mikil umskipti á högum hennar og barnanna. Hún er komin í vinnumennsku á Borgareyrum, Einar (10 ára) og Margrét (5 ára) eru niðursetningar á Lambafelli. Hvar Þorsteinn og Jakob lentu er enn óupplýst. Hvar Ingveldur dvaldi árið 1861 er ekki vitað en 1862 er hún skráð vinnukona á Seljalandi og þar er hún enn árið 1863, en hefur líklega farið þaðan á fardögum það ár. Ástæðan fyrir brottför hennar þaðan er eflaust sú að þann 18. febrúar 1863 eignast Ingveldur son sem hún gefur nafnið Vigfús (í höfuðið á eiginmanni sínum sáluga). Faðir drengsins er Bergsteinn Einarsson, bóndason á Seljalandi, f. 24. júlí 1841. Hann er sem sagt 19 árum yngri en barnsmóðir hans. Presturinn skrifar hjá sér, um leið og hann skráir skírn barnsins, að þetta sé „beggja fyrsta frillulifnaðarbrot“. Það þarf ekki að fara í grafgötur með það að foreldrum Bergsteins, hreppstjórahjónunum á Seljalandi, hefur ekki litist vel á þessa hegðun sonar síns og alls ekki þótt Ingveldur hæfa honum sem eiginkona og líklegast hefur sá möguleiki aldrei hvarflað að þeim. En þetta sama ár fer Ingveldur frá Seljalandi og til Hlíðarenda í Fljótshlíð þar sem hún er vinnukona allt til ársins 1867. Vigfús sinn litla varð hún að skilja eftir á Seljalandi, þar sem hann var fyrstu árin í skjóli ömmu sinnar og afa og svo hjá föður sínum eftir að hann festi bú á Fitjamýri. Á níu árum missir ekkjan Ingveldur öll börnin sín frá sér og er svo í ofanálag send lengst vestur yfir Markarfljót. Árið 1867 fer Ingveldur frá Hlíðarenda að Skarðshlíð. Ferðir hennar frá því ári er eftir að rekja en hún deyr í Hafnarfirði 5. október 1887.   [1] 22.04.2015   Hér fylgja með upplýsingar úr Íslendingabók um börn Ingveldar Einarsdóttur.   Einar Vigfússon, f. 1850: Niðursetningur á Lambafelli, Steinasókn, Rang. 1860. Vinnumaður í Vælugerði, Villingaholtssókn, Árn. 1870.   Margrét Vigfúsdóttir, f. 1853: Íslendingabók hefur engar upplýsingar um hana.   Jakob Vigfússon, f. 1855: Tökupiltur í Eystri-Skógum, Skógasókn, Rang. 1860. Léttadrengur í Eystri-Skógum, Skógasókn, Rang 1870. Vinnumaður í Drangshlíð, Skógasókn, Rang. 1880.  Þorsteinn Vigfússon, f. 1857: Niðursetningur í Berjanesi, Steinasókn, Rang. 1860. Niðursetningur á Eyvindarhólum, Eyvindarhólasókn, Rang. 1870. Vinnumaður í Hlíð, Steinasókn, Rang. 1880.

Mig langar að byrja á langalangaömmu minni. Ragnhildi (1805-1876) Hún var dóttir Margrétar Kolbeinsdóttur Þorsteinssonar prests og skáld í Miðdal og Jóns Jónssonar Finnsonar biskups.Jón var prestur í Klausturhólum eftir að Margrét móðir Ragnhildar dó. Ráðstafar Jón faðir hennar hlutunum þannig: Hann fær ráðskonu Björns Jónssonar á Búrfelli en gefur Birni Birni Ragnhildi. Björn og Ragnhildur bjuggu á Búrfelli með miklum myndarskap. Aldursmunur var mikill en þau voru bæði listfeng og kenndi Ragnhildur hverskonar handavinnu. Björn dó og Ragnhildur bjó áfram í 3 ár ekkja. Nú víkur sögunni til Steingríms Jónssonar biskups í Laugarnesi. Jón Halldórsson var ráðsmaður hjá honum í níu ár og vildi Steingrímur gera vel við hann og tryggja framtíð hans en sjálfur var hann dauðvona. Steingrímur og Ragnhildur þekktust vel en ekki Jón og Ragnhildur. Steingrímur hvatti eindregið til þess að Jón giftist ríku ekkjunni á Búrfelli. Þegar jón kom að Búrfelli vorið 1845 var það hans fyrsta verk að fá úrvalssmið og byggja timburkirkju. Það var Ragnhildur sem átti jörðina og peningana, þetta hefur verið hennar ósk því staða Jóns Halldórssonar var ótrygg, þau giftust ekki fyrr en um haustið. Alltaf þegar talað er um þessa elstu timburkirkju í Skálholtsumdæmi er talað um stórbóndann á Búrfelli, sem var þá ekki einu sinni orðinn bóndi þar. Börn Ragnhildar og Björns voru. 1. Jón söðlasmiður langafi minn. 2. Jón prestur sem barðist fyrir byggingu Eyrarbakka kirkju. 3. Margrét hannyrðiskona og síðan húsmóðir í Landakoti á Vatnsleysuströnd, framtakssöm kona sem reyndist mörgum vel. Við giftingu Margrétar urðu þáttaskil í lífi Ragnhildar, Jón var mjög ósáttur og það svo að hann seldi ættarjörð Ragnhildar og flutti út í óvissuna en Ragnhildur hafði hjálpað unga fólkinu að ná saman. Síðar keypti hann Suður Reyki í Mosfellssveit og þar dó Ragnhildur. Vinnukonan vel klædda. Um tvítugt kom Halldóra Bjarnadóttir sem vinnukona að Búrfelli til Jóns Halldórssonar stórbónda. Foreldrar hennar voru þau Bjarni Einarsson frá Vatnsleysu í Biskupstungum og Vigdís Halldórsdóttir prests á Torfastöðum en þau fluttu í Grímsnesið um miðja 19. öld og bjuggu í Eyvík um nokkurra ára bil. Halldóra var talin myndarleg, þrekmikil og dugleg, jafnt við útistörf sem innivinnu og þá ekki síst hina fínustu handavinnu. Hún var mikil hannyrðakona, enda fékk hún góða tilsögn hjá húsmóðir sinni, Ragnhildi á Búrfelli. Halldóra kunni vel að sauma með silfur-og gullvír barma á skauttreyjum og mittisbeltum. Sömuleiðis kunni hún spjaldvefnað, banderingar og rósavefnað. Vegna þessa eignaðist hún mikið af góðum og vönduðum skartklæðnaði sem hún klæddist jafnan við kirkju á búrfelli eða við aðra mannfundi og vakti hún því jafnan mikla athygli bæði manna og kvenna. Mælt var að þrír ungir menn hefðu biðlað til hennar en hún hafnað þeim öllum-hún vildi heldur vera vinnukona á stórbýli en eiginkona fátæks manns þótt myndarlegur væri.Halldóra var í níu ár á Búrfelli, eða til dauðadags, og var í miklum metum hjá húsbændum sínum. Vorið 1856 gekk vond kvefpest um sveitina og Halldóra fékk lungnabólgu sem lagðist þungt á hana og varð að lokum banamein hennar. Hún var 29 ára gömul. (Heimild Búrfell í bókinni Grímsnes fyrra bindi útg. Mál og mynd 2002) Hjón á Hömrum Snorri Jónsson og Sigríður Einarsdóttir áttu „dótturina Katrínu sem var langamma mín. Hún varð kona Jóns Björnssonar frá Búrfelli. Sagan segir að þegar Jón var við nám í Kaupmannahöfn hafi hann skrifað vini sínum á Íslandi og beðið hann að benda sér á konuefni. Vinurinn teiknaði mynd af Katrínu og sendi honum. Jóni fannst stúlkan falleg og gekk að eiga hana árið 1853. (..1..) Katrín Snorradóttir langamma mín fædd á Hömrum í Grímsnesi, ættarjörð frá 1726. Jón Guðmundsson hreppstjóri faðir Snorra keypti jörðina þegar stólsjarðir voru seldar. Ung lærði Katrín allskonar hannyrðir hjá Ragnhildi á Búrfelli sem síðar varð tengadmóðir hennar og þar saumaði hún skautbúninginn sinn. Sjá „vinnukonan vel klædda hér á undan“ Ábúendur Hamra [ sjá í bókinni Grímsnes, annað bindi. Útg.Mál og mynd, 2002.] [Amman]. Ragnhildur Jónsdóttir amma mín finnst mér hafa verið merkiskona. Henni var fljótt haldið að útiverkum en lærði samt alla tóvinnu en bóklegur lærdómur var í lágmarki. Þegar hún var tuttugu og tveggja ára dó Ragnhildur amma hennar og Jón Halldórsson gat ekki hugsað sér annað en að fá nöfnu hennar sem ráðskonu. Það var góður skóli að vera ráðskona hans, hann kunni öll innistörf og sagði frá ágæti Ragnhildar konu sinnar sem varð ömmu minni góð fyrirmynd. Katrín tók loforð af Ragnhildi að borða aldrei hrossakjöt og það fannst ömmu að hún yrði að standa við, en hún vildi ekki að börnin væru svöng vegna svona sérvisku. Á góðviðris dögum lét hún yngri börnin vera allsnakin úti og það hneigslaði jafnvel ennþá meira en hrossakjötsátið. Amma sýndi það strax og hún fór að búa að hún var mjög sjálfstæð kona sem þurfti ekki alltaf að fara troðnar slóðir. Eftir að hún átti yngsta barnið 1897 fór hún illa í mjöðm sem olli henni miklum sársauka næstu ár, á þeim árum missti hún þrisvar fóstur og 1904 missti hún manninn. Ekki brást umhverfið blíðlega við sorgum hennar, þrátt fyrir að hún ætti jörðina sendi hreppstjórinn henni boð um uppboðsdag mjög fljótlega. Hún fór að tala við hreppstjórann og hann sagði að þetta væri vaninn, en sættist á að hún byggi áfram. Næsta stríðið hjá henni var ágengur nágranni sem ætlaði að nýta hennar engjar, ég held að það hafi ekki komist svo langt að hann færi með heyið heim til sín en hún þurfti að kalla til nokkra bændur til að hann léti sig. Ekki bað hann afsökunar og þau töluðu aldrei saman eftir það. Þessi maður kom með póstinn á hverjum sunnudagsmorgni og var alltaf boðið inn en aldrei þáði hann það á meðan amma lifði. (Hann lék þennan leik oftar þegar bændur dóu). Hún .lagði mikla áherslu á að hann héldi undir kistuhornið, hún vildi ekki fara með óvildina í gröfina. Minni Bæinn erfðu 4 bræður og hafði Bjarni borgað bræðrum sínum að fullu áður en hann dó, ekkert skrifað eins og amma vildi allt munnlegt. Svo kom að því að einn bróðirinn sagðist ekki hafa fengið síðustu greiðsluna og þetta gekk svo langt að það fór fyrir dóm. Margir bentu ömmu á að fá sér talsmann, en hún gæti sagt sannleikann sjálf og vann málið. Ekki er gótt að standa í svona hlutum á breytingaskeiði enda fékk þetta allt mikið á hana, hún fór að fá þunglyndisköst sem hún losnaði ekki að fullu við fyrr en eftir 20 ár. Eftir 1909 (þá er hún 55 ára) var hún hjá Önnu dóttir sinni í Ölfusinu og börnum sínum í Reykjavík 1917-1919 húskona á Hömrum 1922 fór hún að mosfelli og gerðist vinnukona hjá Elínborgu Lárusdóttir rithöfundi og varð þeim vel til vina. Elínborg tók í nefið og skar amma tóbakið fyrir hana og fór sjálf að taka í nefið 68 ára gömul. Hún fór til Kjartans sonar síns þegar hann fór að búa 1923 og var þar til 1928. Fram að 1923 hafði hún fengið leigu fyrir Minni-Bæinn, en þá dó bóndinn þar, hann var yngsti bróðir hennar og uppeldissonur og þá hjálpaði hún ekkjunni með stóra barnahópinn með því að leyfa henni að búa leigulaust á jörðinni. 1928-1932 var hún á ýmsum stöðum og vann gjarnan fyrir sér með því að spinna fyrir fólk. Jafnvel, eftir að hún var komin að Hömrum og hún orðin áttræði var hún einu sinni 3 vikur í Vatnsnesi (næsti bær) að spinna. Hún reið í söðli, hún fór líka til sonar sína að Ormsstöðum og gisti þá orlofsnæturnar. Hún átti mjög fallegan söðul, enda pabbi hennar söðlasmiður. Hún kaus eftir að konur fengu kosningarétt. Henni fannst bóklegt nám eftirsóknarvert, hún hafði mjög ákveðna afstöðu til menntunar kvenna. Hún sagði við dætur sínar „Ég get kennt ykkur ýmislegt veklegt, en lærið þið líka munnlegt“ (bóklegt). Ragnhildur amma mín þekkti ekkert Ragnhildi ömmu sína en með því að vera ráðskona stjúpa síns í eitt ár eignaðist hún góða fyrirmynd, góð fyrirmynd er ekki lítilsvirði. [Hér koma þrjár blaðsíður sem ljósritaðar hafa verið upp úr bókinni Grímsnes fyrra bindi. Heimildarmaður hefur sett inn athugasemdir á fáeinum stöðum.]

Minning um ömmu Föðuramma mín hér Marína Baldursdóttir fædd 20. október 1908 á Lundarbrekku í Bárðardal í Suður Þingeyjarsýslu.  Hún bjó alla sína ævi á Lundarbrekku og var húsmóðir á stóru sveitaheimili.  Hún naut barnafræðslu heima á Lundarbrekku hjá föður sínum Baldri Jónassyni og þegar hún var 18 ára var hún einn vetur í Húsmæðraskólanum á Blönduósi. Fyrstu tæpu sex æviár mín bjó ég ásamt foreldrum mínum og eldri systur í sama húsi og amma og afi.  Ég á margar góðar minningar af ömmu og ein sú fyrsta er af mér í eldhúsinu hjá henni að fylgjast með henni baka og vilja fá að taka þátt.  Amma fór ekki í útiverk var fyrst og fremst í heimilisverkum og við barnabörnin áttum hjá henni athvarf og vorum farin að taka þátt í verkunum með henni um leið og getan leifði.  Amma var glaðsinna og bjartsýn hafði mjög gaman af tónlist og söng.  Hún blístraði gjarnan við eldhússtörfin og sérstaklega á ég minningar um blístur undir sálmasöng í útvarpssmessu á sunnudögum.  Hún var félagsvera og naut þess að taka þátt í félagsskap, hún var félagi í Kvenfélaginu Hildi í Bárðardal og formaður þess í samfellt 30 ár.  Einnig var hún í fjölda ára í orlofsnefnd húsmæðra og naut þess að fara í orlofsferðir ár hvert.  Afi var alvarlegri og stundum svartsýnn og þungur en samband þeirra var gott og þau voru samhent í að sinna okkur barnabörnunum.  Ég fór oft til þeirra og spilaði við þau eða þau við mig.  Amma sá um að kenna okkur eldri barnabörnunum að lesa og hafði síðan söngstund með okkur á eftir.  Hún saumaði og prjónaði á dúkkurnar mínar og leifði mér að þvælast með sér í eldhúsi og snemma fékk ég kaffi í mjólkina mína hjá henni.  Amma var í grunninn kvennréttindakona og hlakkaði mikið til þess að fá sín eigin eftirlaun inn á sinn reikning og ég gleymi aldrei sárindum hennar  og vonbrigðum þegar hún fékk fyrstu greiðsluna og hún var lögð inn á reikning hjá afa.  Þá hét ég því með sjálfri mér að verða aldrei fjárhagslega háð einhverjum karli, þegar þetta var var ég rúmlega fermd. Amma fór með okkur barnanbörnin í eina góða gönguferð á hverju sumri.  Á hverju sumri fór hún með okkur í Hrútagil sem er falleg gilskora í landi Lundarbrekku.  Þá var hún búin að baka eitthvað gott og bar nesti með sem við nutum í náttúrunni og hún miðlaði af fróðleik og gleði.  Ég á líka minningar um svona ferðir með henni í gögnuferð í Aldey sem er upp með Skjálfandafljóti að austan og í Sexhólagil sem er stórbrotið gil milli bæjanna Litluvalla og Halldórsstaða í Bárðardal. Amma var mjög metnaðarfull fyrir hönd okkar barnabarnanna  að við stæðum okkur vel í námi og lét í ljós þegar hún var ánægð með framistöðu okkar og fylgdist vel með skólagöngu okkar.  Heimilislífið á Lundarbrekku var í föstum skorðum og verkaskipting  mjög skýr milli kynjanna.  Árstíðabundin verk voru hirðing fjár á vetrum og sauðburður á vorin og heyskapur á sumrin og svo göngur og réttir að hausti, sláturtíð í október, svo var farið að huga að saumaskap og hreingerningu fyrir jólin og jólahald mjög fastmótað í bernsku minni og þar stjórnaði amma viðburðadagskrá fyrir okkur börnin, hún bakaði með okkur, föndraði söng jólalögin, hafði jólakaffi og sá um að dansað yrði í kringum jólatréð.  Ég man að móður minni þótti stundum nóg um hvað mikið gekk á fyrir ömmu en mér fannst þetta dásamlegur tími og þegar ömmu naut ekki lengurvið kveið ég fyrir jólunum.  Amma greindist með krabbamein í ristli í marsbyrjun 1978 þá 69 ára gömul og lést af völdum þess 8. maí það ár.  Hún lá banaleguna á Sjúkrahúsinu á Akureyri  og þá var ég komin í Menntaskólann á Akureyri og heimsótti hana nær daglega í þessa tvo mánuði.   Það var dýrmætur en erfiður tími fyrir mig þá nýorðna 17 ára.  Ég á ömmu minni mikið að þakka hún var stór hluti af bernsku minni og ég minnist þeirra stunda með gleði og finnst ég hafa verið rík að hafa notið samvista við hana. [1] 

Svör við spurningaskrá Þ.M Um ömmur Móðuramma mín, Kristín Ingibjörg Gíslad. Var fædd 1867 á Barkastöðum í Miðfirði. Móðir mín var einkabarn hennar (önnur dóttir dó ung) og amma var ekkja. Hún bjó því alla tíð hjá okkur eftir að ég man eftir. Hún var mikill áhrifavaldur í lífi okkar dótturbarna sinna. Og áhrifin voru öll góð. Amma var vinnusöm, samviskusöm og trúuð kona. Aldrei sá ég hana skeyta skapi og aldrei sá ég ótta á henni, nema þegar yngri bróðir minn fæddist, en sú fæðing var erfið. Í þá daga fæddust börn heima. Amma kunni kynstrin öll af ljóðum. Við öll tækifæri hafði hún viðeigandi vísu á hraðbergi, það fór ekki hjá því að við unglingarnir fengjum áhuga á þessari list. Sumar vísur sem amma hafði yfir hef ég hvergi heyrt annars staðar, munu margar þeirra vera nokkuð gamlar, t.d þessi, að líkindum um rússakeisara. Þar skall hann Pétur Og það fór nú betur Úr sínu hásæti aftur á bak. Margt var hans brallið Og mikið var fallið Það heyrðist sá dæmalaus hlunkur og brak. Höf ókunnur. Amma var nýtin og hagsýn.Ég man eftir leirskál sem hún hafði, saumað saman. Skálin hafði brotnað í tvennt, en amma boraði lítil göt á hlutana og saumaði síðan saman með sterku garni. Þessi skál var notuð í mörg ár. Amma kenndi mér bænir og að virða almættið. Hún var mjög friðelskandi og hafði lítið álit á Íslendingasögunum, síst sem lesefni barna. Það var ekki algengt í þá daga, þegar almenningur dýrkaði þessar sögur. Geðprýðiskonan amma mun ekki hafa verið samrýnd tengdaforeldrum sínum. Ef við krakkarnir vorum óþekk sagði hún stundum :ætlarðu að verða eins og hún tengdamamma þín til skapsmunanna ? Eða : Nú ertu svipaður honum Langafa þínum. Mamma tók Jafnan upp fyrir föðurfólk sitt, sem var margt annálaðir skapvargar. Besta fólk þar fyrir utan, Amma gaf okkur öllum systkynunum silfurskeiðar með áletruðu nafninu okkar. Þær eigum við enn. Þegar ég kom heim úr minni fyrstu vist, þá 17 ára, sýndi ég ömmu peysu sem húsmóðir mín hafði gefið mér, alla útprjónaða og sérlega fallega, það hefur ekki fallið illa við þig beinni húsmóðir sem gaf þér þetta, sagði amma þá, ánægð og dálítið hreykin. Ég þóttist skilja að henni þótti orðnar góðar vonir um að ég yrði að manni. Skal ég svo núhætt að sinni um ömmu mína, Kristínu Gísladóttur. Henni verða hvort er aldrei gerð verðug skil. (..1..)

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég man ekki mikið eftir móðurömmu minni enda lést hún þegar ég var barn. Ætli ég hafi ekki verið sirka 8 àra að ég held. Hún bjó à Selfossi við Heiðarveg, í húsi sem rifið var fyrir örfàum àrum. Það þótti mér afskaplega sorglegt og ég man hvað mömmu og systkinum hennar þótti það erfitt enda húsið sem þau ólust upp í. Við fjölskyldan bjuggum í Reykjavík svo við hittum ömmu aðallega ef við gerðum okkur ferð austur à frídögum sem var kannski ekkert of oft. Amma kom líka stundum og gisti hjà okkur og það er mér minnisstæðast hvað mér fannst gaman að vekja hana með því að kitla tærnar hennar sem stóðu undan sænginni móður minni til mikils ama. Undir það síðasta var amma komin à Kumbravog (dvalarheimilið) og þar man ég eftir heimsókn þar sem ég sà tennurnar hennar í glasi à nàttborðinu. Lengi vel velti ég þessu fyrir mér og dauðlangaði í svona skemmtilegar tennur sem hægt væri að taka úr munninum. Ég hefði viljað þekkja hana betur. Föðuramma mín lést þegar ég var 16 àra svo ég man meira eftir henni. Hún var afskaplega fín sendiherrafrú svo hún kunni sko að koma vel fram og var einstakur gestgjafi. Þau hjónin bjuggu à Sólvallagötunni í glæsilegu húsi og afkomendur vöndu komu sína þangað à laugardögum og þaðan à ég margar góðar minningar. Þar var borðað kökur og farið í feluleiki, horft à gömul àramótaskaup à vhs og þar var einnig reimt. Samt à góðan hàtt. Við öll 4 systkinin urðum vör við fólk sem var þó ekki þar og virtust þetta allt vera góðir andar. Þegar afi lést og amma orðin ein var kominn tími til að selja þetta stóra hús. Hún flutti þà í þjónustuíbúð við Miðleiti og enn héldu laugardagsheimsóknirnar àfram. Ömmu tengi ég alltaf við virðugleika...og örbylgjupopp og hraunbita. Örbylgjuofnar voru nýtísku munaður og amma àtti einn slíkan svo það var alltaf til Orville popp hjà henni og það bràst ekki að til væru hraunbitar líka. Og fingrakexið! Súkkulaðifingur. Þetta þrennt var eitthvað sem bara fékkst í heimsókn hjà ömmu Rósu. Ég er skírð eftir henni og àvallt borið nafnið stolt enda var amma yndisleg kona. Þràtt fyrir að vera virðuleg og fín frú þà hrósaði hún mér fyrir fallega húðflúrið mitt sem ég fékk mér 15 àra gömul. Ég fékk mér rauða rós à öxlina. Fyrir mig og hana. Ég sakna hennar enn,, 17 àrum eftir andlàt hennar og hugsa oft til hennar. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Móðuramma mín var gift manni sem vann mikið og àtti það til að drekka mikið líka. Hann lést sama àr og ég fæddist svo ég kynntist afa aldrei. Ég held að amma hafi alveg àtt svolítið erfitt líf og þurft að strita mikið. En ég held líka að hún hafi verið hörkutól. Þau bjuggu fyrst à Eyrarbakka en fluttu svo à Selfoss hjónin. Eignuðust 3 börn, 2 dætur og 1 son. Hann er nýlàtinn blessaður. Maður sem var rétt 67 àra, vinnuþjarkur og búinn að upplifa ýmislegt. Gull af manni sem àtti allt gott skilið. Mamma hefur oft talað um strangt uppeldi þeirra systkina en einnig hvernig þau stàlust à sveitaböllin í óþökk við foreldrana enda ekki komin með aldur. Föðuramma mín bjó lengi vel í Hafnarfirði þar sem pabbi og bræður hans ólist upp. Foreldrarnir ferðuðust mikið útaf starfi afa. Í einni slíkri ferð gerist sà sorglegi atburður að einn af bræðrum pabba tekur sitt eigið líf, aðeins 17 àra gamall. Pabbi sýndi mér eitt sinn nàkvæmlega við hvaða ljósastaur hann stóð við þegar fóstran kom hlaupandi að nà í hann þegar þetta gerðist. Hann talar ekki mikið um þetta. Afi var sýslumaður, utanríkisràðherra og sendiherra svo amma var mestmegis fín frú í mínum huga. Ég man að hún er fædd 1911 og lést 1998, à 87 àra afmælisdaginn. Ég veit til þess að hún vann eitthvað í verslun en ég held að hún hafi mest verið húsfrú meðan þau bjuggu í Bretlandi og Ameríku. Hún gekk líka í Verslunarskóla Íslands og lauk verslunarprófi. Ég veit lítið um uppeldi þeirra eða hvernig því var hàttað. En ég veit að afi safnaði bókum og að amma kynnti pabba fyrir Þjóðsögum Jóns Árnasonar svo ég vil meina að minn bókaàhugi komi frà þeim. Mér þykir líka dæmalaust vænt um þær bækur sem við erfðum frà þeim og hef ég fengið að setja nokkrar í mína stofuhillu. Varðandi jafnréttismàl þà fannst mér amma alltaf à því að við gætum alveg gert allt eins og kallarnir. En ég man að hún var innileg amma, knúsandi mann og svona en afi var meira lokaður. Ótrúlega tignarlegur maður og ég man eftir að ég dàðist að honum með óttablandinni virðingu. Hann var lítið að sýna manni athygli. Allavega man ég lítið eftir því. En ég man þó eftir að eitt sinn vildi ég sitja í fanginu hans í laugardagsboði en hann neitaði. Ég varð síðan svo sàr þegar að frændi minn (jafnaldri) var kominn í fangið hans stuttu seinna. Þà hef ég sennilega verið um 5 àra og ég man að mér fannst hann hafa hafnað mér útfrà kyni.  

Mai mánuður 2015 Ég vil byrja að geta þess að Elínborg Lárusdóttir ritaði bókina Merkar konur, þar er ömmu minnar getið.Bókin í faðmi seitanna, er um móðurafa minn. Móðuramma mín Jódís Sigmundsdóttir f.24.júní 1867 á Kambi í Flóa, villingaholtshreppi, Árnessýslu,d.13.desember 1961.Eiginmaður Sigurjón Gíslason f.5.júlí 1866 á Heimalandi, Hraungerðishr. Árnessýslu d.13.febrúar 1950. Þau hjónin byrjuðu búskap á Kringlu Grímsnesi 1891 gengu frá 1940. Móðir mín Sigurbjörg fór á hverju sumri að Kringlu með börnin sín og dvaldi þar um tíma. Gömul ljósmynd skýr í huga ýta við minningum, þar sem barnfóstra, snúningsstrákur sem segir frá, við systur tvær 4-5 ára sitjum upp á bæjarþili og horfum niður í hestarétt. Það er verið að gelda hesta. Ég er spennt en hljóðin og hávaðinn gera mig smeyka. Staðreynd tímans, það var ekkert verið að bægja börnum frá. Þau lifðu í raunveruleika baðstofunnar frá lífi til dauða og lærðu að taka umhverfinu eins og það snerti skylningarvit hvers og eins. Sól í sveitinni á Kringlu hjá ömmu sem var orðfá, ákveðin og afa háværum orðheppnum og hláturmildum. Það er margt í heimili, söngur og gleði. Ég leik mér í afar fíngerðum heitum sandi rétt hjá bænum, er að búa til fossa þar sem ég læt sandinn renna milli fingra mér, svona fínn sandur er aðeins til hjá ömmu. Hvenær veitti ég athygli hendi ömmu minnar. Hún brotnaði um úlnlið á hægri hendi er hún var riðin niður úr söðli 45 ára gömul, sem varð til þess að hendin varð henni gagnlaus. Sársauki margra ára. Sérkennileg hendi, sem lá að mér fannst máttlaus og löng á svuntu hennar og samt gat amma prjónað. Árið 1940, svipleiftur renna um hugann, árið þegar börn voru send í sveit vegna hernámsins. Var ég þá send til Geirþrúðar móðursystur minnar í Móakoti Garði, þar voru einnig amma og afi-og þar sem ég er að hjálpa ömmu uppi á háalofti , hneppa tölum , krókum og hnýta svuntu á fötin hennar-og amma þakkar mér fyrir eins og ég hafi rétt henni heita sólina. Og er ég kom eitt kvöldið heim með dauða önd, ætlaði að eiga hana og fara heim og þær mæðgur sátu á rúmi ömmu og horfðu svo hlýlega á telpuna segja frá. Um morgunin var öndin horfin af borðinu. Ekki orð um það! Amma hvert fara þeir sem deyja? „O, ætli þeir fari ekki ofan í kalda moldina“ Sannleikurinn var kaldur en hollur fyrir lítin koll.Önnur hugarmynd hjá Þrúðu frænku minni, amma er í kjallaranum og fær mig smástelpu til að stoppa í gat á peysu sem barnabarn hennar átti.Gatið var svo stórt að lítill lófi átti í svo miklum erfiðleikum til að höndla verkið. Amman var ströng, verkið gekk upp og telpan varð svo leið, það var ekkert verið að dekra börn þessa tíma. Enn er hernám og ég fer til ömmu og afa í Leiruna í Garðinum, í stóru húsi(man ekki hver, né hvað húsið hét) kem með rútunni alein, smeyk við hermennina hræðilegu,sem voru allstaðar.Amma mín situr lotin við borðið,tekur létt utan um mig og brosir , og ég hugsa „ætli ömmu þyki vænt um mig“?. Ég sef örugg hjá ömmu í stóru rúmi og á hverjum morgni eða kveldi? Þvær amma sér um andlit ,háls,brjóst og handleggi og notar mikla sápu, og svo teygir hún á öllum fingrum sínum svo þeir ekki bogni. Sól og hiti og ég þeyttist á gríðarlegalöngu bambuspriki um allt túnið, niður að sjó á leið út í heiminn sem var minn og inn til ömmu. Frelsið var ótakmarkað .Við systurnar höfðum fengið fallegar kápur sem ungar telpur á Brekkustíg 19, þar situr amma mín í stól og segir,“Þið skuluð kyssa foreldra ykkar fyrir þessar fínu flíkur“. Við Systurnar urðum undirleitar, það var ekki vaninn að kyssast eða faðmast, aðeins sagt takk mamma og pabbi. Tíminn leið, amma hannar var hjá dóttur sinni Jónínu að Byggðarhorni Flóa, þar var ég einnig hluta úr sumri með börn mín tvö. Ég batt dóttur mína við stein með skóflu og fötu í sandinn við tröppurnar, svo hún færi nú ekki svona lítil að kanna heiminn!.Hún amma mín kíkti út um dyrnar nokkrum sinnum og kvað með ströngum róm“hver á þetta barn, sem er bundið við stein eins og hundur“ og fussaði og sló til hendinni eins og hún gerði oft, eins til að leggja áherslu á orð sín. Og hin unga móðir svaraði að bragði jafnoft. „Ég ,amma mín“. Hellum okkur upp á gott kaffi sagði mín friðsama þreytta frænka! Það var mikið hlegið að þessu litla atviki. Man svo vel er amma mín rétti kleinu að skælandi barni sem ekki þáði gjöfina. Og ég horfði á hana ömmu mína og hugsaði, það eru aðrir tímar núna, barn er ekki huggað með mat.... Síðustu minningar mínar, um hana ömmu mína eru úr Drápuhlíð 3 hjá foreldrum mínum Sigurbjörgu og Agli Gíslasyni. Amma mín hélt andlegum skýrleika til síðustu stundar, hún var afskiptalaus um það er í kringum hana var, horfði út í loftið, sá langt aftur. Ávarpaði mann aldrei nema bað guð að blessa okkur, hún sat flesta daga prjónaði og raulaði. Og enn beinast augu mín að henni ömmu minni, þar sem hún situr með passíusálmana í sinni bækluðu hægri hendi, skupluna á sínum gráu hárum og tárin streyma úr augum hennar, sem hún strýkur burt með hvítum klút sem hún er með í vinstri hendi,bærir varirnar hljóðlega.Hin aldna lífsreynda kona skyldi ekki af hverju hún fengi ekki að sofna. Kannske er greinin of löng ? Þó er tiplað á stóru en þýðingarmiklu í lífi telpu, sem hefur uppgvötað við þessi skrif að amma hennar hafði meiri áhrif á hug þessa fjörkálfs en hana sjálfa grunaði. Var það hendin...? Hún fæddi sjálf 6 börn, varð móðir fimm barna. Hvað skal segja í lokin.-sem ekki er nú beðið um - En þar sem ég talaði við þig Ágúst Ólafur Georgsson og taldi að amma mín væri fremur huglæg minning en staðreynd í lífi mínu,þá hef ég komist að þeirri niðurstöðu að hún var reynd, raunverulegri í mínu lífi en ég gerði mér grein fyrir. Kannske .það sé vegna þess að mín kynslóð var ekkert að gera mikið úr hlutunum. Var ekki ætíð að finna upp hjólið.... Lífið gekk sinn vana rólega gang þar sem maður ólst upp í öryggi tímans, þar til þjóðin vaknaði upp við vondan draum 10.mai 1940 og hefur ekki náð sér síðan. Þegar litið er til baka , þá voru afleiðingar þessa órólega tíma sem tók við, og sem gáfu mér af reynslu ömmu minnar. Börn skynja án skilnings stundum meir en þau segja. Það var annað uppeldi þá en nú og eflaust meiri hamingja í sparnaðinum, mörg börn skorti ekkert en langaði kannske í meir, en það var ekki nefnt. Sá á nóg sér nægja lætur. (..1..)

[1]  Minningar um móðurömmu mína. Hún hét Þuríður Jóhannesdóttir og fæddist 9. Júlí 1882 á Göngustöðum í Svarfaðardal.  Dóttir Jóhannesar Sigurðssonar seinna bónda á Hæringsstöðum í sömu sveit og Jónínu Jónsdóttur konu hans.  Amma var elst níu systkina sem öll komust til fullorðinsára.  Systurnar voru sjö og bræðurnir tveir.  Hún ólst síðan upp á næsta bæ Göngustaðakoti en þangað fluttu foreldrar hennar 1888.  Seinna eða 1903 fluttu þau í Hæringstaði.  Ekki var hægt að segja að heimurinn tæki blíðlega á móti ömmu.  Árið 1882 var eitt það erfiðasta á öldinni.  Fádæma harðindi um allt land.  Skeppnufellir og bjargræðisleysi svo að efnt var til samskota fyrir þjóðina erlendis.  Við þetta bættist að skæð mislingasótt barst um landið.  Dó fjöldi manns úr veikinni.  Í Svarfaðardal var þetta kallað mislingasumarið mikla.   Amma giftist afa, Jóhanni Þorkeli Jónssyni á afmælisdaginn sinn 9. Júlí 1905. Afi var fæddur og uppalinn á Búrfelli í Svarfaðardal, þar tóku þau amma við búsforráðum 1905.  Amma var þá tuttugu og þriggja ára en afi tuttugu og níu. Þau eignuðust sjö börn.  Elsta barnið Jón lést nýfæddur.  Móðir mín var næst í röðinni. Æskuheimili ömmu, Hæringsstaðir er næsti bær við Búrfell svo ekki breyttist sjóndeildarhringur hennar mikið við flutningana. Það var mikil breyting að koma úr fjölmennum systkinahóp á Hæringstöðum í fásinnið á Búrfelli.  Hæringstaðasystur voru allar kátar og hláturmildar svo orð var á gert.  Á Búrfelli  voru til heimilis auk afa, Jón faðir hans, tvær uppkomnar systur og sú þriðja á fermingaraldri.  Móðir afa Ingibjörg Þorkelsdóttir féll frá fimm árum áður og höfðu eldri systurnar staðið fyrir búi hjá föður sínum þar til amma kom á heimilið.  Elsta systirin Jóhanna bjó á Búrfelli alla tíð og lést þar 1939.  Amma var ákaflega falleg kona.  Grönn og nett, létt í hreyfingum og hljóp gjarnan við fót.  Bein í baki og yfir henni og systrum hennar var einhver reisn þó ekki væru þær háar í loftinu.   Dóttursonur einnar systurinnar sagði eitt sinn að amma sín væri tignarleg.  Finnst mér það góð  lýsing.  Amma hafði mjög falleg brún augu sem  gránuðu með aldrinum, yfir þau kom einhver slykja og fjarræna eins og hún væri að horfa á eitthvað langt í fjarska. Amma lagði mikið upp úr hreinlæti.  Allir áttu að vera hreinir og snyrtilega klæddir og þótti henni við systurnar kærulausar hvað þetta snerti.  Okkur fannst hún aftur á móti íhaldssöm í klæðaburði.  Kjólarnir hennar allir með svipuðu sniði, ermalangir, náðu niður undir ökla, flestir rósóttir nema sparikjóllinn hann var svartur.  Utanyfir var hún oftast í ermalausum léreftsslopp sem kallaður var ermasvunta eða með svuntu til hlífðar.  Þessar flíkur voru flestar hvítar eða ljósleitar.  Alltaf var hún í svörtum sokkum og sauðskinnsskóm sem hún saumaði sjálf. Hún var glæsileg þegar hún var komin í peysufötin sín og svarta frakkann utanyfir.  En þannig klæddist hún aðeins við hátíðlegustu tækifæri. Þegar amma fór út á tún var hún alltaf í ljósum kjól með hvíta svuntu og hvítan skýluklýt á höfðinu og lét hann slúta fram yfir ennið til að verða ekki eins og hún sagði  “kolmórauð í framan”. Hún sagðist ekki kæra sig um að fólkið á bæjunum í kring héldi að hún væri einhver púki sem komin væri í flekkin.  Svörtu rokk buxurnar sem okkur fundust svo flottar voru henni þyrnir í augum.  Það passaði ekki við heyskapinn að líta út eins og draugur. Ömmu féll sjaldan verk úr hendi.  Sem ung kona stóð hún í slætti með piltunum og gaf þeim ekkert eftir.  Sem húsmóðir sá hún um inniverk.  Hún átti handsnúna saumavél. Saumaði föt og bætti og stagaði fyrir heimilisfólk sitt og einnig hljóp hún undir bagga með mágkonu sinni á næsta bæ með saumaskap. Skó saumaði hún og bætti í höndunum. Hún bjó til sápu úr sóda og feiti sem hún notaði í allan þvottinn sem var þveginn á hlóðum úti við bæjarlæk og skolaður í ísköldu vatninu.  Hún skrúbbaði gólfin upp úr sandi og baðstofugólfið var alltaf skínandi hvítt. Hún mjólkaði kýrnar og í búrinu sínu skildi hún mjólkina, strokkaði, bjó til skyr, smjör og osta.  Skyrið hennar og mysuosturinn tók öllu fram að gæðum.   Hún eldaði mat, bakaði brauð og eldbakaða brauðið hennar var engu líkt.  Það voru kökur úr rúgmjöli, breiddar út eins og flatkökur, bara þykkari og bakað inni í eldhólfinu í eldavélinni.  Amma hagræddi kökunum með berum höndunum eins og ekkert væri.      Um páskana bakaði amma svo kallaðar kúpur.  Það var kringlótt rúgbrauð óseytt.  Eitt brauð bakað fyrir hvern og einn heimilismann.  Fallega skreitt með munstri sem hún bjó til með skeið.  Nokkrum sinnum sendi hún kúpur til okkar á Dalvík  og ég held að ég hafi aldrei smakkað ljúffengara og fallegra brauð.  Í minningunni finn ég ennþá bragðið af grófu mjölinu. Þó að amma væri dugleg og rösk til verka var hún hæglát og lagði ekki margt til málanna í samræðum.  Talaði sjaldan eða aldrei illa um nokkurn mann né var gagnrýnin á menn né málefni.  Stundum sagði hún þó  “ hann er eitthvað undarlega skrýtinn” eða “það er nú meira farélið á henni.”  Þar með hafði hún sagt sína skoðun.  Hún skammaði okkur krakkana mjög sjaldan var ótrúlega þolinmóð við okkur, en með lagni tókst henni að skakka leikinn þegar mikið gekk á. Þegar hlé varð á aðkallandi störfum tók hún rokkinn og spann eða prjónana sem alltaf lágu í seilingarfæri og prjónaði sokka og vettlinga.  Ég átti listilega útprjónaða vetlinga sem hún gaf mér og stundum saumaði hún rósir í handarbökin.  Svipaða vetnlinga hef ég séð í uppskriftabókum og kallast þá Skagfirskir rósavettlingar. Mér varð oft starsýnt á hendurnar á ömmu þegar hún var að prjóna.  Mér fannst hún vera eins og vél svo vel léku prjónarnir í höndumum á henni og svo hratt hreifðust fingurnir. Þegar hún fór á milli  bæja  eyddi hún ekki tímanum til einskis heldur prjónaði hún og hafði bandhnykilinn í handarkrikanum.  Fór ég með henni margar skemmtilegar ferðir þegar hún var að finna Jónu dóttur sína sem bjó á Skeiði.  Þá spjölluðum við saman um allt milli himins og jarðar og hún sagði mér frá fólkinu á bæjunum, hverjir væru skyldir mér og hvernig.  Flestir voru auðvitað skildir mér.  Amma átti einstaklega stóran frændgarð.  Hún var líka mjög minnug og hafði ættfræðina á hreinu.  Ég hefði átt að hlusta betur á hana og leggja meira á minnið af því sem hún sagði mér. Ekki man ég eftir því að amma talaði nokkurntíma um skólagöngu eða hvernig hún lærði að lesa og skrifa, en það kunni hún ágætlega.  Skrifaðist á við börnin sín eftir að þau fluttu að heiman.  Hún kunni ógrynni af vísum og ljóðum.  Hún var mjög söngelsk , raulaði  oft við vinnu sína.  En hún  varð oft mjög sár ef hún heyrði sungið nýtt lag við gamlan teksta sem hún kunni.  Hún sagði okkur sögur og ævintýr og einnig hvað hana sem unga stúlku hefði langað til að fara “Vestur með hinu fólkinu”  eins og hún orðaði það.  En ættingjar hennar höfðu farið til Vesturheims þegar hún var unglingur. Amma var mjög trúrækin, fór alltaf til kirkju þegar messað var í Urðakirkju.  Varð hún að láta bera sig á bakinu yfir Dalsána því engin var brúin, hún kom ekki fyrr en 1936.  Hún var lítið gefin fyrir hesta.  Ég minnist þess ekki að hafa séð hana á hestbaki.  Hún þjáðist oft af höfuðverk og svima og held ég að það hafi verið ástæðan.  Hún var hrædd um að detta af baki í ánni.  Eftir að útvarpið kom sat hún alltaf og hlustaði á messuna á sunnudögum þegar ekki var messað í kirkjunni.  Var hún þá með sálmabókina sína á hnjánum og söng með kórnum.  Hún lét okkur systurnar sitja hjá sér og var mjög ströng ef við sungum einhverja vitleysu sem stundum kom fyrir. Síðasta verk hennar á kvöldin var að láta okkur fara með bænirnar okkar, stíga síðan upp á stól og trekkja upp klukkuna sína sem hékk upp á vegg. Það kom fyrir að heimþráin yfirbugaði mig.  Þá tók amma mig við hönd sér, leiddi mig inn í skálann þar sem hún opnaði stóru kistuna sína, fyllti vasa minn af rúsínum.  Þurkaði af mér tárin með hnýttri og hrjúfri hendinni og sagði mér frá því þegar hún var lítil stelpa að sitja yfir ánum í Göngustaðakoti. Amma lifði sannarlega tímana tvenna.  Fæddist og lifði mest alla sína ævi í torfbæ þar sem lítið var um nútíma þægindi.  Hún var ekki hrifin af öllum breytingum sem urðu í sveitinni, vildi fara rólega í þær. Það var ekki fyrr en upp úr 1950 að steinhús var byggt á Búrfelli.  Þá var amma komin undir sjötugt.   Henni fundust þau umskipti að mörgu leyti góð en saknaði samt gömlu tímanna í bænum sínum.  Hún kom nokkrum sinnum í heimsókn til okkar á Dalvík, gisti eina til tvær nætur en ekki var henni rótt ef ófærð spillti áætluðum heimferðartíma hennar.  Amma fór eini sinni í bíó um dagana og hennar lengsta ferðalag var til Akureyrar  og það aðeins eini sinni.  Þangað er í dag um klukkustundar akstur frá Búrfelli.  Hún elskaði dalinn sinn og þar var hún örugg milli fjallanna háu þar sem hún þekkti hvern klett og hverja þúfu.   Amma var íhaldssöm á margt, en æðruleysi hennar, nægjusemi og einlæg ást á náttúrunni og öllu sem grær og lifir hefur reynst mér gott veganesti í lífinu. Til hennar fórum við systurnar á vorin og vorum hjá hjá henni fram að göngum. Búrfell var okkar Sumarland þar sem við byggðum hugarhallir okkar með hennar hjálp.  Aðskilnaðurinn á haustin var alltaf tregafullur. Um áttrætt fékk amma heilablóðfall.  Hún hélt sínum granna vexti og léttleika ótrúlega vel, en minnið brást henni og samferðamenn sína þekkti hún fáa.  Hugur hennar dvaldi löngum í hlíðinni ofan við Göngustaðakot þar sem sólin skein og lyngið angaði alla daga. Hún bjó síðustu árin hjá Jónu dóttur sinni á Skeiði og þar lést hún 5. Ágúst 1967 Áttatíu og fimm ára að aldri.

Ömmusögur Föðuramma mín hét Katrín Elinborg Guðmundsdóttir (1860-1893). Hún dó næstum fjórum áratugum áður en ég fæddist. Ég veit því nánast ekkert um hana annað en hún var vinnukona hjá afa mínum Magnúsi Jóhannessyni á Sveinsstöðum innundir Ólafsvíkurenni. Eiginkona hans dó sama ár og heimilið leystist upp, en hann fluttist út á Hellissand og varð þar formaður á bátum. Hann kvæntist seinna Matthildi Þorkelsdóttur ljósmóður, systur Jóns þjóðskjalavarðar og afasystur Lúðvíks Kristjánssonar sagnfræðings. Föður mínum Birni Magnússyni var komið fyrir 8 ára gömlum hjá Teiti Jónssyni og Ásu Tómasdóttur á Hóli í Hörðudal í Dalasýslu. Móðuramma mín hét Margrét Steinunn Guðmundsdóttir (1861-1939). Ég var samtíða henni tvö ár þegar ég var fimm til sjö ára. Hún var fædd í Snóksdal í Miðdölum í Dalasýslu. Faðir hennar var Guðmundur Guðmundsson bóndi þar og kona hans Hólmfríður Hallgrímsdóttir. Hún hafði víst verið glæsileg stúlka, verið ráðskona hjá ekkjumanninum og kvennaljósinu Tómasi Eiríkssyni á Ketilsstöðum í Hörðudal og eignast með honum tvö börn. Annað var Kristján sem kvæntist auðugri ekkju, Ásu Egilsdóttur á Þorbergsstöðum í Laxárdal og gerðist stórbóndi, hreppstjóri, oddviti og dannebrogsmaður – og fremur drykkfelldur. Magnús Friðriksson á Staðarfelli og Oscar Clausen segja nokkuð frá honum í endurminningum sínum. Hitt barn Hólmfríðar langömmu og Tómasar var fyrrnefnd Ása sem varð húsfreyja á Hóli í Hörðudal. Kristján og Ása voru 10-17 árum eldri en Margrét amma. Margrét amma giftist 1883, 22ja ára gömul, Agli Benediktssyni, syni Ásu Egilsdóttur á Þorbergsstöðum af fyrra hjónabandi. Þau eignuðust tvö börn, Hjört og Ásu, en Egill varð úti milli bæja tæplega þrítugur árið 1887. Þrem árum seinna giftist hún Benedikt, hálfbróður Egils, eldri syni Ásu Egilsdóttur og Kristjáns Tómassonar sem var einnig hálfbróðir Margrétar ömmu og langafi minn. Benedikt afi var því ekki nema tvítugur þegar þau giftust, f. 1870 og 9 árum yngri en amma. Þau voru því náskyld. Þau hófu búskap á Ketilsstöðum í Hörðudal, sem Kristján Tómasson hálfbróðir ömmu og tengdafaðir hennar mun hafa átt. Þar bjuggu þau 12 ár og þar fæddust þeim 2 dætur, Hólmfríður og Ása, og 4 synir, Egill, Kristján, Jakob og Ágúst. Árið 1902 fluttust þau að Hóli í Hörðudal og bjuggu þar 5 ár í tvíbýli við Teit Jónsson og Ásu Tómasdóttur, hálfsystur ömmu. Þar fæddist yngsta dóttirin, Guðfríður Lilja, og var látin heita eftir tveim systrum ömmu sem höfðu flust til Ameríku og enn hafði ekkert til spurst. Hún kenndi sonardóttur sinni og alnöfnu að tefla, en sú varð síðar skákdrottning Íslands, alþingismaður og fleira. Árið 1907 andaðist Kristján Tómasson, 63 ára, og afi og amma fluttust að Þorbergsstöðum með allan barnahópinn. Hólmfríður móðir mín var elst, 16 ára. Hún giftist föður mínum tvítug og fjögur fyrstu börn þeirra fæddust á Þorbergsstöðum. Árið 1917 fluttust þau burt og bjuggu á tveim öðrum bæjum í tvo áratugi. Benedikt afi lést árið 1930, sextugur að aldri, og amma bjó með sonum sínum, Jakob og Ágústi, til 1936. Þá dó Ágúst og kona Jakobs vildi ekki búa í sveit að vetrarlagi. Vorið 1937 fluttust foreldrar mínir á tvo þriðju hluta Þorbergsstaða en Ása systir mín og Páll Rögnvaldsson maður hennar á einn þriðja. Kristján langafi hafði látið reisa timburhús árið 1904 sem þótti stórt á þeirra tíma mælikvarða, tvær hæðir ásamt hanabjálka og kjallari fyrir eldhús, búr og miðstöðvarhitun, að auki viðfasta geymsluskúra og hjall fyrir verkfæri. Þar bjuggu báðar fjölskyldur. Amma hafði sitt sérherbergi, en stundum lét hún einhver barnabörn sofa hjá sér og það kom öðru hverju í minn hlut. Á þessum árum kynntist ég ömmu lítið eitt. Mér skilst að Margrét amma hafi verið nokkuð stjórnsöm og ráðrík, en Benedikt afi meira ljúfmenni. Móðir mín sagði oftar en einu sinni þegar yngri konur voru að tala um karl- og kvenleg gildi, að hefðu foreldrar hennar skilið, hefði hún viljað fylgja pabba sínum. Amma tók hálffimmtug við stóru búi með stóra fjölskyldu í stóru húsi þar sem leiðir mættust úr suðri, vestri og austri og frá alda öðli hafði verið kunnur viðkomu- og gististaður. Hún hafði verið söngvin og spilað á harmóniku. Börn hennar voru alþekkt gleðskaparfólk. Þá var enn ekkert samkomuhús í sveitinni og því voru stundum haldnir dansleikir og leiksýningar í húsinu. Þar var jafnan margt vinnufólk og kaupafólk héðan og þaðan. Meðal vinnumanna má nefna Aðalstein Kristmundsson sem seinna tók sér skáldnafnið Steinn Steinarr. Prestum þótti einnig gott að gista hjá ömmu þegar þeir voru í húsvitjunarferðum. Hún kunni að sýna þeim tilhlýðilega virðingu og atlæti þótt hún brosti stundum að hégómaskap þeirra út í annað. Frá þessu segir Eyjólfur Ragnar Eyjólfsson í minningabókinni Gengið á brattann en hann var á unglingsárum vinnumaður á Þorbergstöðum. Ráðríki hennar hafði víst snert sjálfan mig persónulega í frumbernsku. Foreldrar mínir bjuggu þá langt fram í afdal sem hét Þverdalur og þangað lá enginn akvegur. Móðir mín hafði eignast sjö börn á níu árum, en síðan kom tíu ára hlé og hún var orðin fertug þegar ég kom undir. Þá þótti vissara að hún væri nálægt lækninum í Búðardal og hún fór til ömmu á Þorbergsstöðum í tæka tíð. Ekkert þurfti þó á lækni að halda, en ákveðið var að láta skíra mig áður en farið væri með mig fram í dalinn. Björn faðir minn hafði fengið þá hugdettu að láta mig heita Árna Þverdal eftir dalnum. En ömmu þótti það fráleitt að skíra lítið barn þvílíku ónefni, og hún virðist hafa kúgað föður minn til þeirrar málamiðlunar að ég skyldi heita Hlíðdal. Þá var einmitt verið að leggja símann um Dalina og símamálastjórinn hét einmitt Guðmundur Hlíðdal. Ég hef helst aldrei viljað nota þetta nafn en hefði með ánægju viljað heita Þverdal. Kristján bróðir minn bætti löngu seinna úr þessu með því að láta syni sína heita Þverdal. Til er mynd af Margréti ömmu rúmlega fertugri í skautbúningi með dætrum sínum fjórum. Hún er svipmikil. Hún var vitaskuld orðin mjög hrum þegar ég kynntist henni, en samt var viss reisn yfir henni sem ættmóður og allir báru virðingu fyrir henni, foreldrar mínir og systkini. Greinilegt var að hún var vön að stjórna stóru heimili. Fyrir kom að hún vildi elda kvöldmatinn og þá sauð hún miklu meira kjöt en móðir mín eða systir voru vanar. Enginn gerði sér dælt við ömmu nema Svala sonardóttir hennar sem ólst upp hjá henni. Kristján hafði eignast hana í lausaleik. Svala var fimm árum eldri en ég og alltaf dálítill villingur. Ég fór að reyna að herma eftir henni þegar hún var að stríða ömmu. En amma tók varla eftir minni stríðni. ‚Árni minn er alltaf svo góður drengur‘ sönglaði hún bara, og mér fannst súrt í broti hvað lítið mark var tekið á mér. Margrét amma var 76 ára þegar ég kynntist henni 5 ára. Sem áður sagði mun hún hafa verið söngelsk einsog margir afkomendur hennar, en líklega var hún búin að missa röddina þegar hér var komið sögu. Ég man ekki eftir að hafa heyrt hana nema raula. En hún fór með sumt sem mig rétt rámar í slitur úr og hefði verið fengur að muna. Eitt lag og ljóð þykist ég muna alveg, enda var textinn skrítinn og hefur reyndar borist víða um land í ýmsum afbrigðum. Hann var svona í meðferð Margrétar ömmu: Geng ég inn göngin rek ég mig á kvörnina. Ég er eins og jólatré ég er í hreppsnefndinni. Vísan er sannanlega eftir Sigurbjörn Bergþórsson bónda og söðlasmið á Svarfhóli í Laxárdal (1856-1953). Hann bjó á Svarfhóli 1886-1922 og var á líkum aldri og amma. Dótturdóttir hans Margrét Sigtryggsdóttir frá Hrappstöðum vissi ekki annað en vísan væri eftir afa hennar. Tildrögin voru að Sigurbjörn var á heimleið að kvöldlagi fram Laxárdal dálítið kenndur og kom við í Þrándarkoti við Þrándargil. Hann paufaðist inn bæjargöngin, rak sig á malkvörnina við enda ganganna, kom upp í baðstofuna og heilsaði fólkinu með þessum kviðlingi. Sigurbjörn átti það til að kasta fram vísum en hirti ekki alltaf um kórrétta stuðlasetningu eða rím. Hann orti bændarímu um Laxdælinga á árunum 1905 til 1906 og er hún birt í tímaritinu Breiðfirðingi 1989, s. 25-66 með skýringum eftir Árna L. Tómasson. Ríman byrjar á Kristjáni Tómassyni á Þorbergstöðum: Kristján sér um sveitina. Situr Gísli rólegur. Björn kann prjóna brókina. Byggir hún Ása veggina. Kristján var sem áður sagði bæði hreppstjóri og oddviti. Meðal jarðeigna hans var Kambsnes og hann vildi koma leiguliða sínum Gísla Sigurðssyni burt þaðan en tókst ekki. Björn Jónsson var smiður og mun fyrstur manna í sveitinni hafa eignast prjónavél. Ása Jóhannsdóttir var gift Kristjáni syni Kristjáns á Þorbergstöðum. Þau bjuggu á Höskuldsstöðum í Laxárdal. Ása varð ekkja 27 ára gömul árið 1899 en bjó áfram til 1922. Hún var móðir Kristjáns langa sem lengi var borgarfógeti í Reykjavík og tengdamóðir Arndísar Jónsdóttur frá Fögrubrekku í Hrútafirði sem átti Tómas son hennar og varð seinna þekkt í íslenskri bókmenntasögu sem ‚elskan hans Þórbergs‘. Annan samsetning heyrði ég á þessum árum, sem ég veit engin deili á og er ekki viss hvort ég lærði af ömmu eða einhverjum öðrum á heimilinu. Hann virðist tengjast Suðurlandi: Það var skrítið sem ég sá fyrir austan Ölfusá. Við fótagaflinn frúnni hjá sá ég hvar hann Gústi lá :/:sem rekinn var úr skóla:/: Austur í Flóa strákur stökk ofan í forarkeldu sökk. Mér er í barnsminni annað dæmi um stjórnsemi ömmu sem mér fannst svolítið skrítið. Elsti sonarsonur hennar var Guðmundur sonur Hjartar Egilssonar sem bjó í Knarrarhöfn í Hvammsveit. Hann kom stundum í heimsókn eins og fleiri ættmenni og gisti. Tvisvar man ég eftir að amma hafði drifið Munda úr öllum fötum og var með stóran þvottabala við hlið sér og þvoði honum hátt og lágt. Hann hefur þá verið 27-28 ára og mér er minnisstætt hvað hann var kafloðinn á skrokkinn og holdugur þar sem hann sat á stól með hana yfir sér. Haustið 1938 þegar amma var 77 ára vorum við Svala stödd í sama herbergi og hún. Hún var eitthvað að bardúsa, en allt í einu heyri ég að Svala hrópar‘ ‚Amma‘ og hleypur að henni þar sem hún var að hníga niður. Hún hafði fengið slag. Amma lá allan veturinn og dó ekki fyrr en um vorið 31.maí. Ég man að það var komið með ruggustól sunnan úr Reykjavík fyrir hana að sitja í. Hún var samt stjórnsöm. Hún vildi ekki láta hvern sem var bera sig milli rúma þegar skipta þurfti um. Hún kaus helst Benna bróður minn sem þá var um tvítugt. Líklega hefur henni fundist hann sterklegur, nema geðslagið hafi líka haft sitt að segja því hann var gamansamur og svolítið ljóðrænn. Svo hét hann fullu nafni Benedikt Bjarni eftir afa sínum.

Reykjavík í febrúar 2016     Amma mín hét Friðgerður Rannveig Guðmundsdóttir og fæddist að Kirkjubóli í Korpudal í Önundafirði þ. 19. Okt. 1887. Hún lést árið 1972, þá 85 ára gömul. Hún bjó lengst af á Siglufirði ásamt afa mínum, sem þar var bæjarfógeti. Ævistarf hennar var því húsmóðir og bæjarfógetafrú, með öllum þeim skyldum sem þessum „embættum“ fylgdu. Foreldrar hennar þurftu að gefa hana frá sér aðeins 3ja vikna gamla. Þau voru vinnuhjú á bænum og sáu enga möguleika að geta annast hana. Móðursystir hennar tók við henni á bæ rétt við Súðavík. Þangað var hún borin 3ja vikna í kommóðuskúffu, eftir því sem mér var sagt. Þetta fannst mér afar athyglisvert og þykir enn. Þetta var langur vegur yfir holt og heiðar og væntanlega erfitt í þeim árstíma, sem þetta var, eða í  nóvember. Þarna ku hún hafa dvalið fyrstu 6 ár ævi sinnar. Eftir það fluttist hún til Súðavíkur, þar sem nýtt fólk tók við henni og hún fékk einhverja skólagöngu. Ég held að þar hafi hún verið hjá góðu fólki. Til Reykjavíkur fór hún einnig og vann þar við verslunarstörf og síðar var hún við nám í Kvennaskólanum í Reykjavík. Þrátt fyrir erfið skilyrði, þegar hún fæðist, má segja að hún hafi átt ágæt uppvaxtarár, eða alla vega hef ég ekki heyrt neitt annað. Hún fór síðan aftur vestur og nú á Ísafjörð, þar sem hún kynntist afa mínum og þar bjuggu þau í nokkur ár áður en þau fluttu til Siglufjarðar, þar sem afi minn fékk bæjarfógetastöðu. Þar hafði hún í nógu að snúast við barneignir og gestagang og varði ævi sinni þarna, þar til hún fluttist til Reykjavíkur í kringum 1950. Hún þurfti að taka á móti ýmsu fyrirfólki, sem bæjarfógetafrú eins og t.d. danska konungnum og hans drottningu og mér hefur verið tjáð að gestrisni hennar og myndarskapur hafi ávallt verið til fyrirmyndar. Til útlanda fór hún aldrei sjálf. Minningar mínar tengdar henni ömmu eru einungis góðar og afskaplega ljúfar. Sem barn davldi ég oft hjá henni um helgar og átti þar góðar stundir. Hún  kenndi mér margt, t.d. vísur og ljóð, svo sem „Fuglinn í fjörunni“ og „fagur fiskur í sjó“, þar sem handarbakið var strokið samtímis.  Svo las hún fyrir mig. Hún gaf mér fallegar bækur, sem ég á enn. Í þeim voru sögur fyrir börn, þar sem  kristin gildi voru í hávegum höfð. Ég held enn upp á sumar af þeim sögum, sem þar eru að finna.  Bókina „Lata stelpa“ fékk ég einnig frá henni. Lata stelpan, sem var ljót og skítug, en varð svo falleg og hrein. Hún gaf sér góðan tíma í að tala við mig og almennt að sinna mér. Ég man t.d. eftir, þegar hún saumaði/prjónaði dúkkuföt handa mér og síðan bjó hún til bolta. Saumaði úr velúrefni og fyllti með einhverju. Þetta þótti mér skrítið. Ég sá þetta hvergi annars staðar. Amma mín klæddist daglega í upphlut og var gaman að fá að fikta í skrautinu á honum, sitja í kjöltu hennar og um leið heyra hana segja eitthvað fallegt og gott. Hún var örlát við mig og gaf mér alltaf fallegar gjafir á afmælum og jólum. Hún veitti mér mikið öryggi, mér þótti gott að vera hjá henni. Afi minn hins vegar var orðinn það lélegur til heilsu á þessum tíma, að samskipti við hann voru ekki að neinu marki. Þegar ég svo nálgast unglingsárin, þá var hún sjálf orðin frekar léleg til heilsunnar og samband mitt við hana einhvern veginn dvínaði. Ég minnist þess ekki að hafa nokkur tíma rætt jafnréttismál við hana, enda þau ekki í mikilli umræðu á þessum tíma ((1960-1970). Hvaða áhrif hún hafði á líf mitt, veit ég ekki. Kannski gildi kristinnar trúar, hún lét mig lesa faðirvorið áður en ég fór að sofa.  Menntun kvenna var ekki í umræðunni. Hún lét mig heldur ekki heyra mikið um skoðanir sínar.  Hún var landsbyggðarkona og studdi Framsóknarflokkinn, eftir því sem ég best veit. Það sem eftir stendur í minningunni er góð kona, sem sinnti mér af stakri natni og hlýju. [1]     

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Móðurætt:Langamma mín kvennlegg hét Sumarrós Sigurðardóttir f.1855 d.1930 venjuleg fátæk alþýðukona hún giftist aðeins einu sinn og eignaðist 4 börn með manni sínum bjó alltaf á sama bænum, ekki er þess getið neinstaðar að hún hafi mist neitt barn. Bara það er mjög sérstagt í minni ætt. Hin langamma mín í móðurætt þ.e. móðir afa mins hét Þuríður Sumarliðadóttir f.1860 d.1950 hún misti fyrsta mann sinn í sjóinn og áttu þau þá 1 son (afa minn) hann var settur í fóstur,hún giftist síðan húsbónda sínum og átti 8 börn með honum þrjú þeirra létust í æsku og einn drukknaði 25 ára hún misti þennan mann líka, giftist aftur og átti 1 barn missti þann mann líka fór síðan í sambúð og átti þá 1 barn, samtals 11 börn, og fjóra menn þessi langamma mín er mér mjög hugleikin hún var fátæk ,barnmörg og misti bæði menn og börn. Ég held að hún hafi verið hin Íslenska hvundags hetja.´Ég þekkti þessar konur aldrei Amma mín í móður ætt hét Þórunn Jóhannesardóttir( þ.e. dóttir Sumarrósar) f.1888.d1982 hún var líka hvundags hetja íslenskra kvenna hún eignaðist 7 börn með fyrsta manni sínum missti 2 í æsku misti síðan mann sinn í sjóinn frá 5 börnum 1923 hún giftist aftur og eignaðist 2 börn missti þann mann líka ,hún kom börnum símum til mans án þess að þiggja af sveit eða láta þau frá sér fyrr en þau fóru að vinna fyrir sér sem var snemma, hún flutti af einu kotinu á annað með börnin sín hún gerðist síðan bústýra hjá bónda einum einhleipum og barnlausum í nokkuð mörg ár en þegar hann lagðist sjúkur vildi hann að þau giftu sig til að hún fengi að njóta eigna hanns. Ég þekkti þessa ömmu mína ekki mikið en hún gaf mér 200 k.r.(gamlar) í fermingargjöf hún var alla tíð fátæk alþýðukona en sköungur samt, bestu árin átti hún einhleip síðustu árin og bjó ein í littli húsi sem hún átti hún gaf eignir sínar til sjúkrahússins á Sauðarkróks. Eitt spakmæli eftir henni nota ég oft enn í dag en það hljóðar svo: Ég veit ekki yfir hverju fólk er að kvara það hefur nógann hita og nógann mat. En hún sagði líka: Ég veit ekki hvað er verið að halda upp á þessa torfbæi heldur fólk að það hafi verið eitthvað sældarlíf í þessum bæjum míglekum fullum af slaga ,fúa og miglu hún þekkti það af eigin raun að búa í þessu. En allar þessar konur fæddust og ólu aldur sinn í utanveðum Skagafirði þ.e. Fljótum. Stíflu, Héðinsfirði og fleiri harðbýlum stöðum á þessu svæði. En takið eftir hvað þær ná allar háum aldri. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Föðurætt mín: Langamma mín í föðurætt þ.e. móðir föður-afa mins hét Þorbjörg Stefánsdóttir f.1854 ekki er getið um dánardag hún giftist og eignast einn son sem hún missir í bernsku, hjónin slíta samvistum ((hann giftist aftur og eignast fjölskildu) En Langamma mín gerist vinnukona á ýmsum bæjum í S-Múlasýslu hún kynnist norskum sjómanni sem kom á Ausfirði og eignat afa minn með honum hann kom svo aftur árið efir hún verður aftur ófrísk en hann lofar að koma sumarið þar á eftir og giftast henni, síðan hefur hann ekki sést og ekki er neitt vitað um hann.Hún eignast stúlkubarn og baslast áfram með þessi tvö börn en sonurinn afi minn lærir málaraiðn,ég þekkti þessa konu ekki. Hin langammamín þ.e. móðir ömmu minnar hét Marín Jónsdóttir f.1851giftist og eignast 7 börn með manni sínum missir 2 í bernsku þau eitthvað búa á Norðfirðien heimilið leysist upp og öll börnin eru skráð sem niðursettningar þ.m. amma mín en hjónin í vinnumensku alltaf á sitt hvorum bænum.Þetta fólk þekkti ég ekki. En föður-amma mín hét Guðrún Jensdóttir f.1884 d.1974 fædd á Norðfirði skráð niðursettningut í æsku hún giftirs Stefáni afa mínum (málaranum) þau eignast 4 börn sem komast öll til fullorðins ára en hún missir mannin frá þeim 1924 vinnur fyrir sér og þeim sem daglaunakona á Eskifirði þar til að hún fytur með syni sínum og tengdadóttir (foreldrum mínum) til Reykjavíkur 1945 og býr síðan hjá þeim allan sinn aldur þannig að ég er alin upp með henni. Mig langar til að geta þess að hún kendi sonum sínum að prjóna í æsku þeir prjónuðu m.a. sjóvettlinga sem voru seldir norskum og færeyskum sjómönnum þetta drýgði tekjurnar Á mínu æsku heimili vann hún heimilisstörf hún prjónaði á okkur sokka og vettlinga hún vaskaði alltaf upp og sagði okkur til við lestur en hún eldaði ekki og þvoði ekki. Hún talaði ekki mikið um fátækt sína né efiðleika. En þó komst ég að því að það var oft matarskortur hjá henni þegar hún var að ala sín börn upp. Hún var nokkuð ströng við okkur og gerði líka upp á milli okkar allavega annað veifið við vorun 6 systkinin, hún lagði meiri áherslu á við stelpurnar lærðum að vinna og þá sér í lagi heimilisverk og handavinnu frekar en að við færum til náms.Það einkendi hana og föður minn að þeim var í nöp við bændur,ég held að í sveit sem niðursettningur hafi hún mætt mikilli vinnuhörku og íllum aðbúnaði en faðir minn fór snemma til sjós ég heyrði þau systkini aldrei tala um að hún hafi sent þau í sveit, hún hélt tryggð við það fólk sem fluttist að austan um svipað leiti og hún. Hún var fátæk og heiðarleg almúakona eins og aðrar formæður mínar. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?   Æsku mína.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég átti lengi vel fjórar langömmur og tvær ömmur. Ein þeirra var mér þó alltaf kærust, móðir móður minnar. Hún og afi voru mjög oft heima hjá okkur þegar ég var að alast upp og tóku stundum á móti okkur þegar við systurnar komum heim úr skólanum ef foreldrarnir þurftu að vinna lengur. Amma var fædd 1929 og því af sjómannaeiginkonukynslóðinni. Afi var hrokafullur og ég komst að því í seinni tíð að hann er ekkert sérlega blíður maður. Amma þoldi hann þó alla tíð og lét eins og aldrei væri neitt að. Hún var mjög gestrisin og þótti ofsalega gaman þegar við komum í heimsókn. Hún lét alltaf eins og það væri ekkert mikilvægara í heiminum en mitt líf og mín áhugamál. Við amma vorum bestu vinir. Við andlát hennar í fyrra tókum við barnabörnin á spjall um hana, við erum 19 talsins, og þá kom í ljós að svona lét hún við okkur öll. Eins og sá sem hún talaði við hverju sinni væri mikilvægastur í heimi. Amma var fyrst og fremst vinur okkar. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Anna Þórey Sveinsdóttir fæddist á Akureyri 1929. Þar kynntist hún afa mínum og saman bjuggu þau á Akureyri í nokkurn tíma áður en þau fluttu til Reykjavíkur. Hún kláraði menntaskólann og vann um tíma í bakaríi en mestallan hluta lífs síns var hún húsmóðir. Amma var af gamla skólanum og þótti mér hún oft frekar fordómafull en hún var alltaf til í að hlusta á nýmóðins hugtök og venjur og var oftar en ekki með unglingaslangrið á hreinu. Amma var típísk húsmóðir og afi var sjómaður en undiraldan sýndi að amma réði líklega meiru en hún gaf sér kredit fyrir. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: 1991-2014 Hafnarfjörður, Garðabær og Reykjavík.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín hét Sigurbára Dórathea Árnadóttir og var fædd 1887 eða 8. Hún var barn Guðrúnar Finnsdóttur (Finnur Jónsson á Brekkum á Rangárvöllum) og Árna kaupmannssonar í Reykjavík. Amma og Ásgeir Ásgeirsson forseti voru bræðrabörn. En á þessum tíma var það mikil hneisa að kaupmannssonurinn skyldi skríða upp í hjá vinnukonunni og var Guðrúnu þess vegna komið fyrir hjá hjónunum Eyjólfi og Vilhelmínu í Saurbæ á Kjalarnesi. Þar fæddist hún amma. Þar sem Guðrún langamma gat ekki haft hana hjá sér, því hún varð að vinna fyrir sér, varð amma eftir í Saurbæ og var alin þar upp. Þegar hún svo varð fullorðin þá giftist hún honum afa mínum, Einari Þorfinnssyni ættuðum úr Kjósinni. Þau bjuggu á ýmsum stöðum í Rreykjavík, en ég man fyrst eftir henni á Hverfisgötu 47 í Reykjavík, það hús þurfti svo að víkja síðar. Þarna bjuggu þau, hann var verkamaður og vann daglaunavinnu og amma saumaði peysuföt og upphluti fyrir konur. Amma Bára var gífurlega mikil handavinnukona og prjónaði stórar veggmyndir, sem enn eru til. Amma var lítil og nett, kvik í hreyfingum og óskaplega góð við okkur systkinin. Frægar voru "magapínukökurnar" hennar, nafnið kom til vegna þess að við átum yfirleitt yfir okkur af þeim, með magapínu afleiðingum. Ein minning er mér mjög kær um ömmu. Hú átti altaf svo fallega og ilmandi sápu. Þegar ég var að þvo mér hendurnar hjá henni, setti hún vatn í vaskafat og leyfði mér að þvo mér um hendurnar með þessari hálfgegnsæju ferskjuilmandi gulu sápu. Það var hægt að sjá inn í sápuna og birtan kom í gegn um hana þegar hún var borin upp í ljósið. Aldrei sagði amma eitt orð um það að ég sullaði auðvitað allt út í hrifningu minn og gleði með sápuna hennar. Þegar ég var orðin unglingur og amma flutt til okkar þá skreið hún á hnjánum á gólfinu með mér að hjálpa mér að sníða svuntu fyrir handavinnuna í skólanum. Þessi fjárans svunta var mikill höfuðverkur hjá mér og snið og efni vildu aldrei hlýða mínum óvönu höndum. En amma sléttaði úr öllu saman og kenndi mér aðferðina við að leggja þetta saman, títuprjóna, þræða og sauma, þannig að úr varð brúkleg svunta. Ég man svo ekki til þess að ég hafi nokkurn tíma notað þessa svuntu, en það lék allt í höndunum á ömmu, sem snéri að saumaskap. Ég á ennþá tölur og tvinna sem hún átti og notaði þegar hún var að sauma peysuföt. Amma dó þegar hún var komin á áttræðisaldur, eftir stutta legu á Landspítalunum. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Amma sagði mér að það hefði kostað konur svo mikið stapp og streð að fá kosningarétt að hver einasta kona á landinu ætti að fara á kjörstað og kjósa til þess að minnast allra þeirra sem á undan hefðu gengið. Þetta hef ég alltaf munað og virt og er stollt af því. Hvað maður kaus eða skilaði auðu, sagði hún að skipti minna máli, bara það að nota þennan dýmæta rétt sem hafði kostað svo margar konur svo mikla vinnu. Afi og amma voru að ég held samrýmd og brostu mikið. Afi vann mikið og var ekki mikið að skipta sér af okkur krökkunum, en hún amma átti alltaf til eitthvað gott í búrinu sínu og gaukaði að okkur. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Reykjavík, Hverfisgata 47, 1959-ca.'67.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín (f. 1925) ólst upp vestur í Saurbæ. Hún var einkadóttir foreldra sinna, en átti nokkra bræður. Þegar hún var sex ára gömul missti hún móður sína, og þurfti upp frá því að sjá um mestallt heimilishald. Kaupakona var síðar ráðin á heimilið, en amma „litla“ mátti þræla eftir sem áður. Vinnuharkan var mikil. Faðir hennar, langafi minn, þóttist þó ekki mjög illa settur, og ekki verr en það að þegar álagstímar voru á fátækari bæjum í sveitinni, svo sem við kartöfluuppskeru eða sláturgerð, lánaði hann ömmu til nágranna sinna. Ömmu leið oft ekki vel á þessum bæjum. Allt frá því að hún varð móðurlaus saknaði hún móður sinnar mikið, og einsemdin jókst þegar hún var send á aðra bæi. Amma segir að bræður hennar hafi haft það miklu náðugra. Þeir tóku að vísu þátt í útiverkunum, en sú vinna dreifðist á fleiri, enda voru þeir settir til mennta. Ömmubræðrum mínum vegnaði vel. Ég man að einn þeirra varð kennari og lærður söngvari, og annar varð borgarfulltrúi í Reykjavík. Amma giftist ung, eins og venjan var og flutti suður á Fellsströnd. Þegar hún tók við búi þar, var langamma mín á lífi og átti nóg eftir. Sú var ekki á þeim buxunum að víkja fyrir yngri húsfreyju og tók ömmu illa. Langamma mín leit stórt á sig, já, hún var nú ekkert blávatn sú kona, heyrði ég sagt um hana síðar. Líklega hefur henni ekki þótt mikið til ömmu minnar koma - þannig var mórallinn í sveitinni í gamla daga; hver þóttist yfir annan hafinn og kepptist við að hafa goggunarröðina á hreinu. Heimilishaldið var erfitt, og systkini afa sem höðu flust suður til að mennta sig völsuðu inn og út af hinu nýja heimili ömmu. Síðan komu börnin, eitt af öðru, og sex talsins; einn strákur og fimm stelpur. Amma og afi brugðu búi og flusttust suður í Hafnarfjörð í kringum 1967. Amma vann þar ýmis störf, m.a. við ræstingar og þegar hún var ekki að þrífa sér til viðurværis, þreif hún heimilið, steikti kleinur og bakaði flatkökur. Amma gerði bestu flatkökur sem ég hef smakkað, og hún kenndi mér aðferðina þegar ég var unglingur. Hún var dugleg, alla sína tíð, en naut sín sjaldan. Afi var hins vegar hrókur alls fagnaðar og með vinsælli mönnum. Amma féll í skuggann, og kannski reyndi hún ekki mikið að komast út úr honum, og óánægja hennar braust út í nöldri út í afa. Amma hafði líka samúð með öllum sem voru veikir og hafði nýjustu sjúkrasögurnar alveg á hreinu. Hún andvarpaði yfir hinum veiku, og stundum óskaði maður sér að verða veikur, til að fá smá athygli frá ömmu. Frændi minn og jafnaldri var t.d. með nýrnasjúkdóm og þótt ég geri mér vel grein fyrir erfiðleikum hans í gegnum tíðina, ofbauð mér stundum athyglin sem hann fékk umfram okkur heilbrigðu börnin. Þegar amma varð gömul rifjaði hún stundum upp æsku sína, og minntist með biturð þrældómsins, vinnuhörkunnar og umhyggjuleysisins. Þetta er það sem situr efitr, eftir allt hennar strit. Síðustu árin hafa reynst henni erfið. Hún hefur verið ekkja í rúm tuttugu ár, er slæm á taugum og þung í sinni. Þrátt fyrir allt á ég góðar minningar um ömmu; um jólaboðin hennar, þar sem borðið svignaði undan jólabakstrinum, um nælonslæðuna sem hún notaði yfir rúllurnar og um skartgripina sem hún hafði fengið að gjöf í gegnum tíðina og geymdi í snyrtiborðinu sínu. Fyrir mér var það eins og fjársjóðskista og geymdi eyrnalokka úr fjöðrum, kúluhálsfestar og armbandsúr. Hún átti margt fallegt hún amma; fallegan borðbúnað, silfurstjaka og útsaumsmyndir. Þegar ég gisti hjá ömmu og afa fékk ég alltaf mjólkurglas fyrir svefninn og kökur með, stundum meira að segja heitt kakó. Amma er á Hrafnistu og henni líður ekki vel. Börnin hennar sjá um hana og hún er ekki alltaf sátt við það sem þau ákveða. Hún fær kvíðaköst og grætur. Ég, dótturdóttir hennar, er eins og margar aðrar konur á mínum aldri; á að baki langt háskólanám, er í 100% vinnu (samkvæmt launaseðli, mun meiri samkvæmt vinnuframlagi), er móðir þriggja barna, og þar á meðal eins sem er langveikt. Dagurinn er erilsamur og helgarnar fyrirfram skipulagðar. Frístundir fara helst í að pústa, vera uppgefin. Ég hef engan tíma fyrir ömmu. Ég veit að ég á eftir að sakna hennar síðar, öll mín efri ár, með samviskubiti. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Dalasýslu (tilc. 1967) og Hafnarfjörð eftir það.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma Helga (Þórarinsdóttir) í Grindavík kenndi mér ungri (ca. 1960) að gróði fyrirtækjanna (frystihúsin og útgerðin) væri ógoldin laun þeirra sem sköpuðu verðmætin. Hún sagði mér að konur hefðu soltið og jafnvel látið lífið til þess að við konurnar gætum fengið að kjósa. Við skuldum þeim að leggja fram okkar atkvæði en ekki hengja það á skoðanir annarra. Ég hef það alltaf á tilfinningunni að ég myndi saurga minningu hennar ef ég kýs ekki eftir sannfæringu minni. Og að fara ekki á kjörstað? Sú gamla myndi ganga aftur! Hún sagði mér líka að láta engan segja mér að ekki væri hægt að gróðursetja neitt af því að ekkert yxi í söltu sjávarroki og jarðvegsleysi. Það væru bara fleiri verkefni og ef til vill einmitt áhugaverðari. Afleiðingin af orðum hennar varð sú að mér er enn strítt á að ég hafi meiri áhuga á að "rækta" mold en jurtir og það er mikið til í því! Báða ömmurnar mínar, sú í Grindavík og hin frá Árneshreppi á Ströndum, sögðu að kona gæti eingöngu gengið hnarreist ef hún ynni fyrir sér en lifði ekki á framfæri annarra - sem þá ættu konuna og stjórnuðu lífi hennar. Amma mín á Ströndum reri út á árabát upp úr klukkan 10 á morgnana (ef veður leyfði) til að draga björg í bú. Ég fékk að róa með henni 1962 en var frekar lélegur áramaður. Amma í Grindavík var ákaflega félagslynd og skaust í kaffi til vinkonu sinnar, hennar Jóu í Hjarðarholti, ef hún fann til þess tíma. Eitt sinn þegar þær voru að kveðjast á tröppunum með kossaflengsi eins og þeirra var siður sagði hún: "Æ, elskan mín, mikið er ég búin að tefja þig - og mig líka." Ömmur voru alltaf að þrífa, ef þær voru ekki í vinnu utan heimilisins. Ein kona í Grindavík klifraði upp á stól með pinnabaki til að taka niður gardínur. Því miður var toppstykkið af stólnum ekki á honum lengur og þegar hún datt stakkst einn pílárinn upp í nárann á henni svo úr varð mikið holsár á ónefnudum stað. Þegar amma hitti konugreyið eftir þetta slys sagði hún: "Æ, svona fór þá fyrir þér elskan mín, þá einu sinni að þú fórst að þrífa." Jóa í Hjarðarholti (einn sonur hennar heitir Guðbergur Bergsson og er skáld) stóð eins og ömmur gerðu á meðan aðrir borðuðu. Einn daginn þegar pabbi var þar í mat hafði fjölskyldunni hlotnast ávaxtadós sem "datt af bílpalli" hjá hernum. Ávextirnir voru bornir fram með þeyttum rjóma og rjómi var sjaldséður þá daga í Grindavík en ávextir í dós voru algjört fágæti um allt land. Jóa vomaði yfir "piltunum" með borðtuskuna, alltaf tilbúin að þurrka af borðinu ef eitthvað féll á það og sönglaði "fáðu þér meiri rjóma Hafsteinn (sá varð seinna pabbi minn). En pabbi vildi ekki meiri rjóma. Bjarni sonur Jóu sagði þá hryssingslega: "Hvað er þetta manneskja! Skilurðu ekki að maðurinn vill ekki meiri rjóma?" Þá vældi Jóa: "Já, en rjóminn, hann drýgir." Frásögn með stuðningi minnisatriða: Afarnir mínir dóu ungir og ömmurnarnar mínar ólu upp börnin 8 í Grindavík og 13 í Árneshreppi á Ströndum. Amma mín í Grindavík fæddist í Flóanum, en móðir hennar dó mjög ung, mig minnir að amma hafi þá verið 3 ára. Langafi, Þórarinn, giftist aftur og setti upp bú í Selvogi. Amma ólst því upp í Selvogi og þar var hún misnotuð af bróður stjúpu hennar og á endanum varð hún ófrísk og fæddi son. Stjúpan ætlaði að gefa drenginn til ættingja hennar en gömul kona sem var á bænum gaf ömmu pening fyrir rútufarinu til Hafnarfjarðar. Amma stakk því af með drenginn í reifum og rakst á konu í Hafnarfirði sem tók þau að sér. Amma fékk svo vinnu í fiski í Grindavík en drengurinn varð eftir í Hafnarfirði. Amma hitti afa í Grindavík og þau giftu sig en konan í Hafnarfirði sá alltaf ástæðu til þess að drengurinn skyldi vera áfram hjá henni. Hann flutti því aldrei til Grindavíkur en var alltaf talinn vera elsti bróðirinn í 7 barna hópnum þar. Hann skar sig þó úr hópnum vegna þess að þau voru ÖLL rauðhærð, amma, afi og börnin þeirra, en drengurinn var skolhærður. Móðir mín átti svipaða sögu að segja. Amma á Ströndum varð að senda hana frá sér í vinnumennsku 10 ára gamla og þar var hún misnotuð úti í fjósi þangað til hún stakk af og fór sem vinnukona hjá Ingólfi á Hellu (Rangárvöllum), en eldri systir hennar hafði gifst þangað. Þessar minningar sóttu mjög á ömmu og seinna mömmu sem þá var orðin amma sjálf. Þessar tvær konur ólu mig upp og kenndu mér að treysta aldrei karlmanni. Mér fannst þær bitrar og blés á "bullið" í þeim. Tveimur eiginmönnum síðar tek ég heils hugar undir allt sem þær sögðu. Ég er orðin amma, á 5 barnabörn, allt stúlkur og kenni þeim það sem ömmur mínar kenndu mér: Stattu með sjálfri þér, sjáðu alltaf fyrir þér með launaðri vinnu. Þær reyndu að beina mér á brautir til menntunar, ritara og kennarstörf hugnuðust þeim. Ég valdi að lokum menntun þar sem ég lenti í kvennastétt og launin eftir því. En þau duga alltaf einhvern veginn með svona 50 klukkustanda vinnuviku. Við barnabörnin mín segi ég ítrekað: Gerðu alltaf allt það sem þig langar til að gera! Af eigin afli. Láttu engan draga úr þér máttinn. Við konur erum sterkar ef við stöndum einar. Aðrir mega koma með í ævintýri lífsins en aðrir mega og eiga að koma og fara - þeirra leið. Líka afkomendurnir! Þetta kenndu ömmur mínar mér. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Selvog, Grindavík og Árneshrepp á Ströndum ca. 1941 - 1968.

Vilborg Rós Eckard Ásrún Jóhannsdóttir ENS203G Composition Assignment 7 26. March 2013 Unsung Heroes               The subject of the Icelandic midwife is one type of story that has almost slipped through the fingers of our history writers, although it is known that there were women who specialized in this kind of help as early as the first settlement of Iceland. These women were a special kind of hero often said to have healing hands and a gentle touch. Most of all they had great strength and empathy towards their fellow man in times that were harsh and nearly unbearable which made them remarkable (Sveinn Víkingur, 1963).             Social, medical and living conditions in Iceland during the 18. an 19. century were very different than they are in today's modern times and had stayed nearly the same for centuries until modernization happened nearly overnight at the turn of the 20.century. When the industrial revolution also reached the remote island of Iceland with electricity, telecommunication, automobiles and many other things that changed the world (hugi.is). The work of the Icelandic midwifes had also stayed the same for a long time, they were often housewives with midwifery on the side asked to become midwifes by the people of their own town communities (Þórunn Guðmundsdóttir,2002). My great, great,  grandmother born in 1868 was one of those women and these women did so much more than just help women deliver their children in fact it can be said that they constituted for the social and medical aid of those times (Sigurður Fannar, 1999).             Living and social conditions were very harsh in Iceland until the mid 20.century. Iceland was mainly a rural society and poverty was endemic, people lived in turf houses made of stone or timber with turf roofs and often earth floors that were cold and wet in the wintertime and sanitation was very poor. To survive people had to work nonstop, owning cows and sheep was essential to that survival, they provided most of the food and clothing. Along with the farm work the land had to be worked, and those that had the opportunity to fish from the sea did that also. Everything possible had to be done to provide the fundamental necessities. Medical help was nearly nonecistant My great, great grandmother needed her strength right from the beginning of her life being born in to very harsh conditions to a mother who became a widow a year after she was born. Her name was Þorbörg Benónýsdóttir and she was born in 1868 (d.1949) at Ormshús under Eylafjöll in the east of Iceland. Her mother worked as a maid in several places after she became a widow and Þorbjörg was sent to another farm called Mið-Grund where she grew up. She was seventeen years old when her mother died. Instead of being a dependent on the state she went south to Miðnes shire where she found work as a maid in several places. She had a son in 1891 when she was 23 Magnús Guðmundsson, before she became a maid in Syðstakot Miðnes shire, where she later became a housewife marrying Guðjón Þorkelson a farmer, sailor and carpenter who owned Syðstakot. After being literally homeless from the beginning of her life, Syðstakot was her home for the rest of it. At the time of 1850-1950 Syðstakot was thought to be a prosperous farm, that is no one went hungry living there but one had to work hard for that prosperity (Oddný Guðjónsdóttir, Helga Guðjónsdóttir, Sigurður Friðriksson and Þórhallur Gíslason).              Although life conditions were harsh Þorbjörg showed her perseverance by securing herself a position as a midwife in her home shire in spite of being a single mother and even then having started to lose her own children. Along with working on farms, Þorbjörg as a maid, helped women deliver children. In the fall of 1906 when she was 39 then having delivered her eighth child she was sent by Miðnes shire's authorities to Reykjavík to obtain a midwife license which took about twelve weeks in those days. She was a midwife for her shire for 32 years. She was a single mother until Guðjón married her in June of 1907 by that time she had had seven children by him; two of which had died few days after they were born Þórður Nóvember and Benóný Sveinbergur (Oddný Guðjónsdóttir, Sigurður Friðriksson and Þorbörg Kristjánsdóttir). Shortly after she became a licensed midwife and married Guðjón her eight (seventh by Guðjón) child Jón Árni died at the age of two in Jan. 1908. She had her ninth and last child in 1909 Jónína she only lived for three days. And the tragedies continued, two years after Jónína died her daughter Þóra died of diphtheria at the age of twelve in1911 and two years after that in 1913 her first child Magnús then 23 years old, drowned  from a boat sailing between Sandgerði and Reykjavík (Þorbjörg Kristjánsdóttir).             Afterwards there was an 18 year period of peace and healing but then tragedy struck again and for that she would need all her strength and kindness to overcome. Þorbjörg was a very fortunate midwife and had never lost a mother or an infant at her many deliveries. But in 1931 her daughter Ólafía Kristín 35 died of complications during childbirth and the child a girl died with her, leaving six children motherless. Furthermore little over two months later her oldest daughter Guðbjörg Sigríður 36 died of tuberculosis leaving another seven children motherless and Þorbjörg with only one child living of the nine she had born in to the world. There was no room for the devastation and sorrow they must  have all felt, 13 children had to be taken care of. At first Þorbjörg and Guðjón took their grandchildren home with them. As time went by the oldest ones went back home and instead of a mother they had maids to take care of them and life simply had to go on (Þorbjörg Kristjánsdóttir, Þórhallur Gíslason and Oddný Guðjónsdóttir).              Although much has improved regarding medicine and living conditions, life can also be hard in our modern times. My great, great grandmothers strength, perseverance and kindness to everyone that came her way despite all her troubles is an inspiration when life deals you one of its harder lessons. Everyone who knew her and of her tell a story of a petite dark haired woman who embraced life, was much revered, had great character, a sense of humor with her chiming laughter in addition to being hardworking and kind to everyone she came across. I have drawn strength from this remarkable woman's story since I was a young single mother and later a mother who had to bury a child, I hope I have at least an ounce of her valor.       Works Cited   Helga Guðjónsdóttir. Personal Interview. 11 March 2013. Oddný Guðjónsdóttir. Personal Interview. 28 February 2013. Sigurður Friðriksson. "Re: Information about Þorbjörg Benónýsdóttir." Message to the author. 10             March 2013. e-mail. Sveinn Víkingur. Íslenskar Ljósmæður. Bindi I. Akureyri: Kvöldvökuútgáfan hf,   MCMLXIII(1963). print.    Þorbjörg Kristjánsdóttir. Personal Interview. 9 March 2013. Þórhallur Gíslason. Personal Interview. 11 March 2013. Sigurður Fannar http://www.mbl.is/greinasafn/grein/486619/ Þórunn Guðmundsdóttir http://vefnir.is/UserFiles/File/2003/ThorunnGudmundsdottir-MenntunOgStorfIslenskraLjosmaedra.pdf http://www.hugi.is/saga/greinar/701220/idnbyltingin/

Frásögn um ömmu heimildarmanns, Helgu Guðrúnu Guðmundsdóttir (1866 – 1954). Hér segir m.a. frá heitrofsmáli hennar gegn Jóni Magnússyni (1859 – 1926) forsætisráðherra. Söguna má nota til rannsókna en ekki setja út á vefinn. Áhugasömum er bent á að hafa samband við þjóðháttasöfnun ÞMS. 

Tölvupóstsamskipti við heimildarmann 4. apríl til 7. apríl 2015   Heimildarmaður: "Ég hafði svo lítið af ömmum mínum að segja að ég held að ég verði að segja pass í þetta sinn." ÞÞ: "Smá forvitni, þekktir þú ömmur þína ekki af afspurn? Áttu engar minningar um frásagnir annarra um ömmur þínar?" Heimildarmaður: "Jú það gerði ég vissulega og hitti þær af og til en um umgengni við var ekki að ræða. Í minningunni eru þær ákaflega góðar konur og glaðlyndar sérstaklega móðuramma mín Þorsteinsína Brynjólfsdóttir á Víðidalsá í Steingrímsfirði. Þorsteinsína amma var höfðingi og umgekkst alla af sömu ljúfmennskunni hvort sem um var að ræða sýslumanninn eða lækninn eða þá fátælt fólk sem átti hvergi höfði sínu að halla. Ég hef aldrei heyrt nokkurn mann hnýta í Þorsteinsínu ömmu þvert á móti væri nafn hennar nefnt var henni hrósað eða sgat frá einhverju sem hún hafð vel gert. Amma Kristín Kristjánsdóttir í Stórafjarðarhorni, bjó við þyngra heimilislíf. Efni voru ágæt en ákaflega mikil vinnusemi hjá manni hennar, vinnan gekk fyrir öllu. Hún er orðin fullorðin þegar ég kynntist henni. Sýslumaður gifti þau heima í Stórafjarðarhornu um mitt sumar, afi stóð með hendina á hurðarhúninum og amma stóð á miðju gólfi meðan sýslumaður las rítualið og um leið og hann lauk lestrinum opnaði afi dyrnar og fór út í heyskapinn, eftir stóðu amma, sýslumaður og bróðir afa af næsta bæ sem var vottur að athöfninni.  Ég segi frá þessu í bók minni fyrir Miðjum firði sem kom út hjá Vestfirska forlaginu 2010."

Viðtalið liggur aðeins fyrir sem hljóðskrá. Hægt er að hlusta á það með því að hafa samband við þjóðháttasafn ÞMS.  

Þjóðminjasafn Íslands – Þjóðháttadeild Spurningaskrá 121 – Ömmur 2015 Svar: (..1..)     Mér var í barnæsku kennt að bera mikla virðingu fyrir ömmum mínum og þegar ég fullorðnaðist skildist mér smám saman að þær voru merkilegar konur sem ekki létu erfiðleika og hörð lífskjör beygja sig. Það er mér bæði ljúft og skylt að segja frá því sem ég veit um þær og kynnum mínum af þeim. Þar sem líf þeirra er nátengt lífi mæðra þeirra og tengdamæðra mun ég einnig segja nokkur deili á langömmum mínum.   Föðuramma mín, Ágústa Valdimarsdóttir og móðuramma mín, Dagný Pálsdóttir voru ólíkar konur, úr ólíku umhverfi komnar og bjuggu við ólík lífskjör. Þær eru þó báðar fæddar á Íslandi, aðeins fimm ára aldursmunur á þeim og það er mikill samhljómur í því sem þær gefa afkomendum sínum í arf; góðar gáfur, kjarkur, dugnaður, æðruleysi, kærleikur og  lífsgleði byggð á sterkri trú á Guð, forsjón hans og handleiðslu.   Móðir mín lét mig og systkini mín, strax og við gátum dregið til stafs, skrifa ömmum okkar báðum bréf fyrir jólin og oftar ef tilefni gáfust, einkum til að þakka þeim fyrir allt sem þær gerðu fyrir okkur. Ég hélt þeim sið eftir að ég fór að eiga með mig sjálf, sendi þeim bréf og smá jólagjöf og heimsótti þær þegar tækifæri gáfust.   Ég er innilega þakklát mömmu fyrir að hafa látið mig frá barnsaldri rækta sambandið við ömmur mínar, tengingin við þær er eitt af því dýrmætasta sem ég á.   Föðurætt Ágústa amma   Föðuramma mín var Ágústa Margrét Sigríður Valdimarsdóttir f. 2. 9.1890 í Reykjavík, d. þar 21. 9. 1973. Lengi húsfrú á Bergþórugötu 27. Og þar þekki ég hana, á Bergþóru-götunni og þekki hana mest af ömmum mínum. Ég var í fóstri hjá henni og Steina afa til tveggja ára aldurs, var hjá þeim um tíma þrisvar sinnum á uppvaxtarárunum og bjó hjá ömmu fyrstu veturna sem ég var í Kennaraskóla Íslands. Amma kom líka til okkar austur á Hérað á sumrin og Steini afi líka meðan hann lifði. Ég var elsta barnabarnið og í miklu dálæti hjá þeim. Ég og systkini mín fengum alltaf glæsilegar jólagjafir frá þeim sem var mikið tilhlökkunarefni.   Í húsinu á Bergþórugötu 27 voru þrjár íbúðir og ris þar sem var þurrkloft og geymslur. Þvottahúsið var í kjallaranum og snúrur úti í portinu. Í kjallaranum bjó stór barnafjölskylda, amma og Steini og tvö börn þeirra á næstu hæð og uppi bjó frændfólk þeirra. Steini afi og amma áttu allt húsið og seinna frétti ég að þeir sem leigðu hjá þeim báru þeim góða sögu og þótti vænt um þau. 2 Það var ógleymanlegt fyrir sveitakrakka, eins og mig, að koma í þetta hús. Útidyrahurðin var stór og þung úr fínum viði og í henni gluggi með smárúðum úr lituðu gleri sem í sólskini vörpuðu ævintýraljóma á flísalagða forstofuna. Stigarnir voru lagðir dökkrauðum gólfdúk sem alltaf var stífbónaður hjá ömmu og viðarhandriðin gljáðu af viðarvaxi sem amma fægði  þau með, hún vildi ekki hafa nein óhrein fingraför á sínum handriðum. Ilmurinn af bóninu og viðarvaxinu var þægilegur og sérstakur og finnst því miður ekki lengur í stigagöngum fjölbýlishúsa. Inni í íbúð ömmu var líka allt bónað og fægt; gólfin, fallegu húsgögnin sem Steini afi keypti úti í Englandi; hann var sjómaður og sigldi með fisk; silfursettið á buffetinu, kristalsskálin á anrettuborðinu, speglar og myndir, það voru falleg gluggatjöld og laus teppi á stofugólfunum. Það var afskaplega fínt og hreint hjá Ágústu ömmu.   Amma kenndi mér að það er hægt að láta líta vel út hjá sér ef maður hefur falleg gluggatjöld sem fara vel, þó að maður eigi ekki marga innanstokksmuni. Ég set aldrei svo upp gardínur að mér verði ekki hugsað til Ágústu ömmu og reyni alltaf að vanda mig við það. Amma kenndi mér líka að þvo glugga utan og innan svo að ekki sæist á þeim kusk eða rönd, að pússa silfur, þrífa ofna með sérstökum burstum, þvo þvott og þvo fötin mín almennilega, bursta skó almennilega, þekkja vönduð efni frá óvönduðum, mikilvægi þess að fötin fari vel utan á manni og kaupa vandað, ekki ómerkilegt. Hún kenndi mér svo margt, hún amma.   Ágústa amma var myndarleg kona, hávaxin og þrekleg, bein í baki og bar sig vel. Hún var alltaf fín og vel til fara, átti falleg föt. Til hátíðabrigða skartaði hún upphlut með gylltum millum og belti og frönsku sjali sem var ótrúlega fallegt. Hún hafði göt í eyrunum og gekk alltaf með gulleyrnalokka, gullkross um hálsinn, gullúr og gullhringa. Hún lét meira að segja setja örlítið gull í fölsku tennurnar sínar sem var mjög smekklegt og gerði þær eðlilegri. Hún var svo fín og flott. Ég hugsa samt að hún hafi ekki eignast allt þetta gull fyrr en eftir að hún giftist Steina afa.   Saga Ágústu ömmu er ekki hin dæmigerða, alíslenska saga kvenna af hennar kynslóð og verður ekki sögð nema í samhengi við sögu foreldra hennar sem voru Rósa Maren Þórðardóttir f. 21.1. 1869 á Lækjarbakka í Reykjavík, d. þar 7.1.1950 . Húsmóðir í Reykjavík, Keflavík, Hull og aftur í Reykjavík og eiginmaður hennar, Valdimar Rögnvaldsson f. 8.4. 1869 í Litla-Leðri í Selvogi, d. 1937 í Lincolnshire, Englandi. Sjómaður og yfirflatningsmaður. Lengi búsettur í Hull og Grimsby.      Þegar Rósa og Valdimar bjuggu í Keflavík var hann skipverji á enska togaranum Royalist 428 frá Hull. Þann togara ætlaði Hannes Hafstein að taka fyrir ólöglegar veiðar á Dýrafirði árið 1899 sem frægt er. Hann neyddi Jóhannes Guðmundsson og háseta hans, nýkomna úr róðri, til að róa með sig út að togaranum. Báturinn sökk við skipshliðina og þrír mannanna fórust. Þetta hörmulega slys var í íslenskum blöðum talið glæpaverk áhafnarinnar á Royalist. Valdimar, langafi minn, fór ekki varhluta af illu umtali, heift og reiði sem umræðan um þetta mál einkenndist af. En hvað hann átti að 3 hafa til saka unnið kemur þó hvergi fram. Sumir vildu líka kalla alla íslensku sjómennnina, sem réðu sig á ensku fiskiskipin, landráðamenn og einnig þá sem fóru á tröllafisk og er af því öllu mikil saga sem ekki hefur enn verið skrifuð og má það merkilegt heita með alla þessa sagnfræðinga hér sem hlýtur að vanta verðug verkefni.   Valdimar, langafa mínum, hefur verið vel kunnugt um þessi viðhorf manna, séð fyrir viðbrögðin við slysinu og vitað að honum og fjölskyldu hans yrði ekki vært á Íslandi. Þegar togarinn sigldi burt úr Dýrafirði, eftir að bátur frá Haukadal hafði sótt mennina, sem áhöfn togarans tókst að bjarga, sigldi hann beint til Keflavíkur og Valdimar sótti konu sína og börnin þrjú, Ágústu, Hólmfríði og Guðmund. Þau fóru með togaranum til Englands og settust að í Hull og seinna í Grimsby. Valdimar varð þar yfirflatningsmaður og verkstjóri í fiskverkun, bjó aldrei framar á Íslandi en kom í heimsóknir.   Ágústa amma gekk í skóla í Englandi og fékk betri menntun en jafnaldrar hennar á Íslandi. Hún sagðist hafa hætt að tala íslensku og týnt henni niður; það er í dag talið einkenni á flóttabörnum sem komast úr hörmungum í betri kjör. Hún lærði íslenskuna aftur eftir að hún flutti heim eða “kom upp” eins og hún sagði. Það væri gaman að vita af hverjum hún lærði mest sína íslensku því að hún var töluvert dönskuskotin. Kannski í fínum húsum, þar sem hún vann, t.d. hjá fjölskyldunni Johnson og Kaaber. Amma var alltaf fljúgandi fær í ensku og var stundum túlkur t.d. á stríðsárunum. Hún hafði góða söngrödd, söng í kórum og kunni mikið af lögum og ljóðum, bæði enskum og íslenskum. Hún var líka góður leikari og sagði að sig hefði langað til að vinna í leikhúsi. En það var ekki í boði á Íslandi. Amma var líka sterktrúuð og talaði við Jesú Krist eins og hann væri heimilismaður hjá henni,”blessaður frelsarinn,” eins og hún sagði. Hún var alveg óhrædd við að deyja, sagðist ekki kvíða því, en fannst langt að bíða þess orðin veik og farin að kröftum.  En hrædd, hún amma, – nei, ekki við neitt, held ég.   Rósa langamma   Víkur þá sögunni til Rósu Marenar, langömmu minnar. Ég man ekki eftir henni en hef samt séð hana þegar ég var, smábarnið, í fóstri á Bergþórugötunni. Faðir minn, sr. Marinó Kristinsson, sagði mér að hún hefði verið ströng og siðavönd og skaphörð á yngri árum en haft mikla mannkosti. Hann flutti húskveðju þegar hún var jörðuð og þar segir m.a: “Hún var kona, sem átti mikið baráttuþrek og starfsvilja, takmarkalitla fórnfýsi og ósérplægni, og óbilandi var tryggð hennar og kærleiksrík umhyggjusemi fyrir hag og heill ástvinanna.   Hún þurfti aldrei að spyrja, hvað hún ætti að gera við líf sitt, hvernig hún ætti að verja því. Það var alla tíð helgað þjónustu og fórnfúsu starfi, og spurði sjaldan til launa. Þess minnumst vér í dag með hjartans þökk, um leið og vér minnumst allra góðu og hugljúfu samverustundanna.”   4   Lífið í Hull hefur verið Rósu langömmu erfitt. Henni hefur ekki fallið það vel að vera illa þokkuð og útskúfuð á Íslandi. Móðir mín, Þórhalla Gísladóttir, sagði mér eftir Ágústu ömmu að það hefði verið gestkvæmt á heimili Rósu og Valdimars í Hull, alltaf fullt af Íslendingum. Hvað voru eiginlega margir Íslendingar í Hull, Grimsby og Fleetwood á þessum tíma og hvað voru þeir að gera? Langar engan til að vita það nema mig? En Rósa langamma hafði allavega stöðuga gestanauð af þeim og einn af íslensku heimagöngunum var Gestur Kristinn Guðmundsson f. 8.10. 1881, d. 26.4. 1931, loftskeytamaður og síðar skipstjóri. Hann átti eftir að verða afi minn.   Rósa og Valdimar misstu þrjú börn í Hull; Hólmfríði sem kom með þeim frá Keflavík, Maren og Valdimar sem voru fædd í Hull. Það er auðveldara um að tala en í að komast að missa börnin sín og eftir þessi áföll skilja þau og Rósa fer heim til Íslands með Guðmund og Jennýju ófædda 1908. Rósa gengur í hús og vinnur fyrir fólk við þvotta og fleira. Hún var dugleg og fólki líkaði vel við hana en allir vorkenndu henni að eiga “þennan voðalega mann.” Það sagði mér Ásta Eyjólfsdóttir, frænka Kristins, afa míns.   Ágústa amma, þá 18 ára gömul, fór hins vegar í vist til Gests Kristins Guðmundssonar sem þá var fluttur til Grimsby með konu sína og börn. Það varð henni örlagaríkt því að hún varð ófrísk eftir Kristin. Hún sagði að það hefði verið vegna þess að frúin sendi hana alltaf á kvöldin til að sækja hann á krána. Hún var svo spaugsöm, hún amma, og glaðlynd og gerði grín að flestu. En hún var þá auðvitað rekin úr vistinni og fór til Tótu, vinkonu sinnar, sem var búandi kona í Grimsby. Þar fæddist hann pabbi haustið 1910. Vorið 1911 fer Ágústa amma svo með hann heim til Íslands. Þá er Rósa langamma reið yfir háttalagi ömmu og vill ekki tala við hana en Sigrún, föðursystir hennar, tekur hana til sín. Langamma tók ömmu síðan í sátt og þær bjuggu saman og unnu saman um árabil meðan pabbi var að vaxa upp.  Amma lét hann fara í menntaskólann, sem var alls ekki sjálfgefið fyrir fátækt fólk á þeim árum. Svo fór hann í háskólann og varð prestur. Amma vann mikið og víða; fór í síld á sumrin til Siglufjarðar og hafði pabba með sér. Hann fór auðvitað líka að vinna strax og hann gat og einhverja vinnu var að fá. Lengi vann amma á netaverkstæði og kenndi þeirri vinnu um að hún fékk krabbamein í hægra brjóstið, núningurinn, sagði hún. Brjóstið var skorið af og líka stóri vöðvinn aftan á hægri upphandleggnum svo að handleggurinn var eftir það lélegur. Þá lét hún setja mótor á saumavélina sína og búa hana þannig að hún þyrfti ekki að snúa henni með “ónýta handleggnum.” Hún fékk spönsku veikina 1918 og uppúr henni ígerð í innra eyra. Hún var skorin við því og var eftir það heyrnarlaus á því eyra. Heyrnin á hinu eyranu dapraðist svo líka og amma gekk alltaf með heyrnartæki í mínu minni. Það var líka búið að taka af henni eina eða tvær tær. En hún kvartaði ekkert yfir þessum miklu aðgerðum, hló bara að þeim og dásamaði prófessor Matthías Einarsson sem skar þetta allt svona snilldarlega og kom henni aftur til heilsu. Hún var annars aldrei veik eða rúmliggjandi fyrr en í banalegunni. Þegar pabbi var kominn undir tvítugt giftist amma honum Steina afa sem hét fullu nafni 5 Þorsteinn Ingimar Sigurðsson f. 19.11. 1891, d. 28. 9. 1954, sjómaður og útgerðarmaður í Reykjavík, oft kenndur við bæ þann á Lindargötunni sem hann ólst upp í og kallaður Steini í Lindinni. Þau misstu fyrsta barnið sitt, Oddnýju Steinunni, sem var hörmulegt en eignuðust svo Þóru og Sigurð og pabbi skírði hann sem var gaman fyrir Ágústu ömmu eftir allt hennar strit og stríð. En hún átti gott líf með Steina afa, fór meira að segja í utanlandsferðir, t.d. til Englands, sem var ekki algengt þá hjá íslenskum húsmæðrum.   Þóra langamma   Gestur Kristinn Guðmundsson ætlaði ekki að gangast við því að vera afi minn og neitaði því í fyrstu að hann væri faðir að barni Ágústu ömmu. Það var ekkert gamanmál á þessum tíma að eignast óskilgetið barn og enn verra ef barnsfaðirinn þrætti fyrir það. En Þóra langamma, móðir Kristins, eins og hann var alltaf kallaður, gekk í málið og sagði syni sínum það, að ef hann væri ekki saklaus af stúlkunni þá skyldi hann gjöra svo vel og gangast við barninu. Og það varð. En hann skipti sér þó aldrei neitt af pabba og konan hans, frú Ragnheiður, lét breyta föðurnafni sona þeirra tveggja, Viktors og Sigurðar, í Gestssynir í stað Kristinssynir.   Þóra Bjarnadóttir var f. 2. 6. 1844, d. 22.5. 1933 í Gerðum, húsfreyja í Brennu, Irpuholti o.v. Hún var tvígift, átti tólf börn og missti fimm þeirra. Þóra var merkiskona, hörkudugleg og lét ekki hlut sinn fyrir yfirgangi höfðingja en treysti Guði. Hún var vel máli farin, vel skrifandi og hagmælt svo sem þessar vísur sýna: Sagt til nafns: Þóra Bjarnadóttir þér               Húsbóndinn á hófadýr það ég greini, nafnið ber,        sem hendir að ég noti. Austurhreppi alin var               Send var ég að sækja kýr upp í koti Sandlækjar.             Sandlækjar- frá koti.     Þóra langamma rækti síðan ömmuhlutverk sitt gagnvart föður mínum meðan hún lifði og honum þótti vænt um hana. Það er til bréf frá henni til hans og nokkrar af vísum hennar sem hann hefur skrifað upp. Mér þykir mikið til hennar koma og er stolt af að vera afkomandi hennar. Ég hugsa líka að að það hafi verið fyrir áhrif frá Þóru langömmu að pabbi virti alltaf minningu Kristins, föður síns, þrátt fyrir afskiptaleysi hans. Pabbi hafði alltaf mynd af honum standandi á orgelinu sínu og við systkinin kölluðum hann “Afa á orgelinu” til aðgreiningar frá afa okkar í Skógargerði.                                                                                                               6 Móðurætt   Dagný amma   Amma mín í móðurætt var Dagný Pálsdóttir f. 4.3. 1885 á Hólum í Hornafirði, d. 3.4. 1979 á Egilsstaðasjúkrahúsi, jarðsett í heimagrafreitnum í Skógargerði við hliðina á afa, Gísla Helgasyni. Þórhalla, móðir mín, var áttunda í röðinni af 13 börnum þeirra.   Skógargerði er ysti bær í Fellum á Fljótsdalshéraði. Bærinn stendur hátt, rétt utan við Bæjarásinn norðan við Lagarfljót  sem fellur skammt neðan við brekkurnar en Rangá, sú sem Páll Ólafsson kvað um, fellur bakkafögur á sléttum eyrum utan við bæ og skiptir löndum Fella og Hróarstungu. “Það er sagt fallegt hér,” á Dagný amma að hafa sagt við gesti sem dáðust að útsýninu á Skógargerðishlaði. Hún var ekki fjasgefin kona.   Þó að foreldrar mínir byggju á Héraði í 17 ár man ég ekki eftir að amma og afi í Skógargerði hafi komið til okkar nema sárasjaldan. Mynd er þó í barnsminni mínu; amma í svörtum peysufötum með hvíta silkislaufu og skotthúfu yfir ljósu hári í löngum, þykkum fléttum og stór, gráblá augu, nokkuð hvöss; afi hár og grannur, í dökkum fötum og hvítri skyrtu, stendur og talar við pabba, sem er líka í sparifötum, og ég stend og horfi langt upp til þeirra, þeir voru báðir mjög hávaxnir menn.   Við fórum oftar í heimsóknir til þeirra út í Skógargerði og um 1955 var ég þar um tíma 8 -9 ára gömul. Húsið í Skógargerði er steypt, kjallari og tvær hæðir, sú efri með kvistum, en milligólf og stigar úr timbri. Í barnæsku minni var þar uppi baðstofa með þremur kvistgluggum og mörgum rúmstæðum; þar var líka rokkur og saumavél og þar var innst rúmið hennar Laugu, systur afa. Hún var þroskaheft og bjó hjá ömmu og afa alla sína ævi. Fyrir ofan rúmið hennar voru hillur þar sem hún geymdi dótið sitt, póstkort og fallegar myndir, skeljar og steina, perlur og tölur og fleira smálegt. Undir rúminu geymdi hún trékassa með loki sem var fullur af gljápússuðum sauðarvölum sem hún hafði safnað. Hún gekk í treyju, hálfsíðu pilsi og svuntu með smekk, háum ullarsokkum og var alltaf með ljósan skýluklút á höfðinu.  Þegar hún fór út að vinna þau verk sem geta hennar leyfði, t.d. að brynna kúnum, þá setti hún á sig strigasvuntu og gúmmískó og fór í jakka eða buru utanyfir. Svo kom hún inn aftur, þvoði sér vel, settist á rúmið sitt, ríslaði sér í dótinu sínu og hafði gaman af að sýna mér það. Fötin hennar Laugu saumaði amma og líka síðu lérefts- eða sirskjólana og svunturnar sem hún gekk sjálf í. Hún hefur vafalaust saumað allt á sitt fólk þangað til tímarnir breyttust og tilbúin föt urðu algengari á Austurlandi.    Inn úr baðstofunni var hið blámálaða herbergi afa og ömmu og tvö minni herbergi.   Stigi með palli lá niður í gang og inn úr honum var stofa, eldhús, búr og gamla eldhús. Undir stiganum lá Tryggur gamli á samanbrotnum strigapoka. Ég sá ömmu aldrei kjassa hann neitt en hún leyfði honum að liggja þarna af því hann var orðinn gamall og kulvís. Annars voru hundar aldrei hafðir inni í íbúðarhúsum á þeim tíma.   7   Öll gólf voru hvítskúruð og mottur við dyr og stiga. Í stofunni var borð og stólar, bókaskápar, orgel og myndir á veggjum, aðeins nauðsynlegustu hlutir, ekkert prjál. Hljóðfæri, bækur og ritföng töldust til nauðsynja í Skógargerði hjá ömmu og afa. Þau fengu kennara til að kenna börnum sínum að spila á orgelið.   Á sumrin voru öll þessi herbergi yfirfull af fólki, það var gestkvæmt hjá afa og ömmu og eftirsótt að komast þangað í sveit og stundum fannst mér að ég og mín systkini, sem bjuggum á sömu slóðum, værum sett hjá og gætum sjaldan komist að í Skógargerði fyrir öllum þeim sæg frændsystkina okkar sem áttu heima í Reykjavík, á Akureyri og víðar á landinu og voru sífellt að þvælast austur til ömmu og afa.   Amma og afi fóru snemma á fætur, amma eldaði hafragraut og hellti upp á kaffi og að loknum morgunverði fór amma út í fjós að mjólka en afi og Víkingur, yngsti móðurbróðir minn, fóru til útiverka. Amma og Lauga komu inn með mjólkina, hún var skilin og kannski strokkað smjör. Amma eldaði allan mat og bakaði allt brauð heima. Hún var önnum kafin frá morgni til kvölds. Eftir hádegi lögðu allir sig dálitla stund; svo fór amma kannski að spinna á rokkinn sinn í baðstofunni og á kvöldin sat hún og prjónaði.   Amma var ekki margmál í amstri dagsins en hún og afi töluðu mikið saman og voru áreiðanlega að ræða margt merkilegt þó að ég hefði ekki mikið vit á því þá. Mér hafði verið kennt að krakkar ættu að þegja þegar fullorðið fólk er að tala saman og reyndi eftir megni að vera prúð og kurteis hjá ömmu og afa.   Amma sendi okkur systkinunum alltaf sokka og vettlinga í jólagjöf sem hún hafði sjálf prjónað. Það voru góðir og hlýir sokkar og vettlingar sem entust lengi.   Ekki veit ég hvernig hún amma komst yfir að gera allt sem hún gerði, hún hlýtur að hafa verið afburða verkmanneskja og kunnað vel að skipuleggja tíma sinn. Hún las líka og hlustaði á útvarpið, fylgdist með öllum fréttum, kunni veðurspána á hverjum degi orðrétt, vissi alla skapaða hluti svo að það var varla einleikið.   Mamma og systkini hennar sögðu að Dagný amma hafi verið umhyggjusöm og blíð þegar eitthvað alvarlegt var að, en ekkert verið að vorkenna þeim smáskrámur. Hún kenndi þeim að lesa og uppfræddi þau á marga vegu. Hún kunni mikið af kveðskap, ljóðum og lögum og átti sér uppáhaldsljóðskáld. Hún var trúuð og Helgi, móðurbróðir minn, segir að hún og Margrét langamma hafi sagt þeim systkinunum helgisögur og kennt þeim bænir, t.d. kvöldbænir sem ekki mátti gleyma að fara með. Hann segir líka að Margrét langamma hafi sagt þeim sögur um allt milli himins og jarðar.     Margrét langamma   Foreldrar Dagnýjar ömmu voru Margrét Ólafsdóttir f. 27.4.1839 og ólst upp hjá foreldrum sínum á Syðri-Steinsmýri í Meðallandi, elst 14 barna þeirra og eiginmaður hennar, frá 1862, Páll Þorsteinsson f. 25. 7. 1834 á Þverá á Síðu, bæði af Skaftáreldasvæðinu. Minningar um eldinn mikla voru ljóslifandi hjá þessu fólki. 8   Margrét og Páll flytjast austur á Hérað 1886 að tilstuðlan séra Páls í Þingmúla sem var frændi Páls langafa. Þau höfðu þá eignast 13 börn, fimm dóu ung en átta komust til fullorðinsára. Fjórum sinnum létu þau dætur sínar heita Agnes. Tvær dóu og tvær lifðu. Agnes var móðurnafn Páls. Dagný amma var yngst og ólst upp á hálfgerðum hrakningi, með foreldrum sínum og Agnesi yngri, milli bæja á Héraði því að fyrirheit Þingmúlaprests brugðust og þau fengu enga jörð til að búa á. Hin börnin fóru í vistir hingað og þangað. Páll dó 1894; Dagný amma missir föður sinn 9 ára gömul. Páll Pálsson, bróðir ömmu, f. 1869, varð bóndi á Krossi í Fellum árið 1900. Eftir það áttu þær mæðgur skjól þar.   Ég er alin upp við að þekkja Margréti langömmu af stórri mynd af henni í eigu fjölskyldunnar og heyrði alltaf mikið frá henni sagt. Sólrún á Krossi, ömmubarn hennar, segir í grein í Múlaþingi 1971 að hún hafi verið “í hærra meðallagi á vöxt, þrekleg og vel á sig komin, rjóð í kinnum og hörundsbjört. Hárið gullbjart að lit, bæði þykkt og sítt, augun dökkblá, skýr og gáfuleg. Hún var einörð og sköruleg í allri framkomu, glaðlynd, spaugsöm, hreinlynd og bjartsýn. Hún var vel stillt.” Hún var afkastamikil við alla útivinnu og afburðadugleg og jafnvíg á alla ullarvinnu, listfengur vefari. Þetta segir Sólrún og fleiri. Ég held að amma hafi verið lík móður sinni í útliti en smágerðari. Og dugnaðurinn var sá sami. Fordæmi þeirra mæðgna kenndi mér að það er best að bjarga sér sjálfur, láta ekki upp á sig standa, vera heiðarlegur og hreinlyndur, láta smámuni ekki á sig fá og bera það sem á mann er lagt með guðs hjálp.   Dagný amma fór í kaupavinnu þegar hún hafði aldur til og gat þannig kostað sig í Kvennaskólann á Blönduósi og á saumanámskeið í Reykjavík. Hún var því enginn heimaalningur þegar hún giftist Gísla afa 1908, 23 ára gömul. Hún var húsfreyja í Skógargerði í 60 ár og bjó fyrstu árin með tengdamóður sinni, Ólöfu Helgadóttur, sem þá var orðin ekkja. Dagný amma og Gísli afi eignuðust 13 börn sem öll komust til fullorðinsára, barnabörn eru yfir 50 og fjöldi annarra afkomenda.   Þau bjuggu fyrst í torfbæ með nýlegri baðstofu sem Helgi langafi hafði byggt 1903 og var “mestmegnis af nýjum viðum og að öllu leyti vönduð... í eldhúsi var eldavél, vatnsleiðsla í bæinn og frárennsli.” (Skógargerðisbók bls.105).   Sumarið 1916 fóru amma og afi í kaupstaðarferð á Seyðisfjörð en heima voru 6 börn þeirra, Margrét langamma, Guðlaug, systir afa, og Guðmundur vinnumaður. Þá brann bærinn en Margrét langamma vaknaði í tíma, allir komust út og enginn slasaðist. Daginn eftir komu amma og afi heim. Var þá farið í veg fyrir þau á næsta bæ og þeim sagt frá bæjarbrunanum. Þá sagði amma: “Varð nokkuð að börnunum?” Um annað spurði hún ekki. Þetta hafa margir sagt mér og þótti bera vott um einstakt æðruleysi.   Helgi langafi hafði tryggt nýju baðstofuna sína og til að hún fengist greidd þurfti sýslumaðurinn að halda þing og yfirheyra alla sem voru vitni að brunanum. Margréti langömmu líkaði ekki hvernig hann orðaði spurningar sínar og spurði hann á móti: “Og heldur manntötrið að ég hafi kveikt í bænum?” (Skógargerðisbók bls. 207). 9   Eftir bæjarbrunann bjó amma og hennar fólk í fjárhúsi það sumar og fram yfir jól. Afi fór strax að byggja steinhúsið sem enn stendur, en það tók auðvitað tímann sinn þangað til þau gátu flutt í kjallarann.   Hjónaband ömmu og afa var gott og farsælt. Afi var umhyggjusamur og nærgætinn við ömmu, hafði t.d. alltaf hest á járnum handa henni ef hún vildi skreppa af bæ. Hann ræddi við hana um alla hluti, sagði mamma, sagði henni fréttir þegar hann kom heim úr ferðum, þau hlógu saman og gerðu að gamni sínu.   Þegar Gísli afi dó 1964 þá jarðaði pabbi hann, tengdaföður sinn. Í líkræðunni flytur pabbi kveðjur frá aðstandendum og vinum. Kveðjan frá Dagnýju ömmu er svona: “...... er hann hjartanlega kvaddur af elskaðri eiginkonu, sem þakkar honum hugljúfa samveru, samhug og samstarf fyrir heillir heimilis og barna og annarra ástvina, þakkar umhyggju hans alla og forsjá.” Ólöf langamma   Foreldrar Gísla, afa míns, voru Helgi Indriðason f. í Seljateigi 13.6. 1855 og Ólöf Margrét Helgadóttir f. á Geirólfsstöðum 15.6. 1853. Þau bjuggu í Skógargerði í Fellum frá 1882. Gísli var elstur átta barna þeirra f. 9.2. 1881.   Indriði Gíslason segir svo um Ólöfu, ömmu sína í Skógargerðisbók:  “Ólöf var greind kona og vel að sér til munns og handa. Hún var fróðleikskona mikil, eins og móðir hennar, Margrét á Geirólfsstöðum... Þá var Ólöf vel skáldmælt svo sem hún átti kyn til.”   Af myndum að dæma hefur Ólöf langamma verið fríð og falleg kona og hún var sögð vel að sér til munns og handa og mikil söngkona. Ólöf og Helgi hófu búskap í Skógargerði 1882. Voru þá mikil harðindi og köld ár og miklir erfiðleikar biðu þeirra. En þau komust fram úr því og frændi þeirra, sr. Sigurður Gunnarsson í Ási, seinna í Stykkishólmi, segir svo í bréfi til Helga langafa 1899 og talar um hvernig sé að koma inn í litla bæinn til þeirra: “Eg sé engan Auð þar inni, þó ég leiti með logandi ljósi, enga stórherra né stássmeyjar, en ég sé þar strax bræðurna Kærleik og Frið, og systurnar Reglusemi, Nægjusemi og Sparsemi.” (Skógargerðisbók bls. 138). Það er ýmislegt hægt að læra af ættmennum sínum sem fá svona vitnisburð.   Örlög Ólafar langömmu urðu undarleg. Hún flutti til Reykjavíkur 1913, bjó þar með dætrum sínum og stundaði ýmislegt handverk, t.d. að sauma hatta og hafði það gott. En í júní 1919 varð þessi sveitastúlka austan úr Skriðdal og bóndakona austan úr Fellum fyrir bíl á götu í Reykjavík og dó daginn eftir af sárum sínum. Hún var flutt austur og hvílir í Áskirkjugarði við hlið Helga langafa og hefur orðið fegin að komast þangað.   Læt ég hér lokið löngu spjalli um ömmur mínar og bið þeim allrar blessunar.   Heimildir: Ágústa Valdimarsdóttir Dagný Pálsdóttir Marinó Kristinsson Þóra Þorsteinsdóttir Þórhalla Gísladóttir Niðjatal Valdimars Rögnvaldssonar og Rósu Marenar Þórðardóttur. Tekið saman af Kristínu Óskarsdóttur.                   Eitt og annað um Agnesi og Pál. Indriði Dagnýjarson Gíslason tók saman. Fellamannabók. Ritstjóri Helgi Hallgrímsson. Útg. Fellahreppur 1991. Múlaþing 6. Rit Sögufélags Austurlands 1971. Skógargerðisbók. Indriði Gíslason. Útg. Þjóðsaga hf 1995.    

Ég fæddist á Kálfafellsstað, sonur sr. Jóns Péturssonar prófasts og Þóru Einarsdóttir, síðar formanns verndar. Sr jón faðir minn (f. 1.3 1896 d. 23.1 1973) var sonur sr. Péturs prests á Kálfafellstað (f. 12. 6 1850 d. 28.4 1926) og Helgu Skúladóttir frá Sigríðarstöðum í Ljósavatnsskarði (f. 9.3 1866 d. 17. 7 1953). Foreldrar hennar voru Skúli Kristjánsson og Elísabet jónsdóttir. Er frændgarður hennar stór um Þingeyjarsýslur (Illugastaðarætt).Þóra móðir mín (f. 10.2 1913 d. 14.4 2000) var dóttir Einars Jónssonar (f. 20.4 1885 d. 29.7 1969), Einars Hjörleifssonar prests í Vallanesi (vefaraætt) og Guðbjargar Lísbet Kristjánsdóttir, f í S-Báreyrarsveit 12.11 1887 d. 1.9 1979. Foreldrar hennar voru Kristján Þorsteinsson, Hjallabúð Brimilsvallasókn og Sigurlín Þórðardóttir. Er ættbogi Guðbjargar allstór um Snæfellsnes. 1 Helga amma mín giftist sr.Pétri á Hálsi 1886, en þau fluttust á Kálfafellstað 1892. Amma var húsmóðir á mannmörgu heimili, þótti hjúsæl og sagði vel fyrir um búskap allan, enda Pétur afi lítt hneigður til þess vafsturs, allur í bókum og ættfræði. Þórbergur á Hala minnist hennar lofsamlega í bókum sínum, engin sneið og óf skyrtur sem hún, sagði hana. Amma og afi eignuðust fjögur börn, auk föður míns þær Jóhönnu (gift Helga Hermanni Eiríkssyni), Jarþrúður (gift Sigfúsi M.Jhonsen) og Elísabet(gift Georg Jensen, Hillerod, Danmörku) Fljótlega eftir að pabbi giftist mömmu 1936, afhenti amma tengdadóttir sinni lyklavöldin og flutti suður í hornið hjá Jóhönnu dóttur sinni og Helga Hermanni. Þar dvaldi hún góðu yfirlæti til dauðadags 1953. Foreldrar mínir fluttust suður 1944 þar sem pabbi var kennari við Iðnskólann. Ég á góðar minningar um Helgu ömmu, enda þótt alltaf sé erfiðast að gera sér grein fyrir því sem næst manni er. Hún hafði forstofuherbergi útaf fyrir sig, sat þar jafnan í peysufötum og spann á rokk eftir gömlum vana. Átti jafnan brjóstsykur í kommóðuskúffu og saði mér sögur af æskuárum sínum á Sigríðarstöðum. Ég var sólgin í sögur af mannýgum nautum, sem þar gengu laus. Börn eru alltaf börn. Amma var jafnlynd og hógvær í fasi, fór oft með guðsorð í hálfum hljóðum, fróm í sér og trygg sínu fólki. Hjá henni var gott að sitja, rólegheit yfir öllu. Hún var orðin stirð til gangs, enda hafði hún mátt taka til hendinnni um dagana. Hún var jarðsett í Fossvogskirkjugarði, en ekki við hlið afa eystra, enda samgöngur þangað mjög erfiðar. 2 Guðbjörg amma mín giftist Einari Jónssyni en hann var ráðsmaður og kennari á Hvanneyri hjá Halldóri Vilhjálmssyni. Þau eignuðust níu dætur, þær eldri fæddar á Hvanneyri. Vegna vaxandi ómegðar fluttust þau suður á Skipaskaga þar sem afi vann við plægingar og járnsmíði, fyrst á Krossi (smábýli) síðar byggðu þau sér hús á Akranesi, Esjuberg. Er tímar liðu varð hann vegaverkstjóri, fyrst í Borgarfirði en síðar yfirverkstjóri vegagerðarinnar á Austurlandi. Starfstími hans var á sumrin, en amma var heima með börnin. Auk níu dætra ól hún upp systurson sinn. Það þurfti í mörg horn að líta, en amma var starfskona mikil, enda þótt heilsan væri ekki alltaf upp á það besta. Þrjár dætur urðu prestskonur, enda var oft sagt að Akranes væri helsta útungunarstöð íslenskra prestskvenna! Upp úr stríðslokum fluttust þau amma og afi til Reykjavíkur og bjuggu þar á ýmsum stöðum, síðast á Kjartansgötu 4. Amma var listræn í eðli sínu, flink saumakona sem saumaði á allt sitt fólk. Til er skemmtileg mynd af fimm elstu telpunum í röð, allar í fínum kjólum úr sama efnisstranganum. Hún var gefin fyrir tónlist og liti, og margt af tónlistarfólki er í ætt hennar(t.d Hallbjörg og Steina) hugðarefni, hennar seint og snemma. Siður hennar var að halda kaffiboð 2 dag jóla, þar sem ættingjar fjölmenntu til. Öll barnabörn fengu sömu jólagjöfina ár eftir ár, spil og sokka.Það var ómissandi hluti jólanna. Árin liðu, tíminn er fugl sem flýgur hratt, og fólk dreifðist. Alltaf var samt litið inn til ömmu annað veifið. Hún bjó ein í stórri íbúð eftir lát afa og vildi ekki breyta til, var raunsönn og frumleg í eðli sínu, átti sitt skap og var alltaf hrein og bein. „Ég þríf eitt herbergi á viku, það er mér nóg“ sagði hún mér. Dætur hennar höfðu áhyggjur af henni einni í íbúð, og buðust til að útvega henni konu til aðstoðar. Hún hélt nú ekki ! „Ég á nóg með mig sjálf“ sagði hún, „þó ég fari nú ekki að stjana við einhverja kerlingu“. Svona var hún. Hennar líf var líf í staðfestu og sæmd.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Þjóðminjasafn Íslands – spurningaskrá 121 Frásagnir um Ömmur Ég undirrituð átti tvær ömmur þegar ég man fyrst eftir mér og eina langömmu. Langamma dó svo og ég sá hana aðeins einu sinni. Móðuramma mín bjó langt frá mér og við bara heimsóttum hana x3-4 á ári. En sú amma sem ég ólst upp með er konan sem ég ætla að segja frá hér. Hún hét Ingilaug Teitsdótttir, var fædd þann 4 ágúst, árið 1884 að Grjótá í Fljótshlíð, yngst þriggja systkyna. Foreldrar hennar voru Teitur Ólafsson og Sigurlaug Sveinsdóttir, bændur á Grjótá. Hún varð 104 ára og 360 daga gömul og var jörðuð á afmælisdaginn sinn, þegar hún hefði orðið 105 ára. 4. Ágúst 1989. Þessi kona var fastur punktur í tilveru minni langt fram yfir tvítugsaldurinn. Hún var svo fastur punktur að mér fannst allir krakkar hlytu að eiga svona ömmu sem þau gætu leitað til með allt. Ég fékk að sofa fyrir ofan hana í 4 ár, og það var dásamlegt, sérstaklega eftir að ég eignaðist bróðir, hún kenndi mér að lesa, prjóna, hekla og sagði mér fjöldan allan af sögum. Hún var alltaf að vinna úr ull, fékk ull hjá pabba og fleiri bændum, þvoði hana, hengdi til þerris, tók ofan af, kemdi og spann band sem hún svo prjónaði úr fallega þelbandsvettlinga og á ég ennþá þrenna frá henni sem ég geymi. Einnig átti hún prjónavel sem hún prjónaði á skyrtuboli og síðan nærbuxur á karlmenn. Einnig barnaföt. Þetta sendi hún svo út um allt og fékk peninga fyrir. Á sunnudögum hlustuðum við saman á útvarpsmessuna og sungum sálmana með kórnum í útvarpinu. Hún átti nokkrar vinkonur sem komu í orlof sitt til hennar, Gistu í 3 nætur (orlofsnæturnar) og fóru svo með rútunni heim til sín. Ein var úr Reykjavík og reykti síkarettur og við kölluðum hana gömlu pú, pú. Það reykti enginn á mínu heimili þannig að mér fannst þetta mjög framandi kona. Amma fór í allar messur, en foreldrar mínir voru bæði í kirkjukórnum í sveininni, þannig að það var alveg í lagi að hún kæmi með. Þá fór hún alltaf í peysuföt og spariskóna sína. Mér fannst svo gaman að horfa á hana klæða sig í peysufötin, en stundum fór hún í upphlutinn sinn. Ég lærði þannig fjöldann allan af sálmum og þegar ég svo fór sjálf í kirkjukór, kom sú kunnátta sér vel. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Amma skipti aldrei skapi,var alltaf glöð og það var eins og engin vandmál væru til í hennar lífi. Var bara þarna, og sinnti sínu. Hún skammaði mig aldrei, bara leiðbeindi mér og okkur syskynunum. Hennar skólaganga var ekki löng, byrjaði þannig að börnin lágu á hnjánum við bekkina í Hlíðarendakirkju og skrifuðu á bekkjunum. Svo var byggt þing- og skólahús og þar kláraði amma barnaskólann. Amma var bara 68 ára þegar afi dó, Hann hét Guðjón Jónsson og var 12 árum eldri en hún. þau voru bændur í Tungu í Fljótshlíð frá 1907 til 1942 er foreldrar mínir tóku við búinu. Afi dó 1952 og þá var amma ennþá á besta aldri, Þá tók hún sig til og var hjá konum sem voru að eiga börn eða þurftu af einhverjum ástæðum að vera að heiman tímabundið. Hún tók í hrífu og hjálpaði við heyskapinn, eða passaði okkur systkynin svo mamma gæti farið út á tún. Alltaf vorum við hjá ömmu meðan foreldrar okkar voru við útiverk, Ég get ekki lýst þessu öðruvísi en að hún var bara klettur sem við gátum alltaf leitað til. Hún hvatti okkur til að fara í framhaldsnám sem við gerðum bæði. Hún var kannski ekki mikil kvenréttindakona, enda af gamla, gamla skólanum. En hún hélt altaf hátíðlegan daginn sem íslenskar konur fengu kosningarétt, og var stolt af. Hún keypti kvennablaðið Hín, og var mikill aðdáandi Bríetar Bjarnhéðinsdóttur. Einnig átti amma vefstól, í honum óf hún ábreiður á dívana og rúm. Hún keypti garn (ekki veit ég hvar) og litaði og eftir hana á ég tvær ábreiður með salunsvefnaði. Geymi þær og held mikið upp á. Hún óf fyrir fólk á næstu bæjum og seldi. Það var mikil kúnst að setja upp í vefstólinn, og hjálpaði mamma henni við það. Að draga í höföldin fannst mér líkast göldrum, en allt kom þetta vel út þegar hún steig á fótasköptin og renndi skittunum í skilið. . Mér fannst amma stundum "ofurhetja" eins og krakkar segja í dag. Svo fór að halla undan þegar hún var svona 94-5 ára. Hún fór að gleyma og rugla eins og gengur og endaði svo á Ljósheimum á Selfossi þar sem hún dvaldist síðustu árin. Ég man aldrei eftir að amma væri veik, en einu sinni fótbrotnaði hún er hún var að fara á milli bæja í hálku. Tók því bara eins og hverju öðru og ekki orð um það meira.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín hét Guðrún og bjó í Kópavoginum. Ég heiti í höfuðið á henni og móður hennar, þ.e. ömmu mömmu minnar. Amma keyrði ekki bíl og var alvöru húsmóðir, heima hjá henni var alltaf allt spikk og span, stundum fannst mér hún gera fátt annað en að þrífa. Eldhúsið hennar var ferskjubleikt. Hún bakaði vöfflur og átti skúffur sem innihéldu hveiti og sykur sem hún helti beint ofan í þær og geymdi það þannig. Ég mátti stundum leika mér að moka í skúffunum með mæliskeiðunum hennar, hveitið var mun skemmtilegra og meðfærilegra en sykurinn. Amma mín var flámælt enda frá Austfjörðum, hún blótaði alveg svakalega mikið og ég ætti helst ekkert að vera að tala um það ef hún fengi að ráða, mér finnst það bara svo fyndið. Að fara með mömmu og ömmu í Kringluna var alveg best í heimi, amma vildi alltaf kaupa á mig jólakjól, það var alltaf gaman. Alltaf þegar mamma var lengi í símanum (grænn skífusími með krullaðri snúru) þá vissi maður að það væri amma sem var hinum megin á línunni. Hún safnaði alltaf klinki í poka og gaf mér og bróður mínum. Hún og afi áttu alltaf prinspolo í skápnum og ís í frystinum. Amma var með græna fingur og ræktaði garðinn sinn og sérstaklega rósir, bóndarósin hennar er í dag ennþá í garðinum hans pabba. Amma var afskaplega góð kona en gat líka verið hvöss og hörð af sér, en það vissi ég bara afþví ég sá hana vera það við aðra, hún var mér alltaf virkilega góð og ljúf. Mamma reyndar notaði hana stundum sem grýlu "hvað myndi amma þín segja ef hún vissi af þessu?" Amma lét mig líka lofa sér oft og mörgum sinnum að aldrei reykja, sem betur fer virkaði þetta hjá henni. Hún var líka rosalega flink hannyrðakona, var alltaf að sauma út, aðallega krosssaum, svo mörg meistarastykki. Mögnuð kona hún amma, það sem hún áorkaði í lífinu. Mikið sakna ég tvíeykisins ömmu og mömmu. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð? Kópavogur 1980-2000.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Æskuheimili mitt var í húsi ömmu minnar , Steinunnar Briem, en eðlilegra þótti að skrá hana eiganda, vegna lélegrar heilsu afa míns, Vilhjálms Briem. Afi var prestur. Hann fékk berkla skömmu eftir að þau giftu sig, og hófu búskap í Goðdölum í Skagafirði. Amma kom drengjunum fyrir hjá ættingjum og sigldi til Kaupmannahafnar með afa, þar sem hann lagðist inn á berklahæli, en sjálf notaði hún tímann til að alfa sér menntunar til að geta séð fyrir börnunum. Afi náði sér, og tók við prestskap á ný á Stað á Ölduhrygg þar sem dæturnar fæddust. Pétur Pálmason, faðir ömmu var þeirrar skoðunar að mennta þyrfti dæturnar, strákarnir ættu auðveldara með að spjara sig. Í ljós kom að afi hafði ekki heilsu til að gegna prestsembætti í sveit, þar sem fólk þurfti helzt á presti að halda í foráttu veðrum og ófærð. Þau flutti til Reykjavíkur, afi hóf störf í Landsbankanum, en amma setti á stofn verzlun og tók til sín stúlkur til að kenna þeim kvenlegar dyggðir. 22 ára giftist ég verkfræðinema, sem mátti hafa sig allan við að sinna náminu, þannig að ég fór að venja komur mínar til ömmu, því ég hafði einnig fengið til umráða litla íbúð í húsinu. Hún sagði mér frá yndislegri æsku sinni í Skagafirðinum, þar sem sólin skein i heiði og féð gekk sjálfala. Hún var fædd 1870 og samkvæmt veðurskýrslum og annálum gengu þá yfir mikil harðindi, hafís og ísþoka á láglendinu. En upp í fjallinu þar sem þau bjuggu í Valadal var veðrið miklu betra, sagði mér Eggert sonur hennar síðar. Hún minntist þess að hafa verið mjög hrædd við Bólu-Hjálmar, sem var setztur að vestan vatna, og frábitin samveru við annað fólk. Amma var fermd í Víðimýrarkirkju, sem enn stendur. Þar er leiði foreldra hennar fyrir kirkjudyrum og snýr legsteinninn öfugt við aðra steina í garðinum. Ég man lítið eftir ömmu meðan hún var ennþá kvenskörungur, hún var samt mikið í garðinum, gróðursetti tré og berjarunna og ræktaði grænmeti. Smám saman tóku dætur hennar við þessum störfum, og hún hætti að sjóða niður og heilu skrokkana, sulta og safta. Hún var orðin níræð, þegar ég hafði vit á því að rekja úr henni garnirnar í stað þess að hanga yfir eiginmanninum, sem las og las og las og las. Amma skildi ekkert í því hvers vegna ég var að vinna allan daginn utan heimilisins, hennni fannst ég eiga að "hugsa um manninn minn". Ég sagði henni sem satt var að það væri varla dagsverk, matur í hádeginu og á kvöldin. Púnktur, Þá rifjaði hún upp fyrstu búskapardaga sína. Þau komu ungu hjónin í Goðdali og áttu sér einskis ills von. En bæjarhúsin reyndust að falli komin, baðstofan með moldargólfi, ólyktin yfirgengileg, niðursetningar (geðfatlaðir, þroskahamlaðir etc.) innan um vinnufólkið, sennilega tvímennt í öllum rúmum. Innst var afþyljað kames, athvarf fyrir þau hjónin. Og hvað gerði hún amma mín?? Hún lét bera allt út úr baðstofunni, bera grænsápu á alla fleti, skúra og skrubba, baða allan mannskapinn og aflúsa, þvo hvert pút og plagg, Bera hey úr hlöðunni inn í bælin, og búa um með einhverjum nothæfum tuskum, eftir að hafa farið hamförum í þvottum og saumaskap. Heimilismenn vissu ekki hvaðan á þá stóð veðrið. Það var bölvað og ragnað - aldrei hafði fólkið orðið fyrir öðrum eins yfirgangi. Og hvað?? spurði ég. Jú, ég gaf fólkinu vel að borða, bjó til góðan mat, og skammtaði drjúgt. Já, mér fyrirgafst á endanum, sagði amma og brosti. Og hvernig í ósköpunum gat hún skammtað betur en fyrirrennari hennar, ekki áttu þau brúðhjónin grænan túskilding. Það leystist bara....sagði amma. Sjálf held ég að fjölskylda hennar hafi komið til hjálpar, og gengizt í ábyrgð fyrir skuldum hjá kaupmönnum á Króknum. Þeim hjónum búnaðist vel í Goðdölum, en þurftu að fara þaðan vegna veikinda afa. Búskapurinn á Staðastað var umsvifamikill, og þann stað lögðu þau bæði ást við. Og safnaðarbörn héldu tryggð við þau og litu inn hjá þeim eftir að þau fluttu til Reykjavíkur. Bækur Þórbergs um séra Árna vöktu mikla angist og sára reiði á Snæfellsnesi, þannig að afi hélt áfram að vera sálusorgari alla æfi, þótt hann þyrfti að hverfa frá prestskap á Nesinu. Afi sagði Þórberg hafa afflutt og misskilið gamansemi séra Árna, en þeir prestarnir voru vildarvinir. Meðan afi var að ná sér af berklunum kom sér vel fyrir að amma gat séð fyrir heimilinu. Auk þess að reka saumastofu, kenndi hún ungum stúlkum að spila á orgel og gítar. Amma hélt heimili fram undir nírætt, en þegar hún var hún orðin næstum blind, fékk hún ráðskonu, sem annaðist þau hjónin af stakri prýði og elskusemi. Þegar Sjúkrasamlag Reykjavíkur var stofnað, voru þau af og amma orðin og gömul og lasburða til að fá inngöngu, en urðu bæði níræð, sem var mjög hár aldur á þeim tíma. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Steinunn Pétursdóttir f.10.3.1870 - d. 1.6.1962 í Valadal, Seyluhreppi, Skag. Giftist Vilhjálmi Briem 19.4.1894. Amma uppi á lofti var blíð og brosandi, í hennar augum vorum við barnabörnin fullkomin. Við systkinin fórum á hverjum einasta degi upp á loft að hitta ömmu og afa, en þau komu aldrei til okkar nema í afmæli og á jólum. Þó man ég eftir að þeim hafi verið falið að hafa auga með okkur systkinunum , þegar foreldrarnir fóru út að kvöldi, en við vorum frekar þæg held ég, og það reyndi ekki þau í gæzlustörfum. Ég harma það að hafa ekki kynnzt þeim hjónum meðan þau voru upp á sitt bezta, framtakssamir búhöldar, sem stóðu fyrir nýmælum í landbúnaði. Afi lét bændur á krikjuförðum slétta túnin, gegn afslætti á afgjaldi. Þau tóku að sér að ala upp þrjú börn auk sinna eigin þriggja barna, það síðasta eftir drepsóttina 1918, þá tæplega fimmtug. Jafnrétti?? Strákarnir fóru báðir í sérnám í útlöndum, annar í vélfræði, hinn í tónlist. Mamma var send í Verzlunarskólann, þótt hana langaði í menntaskóla, en verzlunarnám þótti praktískara. Systirin hafði kennarapróf í teikningu frá Kaupmannahöfn. Drengur, sem þau fóstruðu, var alla tíð með annann fótinn hjá móður sinni, fékk ágæta mentun bæði hér heima og erlendis. Yngsta barnið lézt 18 ára. Hlutverk: Afi kenndi okkur að spila á spil, og það var daglega erindið við hann, auk þess sem hann yddaði blýantana og reyndi að segja okkur til í stærðfræði. Hann fór stundum með gamlan kveðskap, (það á að taka strákaling og sting´onum í kolabing... og ég varð skíthrædd við kolabinginn í kjallaranum) Amma átti stundum konfekt, og kenndi okkur að bíta molana í sundur og láta þá renna á tungunni, ekki bara gleypa molana í æsingi. Hún spilaði á gítar og söng, en ég man ekki hvort hún kenndi okkur söngva. Tel það þó víst. Amma kenndi mér að búa til mat, og vaska upp, og sagði mér til um hvernig ætti að ryksuga. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð? 1944 - 1962.

Þegar ég er beðinn að skrifa um ömmu mína, hreinlega neita ég að gera upp á milli þeirra kvenna sem hafa trúlega gert mig að mannréttinda frík með ofboðs tilfinningu fyrir því að við skulum ekki hafa kvenna meirihluta á Alþingi og í sveitastjórnum. Ástæðan er ekki bara sú að konur eru augljóslega lausar við hanalæti og þar með líklegri til að grunda alla hluti betur, heldur beinlínis vegna þess að líkurnar til að við fáum gáfulegri ákvarðanir þar sem þekking er til staðar eru meiri. Ef við horfum svo til þess sem verið er að fást við í sveitastjórnum og á þingi er morgunljóst að það eru meiri líkur til að rekast á þekkingu á hlutunum meðal kvenna eins og verkaskiptingu kynjanna er háttað í dag.   Eftirmáli:   Hún hét Guðrún Vigfúsdóttir  fædd 15. okt. 1861 og lét teljarana í manntalinu í nóvember 1901 skrifa í dálkinn hvaðan komið í sóknina, „úr Lærðaskólanum“. Þetta voru þögul mótmæli við meðferð stúlkna í menntamálum. Hún kom úr eldhúsinu. „Um menntun Úthlíðar-systkina segir hún: „að systurnar hafi verið læsar en ekki skrifandi, verið vel að sér í höndunum. Bræðurnir kunnu hinsvegar að skrifa. Öll voru þau systkinin vel gefin og myndarleg.“ Þetta er úr Sagnaþáttum Vigfúsar Kristjánssonar sonar hennar sem í tómstundum á efri árum tók þá saman og gaf út, þrjú hefti. Móðir Guðrúnar, Auðbjörg var ein systranna fædd 1826-. Systkinin 12 að tölu fædd  frá 1822 til 1838-.   Það þarf ekki einu sinni heilt umslag að hætti ömmu minnar Margrétar til að reikna sig fram til þess sem verður með fjölgun fólks í heiminum, ekki heldur flutning þess undan hremmingum, fyrirséðum af loftslagsáhrifum og hæpnum friði. Það verður bakkað yfir börn, sum fá súkkulaði önnur kakó, sum fá að læra að lesa en kannski ekki öll að skrifa. En ef Þau ná að skrifa verðum við að vona að það verði lesið og ekki síst milli línanna áður en felldir eru dómar. Sú var fortakslaust ósk ammanna minna um það er lauk.   Eitt veit ég að þær áttu sameiginlegt og sneri að mér. Þær sögðu mér ekki allt en alltaf satt, alltaf. Því gat ég þegar forsjónin hafði fært mér afastrák og hann var orðinn stálpaður og farinn að efa sannleiksgildi fullyrðinga afans, minnt hann á að ég hefi ekki einu sinni skrökvað að honum með jólasveininn. Blessaðar veri ömmur mínar.

Föðuramma mín var Guðrún Brynjólfsdóttir f.3 mai 1864 á Sóleyjarbakka í Hrunamannahreppi. Hún giftist Guðmundi Ísakssyni þau bjuggu fyrst í Hólakoti en fluttu svo að Núpstúni og hún lést þar 6. Janúar 1939. Eiginmaður hennar varð blindur og hún stóð fyrir búi föður míns og man ég eftir henni en þó ekki útför hennar. Síðustu tíma sína var hún oft með mikil óþægindi var oft sóttur læknir sem var í Laugarási í Biskupstungum. Fór hann á báti yfir Hvítá. Kom sér þá vel að hestar voru sæmilegir. Hún kenndi mér -Nú er ég klæddur og kominn á ról. Móðuramma mín var Guðríður Erlingsdóttir f. 12 september 1861 en lést 31. mars 1936. Ég er fæddur 1931 og get þvi ekki munað eftir henni. Hún bjó í Fjalli á Skeiðum en síðast á Galtarstöðum í Flóahreppi. Ég veit ekki hvort ég sá hana.

Alþýðukonan Lína Dalrós Gísladóttir.   Á 110 ára árstíð ömmu minnar Línu Dalrósar langar mig til að segja frá lífshlaupi hennar í stuttu máli. Að hluta til er frásögnin upp úr bókinni Bernskudagar eftir son hennar og móðurbróður minn Óskar Jóhannsson, kaupmann sem kom út um síðustu jól. Amma fæddist í Tröð í Bolungarvík og voru foreldrar hennar Elísabet Guðmundsdóttir, sem fædd var í Skálavík,  og Gísli „skáldi“Jónsson sem  var fæddur að Tindi í Miðdal í Strandasýslu. Gísli var vinnumaður í Tröð þegar þetta var og  Elísabet vinnukona á sama bæ. Þann 22. september 1904 fæddist þeim dóttir, og þar sem þau höfðu bæði eignast börn áður og voru vinnuhjú var Línu komið í fóstur til frænda Elísabetar, Guðmundar á Geirastöðum í Syðridal eins og títt var í þá daga þegar kjörin voru kröpp og reynt að koma börnum fyrir þar sem nóg var að bíta brenna.  Þar var hún alin upp. Hún hafði lítið af foreldrum sínum að segja og þeim systkinum sem síðar fæddust þrátt fyrir að þetta væri ekki löng vegalengd rétt um 3 kílómetrar en samgöngur öllu erfiðari í þá daga. Gísli sagði þó að hún væri rósin hans í dalnum og  því var hún  skírð Lína Dalrós. Gísli var skáld og orti þetta ljóð um Línu Dalrós dóttur sína: Fríðikala faldalín Flestir tala um gæði þín Fjors um bala bjarta skín Blessuð dalarósin mín   Frjáls um stundir fallvaltar Fagurt sprundið athugar Komið undir ollu er þar Að ná fundi guðssonar   Í orðum prúð þá á þér skín Unaðsskrúði faldalín Á guð trúðu elskan mín Undirbúðu sálu þín   Hitadija hrundin fín Hirtu hlýju ráð til þín Hróðrargíja heftist mín Hér er nýársgjöfin mín.   Elísabet og Gísli eignuðust fimm börn í viðbót og var ein dóttir þeirra Sveinfríður sem var móðir Hávarðar Olgeirssonar heitins, sem bjó alla sína tíð hér í Bolungarvík og sjálfsagt margir þekktu, en Sveinfríður lést rúmlega tvítug. Amma þurfti að vinna mikið sem barn og vakti fljótt athygli fyrir einstakan dugnað þrátt fyrir að vera grönn og smávaxin. Hluta úr tveimur vetrum var hún í barnaskólanum í Bolungarvík og hélt þá til hjá vinafólki  Geirastaðahjónanna, en foreldrar hennar höfðu ekki aðstæður til að hýsa hana. Amma mín og afi Jóhann Sigurðsson sem var frá Vonarholti í Arnkötludal,  kynntust þegar afi var að verða þrítugur og amma rétt að verða sautján ára. Afi hafði komið ásamt fleiri mönnum í atvinnuleit  til Bolungarvíkur  frostaveturinn mikla  1918 þegar lá við hungursneið í landinu. Þeir komu  gangandi  yfir Djúpið  úr Strandasýslunni  en innri hluti Ísafjarðardjúps var  ísi lagður. Jóhann var harðduglegur vinnugarpur og þúsundþjalasmiður og eftirsóttur til starfa af samtímamönnum sínum. En hafði líka létta lund og felldu þau fljótt hugi saman. Í mars 1922 eignuðust afi og amma svo fyrsta barnið og var hún skírð  Guðmunda Sigríður.  Hún var eina barn ömmu sem bjó alltaf hér fyrir vestan, og er hún amma Sigríðar Ingu sem býr hér í Bolungarvík. Fljótlega keypti afi  lítið hús , sem áður var verbúð, á fjörukambinum nokkru utan við Brimbrjótinn sem nú heitir Hafnargata þar sem frystihúsið stendur nú. Eftir að hann hafði lagfært húsið og stækkað fluttu þau með dóttur sína þangað. Húsið var um 36 fermetrar að stærð með risi  sem var um það bil eins metra hátt. Í hjalli sem þau höfðu við húsið var matvarningur sem afi sá um að selja en hann og vinur hans Sakarías á Gili stofnuðu til viðskiptasambands á milli sjómanna í Bolungarvík og vænda á Ströndum. Seldu þeir kæfubelgi og hnoðmör fyrir bændur norðan af Ströndum í skiptum fyrir herta þorskhausa og harðfisk. Árið 1930 voru þau búin að eignast 7 börn en þau misstu eitt þeirra Guðbjörgu Kristínu sem lést vöggudauða. Það kom síðan önnur Guðbjörg síðar sem er móðir mín. Í þessu húsi áttu þau og síðan síðari maður ömmu Línu öll sín börn 11 að tölu. Haustið 1931 veiktist afi og var rúmfastur heima í tæpt ár.  Hann lést svo í ágúst 1932 og þá var amma orðin ekkja, 27 ára gömul með 6 börn á aldrinum eins til tíu ára.   Þegar þetta var hafði afi fasta vinnu við lifrarbræðslu Einars Guðfinnssonar, en þegar hann  var orðinn veikur gekk amma inn í hans starf til að sjá heimilinu farborða og vann í bræðslunni. Þá var ekki fyrir að fara almannatryggingum eins og í því velferðarkerfi sem við búum nú við. Lína amma kom með pappírana heim á kvöldin og afi færði inn í bækurnar á meðan hann gat en svo kom að því að hann hafði ekki lengur þrek til þess um og sá hún þá um skráninguna, móttöku, flokkun, og söltun á hrognum. Þetta gerði hún þó að hún væri á þessum tíma sjálf heilsulítil og hefði þurft á læknishjálp á halda. Einar Guðfinnsson greiddi afa full laun allan þann tíma sem kom sér vel þrátt fyrir að amma sinnti starfi hans.  Í ævisögu sinni,  lýsti hann Línu Dalrós meðal sinna allra bestu starfsmanna um dagana og segir Bolvíkinga stolta af að hafa átt eina lifrarbræðslumanninn í pilsi á Íslandi. Amma vann úti alla tíð í Fiskverkun Einars Guðfinnssonar og starfaði við fiskvinnluna allt þar til hún var um 75 ára gömul þegar hún þurfti að hætta vegna veikinda. Læknirinn sem hafði hugsað um afa í veikindum hans flutti til Siglufjarðar um þetta leyti. Einu sinni á ári í tíu ár fékk amma reikninginn fyrir læknisþjónustunni,  en hún gat aldrei borgað. Þetta er ábyggilega eini reikningurinn sem Lína Dalrós borgaði ekki um dagana enda var hún útsjónarsöm og fór vel með og gerði allt til að standa sig við að framfleyta fjölskyldunni eins vel og henn var fært. Amma lagði mikla áherslu á að hafa börnin hjá sér. Hreppsnefndin sá að það yrði útgjaldaminna fyrir hreppinn að hjálpa henni með úttekt í verslun, ef með þyrfti, frekar en að borga með  einhverju af börnunum hjá vandalausum,  sem oftast var eina ráðið þegar svona var komið.  Þegar amma neyddist til að biðja hreppinn um eitthvað matarkyns skrifaði hún á blað þær vörur sem hún þurfti að fá, og Guðmunda fór með það á hreppsskrifstofuna. Þar var það bókað og gefið leyfi fyrir úttekt. Svo var farið með blaðið í búðina og vörurnar afgreiddar. Einnig var fólkið í Bolungarvík sérstaklega vingjarnlegt við fjölskylduna. Þegar bátarnir komu af sjónum og krakkarnir fóru niður á Brjót, og spurðu einhvern sjómanninn hvort hann gæti gefið ömmu í soðið var það undantekningarlaust gert með glöðu geði. Oftar en ekki var valinn feitur steinbítur eða væn ýsa. Svona lögðust allir á eitt til að enginn færi sársvangur til svefns og samhugur hjá bæjarbúum og vil ég hér með þakka fyrir þá velvild sem amma naut hjá Bolvíkingum. Sóknarpresturinn, séra Páll Sigurðsson var ekki í Bolungarvík þegar afi dó og þegar hann kom ,spurði hann ömmu hvernig hún tæki þessari breytingu, að vera orðin ein með börnin. „Hvernig ég tek því?“ hafði hún sagt.“Auðvitað tek ég því eins og hverju öðru sem mér er ætlað að ráða fram úr og reyni að standa mig í því eftir bestu getu , eða er okkur ekki  kennt það?“   Á þessu sést að hún hafði mikinn skapstyrk og barðist fyrir framfærslu fjölskyldu sinnar með margvíslegum hætti. Hún var mjög trúuð og kirkjurækin og sótti messu á hverjum sunnudegi á upphlutnum sínum. Held ég að það hafi hjálpað henni  í gegnum erfiðleikana að eiga almættið að þegar að kreppti. Með mikilli útsjónarsemi, sparnaði og agaðri stjórnun tókst henni að halda fjölskyldunni saman til að byrja með. Síðar fór móðir mín, Guðbjörg á sjöunda ári í fóstur til Guðrúnar föðursystur sinnar í Reykjavík sem rak matsölu fyrir kostgangara heima hjá sér en hún var ógift og bauðst til að taka hana í fóstur. Hún tók einnig Óskar að sér þegar hann var um fermingu og þegar Jóhann Líndal sem síðar varð rafveitustjóri hér í Bolungarvík fór til náms í Iðnskólann í Reykjavík hélt hún honum einnig heimili.  Gísli næstelsta barnið var hinsvegar komið fyrir í fóstur á Hóli hér í Bolungarvík. Það er ef til vill merki um skapfestu ömmu að þegar Gísla var kennt barn um 16 ára aldur eftir að hafa verið vinnumaður í Æðey í skamma tíð sendi bóndinn bréf til ömmu og sagði að Gísla væri kennt barn og því þyrfti hann að vera áfram í Æðey sem vinnumaður hjá sér því hann yrði að vinna fyrir barninu. Sendi amma þá bréf til baka og sagðist mundi taka barnið í fóstur því hún vildi ekki binda son sinn þar til langframa. Úr þessu varð þó ekki og ól bóndinn þessa stúlku upp sjálfur. Seinna meir var það hinsvegar hún sem tók ættmenni í fóstur um lengri eða skemmri tíma. Mörg ömmubörnin sá hún um á sumrin og mér var komið í fóstur til hennar, en fjölskylda mín bjó í Reykjavík, um fjögurra ára aldur í eitt og hálft ár í kjölfarið á veikindum föður míns en við vorum þá orðin fimm systkinin sem áttu þó eftir verða tíu og bjó ég hjá Línu og Jóni þar til ég hóf skólagöngu í Ísaksskóla um sex ára aldur. Amma var mér afar kær þó að ég mun takmarkað frá þessum tíma en ég átti eftir að rifja betur upp okkar tengsl er ég kom svo vestur í húsmæðraskólann. Þá tengdumst við miklum böndum og höfðum mikil samskipti. Þá var hún nýlega flutt á skólastíginn sem stendur á horni Skólastígs og Völusteinsstrætis. Þar fann maður strax hvað var góður andi í húsinu og alltaf tekið vel á móti manni með bakkelsi og súkkulaði. Það hús var ekki miklu stærra en húsið á Hafnargötunni, sjálft húsið á tveimur hæðum var rétt um 36 fermetrar en viðbyggingin á milli 20 – 30 fermetrar. Amma var einstaklega dugleg húsmóðir, síbakandi, takandi slátur eins og títt var og aðstoðaði aðra við sláturgerð og fleira. Amma var vel lesin þó ekki hafi hún notið langrar skólagöngu og þar sem hún var mjög minnug og hafði góða frásagnar gáfu var gaman að vera í návistum við hana og heyra sögur en aldrei minnist ég þess að hún hafi sagt nokkuð neikvætt um nokkurn mann. Hún var líka afar barngóð svo að börnin hændust mjög að henni. Amma bað aldrei um hjálp og vildi gera hlutina sjálf. Það var helst að hún þæði hjálp þegar hún var orðin mjög fullorðin í garðinum en það varð að vera að okkar frumkvæði því hún fór ekki bónarveg að neinum.   Amma  var góðum gáfum gædd, stálminnug, og hélt andlegri reisn sinni fram til síðustu stundar. Hún var kappsöm í störfum  og afar ósérhlífin, kvik í hreyfingum og létt á fæti. Henni þótti gaman að dansa, var skyldurækin og samviskusöm heil og hreinskiptin. Hún hafði líka afar gaman af tónlist og var til grammafónn sem mamma mín minnist þegar hún kom á unglingsárunum vestur til að heimsækja mömmu sína. Amma kunni ógrynni af ljóðum og fór gjarnan með ljóð fyrir börnin og söng fyrir þau. Hún var einnig mjög jákvæð og sá alltaf björtu hliðarnar á öllum málum þó svo að erfiðleikarnir væru miklir. Þetta lundafar hennar laðaði samferðamenn hennar að henni fyrir glaðværð og jákvæðni. Það voru margir Bolvíkingarnir sem kölluðu hana ömmu þrátt fyrir að hún hefði engin fjölskyldutengsl við þá enda var hún bæði vingjarnleg og hjálpsöm við þá sem yngri voru og liðsinnti þeim. Þegar við niðjar hennar og ættmenni hittum Bolvíkinga sem voru samferðamenn Línu um einhver tímabil ævinnar finnum við vel fyrir hversu mikillar virðingar og vinsælda hún naut. Afmælisdaga allra sinna afkomenda hafði Lína amma á hreinu og daglangt sat hún við prjóna og sauma og færði tugum afkomenda sinna í fjórða og fimmta ættlið gjafir,  sem hún hafði unnið sjálf. Og ekki má gleyma  görðunum  við húsin sem hún bjó í  við Hafnargötu og Skólastíg sem alltaf báru þess merki að vel  var hugsað um en hún hafði unun af garðyrkju og blómarækt ásamt handavinnu. Amma Lína var félagslynd og naut þess að vera innan um fólk. Hún var mjög virk í félagsmálum bæði í slysavarnarfélaginu og kvenfélaginu og var m.a.heiðursfélagi í kvenfélaginu Brautinni.   Seinni maður Línu var Jón Ásgeir Jónsson sjómaður og eignaðist hún með honum 4 börn. Jón lést árið 1996 en amma lést 14. desember 1997 þá 93 ára að aldri.  Amma mun hafa verið sú kona á Íslandi sem eignaðist hvað mestan fjölda afkomenda í lifandi lífi en þeir voru 240 þegar hún lést en munu vera orðnir um 370 í dag. Í júlílok í sumar munum við  afkomendur Línu Dalrósar koma saman enn á ný í Bolungarvík og minnast þessarar formóður okkar sem er og verður okkur fyrirmynd um dugnað, þrautsegju og bjartsýni á 110 ára árstíð hennar. Lína Dalrós var alþýðukona sem ólst upp við kröpp kjör hér í Víkinni sem henni var svo kær. Þessi kvika kona sem alltaf var að, skilur eftir sig ævistarf sem margir mega þakka. Takk fyrir og til hamingju með Þuríðardaginn.  Frásögn þessi var sett saman í tilefni af Þuríðardegi, sem haldinn var í Bolungarvík 27.5.2014, þar sem Línu Dalrósar var minnst sem eftirminnilegrar persónu. (Sjá í VIKARI.is )  Kveðja (..1..)

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég er í þeirri stöðu að muna ekkert eftir ömmum mínum. Föðuramma mín dó 7 árum áður en ég fæddist og að auki ólst pabbi ekki upp hjá henni, svo að þær upplýsingar sem ég fékk frá honum voru takmarkaðar. Hann kynntist móður sinni ekki fyrr en hann var orðinn fulltíða maður. Móðuramma mín dó þegar ég var á öðru ári. Ég hlýt að hafa séð hana, en við bjuggm ekki saman. Hins vegar ólst mamma upp hjá foreldrum sínum og gat því betur sagt mér frá heldur en pabbi. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Föðuramma mín hét Pálína Einarsdóttir. Hún fæddist í Haukadal á Rangárvöllum 27. mars 1866. Haukadalur tilheyrir Skarðssókn á Landi, því að sóknarmörk og hreppamörk fara ekki saman þarna. Bærinn er einn þriggja sem eru nær Heklu en aðrir, Það eru Næfurholt, Selsund og Haukadalur. Foreldrar hennar voru ógift vinnuhjú í Haukadal, þau Einar Gíslason og Kristgerður Jónsdóttir. Þau eignuðust tvö önnur börn á næstu árum en þau dóu bæði. Amma var eina barnið þeirra sem komst upp. Þau bjuggu aldrei saman en voru vinnufólk, stundum á sama bænum en stundum ekki. Amma var alltaf hjá föður sínum, því að Kristgerður missti heilsuna snemma og var eftir það niðursetningur á ýmsum bæjum á Rangárvöllum til dauðadags 1910. Einar var vinnumaður á Rangárvöllum og hafði Pálínu alltaf hjá sér. Hann eignaðist fleiri börn með öðrum konum og gifti sig að lokum þegar Pálína var 14 ára. Þau hjónin hófu búskap í Hausthúsum í Leiru í Rosmhvalaneshreppi hinum forna. Hausthús voru hjáleigukot frá Gufuskálum. Þar eignuðust þau dóttur og fór amma þá til pabba síns og hefur trúlega verið barnfóstra systur sinnar nýfæddrar. Þau fluttust frá Hausthúsum að Lykkju í Garði, sem einnig var hjáleigukot, en amma varð þá vinnukona í Gerðum í Garði. Árið 1886 fluttust þau öll þaðan. Langafi Einar gerðist bóndi austur í Skálholtssókn en amma fór sem vinnukona á æskuslóðir sínar. Hún eignaðist fyrsta barnið 1892 með Jónasi Tjörvasyni frá Efrahvoli, afa mínum. Það var elsti bróðir pabba míns og hét Einar. Þau Jónas og Pálína bjuggu ekki saman frekar en foreldrar hennar og voru vinnuhjú á ýmsum bæjum. Pabbi, Ingvar Gísli Jónasson, fæddist svo 1895 í Litlagerði í Hvolhreppi þar sem þau voru vinnuhjú. Þau réðu ekkert við að hafa tvö börn, svo að hann var settur í fóstur einnar eða tveggja vikna gamall. Árið 1901 voru þau bæði komin til Vestmannaeyja, þar sem amma bjó næstu 40 árin eða svo. Þau Pálína og Jónas voru á sama bæ, Heiði í Vestmannaeyjum. Samband þeirra hélt ekki og innan fárra ára var afi fluttur frá Vesmannaeyjum til Seyðisfjarðar, gifti sig þar og bjó þar alla ævi síðan. Pálína tók upp sambúð við fráskilinn mann en giftist aldrei. Hann hét Ingimundur. Þau eignuðust 3 syni, Pálma, Þórarin og Enok. Þórarinn dó á fyrsta ári en hinir lifðu. Þau bjuggu um skeið á Vilborgarstöðum í Vinnumennsku en fluttust svo í húsið Nöjsomhed, sem var sögufrægt hús í Vestmannaeyjum þó að það héldi hvorki vatni né vindi. Þar bjuggu þau 1908 til 1911, en þá var það rifið. Þau fluttust þaðan í hús sem hét Gata og voru við það kennd. Amma mun hafa verið allnokkuð trúuð. Hún gerðist aðventisti og var ein af 32 sem stofnuðu Aðventistasöfnuðinn í Vestmannaeyjum 1924. Tengdadóttir hennar (sambýliskona Pálma) var einnig í þeim hópi. Einar (elsti sonur ömmu) dó 1922 og er ekki ljóst hvað varð honum að aldurtila, þrítugum manninum. Næsta ár dó maður hennar, Ingimundur. Þeir höfðu báðir verið sjómenn. Pálína bjó eftir það í Götu (Herjólfsgötu 12) ásamt Pálma syni sínum og Sveinfríði konu hans. Enok (yngsti sonur Pálínu) fluttist til Reykjavíkur og bjó þar. Eitthvað nálægt 1920 fór pabbi að stunda sjóinn frá Vestmannaeyjum. Hann var til heimilis í Lambhaga á Rangárvöllum og var skráður vinnumaður þar. Hann kynntist þá fyrst móður sinni og Ingimundi manni hennar þegar hann fór fyrst á vertíð í Eyjum. Pabbi sagði mér að Ingimundur hefði sjálfur sagt sér að hann væri sonur Kohls fyrrverandi sýslumanns í Vestmannaeyjum. Því er staðfastlega trúað í ættinni að svo hafi verið og er margt sem bendir til að það sé einmitt rétt. Amma og allt hennar skyldulið fluttist til Reykjavíkur um 1940. Amma settist að á Undralandi við Suðurlandsbraut/Laugaveg og bjó þar til dauðadags 14. júlí 1942. Hún var jarðsett í Fossvogskirkjugarði. Móðuramma mín hét Ólína Kristín Óladóttir, ævinlega kölluð Kristín, Stína. Hún fæddist á Skarði í Skötufirði í Ísafjarðarsýslu 26. ágúst 1881. Foreldrar hennar voru vinnuhjú þar, Óli Kristján Ólafsson og Anna Stefanía Sigurðardóttir. Óli var vinnumaður hér og hvar og eignaðist fleiri börn en Anna var áfram á Skarði. Þar bjó bóndinn og sjómaðurinn Marías Narfason. Þau felldu saman hugi hann og Anna og voru heitbundin. Þau eignuðust dreng þann 4. september 1883. Anna dó sama dag. Drengurinn var skírður Sigurður Anders og dó hann 5 daga gamall. Þau mæðginin voru jarðsett saman í Ögri. Amma varð því móðurlaus 2 ára gömul. Marías tók hana að sér og ólst hún upp á Skarði. Hann hafði ráðskonu eða bústýru sem hét Konkordía og kallaði Kristín hana mömmu og þekkti enga aðra mömmu. Stína amma giftist afa, Magnúsi Hannibalssyni frá Tungu í Dalamynni og hófu þau búskap í Hattardalskoti í Álftafirði. Þar fæddust öll börn þeirra nema kannski elsti sonurinn, Kristján. Hann dó 2 ára gamall í Hattardalskoti 1809 en hin börnin fæddust á árabilinu 1908 til 1925 og var móðir mín langyngst, 7 árum yngri en næstyngsta barnið. Kotið var hjáleiga frá Meiri-Hattardal í Álftafirði, harðbýlt og kostarýrt. Þau bjuggu þar eitthvað framyfir 1930 en fluttust þá til Súðavíkur í húsið Ós, sem afi byggði þar. Það stóð á vesturbakka Eyrardalsár, alveg niður við sjó og er löngu horfið. Þau bjuggu þar í fáein ár, en árið 1937 ákváðu þau að yfirgefa Vestfirðina. Þá var mamma 12 ára og öll systkini hennar flutt að heiman. Þau fluttust til Sandgerðis þar sem mamma ólst upp síðan. Í Sandgerði keyptu þau hús sem hafði verið skóli byggðarinnar frá 1904. Þau fluttu í það vorið 1938. Verið var að taka nýjan skóla í notkun og var hann vígður haustið 1938. Gamli skólinn var gerður að íbúðarhúsi og fékk nafnið Tjörn. Amma var kölluð Stína á Tjörn og afi var ýmist Mangi á Tjörn eða Mangi í skólanum eða skóla-Mangi. Afi fékkst við ýmsa tilfallandi vinnu, svo sem að hnýta á og setja upp lóðir, skera úr netum og tálga þvottaklemmur. Amma sá um heimilið og var að auki vinnukona austur í sveitum á sumrin og hafði mömmu þá með sér. Þau leigðu út hluta af húsinu og hafa haft af því einhverjar tekjur. Afi tók að sér að slá lóðir og túnbletti fyrir fólkið í Sandgerði. Hann flutti heyið heim á hestakerru og þurrkaði það á blettinum við húsið. Það varð svo fæða um veturinn fyrir 3 kýr sem þau höfðu í fjósi. Amma fékk heilablóðfall og fékk málstol árið 1950 eða kannski fyrr. Þá var málstol ekki þekkt og var sagt að hún hefði orðið geðveik vegna þess að hún gat ekki tjáð sig með skilmerkilegum hætti. Móðir mín varð fyrir þessum hörmungum síðar og þá benti hún á höfuðið á sér og sagði: Svona var mamma. Kristín amma mín dó í Sjúkraskýlinu í Sandgerði í febrúar 1951. Bróðir minn Jónas var skírður um leið og hún var jarðsungin frá Útskálakirkju í Garði, en þar bjuggu foreldrar mínir þá. Það er svo undarlegt að séra Eiríkur Brynjólfsson á Útskálum skráði skírn bróður míns í kirkjubók, en ekki jarðsetningu ömmu minnar. Mér er í barnsminni að mamma sagði mér að amma hefði verið flutt vestur í Ögur og jarðsett þar á æskuslóðum sínum (Skarð í Skötufirði er í Ögursókn og er skammt frá Ögri). Hins vegar finnst engin skráning um jarðsetningu hennar þar. Hún er ekki skráð í gardur.is og því er alveg óljóst hvar hún hvílir. Ég trúi því samt að hún sé í Ögri. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Rangárvellir, Leira, Garður, Vestmannaeyjar, Reykjavík, Vestfirðir, Skarð í Skötufirði, Hattardalskot, Súðavík, Sandgerði. 1866 - 1951.

(..1..) Föðuramma mín hét Guðfinna Björnsdóttir f.24.11.1879, sjá Vesturskaftfellingar 1703-1966, 1.bindi ritstjóri Björn Magnússon, útgefið árið 1970. Hún dó árið 1934 eða tveimur áratugum áður en ég fæddist. Mér var sagt að hún hafi borið mikla persónu og fráfall hennar (sökum veikinda) mikill harmdauði skyldra sem vandalausra. Móðuramma mín hét Ingibjörg Jóna Sigurlínadóttir f. 8. ágúst 1879, dáin 24. Okt 1973, sjá Vigurætt 6. Bindi bls. 2.724. Hún eignaðist 16 börn, en um 10 náðu fullorðinsaldri. Ég kynntist henni eftir að hún fluttist til Reykjarvíkur um 1946, en fram að því bjó hún í Dýrafirði, bæði í sveitinni og á Þingeyri. Minningar mínar um ömmu eru allar á eina lund. Hún var alvörugefin, trúuð og létt á fæti. Hún bjó hjá dóttur sinni, Auði, fyrst fyrir vestan, lengstaf á Þingeyri en árið 1946 flutti hún til Reykjavíkur og bjó alla tíð eftir það hjá Auði og tveimur dætrum hennar, ásamt seinni manni hennar. Mikill samgangur var á milli mín og fjölskyldu minnar og fjölskyldu ömmu. (..2..)

Um ömmu mína Sigríði Árnadóttur Föðuramma mín Sigríður ­Árnadóttir fæddist 6. júní 1869 í Móeiðarhvols-Norðurhjáleigu í Hvolhreppi og ólst þar upp sem tökubarn hjá móðurforeldrum sínum. Foreldrar hennar voru þó búandi hjón þar í hreppnum og áttu ekki eldri börn. Amma átti tvö yngri systkini sem ólust upp hjá foreldrum sínum. Innan við tvítugt átti hún líka um tíma heimili hjá þeim í Mundakoti á Eyrarbakka þar sem þau bjuggu lengst af. Um tvítugsaldur var amma vinnukona hjá móðursystur sinni á Heiði á Rangárvöllum og giftist þaðan sumarið 1891 afa mínum Jóni Árnasyni bóndasyni á Bjalla í Landsveit. Guðmundur Guðmundsson skólaskáld orti til þeirra brúðkaupskvæði, væntanlega eftir pöntun. Hann var þá 16 ára í foreldrahúsum í Hrólfsstaðahelli á Landi. Kvæðið er varðveitt í handriti höfundar. Vorið 1891 hófu þau Sigríður og Jón búskap á Bjalla en faðir hans hafði látist veturinn áður. Þar bjuggu þau aðeins eitt ár en fengu vorið 1892 til ábúðar hluta af Auðsholti í Biskupstungum. Væntanlega hafa þau átt að flytja frá Bjalla í fardögum, þ.e. í byrjun júní, en elsta barnið fæddist 28. maí þá um vorið. Þess vegna munu þau hafa fengið að fresta flutningnum og að sögn var barnið þriggja vikna þegar flutt var út yfir Þjórsá sem þá var enn óbrúuð. Í Auðsholti bjuggu þau fimm ár en fengu vorið 1897 Tungufell í Hrunamannahreppi til ábúðar. Þá voru börnin orðin fjögur og leist Hrunamönnum illa á að fá þetta fátæka barnafólk í hreppinn. Halldór „ríki“ á Vatnsleysu átti jörðina og mun hafa verið reynt að koma í veg fyrir að hann byggði afa Tungufellið. Það tókst þó ekki en ekki fékk afi formlegt byggingarbréf fyrr en fjölskyldan var orðin sveitföst eftir fimm ára dvöl í hreppnum. Sagði Jón svo frá að útsvar hans til hreppsins hafi verið óeðlilega hátt þessi fyrstu fimm ár í Tungufelli en það hafi breyst þegar hann var orðinn sveitfastur. Virðist þannig hafa átt að reyna á gjaldþolið og jafnvel búist við nýju ábúendurnir flosnuðu upp og lentu þá á framfærslu fyrri dvalarsveitar. Flutt var í gamlan torfbæ í Tungufelli en fáeinum árum eftir aldamótin var reist ný baðstofa í gömlum stíl. Hún var alþiljuð með skarsúðarþaki en ytri veggir úr torfi nema framstafninn ofanverður þar sem eini glugginn var. Önnur hús voru eingöngu úr torfi og grjóti, þar með hlóðaeldhúsið sem hefur líklega verið hluti eldri bæjarins. Árið 1912 var bærinn stækkaður, byggð stofa með geymslulofti yfir og lítið herbergi inn af stofunni. Enn fremur var um það leyti aftasti hluti baðstofunnar þiljaður af fyrir eldhús, og kolaeldavél komið þar fyrir. Fækkaði þá rúmum í baðstofunni úr átta í sex. Þannig voru híbýlin þaðan í frá alla búskapartíð afa og ömmu.[1] Eldavél mun reyndar fyrst hafa verið komið fyrir í einhverjum krók eða kofa inn af hlóðaeldhúsinu en þakið bilaði þar yfir og var ekki lagfært að sinni. (Haft eftir einum af elstu bræðrunum, Guðna bónda á Jaðri, f. 1895.) Jón afi þótti dugandi bóndi en líklega hefur hann verið fremur framkvæmdalítill um ýmislegt sem við kom heimilishaldinu eins og þetta dæmi bendir til. Haft var eftir ömmu að verst hafi henni þótt ef hana vantaði eldivið þegar nóg var í búrinu til að elda. Sjálfrennandi vatn kom í eldhúsið árið 1926 en áður var vatn til heimilisnota sótt stuttan spöl í bæjarlækinn sem aldrei fraus og var ágætt vatnsból. Börnin urðu ellefu á rúmum 20 árum og komust öll upp nema fimmti sonurinn sem dó tveggja vikna gamall. Þá veiktist amma og barnið var tekið á annan bæ frammi í sveit. Haft var eftir ömmu að hún hafi jafnvel sætt sig betur við að missa þetta barn heldur en láta það alast upp hjá fólkinu sem tók það til sín strax eftir fæðingu. Fyrstu átta börnin fæddust á 12 árum, alltaf tvö á hverjum þremur árum, en meiri aldursmunur var á yngri börnunum. Í samantekt um uppvaxtarár Guðna Jónssonar segir Lilja Ólafsdóttir, dótturdóttir hans: Lífið í Tungufelli var hefðbundið sveitalíf þess tíma. Efnin voru lítil og varð að gæta vel að öllu svo þau hrykkju til. ... „Við sultum aldrei en oft hefðum við þegið meira að borða“ sagði Guðni afi eitt sinn við mig þegar ég spurði hann um gamla daga. Lilja spurði afa sinn hvort systkinin hefðu notið mikils ástríkis hjá foreldrunum. Hann svaraði litlu en lét á sér skilja að það hafi verið af skornum skammti. Líklega hefur ekki verið mikill tími aflögu fyrir börnin og þá fyrst og fremst til nauðsynlegrar umönnunar þeirra allra yngstu á hverjum tíma. Guðni sagði líka frá þvi hvernig amma bakaði jólaköku í hlóðaeldhúsinu þar sem enginn var ofninn. Kakan var bökuð í stórum steypujárnspotti sem látinn var standa á mikilli glóð í hlóðunum. Minni potti var hvolft ofan í þann stóra og glóð úr hlóðunum höfð þar ofan á. Þannig var gerður nægilega heitur „ofn“ til að baka í. Manntal var tekið í nóvember 1901 skömmu eftir fæðingu sjöunda barnsins sem var elst fjögurra systra í barnahópnum. Þá er ekkert vinnuhjú í Tungufelli nema 16 ára bróðursonur afa. Sex manns er sagt „aðkomandi“ og er allt það fólk skráð til heimilis á öðrum bæjum. Þar með var ljósmóðirin og önnur kona sem líklega hefur verið lánuð tímabundið að Tungufelli til að aðstoða við heimilisstörf á meðan amma var að ná sér eftir barnsburðinn. Eftirfarandi frásögn mun eiga við fæðingu þessa barns eða þess áttunda í maí 1903: Nú bar svo við að húsfreyjan á Tungufelli, efsta bæ í Hrunamannahreppi, þurfti á ljósmóður að halda. Var tekið það ráð að kalla yfir Hvítá að Brattholti og biðja að senda þaðan mann þegar í stað að Gýjarhóli með þau boð að þeir sæktu ljósmóðurina að Drumboddstöðum og ferjuðu hana yfir ána, en þar beið maður og hestar til þess að flytja hana að Tungufelli. Allt fór þetta eins og áætlað var og náði ljósmóðirin í tæka tíð að hjálpa konunni. En því er frá þessu sagt hér að það sýnir mæta vel bæði erfiðleika þeirra tíma og hjálpfýsi og viðbragðsflýti manna þegar á reyndi.[2] Amma var fremur nettvaxin og kvik í hreyfingum, en líklega ekki líkamlega sterkbyggð. Ekki löngu eftir fæðingu yngsta barnsins veiktist hún og var að mestu rúmliggjandi í um það bil tvö ár. Þetta var þá talinn einhver hjartasjúkdómur en seinna var talið næsta víst að tíðar barneignir ásamt erfiðum heimilisstörfum hafi verið meira en hún þoldi áfallalaust. Engin vistráðin vinnukona er á heimilinu í manntölunum 1901 og 1910 og óvíst að svo hafi nokkurn tíma verið í Tungufelli fyrr en eftir að amma veiktist upp úr 1912, en líklega hafa oftast verið kaupakonur um sláttinn. Vafalaust hefur hvíldar- og svefntími ömmu oft verið í stysta lagi og hún hreinlega verið búin að gefast upp. Ólafur Ísleifsson „læknir“ á Þjórsártúni kom til hennar, og var honum þakkað að hún komst aftur til heilsu.[3]  Haustið 1915 kom að Tungufelli vinnukona sem hafði lært fatasaum. Hún vann töluvert við að sauma fatnað á heimilisfólkið en yngstu systurnar áttu þá varla föt til skiptanna. Hún hafði aðstöðu í kirkjunni til að sauma vegna þess að amma þoldi illa hávaðann í saumavélinni. Af því má líklega fara nærri um hvers eðlis vanheilsa hennar hefur verið. Sóknarkirkja var í Tungufelli, bændakirkja sem ábúandinn sá alveg um í umboði eiganda jarðarinnar. Leigur eftir kúgildi sem fylgdu jörðinni, „12 fjórðungar af velvönduðu smjöri“ eða um 60 kg á ári, runnu til sóknarprestsins í Hruna sem greiðsla fyrir þjónustu í sókninni, og átti að færa prestinum það í einu lagi hvert haust. Messað skyldi þriðja hvern sunnudag og á hátíðum. Sjálfsagt þótti að allir kirkjugestir fengju góðgerðir eftir messu. Sóknin var lítil og sjaldan margt fólk en þó hefur verið af þessu bæði nokkur kostnaður og fyrirhöfn, einkum fyrir húsmóðurina. Á fyrstu búskaparárum afa og ömmu í Tungufelli var föst venja að afi gæfi sóknarprestinum brennivín út í kaffið eftir messu. Einu sinni var afi ekki heima á messudegi. Presturinn minnti ömmu á brennivínið en hún sagðist ekki vita hvar Jón geymdi flöskuna. Prestur trúði ekki öðru en flaskan mundi finnast en amma sat við sinn keyp og varð prestur að drekka sitt kaffi brennivínslaust í þetta skipti. Amma mun víst yfirleitt hafa staðið fast við sínar ákvarðanir og ekki farið í manngreinarálit í þeim efnum. Þeir sem leið áttu í afrétt með fjárrekstra á vorin og úr leitum á haustin komu oft við í Tungufelli, efsta bænum í sveitinni, og sjálfsagt þótti að þeir fengju einhverja hressingu. Sennilega hafa þrír ungir menn framan úr sveit sem voru „aðkomandi“ í Tungufelli þegar manntalið var tekið í nóv. 1901 verið eftirleitarmenn á heimleið úr afrétti. Helgi á Hrafnkelsstöðum segir frá viðtökum fjögurra manna að lokinni harðsóttri tveggja vikna eftirleit haustið 1917: Oft hefur mér verið vel tekið á bæ bæði á Norður- og Suðurlandi, en viðtökunum þá í Tungufelli skal ég lengst við bregða, og því sem þá var borið fyrir okkur og ekki síður hestana okkar. Það var hvergi skorið við nögl sér. Vorum við þarna í góðu yfirlæti um nóttina.[4] Þegar hér var komið sögu höfðu afi og amma búið 20 ár í Tungufelli, efnahagurinn væntanlega orðinn þokkalegur og amma staðin upp úr veikindum sínum. Um þetta leyti fæddist fyrsta barnabarnið, elsta barn Guðna sem kvæntist vorið 1917 og flutti þá að heiman fyrstur systkinanna í Tungufelli. Hvorki ég né systir mín, tæpum þremur árum eldri, minnumst þess ekki að hafa hænst mikið að ömmu okkar eða hún hafi skipt sér mikið af okkur þótt nábýli væri mikið. Systir mín man þó eftir að amma hafi stundum gefið henni kökubita frammi í búri. Þá lét hún stelpuna sitja þar á kistuloki og gaf henni part af flatköku með smjöri. Búrið var hlaðið úr torfi og grjóti með moldargólfi. Öll vinnsla úr mjólk fór fram í búrinu. Þar var skilvindan og strokkurinn auk annars sem tilheyrði mjólkurvinnslunni. Einnig tunnur með súrmat og fleiri geymsluílát matvæla. Búrið var þannig mikilvægur starfsvettvangur húsmóðurinnar ekki síður en eldhúsið. Auk starfanna innan bæjar voru mjaltir yfirleitt kvennastarf en a.m.k. tveir eldri bræðranna í Tungufelli tók þátt í mjöltum sem var víst ekki venjulegt með bændasyni. Kýr hafa líklega lengst af verið um 6 eða færri, en fært var frá ám fram undir 1920 og þá allmargar ær í kvíum. Smjörið sem presturinn fékk hvert haust hefur að mestu leyti verið unnið úr sauðamjólk og hefur þurft nokkuð til. Sonardóttir afa og ömmu fædd 1931 ólst upp hjá foreldrum sínum og eldri systkinum á Jaðri stuttan spöl frá Tungufelli og var mikill samgangur á milli bæjanna.[5] Þegar hún man fyrst eftir var amma oft eitthvað að sýsla í búrinu og kallaði þá á hana þangað til að gefa henni flatköku með smjöri sem hún drap á kökuna með fingri. Eitthvað spjölluðu þær líka saman þarna í búrinu. Þessi frænka mín segir ömmu hafa verið fremur hlédræga og þetta muni hafa verið hennar aðferð til að nálgast barnabörnin. Þegar við systkinin munum fyrst eftir var amma komin um sjötugt og aðrir höfðu tekið að mestu við störfum hennar. Við teljum okkur muna eftir henni sitjandi á rúminu sínu að kemba ull með ullarkömbum og spinna á rokkinn sinn þráð úr kembunum. Á þessum tíma var þó farið að senda ull í vinnslu og láta vinna í lopa sem spunnið var úr heima í spunavél. Um 1930 hafði elsti sonurinn sem var einhleypur keypt jörðina og tekið við búrekstrinum en afi og amma voru þó áfram skráð fyrir búinu. Yngsta dóttirin tók svo smám saman við hússtjórninni af móður sinni en eldri systurnar fluttu að heiman. Yngsti bróðirinn, faðir minn, kvæntist árið 1931, innréttaði eigin íbúð í gamla bænum og hófu foreldrar mínir þá búskap með eigin bústofn. Þegar ég man fyrst eftir upp úr 1940 var afi kominn yfir áttrætt og orðinn illa haldinn af heilabilun. Amma sem var 11 árum yngri var þá enn við sæmilega heilsu. Upp úr því fór henni að hraka og var nánast „út úr heiminum“ síðustu árin sem hún lifði. Bæði voru þau heima í Tungufelli til æviloka og fóru aldrei á sjúkrahús. Hann féll frá 88 ára gamall vorið 1946 en hún næstum 85 ára árið 1954, bæði í skarsúðarbaðstofunni frá fyrstu árum aldarinnar. [1] Þegar foreldrar mínir hófu búskap 1931 var bætt við tveimur litlum herbergjum og eldhúsi (sjá svör við spurningaskrá 117 og grunnteikningu þar af bænum). [2]Íslenskar ljósmæður III, bls. 236. Um Elísabetu Þorsteinsdóttur ljósmóður. Höfundur Guðríður Þórarinsdóttir frá Drumboddsstöðum, systurdóttir Elísabetar. [3] Hann var ekki lærður læknir en fékk takmarkað lækningaleyfi 1915. Þótti heppinn og góður læknir. Hafði aflað sér talsverðrar þekkingar í læknisfræði en var ekki hómópati eins og margir hafa haldið. [4] Göngur og réttir II, bls. 166. [5] Hún er dóttir föðurbróður míns Guðna bónda á Jaðri og konu hans sem áður var vinnukonan sem saumaði í kirkjunni. Þessi frænka mín sagði mér frá því og ýmsu fleira sem hér hefur komið fram.

Stefanía Sigríður Stefánsdóttir, langamma mín í föðurætt. Stefanía Sigríður var dóttir Stefáns Ólafssonar hreppstjóra í Hvammkoti í Kópavogi og Guðríðar Jónsdóttur konu hans. Þau komu af Suðurnesjum. Stefanía fæddist 10. des. 1857 í Hvammkoti. Hún var þriðja barn foreldra sinna – hin tvö dóu á fyrsta ári 1855 og 1856. Stefanía sá aldrei föður sinn því hann lést í maí 1857. Stefanía ólst upp hjá móður sinni á Vatnsnesi við Keflavík, en Guðríður gerðist ráðskona hjá Jóni Nikulássyni ríkisbónda þar.  Hann átti eina dóttur á svipuðum aldri og Stefanía. Hlutu þær góða menntun í uppvextinum. Stefanía hafði fallega söngrödd og var til þess tekið hve vel hún lék og söng í Nýársnóttinn, sem sett var upp í Keflavík veturinn 1884-1885. Var þessi sýning lengi í minnum höfð og það hve falleg Stefanía var, tíguleg og full yndisþokka.  Við þetta var ævinlega bætt hve einstök hún hefði verið að gáfum, gæðum og mannkostum. Í Nýársnóttinni lék einnig guðfræðingurinn Arnór Árnason frá Höfnum á Skaga í Austur - Húnavatnssýslu, en hann kenndi þennan vetur í Keflavík og lék í Nýársnóttinni. Sagt er að þau hafi verið heitbundin í mörg ár, en. þau giftust 3. september 1886 í Reykjavík og var veislan haldin á Hótel Alexandra. Matseðillinn er enn til og fylgir hann þessum pistli. Sama ár fluttu þau norður á Strandir og bjuggu fyrsta veturinn að Kollafjarðarnesi. Vorið eftir reistu þau bú að Felli í Kollafirði í Strandasýslu, en séra Arnóri hafði verið veitt Tröllatunguprestakall árið áður. Bæði hjónin stunduðu kennslu ungmenna á heimili sínu. Stefanía kenndi stúlkum, m.a. handavinnu og stafsetningu.  Stefanía og Arnór eignuðust fjórar dætur: Margréti 1887, Guðríði Stefaníu (ömmu mína) 1889, Elísabetu Elínu 1892 og Stefaníu Sigríði sem skírð var við kistu móður sinnar, en hún lést af barnsfararsótt 7. júní 1893. Stefanía var afar vinsæl og eignaðist  góða vinkonu sem Ragnheiður hét Einarsdóttir yfirsetukona á Heydalsá. Ragnheiður var mikið eldri en Stefanía f. 1817. Þær höfðu gert með sér þann samning að sú sem fyrr dæi skyldi vitrast hinni og segja henni um annað líf. Ragnheiður dó 1892, skömmu eftir að þær gerðu samninginn. Veturinn eftir hafði séra Arnór námspilta til og höfðu hjónin rýmt svefnherbergi sitt og var það notað sem kennslustofa. Stefanía svaf ein á svoköllluðu miðlofti og var ófrísk. Á miðloftinu svaf einnig stúlka sem var í námi hjá Stefaníu: Margrét Bjarnadóttir frá Reykhólum. Einn morguninn segir Stefanía Margréti frá samningi sínum við Ragnheiði og draum sem hana hafði dreymt um nóttina. Þótti henni Ragnheiður koma upp á loftið, ungleg, velbúin og sælleg. Ragnheiður afklæddist og lagðist uppfyrir hana í rúminu. Stefaníu fannst þetta óþægilegt og reyndi að færa sig framar í rúminu. Ragnheiður segir henni að það tjói ekki, því  hún eigi skammt eftir ólifað. Stefanía spyr hvort hún eigi að deyja strax frá ungum börnunum sínum. Ragnheiður segir svo vera, en hún skuli ekki hafa áhyggjur af því, börnunum muni ekki líða verr fyrir það. Hún skuli heldur ekki kvíða fyrir dauða sínum, því að í öðrum heimi líði manni mikið  betur, en hún megi ekki fara nánar út í það. Stefaníu þótti sem þær klæddust báðar og fylgdust að út að gröf Ragnheiðar. Áttu þær nokkur orðaskipti við gröfina, en áður en þær skildu benti Ragnheiður á fótagaflinn á gröf sinni og segir: „Þarna átt þú að liggja.“ Leit Stefanía við og vaknaði. Eins og áður sagði lést Stefanía nokkrum dögum eftir fæðingu yngstu dóttur sinnar og var jörðuð við fótagaflinn á gröf Ragnheiðar. Kirkjugarðurinn að Felli var í mikilli vanhirðu fyrir nokkrum árum þegar ég kom þar. Eitt leiði skar sig þó úr með myndarlegum legsteini og það var leiði langömmu minnar. Tveir prestar, barnabörn hennar, reistu henni steininn. Þess má geta að séra Arnór kvæntist aftur, en Guðríður móðir Stefaníu fyrri konu hans fylgdi honum til dauðadags, hún lést 16. feb. 1909 að Hvammi í Laxárdal í Skagafirði, þar sem séra Arnór var þá prestur. Heimildir:               1) Marta Valgerður Jónsdóttir: Nýársnóttin í Keflavík árið 1884-1885. Faxi,  1. tbl. XV. ár, janúar 1955        2) Guðbjörg Jónsdóttir (frá Broddanesi): Gamlar glæður : þættir úr daglegu lífi á Ströndum á síðari hluta 19. aldar. Reykjavík : Ísafold                               1943.       3) Dulrænar smásögur. Teknar eftir skilgóðum heimildum. Safnandi: Brynjúlfur Jónsson frá Minna- Núpi. Bessastaðir.                                                         Kostnaðarmaður: Skúli Thoroddsen. Prentsmiðja Þjóðviljans. 1907.      4) Íslendingabók.      5) Kirkjubækur.     6) Skagfirskar æviskrár.      7) Prestatal og prófasta.

Frásögnin er á innri vef Sarps. Áhugasamir hafi samband við þjóðháttasöfnun ÞMS.

26. ágúst 2015   Ég rifja hér upp minningabrot  sem eru frá 1944, er ég var 8 ára, þar til 1954, þegar ég útskrifaðist  úr Kvennaskólanum í Reykjavík 18 ára. Þetta er hvorki samfelld saga eða í tímaröð, heldur mætti frekar kalla það „leiftur frá liðinni tíð“, sem þó lýsir tíðarandanum á uppvaxtarárum mínum. Frásögnin er um hagi og lífskjör þriggja fjölskyldna í húsinu að Ránargötu 14 í Reykjavík, þar sem ég ólst  upp. Húsið átti móðurafi minn, fyrrv. sveitaperstur, sr. Jón Norðfjörð Johannessen, f. 1878, d. 1958. Hann varð ekkill 1936. Afi var nú aldrei efnaður, en hafði keypt húsið fyrir happadrættisvinning  sem hann hlaut í Happadrætti Háskólans. Ránargata 14 og íbúar hússins. Húsið var tvær hæðir, kjallari og þurrkloft með geymslum. Í húsinu voru þrjár íbúðir, allar þriggja herbergja. Fjölskylda mín bjó á miðhæð. Faðir minn var Guðjón Guðbjörnsson, skipstjóri, f. 1897, d. 1976, frá Sveinsstöðum undir Enni á Snæfellsnesi (fæddur á Kolbeinsstöðum, Snæf.) og móðir mín Matthea Jónsdóttir, f. 1908, d. 1978 (fædd á Sandfelli í Öræfum, ólst síðan upp á Breiðabólsstað á Skógarströnd og Staðarstað á Snæfellsnesi, þar sem afi þjónaði sem prestur).  Við vorum tvær dætur Guðjóns og Mattheu, ég fædd 1936 og Hólmfríður Helga, systir mín, fædd 1937 (síðar hjúkrunarfræðingur/ljósmóðir), báðar fæddar á Akureyri. Í kjallaranum bjó fjölskylda móðursystur minnar, Guðrún Jónsdóttir, f. 1912 og Björn Jónsson,  f. 1914, með fimm börn. Björn var vörubílstjóri og síðar skrifstofumaður hjá fyrirtækinu Electric í Túngötu. Líka voru þar í heimili og höfðu eitt herbergið, foreldrar Björns,  Jón Halldórsson  og Matthildur Björnsdóttir.  Jón var frá Tröllatungu og Matthildur frá Smáhömrum í Strandasýslu. Ekki var baðherbergi í þeirra íbúð, en lítið salerni undir stiga.  Í kjallaranum var líka þvottahús fyrir allt húsið. Þar var kolaofn sem áður hafði verið notaður  til að hita upp allt húsið, en var ekki lengur í notkun eftir að hitaveita var leidd í húsið. Þar var og stór steypujárnspottur til að sjóða þvott, hitaður upp með kolum. Kolunum var sturtað niður í kolageymslu, sem opin var inn í vaskahúsið. Líka var þar stór blikkbali til þvotta á öðrum þvotti með þvottabretti ásamt gríðarstórum trébala til að skola þvottinn upp úr.  Síðar kom í vaskahúsið þvottavél með vindu í eigu mömmu og allir notuðu. Bera varð blautan þvottinn upp þrjár hæðir til upphengingar á þurrklofti. Þar var taurulla (vinda) sem Guðmundur og Jónína áttu og  allir notuðu. Mamma bar blautan þvottinn upp, en eftir þurrkun hans vorum við systur látnar teygja með henni lök og sængurver og handsnúa taurullunni. Eldri íbúar hússins voru allir fæddir og aldir upp í sveit nema afi. Hann var uppalinn í Reykjavík, kjörsonur Matthíasar Johannessen, norsks kaupmanns og Magneu  Jónsdóttur Norðfjörð Johannessen.  Afi var systursonur Magneu og þau hjónin höfðu tekið hann að sér 2ja ára, þegar móðir hans  Ingibjörg Laurina Jónsdóttir Norðfjörð (beykis í Rvík), f. 1859, d.1940, flutti til Vesturheims eftir að maður hennar, Jóhann Júlíus Jóhannsson, skipstjóri, f.1854, dó úr lungnabólgu 1879. Ekki urðu örlög þessarar langömmu minnar rakin fyrr en  2003, en þá kom á daginn að í Kanada kallaði hún sig Emmu Russel,  sem hafði flækt eftirgrennslan. Á efstu hæð bjuggu Guðmundur Albertsson, f. 1900, starfsmaður  á Pósthúsinu í Reykjavík og Jónína Steinunn Jónsdóttir, f. 1910, d. 2009, frá Söndum í Miðfirði, með þrjú börn. Í heimili hjá þeim var líka móðir Jónínu, Salóme Jóhannesdóttir, f. 1886, d. 1975, (maður hennar var Jón Skúlason frá Söndum, en sonur hans og bróðir Jónínu var Einar Skúlason, sem skriftvélafyrirtæki í Reykjavík heitir eftir). Afi hafði eitt herbergi á efstu hæðinni, svo Guðmundur og Jónína höfðu aðeins tvö herbergi til afnota auk herbergiskompu á háaloftinu, þar sem líka var þurrkloftið ásamt  tveimur geymslum sem tilheyrðu efstu- og miðhæð.  Köld geymsla undir útidyratröppum tilheyrði miðhæðinni. Á mið- og efstu hæð voru baðherbergi, en ekki í kjallara. Ekki voru baðker í öllum húsum við Ránargötu og því leyfði mamma ýmsum að fara  í bað hjá okkur. Björn í kjallaranum keyrði okkur krakkana í húsinu gjarnan í Sundlaugarnar gömlu. Stundum fengum við að fara ein og látin hafa pening akkúrat fyrir aðgangi í laugarnar og strætó fram og til baka. En oftast vorum við svo svöng þegar við komum upp úr að við notuðum strætópeningana til að kaupa 25 aura-köku (tertusneið með sultu á milli og bleiku  glassúri ofan á!) og löbbuðum svo heim, alla leið vestur í bæ. Fjölskylda mín flutti til Reykjavíkur frá Akureyri 18. nóv. 1940, þar sem pabbi  hafði unnið sem stýrimaður á skipinu e/s Snæfelli sem var í eigu KEA. Skipið lenti í miðri innrás Þjóðverja í Kristiansand í Noreg 1940 og varð þar innlyksa. Hann og skipsfélagar hans komust til Íslands í svokallaðri Petsamóferð frá Finnlandi. Guðrún og Björn komu frá Hólmavík, þar sem þau höfðu búið. Guðmundur og Jónína bjuggu á Ránargötu 14 þegar við settumst þar að 14. mars 1941. Fólk sótti mjög til Reykjavíkur á stríðsárunum vegna aukinna atvinnumöguleika á vegum hersins. Var mikil húsnæðisekla í Reykjavík. Að undirlagi Jónasar frá Hriflu og Framsóknarflokksins mátti fólk ekki flytjast úr sveitunum nema hafa öruggt húsnæði í Reykjavík (að því að mér hefur verið sagt). Þess vegna flutti fólk iðulega inn á fjölskyldur sínar í Reykjavík og bjó ótrúlega þröngt , líkt og lýst er að framan, þ.e. á efstu hæð voru sex í tveggja herbergja íbúð og í kjallara voru níu í þremur herbergjum. Samt er svo undarlegt, að aldrei fann maður fyrir þrengslum, samkomulag í húsinu var einstakt og hjálpsemi á alla lund, ég man aldrei eftir rifrildi eða hávaða í húsinu.  Samgangur milli fjölskyldna var mikill og íbúarnir sem ein fjölskylda. Afar og ömmur á hæðunum voru kölluð svo af öllum krökkunum, hvort sem þau voru þeirra eigin eða ekki. Húsnæðurnar í húsinu voru allar heimavinnandi og verkaskipting  greinileg milli hjóna. Undantekning var að Guðmundur á efstu hæðinni gekk stundum í verkin og skúraði  gólfin, því Jónína var oft lasin. Stefán mágur hennar þvoði  stundum fyrir hana stórþvottana og þá kom fyrir að gestir bónuðu niður stigann o.fl.  Þetta var eina heimilið þar sem ég vissi til að húsmóðirin gerði ekki alla hluti sjálf. Veit ég að móður minni fannst þetta ekkert eðlilegt fyrirkomulag!  Samt voru þær mæðgur, Jónína og Salóme, framúrskaradi myndarlegar á allan hátt, í höndunum og í matreiðslu.  Jónína vann iðulega húsverkin sín mjög seint á kvöldin (hún var „B-manneskja“) og því fylgdi nokkur hávaði, en mamma var kvöldsvæf og árrisul („A-manneskja“). Guðrún í kjallaranum var glaðværust kvennanna og tók hutunum léttast. Mamma var nokkuð til baka, smekkleg, prúð kona og  kurteis, greiðvikin og mátti ekkert aumt sjá. Pabbi var glaðlyndur, opinn, góður sögumaður, viljasterkur, en langrækinn. Á stríðsárunum hafði Jónína „stúlku“ á tímabili, sem svaf í herbergiskompunni á háaloftinu, en vann hluta úr degi annars staðar. Hún var í „bransanum“ (þ.e. átti vingott við enskan  hermann). Það þótti okkur stelpunum í  húsinu afar spennandi, því hún átti silkisokka, erlent  sælgæti, snyrtivörur o.fl. sem þá var ófáanlegt. Mamma hafði reyndar líka vinnukonu um tíma þegar hún var sem veikust (það sprakk m.a. í henni maginn). Það var Hulda Pálsdóttir frá Skeggjastöðum í Fellum, sem svo giftist seinna og bjó á Dalvík. Hún fór til Noregs, sennilega 1951 til að læra hand- og fótsnyrtingu. Mamma átti smá upphæð á bók sem hún lét Huldu hafa í farareyri. Sjónvarp var ekki komið til sögunnar og því hlustuðu allir undantekningarlaust á útvarpið. Fyrsti ísskápurinn (lítill Rafha-) kom á heimilið árið 1948 eða ´49.  Áður var mjólkin geymd í brúsa úti á tröppum og fiskur og önnur matvæli látinn hanga í poka út um eldhúsgluggann. Hrærivélar voru sjaldgæfar. Þá var allt deig hrært í höndunum. Systir mín fór á matreiðslunámskeið 1960 og þá var m.a. kennt að hræra deig í höndunum, sem henni fannst úreld aferð, en sagðist seinna vera fegin að kunna, þegar hún settist að í sveit  þar sem ekki var rafgmagn. Á æskuheimili mínu var verkaskiptingin algjör. Faðir minn vann fyrir heimilinu, en  skipti sér ekki af neinu innanhúss, kom aldrei nálægt húsverkum. En væri hann beðinn, þá lagfærði hann og gerði við hluti sem biluðu, negldi kannski upp myndir á vegg, losaði um stíflur í vöskum og slíkt. Hann sá einn um fjármálin og skattamál. Þegar hann var ekki til sjós las hann dagblöð og bækur, hlustaði á útvarpið, en sat líka oft við að skrifa endurminningar  sínar,  sem ég síðan vélritaði. Hann hafði á yngri árum lifað ævintýraríku lífi í siglingum erlendis  og hafa barnabörnin haft ómælda ánægju af því að lesa minningarnar. Móðir mín sá algjörlega um heimilið og bar ábyrgð á uppeldi okkar systranna, enda pabbi mikið í burtu við vinnu, stundum allt  sumarið. Síðari árin var hann skipstjóri á Dýpkunarskipinu Gretti, sem dýpkaði hafnir landsins. Allt innanhúss hvíldi á herðum mömmu. Hún sá um innkaup og  matreiðslu. Hún tók slátur, kjöt var stundum saltað í tunnu og slátur sett í súr, kæfa var gerð, sviðasulta, rúllupylsur og lundabaggar. Hún sá um bakstur, sultugerð og að búa til saft. Jólaísinn var frystur í snjóskafli í garðinum áður en ísskápurinn kom á heimilið.  Hún bjó líka til sápu úr tólg og vítissóda. Hinar sjálfsögðu vor- og jólahreingerningar og  önnur þrif og þvottar voru á hennar könnu. Hún sá um allan fatnað fjölskyldunnar, viðhald og viðgerðir á honum, öll samskipti við ættingja og gjafir. Þá snyrti hún garðinn sem og leiði ættingja í kirkjugarði. Hún fylgdist með heilsu fjölskyldunnar og að allir fengju viðeigandi læknisaðstoð. Síðast, en ekki síst, sá hún um gestamóttökur og viðurgjörning við gesti, sem var mikil vinna og útheimti mikla risnu, því þá tíðkaðist að skyldfólk og kunningjar úr sveitunum settust upp hjá fjölskyldum í Reykjavík, þegar þeir áttu erindi þangað.  Aldrei var fólki neitað um gistingu, sama hversu þröngt var búið og auk þess var þetta fólk líka alltaf í fæði. Utan einu sinni! Þá bankaði fullorðin kona uppá hjá okkur og spurði hvort hún gæti fengið að gista. Þetta var algjörlega ókunnug kona og mamma varð nokkuð undrandi. Hún neyddist þó að synja konunni gistingarinnar þar sem fullt var fyrir  af næturgestum. En sennilega hefði móðir mín annars leyft henni að gista! Konurnar í húsinu voru allar húsmæðraskólagengnar,  Jónína var í Húsmæðraskólanum  á Blönduósi, mamma í Hússtjórn Kvennaskólans í Reykjavík og Guðrún á Húsnæðraskólanum á Ísafirði. Um ömmurnar í húsinu veit ég ekki. Þær bjuggu allar til afar góðan mat. Mamma eldaði miklu fyrirhafnarmeiri og  tilbreytingarríkari mat en ég geri sjálf og ótal fisktegundir, sem ég hef aldrei eldað. Svo var tekið slátur á öllum hæðunum og við krakkarnir látin halda í garnir meðan skafið var úr þeim og hausarnir og lappirnar voru sviðnir  heima.  Jónína á efri hæðinni og Salóme móðir hennar voru afar myndarlegar og þegar þær bökuðu kleinur, ástarpunga eða parta var farið með handa fólkinu á hinum hæðunum.  Enginn í húsinu gerði laufabrauð fyrir jólin, en þá bakaði mamma lagtertur sem voru jafnstórar bökunarplötunum, vínartertur, brúnar kryddtertur með hvítu kremi og ótal tegundir af smákökum, fallegum og bragðgóðum. Vissara var að eiga nóg  með kaffinu, því alltaf var von á gestum og alveg örugglega á sunnudögum, því þá fór fólk í heimsóknir. Það var gert án þess að fólki væri boðið eða það gerði boð á undan sér og er það af sem áður var, því nú til dags fer enginn óboðinn  í heimsóknir. Fólk bjó sig upp á og  var boðið til betri stofu. Ég man að suma sunnudaga komu jafnvel tveir eða þrír hópar í heimsókn um sama leyti. Mér fannst þetta skemmtilegt, enda fékk maður stundum afgangskökur, sem ekki stóð til boða hversdags! Fólk var skemmtilegt, sagði sögur og rifjaði upp liðna tíð. Fjölskyldan mín  fór líka í heimsóknir suma sunnudaga.  Aðallega var kunningjafólk pabba  heimsótt, sem hann þekkti að vestan frá gamalli tíð og vinur sem hann hafði verið með til sjós. Alltaf var rausnarlega var  tekið á móti okkur. Aftur á móti fór mamma oftast ein í heimsóknir til vinkvenna og fengum við systur að fara með. Það voru ekki eins formlegar heimsóknir. Hennar skyldfólk bjó margt á næstu slóðum í Vesturbænum, hittist oft  hversdags og var ekki heimsótt formlega nema við hátíðleg tækifæri. Við systur fórum afar sjaldan með foreldrum okkar í kirkju, en þá var mamma á nálum um að pabbi sofnaði! Stundum fórum við með afa, sem okkur fannst  syngja alltof hátt, hann hafði samt fallega rödd og kunni alla sálmana. Hann var frjálslyndur í trúmálum og fór líka með okkur í messur í Landakotskirkju. Húsmæðurnar þrjár á Ránargötu 14 eyddu ekki miklum peningum í sig sjálfar. Þær notuðu ekki andlitssfarða hversdags og fóru ekki í hárgreiðslu. Þær áttu samt varalit og púður. En stundum fóru þær í fótsnyrtingu. Mamma og  Jónína voru með  sítt hár, fléttur, en mamma rúllaði því daglega upp á spöng í hnakkanum og Jónína í hnút. Guðrún var með styttra hár. Þær fyrrnefndu gengu á peysufötum spari en áttu líka sparikjóla. Yfirleitt  átti fólk sparifötin sín afar lengi, en kjólar kvennanna voru oftast saumaðir hjá saumakonum  eða heima. Pabbi lét klæðskerann hjá Verslun  Andrésar  Andréssonar  á Laugavegi sauma á sig fötin, honum Axel. Hann saumaði úr einkar góðum efnum og þegar við systur útskrifuðumst úr Kvennaskólanum 1954 og 1955, saumaði hann líka útskriftardragtirnar á okkur systur. Daglegt líf og tíðarandinn Daglegt líf á Ránargötu 14 var í afar föstum skorðum og mikil reglusemi. Aðalmáltíðin kl. 12.oo á hádegi, miðdegiskaffi kl. 15.oo og kvöldmatur kl. 19.oo. Hver átti sitt sæti við borðstofuborðið, alltaf var hvítur damaskdúkur og tauservíettur og allir áttu sinn silfur-servíettuhring. Heitur matur var í hádeginu, venjulega fiskur fjórum sinnum í viku og kjötmeti þrisvar. Alltaf var súpa eða grautur með matnum. Á kvöldin voru hafðir afgangar og brauðmeti með áleggi, ásamt  kannski grautum og stundum smáréttum sem mamma útbjó úr afgöngum frá hádeginu. Fullorðir fengu vatn með matnum eða við systur mjólk. Aldrei voru gosdrykkir á boðstólum nema á hátíðum. Afi var í fæði hjá mömmu og vorkenndi ég henni hvað afi var stífur á stundvísinni, því væri maturinnn ekki tilbúinn á mínútunni kl. 12.oo kom fyrir að hann færi upp til sín aftur! Annars var hann ljúfur maður og skilningsríkari við okkur systurnar en mamma. Aldrei kom það fyrir að fjölskylda mín borðaði úti á veitingastað utan einu sinni þegar mamma var á spítala, en þá bauð afi okkur Helgu systur að borða á veitingastað í Austurstræti á annarri hæð og man ég enn hvað við borðuðum þar. Mamma var afar gjafmild og góð við lítilmagnann. Hún  eldaði alltaf ríflegan mat, því iðulega mættu nokkrir einstæðingar í heimsókn  um hádegisbilið, sem vissu að þeim yrði boðið að snæða með okkur. Aðallega man ég eftir tveimur ekkjum og tveimur óreglumönnum, sem þó komu aldrei mjög drukknir til okkar. Öðrum varð það á að stela stóru silfursígarettuveski, áletaðri gjöf til pabba, en hann var samt velkominn eftir sem áður á heimilið á matmálstímum. Fólk sem kom utan af landi til lækninga dvaldi hjá okkur dögum og vikum saman, sem gerðist líka hjá fjölskyldunum á hinum hæðunum. Og heilan vetur var mamma með stúlku (Lilju Hjartardóttur) í fríu fæði,  sem hafði verið í fóstri hjá foreldrum pabba á Sveinsstöðum, eftir að hann var farinn að heiman. Þessir „kostgangarar“ hafa vafalaust aukið matarkostnað fyrir utan  allan annan gestagang, því einu sinni heyrði ég  pabba segja þegar honum þótti nóg um eyðsluna: „Matthea, ég held bara að þú hljótir að gefa peningana okkar!“ Hann vissi hvað hún var „aumingjagóð“. Mamma var líka einstakur dýravinur. Fuglunum var að staðaldri gefið á veturna og þurfti hún eða við að klifra upp á grindverk til að kasta brauðmolunum upp á skúrþak, svo kettirnir næðu ekki í fuglana. Oft voru slösuð dýr í eldhúsinu hjá okkur styttri og lengri tíma, því þegar krakkar í  götunni fundu veika ketti eða meiddar dúfur, var viðkvæðið hjá þeim: Förum með þau til „góðu konunnar“, - en það nefnilega var mamma! Íbúar hússins voru afar venjulegt fólk þess tíma, nægjusamt, hjálpsamt, rólegt og vandamálalaust. Það var ekki efnað, en ekki heldur  fátækt, hafði nóg að  bíta og brenna með því að fara vel með og spara. En eftir á að hyggja, þá hefur pabbi sennilega haft meiri tekjur en hinir húsbændurnir í húsinu.  Strangar reglur voru um að spara rafmagn,  ljós mátti aldrei loga og vatn ekki renna að óþörfu. Nýtni var næstum algjör, bæði í mat og hlutum, engu var hent, alltaf fundin ráð til að endurnýta eða gefa öðrum. Föt sem börn og  unglingar voru vaxnir upp úr voru látin  ganga milli heimila. Ég held að fólkið í götunni okkar hafi flest verið álíka stætt, ég man ekki eftir neinu heimili sem skar sig úr vegna rýmri efnahags.  Sumar konurnar voru nú samt fínni með sig en aðrar, því eitt sinn þurfti nágrannakona okkar að fara í bæinn til að kaupa skólpfötu og kúst, en var svo pjöttuð að ég var látin fara með til að halda á þessu heim! En þegar mamma fór í bæinn, hafði hún fyrir sið að skipta um undirföt, - vegna þess að hún gæti orðið fyrir bíl – eins og hún sagði! Algegnt var að „venda“ fötum, þá var fatnaður rakinn sundur og efninu e.t.v.  snúið og síðan sniðinn nýr fatnaður úr efninu, aðallega þó á börn og unglinga. Ég man eftir að  saumakona kom og dvaldi á heimilinu um tíma og saumaði  fatnað á slíkan hátt fyrir fjölskylduna, en líka úr nýjum efnum, m.a. skólakjóla á okkur systur. Það voru langerma sloppar úr mislitu bómullarefni, hnepptir niður að framan. Man samt aðeins eftir einum slíkum skólakjól.  Líka kom fröken Þórdís Möller (ættuð af Skógarströndinni) um tíma, en hún gisti ekki. Hún var afar flink að bródera og saumaði út stóra upphafsstafi í sængurver fyrir mömmu. Hún var listelsk og fékk mömma  stundum með sér á málverkasýningar,  þótt aldrei sækti mamma þær annars sem ég vissi. Ég fékk að fara með sem stelpa, sem kom mér á bragðið. Aðeins eina sárfátæka gamla konu þekktum við í herbergi á Ránargötu 13, rúmfastan einstæðing.  Hún hét Vilhelmína . Afi var afar gjafmildur og hann sendi Helgu systur alltaf rétt áður en kirkjuklukkurnar hringdu á aðfangadagskvöld með peninga í umslagi til hennar. Helga  átti að banka á gluggann hjá henni og rétta henni þá inn um hann svo að enginn vissi, því gengið var inn í herbergið hennar gegnum íbúðina hjá hjónunum sem hún leigði hjá. Við systur sentumst stundum fyrir hana. Hún var afskaplega trúuð og bænheit. Ekki man ég  hvað ég var gömul, en minninginum er sterk um það, þegar ég komst að því að hún var með beint samband við guð. Þá hafði ég týnt úti í grasinu forláta silfurskrúfblýanti sem pabbi hafði lánað mér. Ég var svo miður mín að ég  fór  til  hennar og bað hana um biðja guð um að hjálpa mér að finna skrúfblýantinn sem hún og gerði. Þegar ég kom til baka að leita lá skrúfblýanturinn þar við tærnar á mér. Og þá öðlaðist ég trúna á bænheyrslu! Við systur sóttum sunnudagsskóla og þar voru okkur kenndar bænir og barnasálmar, fengum Jesú-myndir og var seinna gefið Nýja-Testament. Ég var þó lítið móttækileg fyrir trúmál og að lokum hætti ég  að biðja bænirnar mínar. Það var þegar við systur vorum í sveit, frá 6 – 12 ára aldri, að Helga systir komst að þessu. Seinna sagði hún mér að eftir það hefði hún beðið kvöldbænirnar tvisvar,- einu sinni fyrir sig og einu sinni  fyrir mig! Elsku Helga systir. Mér finnst undarlegt þegar ég hugsa um það í dag, að hvorki mamma né afi, sem var þó prestur, fóru með kvöldbænirnar með okkur. Afi studdi fleiri en Vilhelmínu, því á stríðsárunum styrkti hann  tvo bræður í Finnlandi á aldur við okkur Helgu systur og sendi þeim síldarkvartil. Okkur þótti skemmtilegt að sjá myndir og bréf frá þeim. Annars skrifaðist afi á við menn í  ýmsum löndum og þeir sendu honum erlend dagblöð. Minnisstæðastur er Major Strutt í Suður-Afríku, sem sendi okkur hnetur  o.fl. fyrir jólin sem ekki var fáanlegt á Íslandi. Þótt mamma væri strangur uppalandi áttum við systur ljúfa bernsku og æsku og allir voru okkur góðir. Aftur á móti var tíðarandinn þannig að aldrei mátti hrósa börnunum. Heldur ekki snerta eða sýna blíðu. Þó man ég að pabbi strauk mér stundum um kinnina  með ofanverðum fingrunum. Ég veit ekki hvort þetta var svona á öðrum heimilum, en þannig var það hjá okkur. Svo áttu börn líka að þegja, þegar ekki var á þau yrt. Helst sinnti pabbi okkur systrum með því að taka okkur með á sunnudagsmorgnum í göngutúr niður að höfn meðan mamma eldaði sunnudagssteikina. Við systur fengum ekki að leika okkur úti eftir kvöldmat og fannst þá súrt í broti að sjá hina krakkana úti í boltaleik. Úti- og innileikir okkar voru fjölbreyttir. Ekki veit ég hver kenndi, sennilega kenndum við hvert öðru, sumt komið  frá foreldrum og annað áreiðanlega frumsamið. Útileikir sem ég man voru: Kýlubolti, Yfir, Fallin spýtan, Eltingaleikur, Myndastyttuleikur, Stik og stå, Þrautakónur, Mamma, mamma, má ég?, Bimm bamm, bimm bamm, hver er að berja? Fram, fram fylking  og hringleikirnir Út og inn um gluggann, Þyrnirós var besta barn, og Ein sit ég og sauma. Boltaleikur við vegg með einum, tveimur eða þremur boltum var vinsæll. Í afmælum var vinsæll leikur Að segja ferðasögu, þar sem allir áttu að hugsa sér eitt orð, sem síðan var skotið inn í ferðasöguna eftir skipun sögumanns, svo útkoman varð afar fyndin og sögumaður þurfti að vera slyngur til að láta söguþráðinn ganga  upp. Inni voru spiluð alls kyns spil eða Orðið látið ganga (hvíslað ákveðju orði frá eyra til  eyra svo gjörólíkt orð skilaði sér að lokum) og fóru líka í Frúna i Hamborg.  Þá var Feluleikur venjulegur og Feluleikur með söng sem hækkaði og lækkaði eftir því hve nálægt leitandi var hlutnum (erindið var „Að hverju leitar lóan“, sem amma á efri hæðinni kenndi). Líka var Flöskustúturinn skemmtilegur, þ.e. Hvað á sá að gera sem flöskustúturinn bendir á? Þá þurftu viðkomandi að leysa allskyns erfiðar þrautir. Álíka leikur var sá, að hver krakki setti lítinn  hlut í t.d. húfu og svo dró húfuhafinn einn hlut  og sagði: Hvað á sá að gera sem á þennan hlut? - og þá stungu hinir upp á þrautinni sem leysa skyldi. Stelpur sippuðu, fóru í Snú, snú og hoppuðu úti í alls kyns Parísum og léku sér inni með dúkkur og  dúkkulísur og söfnuðum glansmyndum og leikaramyndum. Strákar léku sér auðvitað í fótbolta, fóru í reiptog eða herjuðu á hrekkjusvínin í næstu  götum með heimagerðum sverðum og skjöldum. Helga systir hlýtur að hafa verið erfið sem lítil, því hún segir að ýmsir hafi flengt sig. Auk mömmu hafi t.d. Guðrún móðursystir í kjalllaranum flengt hana, Ingibjörg Filippusdóttir ömmusystur á Vesturgötunni og ljúfmennið og heimilislæknirinn okkar, hann Páll Sigurðsson (halti).  Ég hlýt að hafa  verið eitthvað þægari, því ég man varla eftir hegningum. Æ, þó man ég tvö skipti  mér viðvíkjandi.  Mér er það minnisstætt, því mér fannst hegningarnar óréttláttar. Annað skiptið flengdi mamma mig og ég varð mjög undrandi því ég vissi ekki orsökina, enda bað hún mig síðar fyrirgefningar. Þetta voru mistök, því hún systir mín hafði gert eitthvað af sér og átti að fá þessa flengingu! En mér fannst ekki hægt að fyrirgefa  flengingu, sem þegar var búin og gerð! Hitt skiptið læsti mamma mig úti því ég kom of seint í kvöldmatinn. Ég hafði verið inni hjá stelpum sem áttu afar skemmtilega mömmu, sem fór í ýmsa leiki við okkur. Sat ég lengi á tröppunum við  húsið okkar og  íhugaði að strjúka að heiman, en gat svo ekki ákveðið hvert ég ætti að fara! Þetta var uppeldi mömmu – alltaf að vera stundvís. Meira um „uppeldi“  kemur upp í hugann. Þá var ég kannski fimm ára og send niður í Silla & Valda á horni Vestur- og Ægisgötu. Stórt horn hafði brotnað af glerplötu á búðarborðinu. Þar undir var hrúga af karamellum. Meðan búðarmaðurinn fann til hlutina sem ég átti að kaupa læddi ég mér í eina karamellu. Ekki þorði ég víst að borða hana, því þegar heim kom sá mamma að ég var með karamellu í hendinni. Og það var ekkert “elsku mamma“ hjá henni – ég skyldi fara til baka og segja að ég hefði tekið karamelluna. Það var erfitt. Búðarmaðurinn varð svo hissa, að hann sagði ekki einu sinni „takk“! Þetta var líka uppeldi – alltaf skilyrðislaus heiðarleiki. Þriðja uppeldislærdóminn fékk ég þegar ég ætlaði í skólann og fann hvergi skólatöskuna mína. Ég neitaði að fara í skólann, en ekki  var hlustað á það. Þetta var svo mikil skömm að koma bókalaus í skólann og ég fékk að heyra það. Enda reyni ég enn þann dag í dag - að hafa hvern hlut á sínum stað! Jól Jólin voru mikið tilhlökkunarefni, hefðbundin og vanaföst. Allir skyldu þvegnir og  greiddir og komnir í sparifötin kl. 18.oo. Þá hófst erfiðasti klukkutími ársins, frá kl.18.-19.oo, þegar við systur þurftum að sitja stilltar meðan messan í útvarpinu stóð yfir þar til borðað var kl. 19.oo. Engin jólagjöf var tekin upp fyrr en eftir mat. Jólamaturinn var alltaf spikdregnar rjúpur og möndlugrjónagrautur og hangikjöt með ís eða karamellubúðing. Þess vegna var ég undrandi þegar maðurinn minn hafði aldrei bragðað rjúpur á fyrstu jólunum okkar. Jólatréð var það sama öll árin, lítið gervijólatré, kannski 60 cm á hæð, með lifandi kertum, enda voru greinarnar orðnar ansi sviðnar undir lokin. Pabbi skreytti jólatréð þegar hann var heima, annars mamma og fengum við ekki að sjá það fyrr en kl.18 .oo á aðfangadagskvöld.  Mamma var ekki hrifin af jólaskrauti, svo þar til við stálpuðumst aðeins og bjuggum sjálfar til „músastiga“ þá var ekkert skreytt hjá okkur á jólunum, en heimilið aftur á móti hvítskrúbbað. Og nú brá svo við, að ljós áttu að loga alls staðar í íbúðinni, öfugt við alla daga þegar ljósin átti að spara. Þetta held ég að hafi verið áhrif  frá æsku mömmu, en þá var gert var jóla- og hátíðlegt með því að lýsa upp í dimmu bæjunum. Okkur systrum fannst ekki mikilvægt að fá ný jólaföt, en alveg bráðnauðsynlegt að sofna í nýjum náttfötum á aðfangadagskvöld.  Aðrir íbúar hússins fóru til messu á aðfangadagskvöld kl.18.oo, en við fórum á jóladag. Afþreying Tvö hljóðfæri voru í húsinu, orgel á efstu hæð og píanó hjá okkur, sem við systurnar lærðum á hjá nemanda í Tónlistarskólanum. Það var Jón Ásgeirsson, síðar tónskáld og kom hann heim til að kenna  okkur. Hálfbróðir hans, Grettir, var mágur mömmu. Við systur höfðum enga sérstaka hæfileika, ég vildi bara spila eftir eyranu og einn daginn var píanóið horfið, mamma hafði selt það. Afi spilaði stundum fyrir okkur  létta, skemmtilega dansmúsik á píanó, en það var ekki  oft. Fátítt var að fólk ætti bíla, en Gumundur Albertsson á efstu hæðinni átti lítinn grænan sendibíl og stundum keyrði hann okkur, börnin í húsinu, um leið og hann fór í vinnuna, upp í Ártúnsbrekku (sem okkur þótti vera langt fyrir utan bæinn!) og  þar renndum okkur á sleðum og skíðum allan daginn, þar til hann sótti okkur aftur eftir vinnu. Þá koma mér snjósokkarnir okkar í hug. Það voru sokkar úr mjög grófu bandi, sem náðu upp fyrir hné og hafðir til verndar utan yfir skófatnað. Þeir voru eingöngu notaðir þegar við lékum okkur úti í mjög miklum eða djúpum snjó.Ég held að þeir hafi ekki verið algengir. Líka kom fyrir að ekið var á vörubíl Björns í kjallaranum suður í Hafnarfjarðarhraun í sólbað.  Þá stóðu allir, börn og fullorðnir, uppi á pallinum og héldu sér í stöngina aftan við húsið á bílnum. Þá voru engar öryggisreglur og öryggisbelti í bílum óþekkt. Ég á skemmtilega mynd þar sem sumir íbúar Ránargötu 14 og 13 liggja í sólbaði, konurnar í undirkjólum og karlarnir í síðum nærbuxum! Ein frænkan átti sumarbústað í Flekkuvík, sunnan við Hafnarfjörð.  Þangað var farið í berjamó. En konurnar áttu það til að hætta í miðri berjatínslunni, taka upp spil og fara að spila þarna í móunum!  Guðmundur og Jónína áttu sumarbústað  á jörðinni  Prestshúsum á Kjalarnesi. Guðmundur keyrði daglega á milli og  af elskulegheitum sínum fengum við systur sem unglingar stundum að fljóta með Merkilegt hvað svo lítill bústaður rúmaði af fólki. Þar var í minningunni tóm gleði, sólskin og blíða,  gersemaleit í fjörunni  og busl í sjónum. Notkun áfengis var svo til óþekkt í húsinu. Í fyrsta skipti sem veitt var áfengi á okkar heimili var í stórafmæli afa sr. Jóns. Við systurnar gengum þar um beina. Það var „opið hús“ og gestir að koma allan daginn. Fjöldi presta kom og líka Ásgeir Ásgeirsson (forseti), sem var kunningi afa.  Mér fannst afi og mamma þekkja alla presta landsins. Þeir voru nú ekki fleiri en svo í þá daga og enginn kvenprestsur! Aftur á móti kom fyrir að pabbi, sem vann þá sem verkstjóri við björgun sokkinna skipa og flugvéla  hjá “hernum“  á stríðsárunum, kom slompaður heim einhverja  föstudaga, því þá var veitt áfengi á skrifstofu hersins. Það líkaði mömmu hreint ekki og held ég að hann hafi lofað í hvert skipti að þetta kæmi ekki fyrir aftur! Jú, annars, nú man ég að afi átti alltaf púrtvín í herberginu sínu. Matthías Einarsson, læknir á Landakoti (sem var mágur afa), hafði fyrir sið að koma við hjá afa eftir „stofugang“ á morgnana á spítalanum og fengu þeir sér þá glas af púrtvíni.   Barnaskólaárin. Við systur vorum sendar 6 ára í „tímakennslu“ hjá Guðríði á Bakkastígnum, en í barnaskóla byrjaðu börn 7 ára. Hún kenndi með því að láta okkur búa til bókstafi með fiskkvörnum. Ég var seinlæs, veit núna að ég hef verið lesblind, sennilega líka mamma og  vissulega dóttir mín, Helga Rún Pálsdóttir, sem er 51 árs í dag. Þá var vandamálið óþekkt og Helga Rún var þess vegna send til skólasálfræðings. Hann greindi hana ágætlega gefna og með viljakraftinum tók hún stúdentspróf, Iðnskólapróf og háskólapróf í Englandi auk náms í Danmörku.  Þegar ég var í tímakennslunni fóru loftvarnarflauturnar stundum í gang vegna mögulegra loftárása þýskra flugvéla og voru þá allir krakkarnir drifnir niður í kjallara. Það var nú ekki leiðinlegt. Árin í Miðbæjarbarnaskóla liðu ljúflega og við systur vorum allaf vissar um að kennararnir héldu mest upp á okkur! Okkur gekk vel og kennararnir voru mátulega strangir, en væri svo ekki, þá lærðu krakkarnir  bara betur. Við „stelpurnar“ í 11 ára E  (sem nú 79 ára) hittumst enn tvisvar á ári. Skemmtilegast fannst mér í teiknitímunum hjá Unni Briem, en verst fannst mér að vera send til skólatannlæknisins, en það var hún Tyra tönn (Tyra Loftsson), sem allir voru hræddir við. Enn man ég vísuna sem hún þuldi meðan hún skoðaði tennurnar í mér: Þuríður, Þuríður, Þuríður mín, - þykkt er á þér eyra, - þótt ég kalli þrátt til þín, - þú kannt ekki að heyra. Sagði móður sína líka hafa heitið Þuríði. Krökkunum var á þessum tíma gefið lýsi í skólanum og þá gekk kennarinn eða einhver krakkinn röðina og hellti upp í munninn á okkur úr lýsiskönnunni. Ógeðslegt - þegar það fór út fyrir. Kæmi maður með vottorð um að við tækjum lýsi heima, var hægt að sleppa. Þannig slapp ég einn vetur við leikfimi vegna læknisvottorðs um að ég væri með liðagigt. Eftir leikfimitíma skrúfaði Baldur leikfimikennari sjálfur frá krönunum og sá um að stelpurnar færu í sturtu. Það þætti ekki við hæfi dag. Svo vorum við í ljósatímum í barnaskólanum og lyktin var skrítin. „Ljósakonan“ lét okkur stelpurnar standa naktar í hring framan við ljósalampana. Þetta átti að vera heilsubætandi, þótt ég viti ekkert hvernig við vorum valdar. Foreldrar okkar aðstoðuðu okkur aldrei við heimalærdóm,  sem mér finnst nú, eftir á, afar undarlegt. Nema að mamma hlýddi okkur yfir kvæði og utanbókarlærdóm.  En afi, sem var mikill málamaður og kunni fimm tungumál, hjálpaði mér við dönsku, ensku og þýsku, svo ég þurfti aldrei að glósa. Svo kom fyrir að Jón Halldórsson, afinn í kjallaranum, aðstoðaði mig við erfið stærðfræðidæmi. Annars björguðum við okkur sjálfar. Kynfræðsla í efri bekkjum var að svo að segja engin,  kennarinn sagði einfaldlega: Lesið þessar tilteknu blaðsíður heima (þar sem var mynd af þverskurði líkama konu og karls) og síðan var aldrei farið yfir það meira. Aldrei vorum við systur fræddar neitt heima um kynlíf, ekki einu sinni búnar undir blæðingar. En í sveitinni (6 til 12 ára) komst ég í bókina Hjónalíf og það var mikil opinberum. Að vísu var strákur á sama bæ búinn að uppfræða mig, þar sem við sátum einu sinni uppi á hrútakofa. Ég var þá 7 ára. En síðar við lestur bókarinnar sá ég að það var eintómt bull hjá honum. Þá dettur mér í hug fræðsla minna barna um það efni! Eitt sinn við morgunverðarborðið, þegar þau voru 8, 10 og 12 ára, ætlaði faðir þeirra aldeilis að sinna uppeldisskyldu sinni og  byrjaði að fræða þau um kynlíf. En þá sögðu þau: Góði pabbi, við vitum miklu meira um þetta en þú! Þessi kynslóð átti auðveldara með að afla sér upplýsinga en foreldrar þeirra á sínum tíma. Ég varð aldrei vör við einelti í barnaskólanum (sem þá var reyndar kallað að taka einhvern fyrir).  Samt var einn strákur, hann Teddi, sem elti mig oft á heimleið, hrinti mér í drullupolla og velti mér. Ég fékk bágt fyrir heima en aldrei gerði mamma neitt í málinu. Ég kynntist honum svo fullorðnum og þá sagði hann:  Æ, ég var bara skotinn í þér! Svo voru líka til góðir strákar. Á þessum tíma voru mikil snjóaár. Eitt sinn var ég á leið í skólann, snjórinn upp á læri og ég gat ekki séð hvar tjörnin tók við af bakkanum. Var ég í miklu basli þarna við tjörnina þegar strákur kom, aðeins eldri en ég og bjargaði mér yfir í Miðbæjarskólann. Þessi reyndist síðar vera leikhússtjórinn Sveinn Einarson. Ég hugsa alltaf  hlýlega til hans síðan! Eins og ég sagði, voru oft miklir snjóar og vond veður á barnaskólaárunum. Einn dag var vinkona og bekkjarsystir Helgu systur, hún Sigurbjörg  á Ránargötu 13, send í síðbuxum í skólann vegna veðurs. Þær höfðu strangan kennara, hana Oddnýju og sú var ekki ánægð. Hún lét hana klæða sig úr síðbuxunum og vera á nærbuxunum inni í bekknum þann daginn.  Nærri liggur að maður reiðist við tilhugsunina um þetta. En svona var tíðarandinn. Það þótti ekki viðeigandi að stúlkur klæddust  síðbuxum. Sumarstörf Sex sumur vorum við systurnar sendar í sveit eða frá 6 til 12 ára. Á stríðsárum var var talið æskilegt að senda börn til sumardvalar í sveit vegna stríðshættu. Það varð mjög almennt, borgarbörnin væru send til skyldra sem óskyldra og kynntust þá sveitalífinu. Eftir það unnum við systur ýmislegt á sumrin, pössuðum börn jafnframt  því að bera út Moggann. Við bárum út á Vesturgötu, Ránargötu, Bárugötu, Öldugötu, Stýrimannastíg og Garðarsstræti. Við höfðum fengið vekjaraklukkur í afmælisgjöf þegar við vorum 10 og 11 ára og eftir það var á okkar ábyrgð að vakna á réttum tíma.Það var mjög leiðinlegt að rukka, því sumir létu okkur koma aftur og aftur. Einn maður gaf okkur 2 kr. sem okkur fannst  ótrúleg rausn. Barnapössunin var ekki mitt uppáhald, þótt strákarnir sem ég passaði væru þægir og góðir. (Það voru Þorsteinn Bergmann, fjölskylda hans átti Verslun Þorsteins Bergmann á Skólalvörðustíg  og Stefán og Guðmundur Benediktssynir, synir Fanneyjar og Benedikts Sigurjónssonar, hrl. Þegar ég passaði fyrir Fanneyju hjálpaði ég stundum til í eldhúsinu og þá sagði Fanney iðulega: Ja, sá verður nú ekki svikinn sem nær í þig! Mér þótti hrósið ágætt og þetta var víst málið í þá daga – að verða nógu myndarleg fyrir eiginmanninn! Svo fengum við systurnar vinnu í „fiski“ fyrir atbeina kunningja mömmu við að pakka karfa o.fl. Það var skemmtilegur tími, þótt karlarnir viðhefðu verra orðbragð en við þekktum. Meðan við pökkuðum endursagði ég bækur sem ég var að lesa, svo sem Jane Eyre og það var vinsælt og stytti okkur stundir. Eitt sumarið fékk ég vinnu  á saumastofunni Feldinum sem snúningastelpa og var líka látin stytta kápufalda. Þar var Unnur Eiríksdóttir, feldskeri yfir, kunningjakona mömmu og að lokum vann ég eitt sumar í Náttúrulækningabúðinni á Týsgötu. Þar kom eitt sinn í búðina eldri maður og spurði mig að nafni. Þá sagði hann: Ekki var  hún Þuríður Filippusdóttur þó amma þín? Það passaði. Og þá byrjaði hann að hrósa  henni og dásama, hún hefði verið yndislegasta, fallegasta og besti kvenkostur á Suðurlandi á sínum tíma.  Ég sagði frá þessu heima, en þá brá svo við að afi ætlaði hreint að sleppa sér og úthúðaði aumingja manninum.  Hann hafði sem sé verið meðbiðill hans! Mér finnst þetta enn fyndið, enda segir máltækið  að „lengi lifi í gömlum glæðum.“ Á Ránargötu 15 var matvöruverslun Ólafs Gunnlaugssonar (verslun  Óla Gull, eins og hún var kölluð). Þar vann ég sem 15 ára við afgreiðslu ásamt Óla sjálfum. Þá voru plastpokar ekki komnir til  sögunnar, en sykur, hveiti og slíkt var vigtað í bréfpokum og sælgæti sett í pappírkramarhorn. Reyndar sinnti ég  ekki aðeins afgreiðslu, því ég skúraði, sentist og pantaði inn vörur í fjarveru Óla, en hann var “túramaður“ sem allir vissu. Setti hann mér reglur um hvað ég ætti að gera þegar hann væri „fjarverandi“. Ég mátti ekki afhenda konu hans og dóttur peninga, hvað sem á  gengi og jafnvel þótt hann fyrirskipaði  svo sjálfur. Hann var fráskilinn og var það „viss – pass“, að þær mættu í þeim erindagjörðum þegar þær vissu að hann var á kendiríi. Málið var, að Ólafur virtist  eins og tvær persónur, drukkinn og allsgáður. Drukkinn var hann jafn gjafmildur og hann  var sparsamur og samansaumaður etrú! Þetta var stundum erfitt  fyrir 15 ára stúlku og mikil ábyrgð að sjá ein um verslun, þótt ekki þyrfti líka að koma kaupmanninum drukknum upp í íbúð sína á efri hæð, þegar hann mætti á náttfötunum niður í búð. Enda man ég að áhyggjurnar voru svo yfirþyrmandi, að stundum klæddi ég mig upp úr rúminu á kvöldin til að fara út  og  athuga hvort ég  hefði ekki örugglega læst búðinni. Segi ég sjálf að síðan  hafi ég ekki náð mér af sjúklegri samviskusemi! Daganna amstur . Í sama húsi og matvöruverslunin á Ránargötu 15 var líka fiskbúð og mjólkurbúð. Mjólkinni var ausið með skaftlöngum ausum upp úr stórum mjólkurbrúsum í litla mjólkurbúsa sem fólk kom með og rjómanum í rjómakönnur. Þykku skyrinu var pakkað í smjörpappír. Í bakaríum var aðeins  til þrenns konar brauð, fransbrauð, rúgbrauð og  normalbrauð. Vinsælt var hjá okkur krökkunum að sníkja „vínarbrauðsenda“, afskorninga af vínarbrauðslengjunum. Við keyptum fiskinn í Fiskhöllinni í Tryggvagötu og sóttum líka humar, hrogn og lifur og kúttmaga niður í Verbúðirnar hjá Ægisgarði. Svo kom stundum karl á Ránargötuna með hjólbörur fullar af fiski (og rauðmaga) og seldi. Líka kom annar vinsæll með hestvagn og seldi nokkrar tegundir af kexi, - „röfli“, matarkexi og kremkexi. Ámorgnana versluðu konurnar í götunni í framangreindum búðum og þá komu margar þeirra við hjá okkur á Ránargötu 14 og fengu sér kaffi og sígarettur í eldhúsinu hjá mömmu. Þá voru málin rædd og þess vegna vissu líka allir allt um alla. Reykingar voru almennar á stríðsárunum, Players, Lucky strike, Commander, tyrkneskar o.fl. Báðir foreldrar mínir reyktu frá því að  ég man eftir. Þegar gert var hreint á heimilinu fyrir jólin og á vorin, sá maður að gul slikja þakti loftið í eldhúsinu og borðstofunni vegna sígaréttureyksins. Þótt mamma gerði oftast hreint sjálf, fékk  hún stundum, eftir að hún varð heilsulítil, hreingerningarkonu, hana Fríðu (Hólmfríði Jóhannesdóttur). Sú reykti nú mikið, því fingurnir voru heiðgulir, sérstaklega vísifingur og langatöng, þrátt fyrir vatnssullið í hreingerningunum.  Algengt var að sjá fólk með heiðgula fingur af sígarettureyk. Já, allir vissu allt um alla, eins og ég sagði. Þegar Dollý á nr. 7 gat ekki komið með okkur í sunnudagaskólann, þá frétti öll gatan það, að hún hefði fengið lús. En þá var hárið makað upp úr grásalva. En ég hef aðeins einu sinni á ævinni séð lifandi lús. Svo kom fyrir að krakkar fengu njálg, sem lýsti sér með kláða í endaþarmi. Kannski  voru ekki til meðul við honum, því það var læknað með lauk, - börnin látin borða lauk og litlum laukbita stungið í endaþarminn. Ekki þekktist notkun eiturlyfja á þessum tíma, a.m.k. höfðum við aldrei heyrt um slíka sjúklinga. Aftur á móti var þó nokkuð um róna í bænum. Við systur gengum fram hjá Ingólfsapóteki á leiðinni úr skólanum og iðulega stóðu þar nokkir vesalingar. Vorum við oft beðnar að skreppa inn og kaupa fyrir þá spritt. En þegar þangað kom sögðu stúlkurnar: Er það fyrir þennan mann þarna úti? Við urðum að játa því og fengum því aldrei sprittið. Smá saman lærðum við á hlutina og hættum að reyna að kaupa spritt! Þegar við systur voru í sveit 1942-1948 var alsiða að fólk, kunnugt og ókunnugt, heilsaðist og kvaddist með kossi á munninn. Það fannst mér ógeðfellt. Eitthvað var um það  líka í Reykjavík, en ekki eins algengt. Svo lagðist þessi siður smám saman af og er óþekktur í dag. Nú tíðkast kossar á kinn og er að verða algengara að kysst sé á báðar kinnar, en þá er fólk stundum í vafa hvora kinnina það ætlar fyrst að kyssa og rekst svo saman! Mamma var í kvenfélaginu Hringurinn (félagi eiginkvenna skipstjóra og stýrimanna) og stundum fór fólkið í húsinu á átthagamót, svo sem Breiðfirðingamót eða samkomur Snæfellinga. Mamma og pabbi fóru oft í kvöldgöngur (fóru út að spássera) um hverfið. Þau fóru aldrei í bíó, en afi fór stundum með Jóni í Mörk, vini sínum  eða okkur systrum í bíó, - dans- og söngvamyndir voru algengastar. Aftur á móti fóru pabbi og mamma gjarnan í leikhús og höfðu sérstaklega gaman af Revíum. Við systurnar fengum  að fara með í leikhús og á Revíur. Fólk lærði gamanvísurnar sem og við krakkarnir og enn kann ég eldgamlar gamanvísur. Við krakkarnir fórum í 3-bíó og minnir mig  að miðinn í „almenn sæti“ hafi kostað eina krónu. Strákarnir skiptust þar á hasarblöðum og stelpurnar leikarablöðum. Það var líka gert meðan við vorum að bíða eftir dagblöðunum  sem við bárum út eða vorum að selja. Afi var mjög nýjungagjarn og fylgdist vel með. Einu sinni var auglýst skemmtun í Austurbæjarbíói og langaði afa að fara þangað til að  sjá „þetta jitterbug“. Við Helga systir fórum með honum. En hann varð hreint ekki hrifinn. Þetta væri ekki hægt að kalla dans! Sjálfur var hann góður dansmaður og er enn til danskort  úr eigu hans sem notað var í hans  umdæmi á dansleikjum í Reykjavík. Þar voru skrifuð nöfnin á dömunum sem höfðu tekið frá  ákveðna dansa fyrir hann. Í fermingarveislu okkar systra 1950 dansaði hann við mig og dansaði þá eftirminnilega vel. Ég heyrði á foreldrum mínum að þeim hefði þótt afskaplega gaman að dansa áður fyrr. Pabbi sagði að á böllunum í sveitinni hefði verið dansað alveg til morguns þegar þurfti að fara í fjósið. Við systur og að ég held flestir jafnaldrar okkar,  vorum í dansnámi hjá Rigmor Hansen í Góðtemplarahúsinu. Danskunnáttan var mikilvæg, enda bjargað hún mörgum unglingnum frá feimninni þegar út í skemmtanalífið kom. Fullorðin var ég í spænskutímum hjá Rigmor og verð að segja, að hún var einhver besti kennari, sem ég hef haft. Hún hrósaði nefnilega öllum svo mikið að þeir urðu svo ánægðir með sjálfa sig í náminu! Rigmor var einstök tungumálakona. Áður en sjónvarpið kom til sögunnar var aðaldægradvöl á heimilum  að spila á spil, líkt og  gert var í okkar húsi, bæði börn og fullorðnir. Foreldrar mínir voru glúrnir spilamenn, fóru oft á „spilakvöld“ og komu iðulega með litla verðlaunagripi.  Stundum voru haldin fjölmenn spilakvöld fullorðinna til skiptis á  heimilum frændfólksins og þá var spiluð félagsvist á sex borðum og bæði höfð aðalverðlaun og skammarverðlaun.   Allir skemmtu sér fádæma vel og svo var gert hlé til kaffidrykkkju. Man ég að einn eldri frændinn var svo tapsár, að menn reyndu að komast  hjá því að spila við hann til að fá ekki skammir. Þá pössuðum við stelpurnar í húsinu minni  börnin til  að foreldrarnir gætu spilað í friði. Bridge var líka mikið spilað heima, kunningjakonur mömmu komu stundum að degi til og vinafólk pabba að vestan að kvöldi til. Þegar síðarnefnda fólkið kom í heimsókn lá ég oft á hleri, því þá voru sagðar svo skemmtilegar sögur af dularfullum atburðum og draugum. Ég varð þá svo myrkfælin að ég þurfti að fá fylgd krakkanna á efri hæðinni upp í myrkrið á háaloftinu, þangað sem ég var send eftir kökum. Stundum fóru fullorðnir og börn í leiki saman. Til dæmis voru leiknir bókartitlar með látbragðsleik. Pólitík var oft rædd og var fólkið mitt Sjálfstæðisfólk. Afi var sérstaklega  heitur Sjálfstæðismaður og er mér minnisstætt, að einu sinni rakst hann á eintak af Þjóðviljanum á heimilinu. Þá stillti minn maður sér upp og benti á dagblaðið og sagði: „Annað hvort fer þetta út af heimilinueða ég!“ Og það var ekki grín hjá  honum. Kosningadagur var alltaf hátíðisdagur. Fólk klæddi sig uppá, fór í sparifötin og mikilvægt var að fara snemma að kjósa. Ekki veit ég hvers vegna það var. Stundum fóru íbúarnir í húsinu okkar á skyggnilýsingar og miðilsfundi. Jafnvel afi fór með, þótt amma heitin hafði verið mjög  á móti slíku. Sennilega var það mest af forvitni og þeim fannst  margt óskýranlegt gerast þar. Ég fór einu sinni sem unglingur með til Hafsteins miðils, fannst lítið til koma og varð fyrir vonbrigðum. En þegar ég var á þrítugsaldri var það eitt sinn, að samstarfsstúlkur mínar á skrifstofunni buðu mér að koma með á miðilsfund, þar sem ein hafði forfallast. Ég fór, varð lítið hrifin – því allir þekkja nú einhverjar Guðrúnar eða  Jóna sem hafa dáið. En í lokin fer miðillinn allt í einu að raula lag sem ég syng alltaf þegar ég er ein á ferð í bílnum mínum og segir við mig: Hér er mjög föðurlegur maður sem spyr: Varstu að fá þér nýjan ísskáp? Ég varð alveg steinhissa, því  það síðasta sem ég hafði gerti áður en ég fór á miðilsfundinn var að ýta nýjum ísskáp inn í hólfið á eldhúsinnréttingunni! Þetta var ofar mínum skilningi. Ég hef aðeins tvisvar upplifað „yfirnáttúruleg“ atvik. Hitt var þegar systurdóttir mín kom með unga dóttur sína, rétt byrjaða að tala og sem ekki hafði áður komið í húsið til mín. Strax og telpan kemur inn bendir hún á tröppu í stiganum og segir: Kis-kis, kis-kis. Tekur svo strikið upp á loft og inn í svefnherbergi og kíkir undir hjónarúmið.Mér fannst þetta óþægilegt, því við höfðum sem sé átt kött, sem nýbúið var að lóga. Hann var vanur að liggja í tröppunni sem telpan benti á, þegar  hann beið þess að við kæmum heim. Honum var illa við krakka og var vanur að flýja upp í svefnherbergi og undir rúm þegar börn komu í heimsókn. Og ég hafði ekki áður heyrt um framliðin dýr! Líkt og konurnar á Ránargötu 14 voru flestar konur þessum  tíma heimavinnandi, nema ekkjur og einhleypar konur. Margar giftar konur reyndu þó að auka tekjur heimilisins með ýmsu heimagerðu. Ein bjó til brúður af ýmsu tagi, önnur bakaði smákökur, þriðja stundaði hreingerningar og eldri móðursystir mín sem bjó í Sogamýrin og var með hænsni, seldi egg og kom með þau í bréfpokum í strætó til okkar vestur í bæ. Svo höfðu aðrar tekjur af hárgreiðslu, lögðu og settu permanent í hár heima hjá sér. Sumar konur áttu prjónavélar og prjónuðu auk annars ullarnærföt  á börn. Ein frænka fór til Englands, lærði útsaum í vél og skreytti kjóla fyrir fólk. Vinkona foreldra minna saumaði út dúka o.fl. og „setti upp“ púða fyrir fólk. Kunningjakona okkar í næstu götu var með nokkra karlmenn sem kostgangara og engin gat verið án saumakvennanna og svo mætti lengi  telja. Þessar konur voru ýmist ólærðar eða lærðar í sínum fögum.  Ég kom stundum til mæðgnanna Ingibjargar Þorsteinsdóttur  og Ásu dóttur hennar, sem voru í vinfengi við mömmu. Þær bjuggu í  hálfu húsi á horni Ránargötu og Stýrimannastígs. Ása var ógift, vann í Sjúkrasamlaginu, en öldruð móðir hennar var heima allan daginn. Hún var „kölkuð“ sem kallað var. Fólk þekkti þá ekki  orðið Alzheimer. Þegar ég vann í búðinni hjá Óla Gull kom hún nokkrum sinnum á dag með miða, skrifaðan af dóttur hennar, yfir það sem hún átti að kaupa. Ég sagði henni þá að hún væri þegar búin að kaupa þetta. Hún kom samt aftur og aftur, blessunin. Líkt  og orðið Alzheimer eru nú notuð ýmis orð sem ekki þekktust þá. Til dæmis var orðið þroskaheftur ekki notað, en aftur á móti var orðið „aumingi“ notað í jákvæðri merkingu um þroskahefta, mongóla og vangefna einstaklinga, því þeir “áttu bágt“, var vorkennt  og meiningin orðsins var „aumingja þeir að eiga bágt.“ Þannig skildi ég það. Líka notaði enginn orðið samkynhneigður heldur eingöngu „kynvillingur“. Þannig var það. Ég þekkti engan „kynvilling“, en maðurinn minn, sem var daglegur gestur í Sundlaugunum þar sem faðir hans var sundkennari, segist hafa sem strákur verið varaður við vissum „kynvillingum“, sem eltust við þá og stóð strákunum stuggur af þeim. Aldrei varð ég fyrir áreitni, utan tvisvar sem unglingur. Annað skiptið fór ég með hlut viðgerð í Vesturbænum,  þar sem einn sérfræðingur var með verkstæði. Hann læsti hurðinni og gerði sig líklegan til að króa mig af í horni, en ég slapp. Ekki þorði ég að segja frá þessu heima og svo átti ég að sækja hlutinn aftur úr viðgerð, sem var ekki góð tilhugsun. Fékk að lokum aðra stelpu með mér. Annað skiptið réðst ókunnur maður aftan að mér þegar ég var á heimleið að kvöldi til og reyndi að ýta mér inn í húsagarð. Ég  fékk einhverja aukakrafta af hræðslu og man að ég æpti þegar ég hljóp sem fætur toguðu í burtu: Mannskratti – farðu til sálfræðings! Og ekki veit ég af hverju ég notaði þetta orðbragð, því það var okkur ekki tamt, aldrei nokkurn tíma var bölvað á heimilinu og aldrei heyrði ég pabba blóta, þótt hann væri nú sjómaður. Nafngiftavenjur. Svo sem algengast var hér áður fyrr var ég skírð í höfuðið á afa og ömmu, Þuríður Jóna. En allar þrjár dætur afa og ömmu  skírðu dætur sínar Þuríðar eftir ömmu. Helga systir var skírð í  höfuðið á föðurömmu okkar. Afi og amma skírðu sínar þrjár dætur eftir foreldrum sínum. Svo fór þetta að breytast með minni kynslóð, þótt heilmikið eimdi enn eftir af þessum sið og voru því mínir synir skírðir eftir afa þeirra og ömmu, Ólafur (Steinn) og Matthías (Geir), þótt við bættum öðrum nöfnum aftan við, en dóttirin var skírð eftir bæði móður- og föðursystur  hennar,  Helga (Rún), því mér fannst nöfnin á ömmunum  ómöguleg, - Matthea og Jústa. Annar siður (eða regla) virðist vera horfinn. Það er niðurfelling ættarnafna kvenna við giftingu. Dætur afa, sr. Jóns Johannessen, þær Filippa, Matthea og Guðrún, voru allar Johannessen þar til þær giftu sig. Eftir það nefndust  þær sig Jónsdætur. Kona sem systir mín þekkir, Guðrún, til átti níu börn. Átta þeirra skírðu eftir ömmunni. En þegar níunda barn hennar gerði það ekki, þá stórmóðgaðist amman! Þetta virðist hafa verið fólkinu afar mikilvægt og því miður var algengt að afar og ömmur héldu mest upp á barnabörnin sem hétu eftir þeim. Nágrannakona okkar átti að barnabörnum dreng og stúlku og var stúlkan skírð eftir  ömmu sinni. Hvert sinn sem amman kom í heimsókn færði hún nöfnu sinni einhvern glaðning, en aldrei drengnum.  Ég veit mörg dæmi um að afar og ömmur gerðu þannig upp á milli barnabarna. Nú er öldin önnur og unga kynslóðin skírir ekki svo mikið eftir foreldrum sínum, sem mér finnst í lagi, en aftur á móti eru komin alls kyns furðunöfn í tísku og undrar mig mjög frjálslyndi Mannanafnanefndar. Fermingin Þann 16. apríl 1950 vorum við systur fermdar í Dómkirkjunni af sr. Bjarna Jónssyni. Helga var ári yngri. Vildi mamma að ég biði eitt ár svo að við  gætum fermst saman. En ég neitaði, svo Helga var fermd ári á undan jafnöldrum sínum. Jón Grétar, sonur Guðmundur og Jónínu á efstu hæðinni, var jafngamall mér og fermist  um leið. Fermingarveisla okkar þriggja var sameiginleg. Samgangur  var það mikill að fjölskyldurnar þekktu flest skyldmenni hinna. Veislan var haldin í Aðalstræti 12, matur og dans með harmónikknuundirspili. Reikningurinn fyrir veisluna er enn í mínum fórum og þykir mér eftirtektarvert, að hluti kostnaðarins  var fyrir sígarettum handa gestum! Við systur fengum allar fermingargjafir þær sömu. Það var eftirfarandi:  Gullhringur, gullhálsmen með dýrum steini, tvö silfurhálsmen (annað gullhúðað), tvennir eyrnalokkar,  tveir hálsklútur,  svört handtaska, silfurskeið og -gaffal, ljóðabækur, pennasett, lampi og peningar. Helga fékk hjól, en ég fékk úr frá foreldrum okkar, þar sem ég átti fyrir hjól og Helga úr, sem við höfðum sjálfar keypt okkur. Fermingarkirtlar voru ekki komnir til sögunnar og mamma varð einhvern veginn að útvega hvíta síða fermingarkjóla eða efni í þá, sem og stutta eftirfermingarkjóla, skó og kápur. Veit ég ekki hvernig henni tókst það, því þá var vöruúrval afar lítið í búðunum og skömmtunarmiða þurfti fyrir álnavöru og skóm. En maður þekkti mann, hvítt krepefni var útvegað og skór fengnir að láni. Fermingarkjólarnir voru þannig saumaðir, að síðar yrði hægt  að nota efri hlutann sem blússu. Kjólarnir voru svo lánaðir öðrum og að lokum notuðum við sjálfar blússurnar. Ef fréttist að von væri á ákveðinni vöru í verslun mynduðust langar biðraðir eftir götunum. Við Helga systir vorum iðulega sendar í slíkar biðraðir, sem mér þótti algjör pína. En þannig eignuðumst við bomsur, sem voru bráðnauðsynlegar í bleytu. Nokkrum árum seinna fann ég í geymslunni uppi á háaloftinu nokkrar hespur af rauðu ullargarni, sem aldrei hafði verið prjónað úr. Ég varð mjög sár – eins og ég hafði nú þurft að standa lengi í biðröð eftir þeim! Svona var hamstrið. Já og maðurinn minn sagði mér, að hann hefði mætt í biðröð klukkan fjögur að nóttu, þar sem von var á gaberdín-fötum hjá Últíma á Bergstaðastrætinu! Annars átti fólk yfirleitt ekki meira en það allra nauðsynlegsta af fatnaði. Þegar ég fór 18 ára til Þýskalands átti ég tvenna skó, grófa gráa gönguskó og svarta rússskinsskó, spari. Tímarnir hafa sannarlega breyst. Ferðalög Fátítt var að fólk ferðaðist til útlanda á þessum árum. Mamma hafði farið með pabba á fyrstu hjúskaparárum þeirra með Snæfelli til Póllands o.fl. landa. Afi fór einu sinni til London sem ég man. En svo var það 1951, sumarið eftir 2. bekk í Kvennaskólanum, að við systurnar fengum að fara í Norðurlandaferð með  Heklunni ásamt  tveimur  öðrum stúlkum, vinkonu og skólasystur Helgu systur, Esther Kaldalóns og Valgerði vinkonu hennar. Við höfðum unnið okkur  inn fyrir ferðinni og báðum mömmu um leyfi. Hún samþykkti að tilskildu leyfi pabba, sem lá þá á spítala. Og hann veitti okkur fararleyfi, sem hún hafði alls ekki búist við. Þetta varð mikið ævintýri, þótt Helga systir yrði hræðilega sjóveik, enda vildu allir að hún prufaði „þeirra sjóveikitöflur“, sem ekki var til bóta. Í Danmörku heimsótti ég stúlku í Lyngby við Kaupmannahöfn, sem ég skrifaðist á við og svo fórum við í heimsókn á herragarðinn Rosendal á Sjálandi, þar sem bréfavinur Helgu átti heima og fengum frábærar móttökur. Þetta var afar sjaldgæft á þessum tíma að svo ungar stúlkur færu einar utan í lystiferð. Mér finnst sem ferðamöguleikar fólks nú til dags vera með meiriháttar breytingum á minni ævi, því sem fullorðin hef ég ferðast  til yfir 70 landa.   Kvennaskólanám 1950-1954 Við systur gengum báðar í Kvennaskólann í Reykjavík, sem þótti góður skóli og skólastýran, frk. Ragnheiður Jónsdóttir, valdi nemendur inn eftir einkunnum. Þá voru eingöngu stúlkur í skólanum, sem er öðruvísi en í dag þegar Kvennaskólinn er orðinn menntaskóli fyrir bæði kynin. Það var strangur agi í skólanum, en sjálfri fannst  mér ég ekki þurfa á meiri aga að halda, ég hafði nóg af honum heima. En mamma réði þessu og móðir hennar og hún sjálf höfðu báðar verið í Kvennaskólanum. Mér þótti allt í skólanum gamaldags, húsgögnin áreiðanlega frá tímum mömmu og ömmu! Það var svo sem í stíl við andann þar og agann. Frk. Ragnheiður hlýtur að  hafa haft nef fyrir minni  „sjúklegu samviskusemi“, því ég var gerð að hringjara og síðar að Inspector Scholae. Hringjaraembættið var þannig, að mér var treyst til að hringja á réttum tíma inn og út í frímínútum, hlaupandi upp og niður þrjár hæðir, hristandi taktfast  stóra frumstæða handbjöllu. Aðeins einu sinni svaf ég næstum  yfir mig og það var mikil martröð ef næði ég ekki að hringja inn í fyrsta tímann. Ekki mátti spandera á leigubíl. En guð og lukkkan voru með mér því neðar á Ránargötunni var ungur maður, Pétur Yngvason, að leggja af stað í vinnuna á vörubílnum sínum og keyrði mig í einum grænum hvelli. Gott fólk á Ránargötunni! Í skólanum á þessum tíma, 1950-1954, setti frk. Ragnheiður Jónsdóttir nemendum ýmsar reglur, sem ekki tíðkuðust í öðrum skólum, engin mátti nota varalit, mála sig eða nota naglalakk. Við máttum til að byrja með ekki ganga í síðbuxum, en annan veturinn gerði svo mikla snjóa að sú regla var afnumin. Líka var eins gott að frk. Ragnheiður frétti ekki af ósæmilegri hegðun okkar utan skóla. Því höfðum við gaman að því á árshátíðinnni í 4. bekk, að ein okkar, Halldóra Einarsdóttir, kom með herra með sér, amerískan hermann. Aðrir en við í bekknum vissu það ekki, enda var hann ljóshærður og íslendingslegur.  Dóra giftist honum síðar og fluttist til Bandaríkjanna. Frk. Ragnheiður var fróður mannkynssögukennari, afar ströng, smámunasöm, sérvitur að því er mér fannst, sparsöm og forðaðist óþarfa eyðslusemi. Hún var alltaf réttlát þegar á reyndi. Frk. Ragnheiður var svolítið snobbuð. Að minnsta kosti gerði hún sjaldgæfar  undantekningar þegar hún tók í skólann ráðherradætur  með lélegar einkunnir. En á lokaprófi  var engin miskunn og þær felldar, ef svo bar  undir. Hún var ógift og var efnuð, því auk húseigna í Reykjavík átti hún fjölda jarða í Rangárvallasýslu. Ragnheiður var falleg, hvíthærð, eldri kona, sem bar sig vel og hefur áreiðanlega verið glæsileg á yngri árum. Ég hafði gaman að sögu sem mamma sagði mér um hagsýni hennar, hafða eftir afgreiðslumanninum í Liverpool í Hafnarstræti á þeim tíma. Ungur maður kom dag einn í verslunina og keypti stærsta konfektkassa sem fékkst. Vissi afgreiðslumaðurinn síðan ekki meira um það fyrr en daginn eftir, að frk. Ragnheiður kom og fékk konfektkassanum skipt fyrir  þvottaefni! Við kvennaskólann störfuðu margir góðir kennnarar og kennslan var fjölbreytt og framúrskarandi; danska, enska, þýska og sænska, íslenska, skrift, stærðfræði,bókfærsla, eðlisfræði, mannkynssaga, náttúrufræði, þjóðfræði, félagsfræði, sálfræði, heilsufræði, uppeldisfræði, hjúkrun, vélritun sem og teikning, handavinna, fatasaumur og útsaumur, matreiðsla, söngur og leikfimi. Á þessum tíma voru kennararnir þéraðir með þeirri undantekningu að við vorum dús við Þorvarð Örnólfsson, stærðfræðikennara, sem var léttur í lund og vinsæll. En hann var síður laginn við að kenna tregari nemendum en þeim betri. Hann var heilsuveill og fengum við stundum staðgengla. Eitt sinn var hjá okkur háskólanemi, sem við kölluðum „Litla Rauð“, því hann var feiminn og roðnaði iðulega. Og allur bekkurinn var samtaka í ótuktarskap. Ein stelpan var elst í bekknum og sat á fremsta bekk. Hún var látin klæða sig úr og fara að  gera við brjósthaldarann sinn í tímanum hjá honum. Svo var honum bent á að hún væri tilvalið konuefni! Nefni ekki fleira. En mörgum árum síðar var ein okkar stödd í veislu og sat við hliðina á þessum manni og varð henni það á að nefna að hann hafi kennt okkar bekk. Minnstu ekki á þau helvíti, sagði aumingja maðurinn. Í dag skil ég að þetta var klára einelti. En svo höfðum við annan kennara, sem líka var mjög feiminn. Þá var sagan önnur. Það  var Jón Jónsson, fiskifræðingur,  sem kenndi náttúrufræði um tíma. Þá var bekkurinn sem sé samtaka um að létta honum kennsluna á alla lund og vorum hinnar ljúfustu! Eiginlega skil ég þetta ekki, það hlýtur að vera einhver sálfræðileg skýring á þessum mun. Hins vegar höfðum við kennara sem sjálfur sýndi af sér gróft einelti og var sannast sagna alveg hræðileg. Þetta var frú Hrefna Þorsteinsdóttir, dönskukennari. Hún var verst við þær bestgefnu, svo einkennilegt sem það var. Sú sem var með hæstar einkunnir í bekknum hætti í skólanum hennar vegna. Þótt frk. Ragnheiður reyndi á allan hátt að telja henni hughvarf, þá gekk það ekki. Einn tími hjá Hrefnu er okkur skólasystrum ógleymanlegur. Þá tók hún allan bekkinn upp í stafrófsröð, hellti sér yfir hverja og eina með hreinum svívirðingum, bæði vegna frammistöðu og persónulegum.  Að lokum var allur bekkurinn brostinn í grát, nema ég og Steinunn Stephensen. Við vorum svo stálheppnar að vera síðastar í stafrófinu og að tíminn bar búinn áður en hún náði til okkar! Mér hefur alltaf fundist það merkilegt afrek, að geta grætt heilan bekk. Hrefna var áreiðanlega slæm á taugum.  Hún hafði ung lent í umtöluðu bílslysi sem af hlaust bani, enda var Hrefna með áberandi ör niður frá gagnauga. En það má hún Hrefna samt eiga – og verður ekki af henni skafið, eins og þar stendur – að hún reyndist einni í bekknum ómetanleg hjálparhella  í erfiðleikum  hennar þegar hún varð ófrísk.  Jón Aðalsteinn Jónsson var frábær íslenskukennari. Hann var í engum vafa um það, að Anna Jóna Ragnarsdóttir, heitin, talaði fegurstu og bestu íslenskuna, enda var hún úr Skaftafellssýslu eins og hann sjálfur! Gunnar (fíni, - okkar skilgreining) Finnbogason kenndi líka íslensku um tíma. Frú Þorbjörn Halldórs frá Höfnum kenndi ensku og gerði það vel og Vivian Svavarsson kenndi sænsku. Frú Samóme Nagel kenndi þýskuna og var einstaklega ljúfur kennari. Hún hafði búið í Þýskalandi  á stríðsárunum og lent í miklum hremmingum. Hún var systisr Jóns Leifs. Hún tók mig og Höllu Aðalsteinsdóttur, bekkjarsystur mína, í aukatíma áður en við héldum til Þýskalands á lýðháskóla 1954. Frú Nagel bjó með systur sinni í hornhúsi á mótum Bókhlöðustígs og Laufásvegar, þar sem þær voru með handavinnuverslun á neðri hæð. Guðmundur I. Guðmundsson var skriftarkennari og þökk sé honum, þá höfum við skólasysturnar allar álíka snotra rithönd. Skriftarkennslu hefur farið aftur, það er mitt álit og merki af því sem ég hef séð af skrift ungmenna í dag. Barnabörnin mín skrifa einhvers konar bókstafaskrift og geta alls ekki lesið það sem þau kalla tengiskrift – þ.e. mína skrift. Frú Sigríður Eiríksdóttir, hjúkrunarkona, kenndi heilsufræði og hjúkrun. Vigdís Finnbogadóttir, dóttir hennar, hefur  ekki erft  sjarma sinn og útgeislun frá henni.  Ása Jónsdóttir kenndi sálfræði og uppeldisfræði.  Sigurjón Kristinsson kenndi okkur bókfærslu. Hann var með frjálslyndari kennurum og fór með okkur í ævintýralegt skólaferðalag til Vestmannaeyja. Dr. Sturla Friðriksson, plöntulíffræðingur, síðar Geir Gígja, grasafræðingur og Jón Jónsson, fiskifræðingur voru náttúrufræðikennarar. Sturla var nýkvæntur og kenndi í fyrsta tíma og þar sem ég var umsjónarmaður  bekkjarins varð ég iðulega að hringja heim til hans og vekja hann. Því slóum við saman, stelpurnar og keyptum handa honum vekjaraklukku! Barði Friðriksson kenndi þjóðfræði, virðulegur og skemmtilegur, gekk í „ jacket“ (nokkuð síður jakki og röndóttar buxur) og var oft svolítið kenndur. Frk. Ragnheiður vildi einhvern tíma vita hvort könnuðumst við það, en því neituðum við alfarið! Vigdís Kristjánsdóttir, listmálari og myndvefari og Sigríður Björnsdóttir, listmálari, kenndu teikningu. Fatasaum kenndu Jórunn Þórðardóttir (háöldruð fannst okkur) og Sigríður Briem (síðar Scheving-Thorsteinsson). Útsaum kenndi Sigurlaug Einarsdóttir og síðar tóku systurnar Valborg og Anna Hallgrímsdætur við handavinnukennslunni. Unnur Bjarnadóttir var leikfimikennarinn og Ingólfur Guðbrandsson söngkennari. Það var mikill léttir að hafa lokið náminu í kvennaskólanum og mega áhyggjulaust liggja og lesa skáldsögu, - með blóm og konfekt við hlið sér í tilefni útskriftarinnar. Dásamleg tilfinning! Í  mínum árgangi voru tveir bekkir, C og Z. Við vorum 28  stúlkur í C-bekknum. Þótt ég hafi alla tíð kunnað að meta þá staðgóðu menntun, sem veitti okkur örugga atvinnumöguleika, hef ég ekki síður verið þakklát fyrir trygglyndi og vinskap bekkjarsystranna, sem haldist hefur í rúm 60 ár. Enn erum  við í saumaklúbbi, þótt ekki sé þar lengur saumað. Við höfum ferðast saman um árabil innanlands og utan. Eiginmenn okkar, „saumaklúbbsstrákarnir“, sem stunduðu ólíkustu atvinnugreinar, urðu það góðir kunningjar, að þeir fóru oft saman í veiðiferðir og það án okkar eiginkvennanna. Þrjár af bekkjarsystrunum hafa búið í Bandaríkjunum (ein er nýflutt aftur til Íslands), fimm látnar og tvær búa úti á landi. Sex hafa ekki verið með okkur í saumaklúbbnum, en við höldum góðu sambandi  og þær mæta stöku sinnum í klúbbinn sem leynigestir.       Um sveitardvöl okkar systra, Þuríðar og  Helgu Guðjónsdætra, á Hálsi á Skógarströnd, sumrin 1942-1948.   Á stríðsárunum hvöttu yfirvöld þéttbýlisfólk eindregið til að senda börn sín til sumardvalar í sveitum landsins af ótta við mögulegar loftárásir. Það varð algengt að börn á ýmsum aldri væru send “í sveit” til skyldra jafnt sem óskyldra og ýmist var borgað með þeim eða þau látin vinna. Í dag finnst manni furðulegt að foreldrar skyldu senda þannig 5 og 6 ára börn frá sér, líkt og okkur systur. Áður en við systur fórum í sveit að Hálsi á Skógarströnd voru við sendar til sumardvalar á barnaheimili sem var í Barnaskólanum í Stykkishólmi. Ég held að það hafi verið gert vegna þess að systurdóttir pabba, Berta Hannesdóttir, var þar fóstra. Í minningunni er dvölin á barnaheimilinu á ýmsan hátt erfið. Allt var framandi, vondur matur og mikil rigningartíð. Við vorum ekki í góðu heilsufarlegu ástandi þegar við komum til baka, því ég man að pabbi bar mig heim frá bryggjunni í Reykjavík, mér var illt í fótunum (sennilega byrjun á liðagigtinni) og á þeim voru opin sár. En á barnaheimilinu lærðum við að ganga í röð og fara eftir reglum. Við lærðum ótal sönglög og texta, þótt við kæmumst að því síðar, að margir textanna voru rangir, því við höfðum bæði misheyrt og misskilið þá. Halla frænka okkar sá um svefnsal strákanna, svaf þar sjálf og vorum við Helga einu stelpurnar sem sváfum þar líka. Einn strákurinn, hann Hörður, var alsettur kaunum á líkamanum. Var hann látinn standa nakinn úti á miðju gólfi þar sem borinn var á sárin brúnleitur vökvi. Mér fannst illa gert að gera þetta ekki í einrúmi. Fyrst þegar við fórum að Hálsi var ekki kominn bílvegur um Skógarströndina. Það var ekki heiglum hent að koma okkur systrum í sveitina. Eitt sinn fór mamma með okkur sjóleiðis upp í Borgarnes, skildi við okkur á Borg á Mýrum og tók bátinn til baka til Reykjavíkur.  Við biðum þá eftir rútunni sem ók okkur í Stykkishólm. Þar átti mamma marga kunningja og tekið var á móti okkur. Við fengum gistingu eina nótt, en daginn eftir var farið með okkur á mótorbát upp á Skógarströnd, þar sem hálftíma gangur var úr fjörunni upp að bænum Hálsi. Við systur vorum afar bílveikar og til að stytta okkur bílferðina vorum  við í annað skipti sendar með sjóflugvél til Stykkishólms, hinum rauða Erni, sem  lagði af stað úr Vatnagörðum í Reykajvík. Ekki voru öll börn heppin með sveitaheimili og þrátt fyrir meðgjöf var sumum börnum þrælkað út til vinnu. En við systur vorum heppnar að fá að dvelja hjá fjölskyldunni á Hálsi, óskyldri okkur, sex sumur. Þótt Helga gréti sáran í byrjun og kallaði á mömmu og ég sussaði og segði að mamma heyrði ekkert til hennar, sefaðist sorgin við ljúft atlæti heimafólks. Nýr og merkilegur heimur, ólíkur okkar borgarbarnanna, opnaðist. Og vinskapurinn  við Hálsfólkið hélst alla ævi. Á þessum tíma leysti afi prestinn á Breiðabólsstað af. Breiðabólsstaður er tveimur bæjum innar á Skógarströndinni en Háls. Ef til vill fengum við systur dvölina á Hálsi vegna þess að afi og amma höfðu áður fyrr haft blinda móður Sigurðar bónda, Sigurbjörgu, hjá sér árum saman í heimili og fór hún með þeim norður að Stað í Steingrímsfirði, þegar þau fluttust búferlum. Á Hálsi bjuggu Sigurður Ögmundsson, bóndi og söðlasmiður og Halldóra Kristjánsdóttir. Hann var með gláku og nærri blindur, en hún með opið fótasár. Þá var engin lækning til við þeirra meinum. Þrjú fullorðin börn þeirra sáu um búreksturinn, Guðfinna, Kristján og Sigurbjörg. Ekkert þeirra staðfesti ráð sitt. Önnur börn þeirra voru Ögmundur, smiður, sem var farinn að heiman, Daníel dvaldi árum saman á sjúkrastofnun og ein dóttirin, Ingibjörg, var alin upp á Vörðufelli í sömu sveit. Ekki var stressið á heimilinu, allt í föstum skorðum og hver sinnti sínum ákveðnu verkum. Stjáni og Finna  unnu útiverk, en Sigga inniverkin, enda hafði hún verið á Húsmæðraskólanum á Staðarfelli.  Sigga og Finna voru grannvaxnar og ótrúlega léttar á fæti, hlupu í einum sprett upp á snarbrattan Kanahamarinn ofan við Háls, svo við systurnar höfðum engan veginn við þeim. Sigurður bóndi var ljúflyndur sem og Sigurbjörg dóttir hans, Guðfinna var nokkuð meinfýsin í orðum, en í ætt Halldóru móður þeirra systkina var þunglyndi sem Kristján seinna þjáðist af. Bróðursonur Halldóru var Sigfús Daðason, skáld. Búskaparhættir voru að breytast í sveitum á þessum tíma og vélvæðing um það bil að hefjast. Háls var í ýmsu á eftir öðrum sveitaheimilum. Tún slegin með orfi og ljá, mór stunginn upp og hraukaður og torf var rist. Ekkert var vatnssalernið og reyndar enginn kamar  heldur, vatn sótt í brunn, en seinna kom dæla í eldhúsið. Gólf voru skúruð með sandi. Fatnaður heimafólks var geymdur í stórum kistum og koffortum, fólk átti sama sparifatnað jafnvel áratugum saman og vinnufötin voru stagbætt. Tvær baðstofur voru á efri hæð hússins, rúm meðfram veggjum, þar sem tveir sváfu saman í hverju rúmi, borð undir glugga og einn stóll við það. Karlarnir sváfu í annarri  baðstofunni og konur í hinni.  Þykkar fiðurundirsængurnar voru dásamlegar. Á neðri hæð var eldhús og búr. Körlunum var færður maturinn upp í baðstofnuna, en konurnar borðuðu í eldhúsinu á neðri hæðinni. Kaupstaðarferð var kannski einu sinni á sumri með báti í Stykkishólm, Sigurður fór reyndar stundum á hestum í Hólminn og Guðmundur á Dröngum, pósturinn, kom einu sinni í viku á hestum með Tímann og Samvinnuna.  Allur matur var heimagerður sem og brauð, mjöl- og matvara var geymd í kistum í búri og eldhúsi. Nýr fiskur var sjaldséður, en kind stundum slátrað heima, kjöt saltað og slátur súrsað í tunnur. Í eldhúsinu var kolaeldavél þar sem líka var brennt mókögglum.  Í búrinu var skilvinda, sem skildi  að rjóma og undanrennu, smjör var strokkað í strokki og líka var gerður ostur og skyr. Ullin var þvegin í bæjarlæknum. Við systur trítluðum á engjarnar með mysu og kaffi í flöskum í ullarsokkum sem hnýttir voru saman og bornir yfir öxlum, en meðlætið var sett á disk og klút brugðið um. Svo fengum við að fara með í dún- og eggjaleit í eyjarnar. Stjáni átti eina grammófóninn á Skógarströndinni og hann var bráðnauðsynlegur á böllunum í samkomuhúsinu á Dröngum. Til kirkju á Breiðabólsstað var farið á hestum og skipt um föt í þúfunum bak við kirkjugarðinn. Ennfremur urðum við vitni að þeim merkisatburði, þegar fyrsti bílinn ók niður brattan Hálsinn og inn Skógarströndina. Að fá að kynnast þessum hverfandi búskaparháttum gamla tímans var okkur systrunum sannarlega þroskandi  lífsreynsla.  Það var hlegið að Helgu systur, þegar hún sagði eitt sinn í leiðindaveðri í Reykjavík: Nú er sólskin á Hálsi! Í minningunni var nefnilega alltaf sólskin á Hálsi. Við hlaupandi um túnin, safnandi fjöðrum af lóunum, sinnandi búunum okkar og eltandi systurnar sem sinntu sínum ákveðnum verkum allan daginn. Lítið gagn var áreiðanlega að okkur. Ekkert systkinanna þriggja á Hálsi fluttist að heiman. Sigurbjörg vann þó um tíma sem húshjálp hjá Thor Thors (yngri, syni Ólafs Thors) á Hólavallagötu í Reykjavík og Guðfinna vann stundum á vetrum á saumastofunni hjá “Kidda klæðskera” í Stykkishólmi, þar sem móðursystur hennar einhleyp, Ingibjörg Kristjánsdóttir, starfaði. Inga kom á hverju sumri að Hálsi til aðstoðar í heyskapnum. Þegar Guðfinna og Sigurbjörg urðu aldraðar og einar eftir á bænum, fluttust þær á Dvalarheimili aldraðara í Stykkishólmi. Það snerti viðkvæman streng í hjörtum okkar systra þegar þær seldu Háls og eyjarnar sem fylgdu honum. Við áttum þar allt, litla fossinn, álfasætin fyrir neðan bæjarhólinn, Lynghólinn, Skógarhólana, Grjóthólinn og við vissum um álagablettina og álögin á Skógarey. Við þekktum örnefnin óteljandi á jörðinni  sem ef til vill myndu falla í gleymslu. Háls yrði þess vegna alltaf “okkar”. Að lokum Hvað hefur svo breyst í störfum kvenna á milli kynslóða í minni fjölskyldu? Þegar ég punktaði niður „minningaleiftur“ mín frá 8 til 18 ára aldurs fannst mér störf móður minnar mjög umfangsmikil. En á minni tíð hef ég sjálf séð um börn og bú, innkaup, matseld, fatnað fjölskyldu og viðhald hans, þvotta og þrif, þótt síðustu ár hafi ég fengið aðstoð á tveggja vikna fresti við þrifin. Ég fylgdist með námi barnanna,  sá um samskipti við aðra með tölvunni o.s.frv. Ég var mjög oft með boð og veislur sem ég udirbjó sjálf. Þetta gerði ég auk þess að vinna úti, á skrifstofu, til 67 ára aldurs. Ólíkt móður minni sem ekkert vissi um  fjármál heimilisins utan peninganna sem hún fékk til heimilishaldsins, þá veit ég allt um fjármál okkar hjóna. En húsnæði hefur batnað til muna og ný heimilistæki létta heimilisstörfin. Mér finnst mikils um vert hvað tækifærin til ferðalaga hafa gjörbreyst og hvernig  heimurinn opnast á vissan hátt með tölvuvæðingunni.  Maðurinn minn er kannski félagslyndari en ég, því hann leikur golf, er í bridge- og skákklúbb og er Rótarý-félagi. Ég er aðeins í saumaklúbbi. Breytingar á heimilisstörfum konunnar þykja mér hægfara. Samt verð ég vör við nýjar áherslur hjá mínum fullorðnu börnum. Eldri sonur, 53 ára, kvæntur og barnlaus, sér alfarið um matseld. Þau hjón hafa jafnháar tekjur. Dóttirin, 51 árs, gift með tvo syni, 16 og 20 ára, hefur líka jafnháar tekjur og eiginmaðurinn, þau vinna óhemju mikið, stundum kvöld og helgar. Hún sér um matseld og mest af  húsverkum þegar hún er heima, en starfar stundum vikum saman erlendis fyrir fyrirtækið sem hún vinnur hjá og þá verða karlarnir hennar að bjarga sér sjálfir og gera ágætlega. Yngri sonur minn, 49 ára, er kvæntur með tvær dætur, 3ja og 5 ára. Konan sér aðallega um matseld, en hann eldar annað slagið. Konan hans hefur ekki unnið úti, en stundar nú háskólanám. Umsjá dætranna er mikið á hans herðum, hann t.d. vekur þær, snyrtir, klæðir, gefur þeim morgunmat, eldar hafragraut og ekur þeim í leikskólann þeirra áður en hann fer sjálfur í vinnuna, sækir þær iðulega og sinnir þeim aðdáanlega. (Það minnir mig á föður hans sem settist á stól og beið meðan ég klæddi börnin okkar þrjú í útifötin, þegar við ætluðum út með þau!). Og nú spyr ég, - þegar hjón vinna bæði utan heimilis og hafa jafnmiklar tekjur sem í tilvikum minna barna, hvers vegna skyldi konan þá vinna ein öll störf innan heimilisins líkt og hefur tíðkast hjá mér og formæðrum  mínum? Breytingarnar eru hægfara en í rétta átt.  Læt ég svo þessari samantekt lokið. [1] 

Elísabet á Illugastöðum    Ég hefði ekki getað komið þessum minningum frá Illugastöðum til skila nema bera þær saman við Stefán bróður minn þar sem þær eru hvergi að fá nema í kollinum á honum og svo aðstoðar systkinabarna minna, Elísabetar Stefánsdóttur, Björgvins og Þóreyjar, ásamt Oddnýjar dóttur minnar og Helenu  fyrir hönnun og prentun. [1]   Elísabet Stefánsdóttir á Illugastöðum [2] tók saman árið 2014.   Elísabet Stefánsdóttir fæddist 5. júní 1888 í Jórvík í Breiðdal.  Móðir hennar Mensaldína° Þorsteinsdóttir, andaðist þegar Elísabet var tveggja ára gömul.  Ólst hún upp hjá föður sínum, Stefáni Jóhannessyni bónda og landpósti og seinni konu hans, Bergþóru Jónsdóttur.  Þau áttu ekki börn.  Mensaldína og Stefán eignuðust 13 börn.  Sex hafa dáið mjög ung því nafna þeirra er ekki getið að séð verður.  Sjö komust til fullorðinsára.  Elst af þeim var Anna, þá Guðmundur, Aðalbjörg, Stefanía, Einar (hann dó um 20 ára), Gísli og Elísabet yngst.  Fósturbróðir átti hún sem hét Guðmundur Guðmundsson og var yngri en hún og hálfsystur samfeðra sem hét Mensaldrina.  Um fermingu fluttist Elísabet með fjölskyldu sinni að Brekkuborg (í sömu sveit). Um haustið 1910 fór hún til Reykjavíkur og bjó þá hjá Guðmundi bróður sínum og konu hans Ingibjörgu Árnadóttur sem rak þar matsölustað.  Elísabet fór þá að læra klæðskerasaum í 2 ár en á kvöldin var hún á Hótel Íslandi og lærði matreiðslu.  Sumarið 1911 var hún kaupakona á Völlum á Kjalarnesi. Eftir seinni veturinn, um vorið, fór hún á skipi til Sauðárkróks og gifti sig 30.maí 1912 Lúðvíki Kemp nágranna sínum úr Breiðdal. Þau bjuggu í leiguhúsnæði á Króknum um tíma.  Þá sneið hún og saumaði föt á Lúðvík, væntanlega giftingafötin.  Lúðvík var þá verslunarstjóri hjá Christian Popp kaupmanni þar.  Elísabet talaði um að hún hafði búist við að verslunarskólagenginn maður hefði viljað stunda verslun – og hefði hún haft löngun til þess. En það var þá eitthvað annað sem átti eftir fyrir henni að liggja.                                    -------------------------------------------------- °Nöfnin Mensalder (kk) og Mensalderína eða Mensaldrína (kvk) eru mjög fátíð í íslenskri nafnasögu.  Ekki er víst um uppruna en sumir telja hann þýskan en aðrir franskan.  Nöfnin koma sjaldan fyrir, helst á Austurlandi í Suður-Múlasýslu.  Elísabet kallaði móður sína ávallt Mensaldínu og er það gert hér   Þegar Ludvig Fredrik Popp hætti verslunarrekstri á Króknum og Hofsósi (hann andaðist 1893) tók þá sonur hans Christian við.  En vorið 1912 hætti Christian verslunarrekstri í Skagafirði og fluttist til Reykjavíkur og síðan til Danmerkur. Séra Pétur Ingjaldsson prestur á Skagaströnd segir í eftirmælum um Elísabetu – að hún hafi ekki verið þess fýsandi að hefja búskap – fyrst 2 ár á Hafragili og síðan á Illugastöðum.  En hún var eigi sú sem var að víla hlutina fyrir sér, heldur gerði það besta úr.  Henni mun stundum hafa verið lífsróðurinn þungur á frumbýlingsárum sínum á Illugastöðum.  Elísbet átti styrka skapgerð og haggaði ekki lund. Oddný, dóttir hennar, var eitthvert sinn í heimsókn hjá henni og kom þar tali þeirra að Oddný spurði hana hvað hún hefði viljað verða.  Kannski leikkona?  „Nei, ekki leikkona en leikritaskáld“ svaraði hún. Þegar maður hugsar um uppbyggingu á Illugastöðum á þessum tíma þá fallast manni hendur – hvernig var þetta hægt?  Enginn bílvegur – krepputímar 1930 – engar lánastofnanir – þær þá a.m.k. farnar á hausinn – engir peningar til í landinu að minnsta kosti ekki fyrir fólk eins og þau með fullt hús af börnum og tvær hendur tómar.   En hjónin á Illugastöðum fóru ekki á hausinn.   Lúðvík vann mikið utan heimilis en stjórn heimilisins hvíldi á herðum Elísabetar.  Börnin urðu 9, tvö voru tekin í fóstur af Oddnýju, systur Lúðvíks, og Björgólfi manni hennar.  Pétur Stefánsson, hálfbróðir Lúðvíks, fæddur 1925, kom að Illugastöðum 8 ára gamall og ólst þar upp.  Hafði þá misst báða foreldra sína með þriggja vikna millibili. Gömul kona austan af landi? var á heimili þeirra  hjóna fyrstu 2-3 árin en þá dó hún.   Júlíus, elsta barnið, fæddur 1913, hændist mikið að þessari konu og kallaði hana Úu.  Mér er það í minni hvað Elísabet talaði hlýlega um þessa konu þegar hún minntist hennar.  Hún sagði mér þá sögu að Lúðvík hefði heitið þessari konu því að ef Elísabet giftist honum, þá skyldi hún verða hjá þeim í ellinni.  Ekki veit ég hvort sá hlýleiki stafaði af þeirra viðkynningu eða giftingarmálunum.  Það virðist ekki hafa munað um eitt gamalmenni til eða frá.  Þessi kona hét Þuríður, veit ekki meira um hana. Elísabet sagði mér þá sögu að þegar Sigurjón og Margrét byrjuðu að búa á Skefilsstöðum (sömu sveit) byrjuðu þau að búa með fimm gamalmenni á heimilinu – foreldra Margrétar og foreldra Sigurjóns og vinnukonu sem hafði verið á heimili foreldra Sigurjóns.   Maður heldur helst að Elísabet hafi aldrei sofið.   Auðvitað unnu allir í þá daga – en það voru ekki allir sem kunnu að vinna úr sinni vinnu og varð þess vegna minna úr.  En það kunni Elísabet, með sinni ráðdeild og útsjónarsemi og sínu glaða viðmóti sem fylgdi henni alla tíð. Það var ekki úr miklu að spila.  Byggingarnar gengu fyrir og slétta tún og girða. Þá kom sláttuvélin, sem 2 hestar gengu fyrir og Friðgeir stýrði. Þetta þótti mikil framför. Það voru 11 manns í heimili 1930, þar af 3 smábörn, og svo verkamenn við byggingarnar sem stóð í um 7 ár– 3-10 manns og kannski fleiri á stundum vikum eða mánuðum saman.   Auðvitað hafði hún hjálp - en það var hún sem stjórnaði.  Karlmenn unnu ekki heimilisstörf, það bar þá til tíðinda og þótti skrýtið. Það þurfti mikinn mat.  Hann var allur heimatilbúinn.  Skepnum var slátrað heima, kjötið saltað og reykt.  Mikið var notað hrossakjöt, kindakjöt og kálfakjöt og stundum voru rjúpur veiddar á vetrum.  Innmatur allur nýttur, búið til slátur, sviðnir hausar og lappir og búin til sulta og sett í súr.  Enginn frystir.  Það var aldrei rafmagn á Illugastöðum.  Búin til rúllupylsa, kæfa og bjúgu og þau reykt.  Oft saltfiskur og nýr fiskur þegar hægt var að ná í hann.  Fé sem selt var til slátrunar var rekið til Sauðárkróks til slátrunar þar. Elísabet hafði uppi margar nýjungar í matargerð.  Hún fékk hænur, hvíta Ítali sem kallaðar voru, frá Hellulandi í Skagafirði (um 1930) til að betrumbæta brúnu landnámshænurnar.  Þær hvítu þóttu afkastameiri varphænur.  Hún sauð niður kjöt í krukkur, ræktaði kartöflur, næpur, gulrófur, rifsber og hvítkál en hvítkál spratt seint og illa.  Grænkál ræktaði hún.  Það geymdist best niðri í garðinum – gerði ekkert til þó snjóaði yfir það.  Fjallagrös voru tínd og mikið notuð í rúgbrauð og grauta.  Berjaspretta var mikil á Illugastöðum og mikið tínt og búin til saft og sulta sem og rabbarbarasulta en hún entist allt árið.  Elísabet nýtti einnig rabbabarann margvíslega.  Hún bjó til grauta, sauð saft og sauð rótarkólfana (hvíta hlutann neðst á leggnum) í sykurlegi niður í krukkur og notaði sem eftirrétt með þeyttum rjóma.  Elísabet bjó til afskaplega góðan mat og matargerð hennar rómuð bæði af þeim sem stoppuðu stutt eða voru lengur. Elísabet var mikill skepnuvinur og umgekkst skepnur með mikilli natni.  Ófáum lömbum bjargaði hún á vorin um sauðburðin í kuldatíð þegar kannski gránaði í fjöll.  Kindur voru hafðar í girðingu um burð og í húsi þær sem áttu að bera á næstunni ef leit illa út með veður.  En það var ekki á vísan að róa, hvorki með veður né kindurnar.  Ef varð mjög kalt í veðri var hætt við að lömbin kæmust ekki á spena eftir burð og þá voru líkur á að þau lifðu ekki.  Oft var komið með lamb sem sást ekkert lífsmark með.  Elísabet tók við því, opnaði bakaraofninn og bjó um það fyrir framan hann.  Þegar lambinu fór að hlýna og fóru að fara kippir um það, tók hún lambið og lét það standa í fæturna og hélt við það.  Ef það gat pissað þá sagði hún að nú mætti fara með það til ærinnar.   Elísabet bar mikla virðingu fyrir kúnum og notaði aldrei orðið „belja“ -  fannst það óvirðing við þá dýrategund.   Ég held að minnst hafi hún haldið upp á köttinn, hana Karijóku.  Ég sá hana ekki oft strjúka henni en þess meira strukum við krakkarnir henni og laumuðum henni stundum undir sængina hjá okkur.   Elísabet vildi ekki að kisa rásaði um húsið og laumaði sér þá kannski upp í rúm ef hún sá opnar dyr á svefnherbergi. Eins og fyrr segir lærði Elísabet karlmannafatasaum.  Ekki er vitað hvað hún gat notfært sér það.  Hún sagði mér að hún hefði sniðið og saumað föt á Guðmund fósturbróður sinn áður en hann fór til Ameríku (það fréttist aldrei af honum eftir að hann fór til Ameríku).  Það þurfti að sníða og sauma á heimilisfólkið. Sonur hennar Stefán, fæddur 1915, sagði mér að hún hefði sagt sér að  henni hefði fundist að hún væri hálfnuð með dagsverkið þegar hún var búin að koma krökkunum á fætur. Það þurfti oft að laga og bæta föt, það voru oft göt eða rifur á fötum þeirra, þegar til átti að taka.   Og svo voru það göngur og réttir.  Illugastaðir voru áningar- og gististaður fyrir gangnamenn úr Skefilsstaðahreppi, Húnaþingi og Skagafirði í haustsmölun.  Það var mikil gleði og spenna sem lá í loftinu að sjá hvernig skepnurnar kæmu af afréttinni og sjá þá árangur erfiðis síns.  Svo var það vorsmölun, að smala fé til rúninga.  Þá komu Húnvetningar úr Engihlíðarhreppi og smöluðu afréttina í Skrapatungurétt. Þetta var nokkurskonar skemmtireisa – að ég held.   Þá komu þeir kvöldið áður að Illugastöðum og gistu (7-8 manns).  Eitt vor man ég eftir að þeir stoppuðu áður en þeir komu alveg heim að bænum og einn tók sig út úr hópnum og reið heim í hlað.   Það var oddvitinn úr Engihlíðarhreppi, glaðsinna og skemmtilegur náungi.   Elísabet fór til dyra.   Hann heilsaði með mestu virtum og sagði að þeir félagar sínir hefðu sent sig á undan vegna þess að þeim hafi fundist hann fyrirmannlegastur af þeim.  Öðru sinni man ég eftir að Elísabet dansaði úti á hlaði við mektarbónda úr Húnaþingi við  músik frá upptrekktum grammofóni sem til   var á heimilinu.  Rekið var fé í afrétt þar sem fimm hreppar úr Skagafirði áttu aðild að  (Skarðshreppur, Sauðárkrókshreppur, Staðarhreppur, Seyluhreppur og Rípurhreppur) og smalaðist það fé að hluta til í Skrapatungurétt í Húnavatnssýslu að hausti.   Stefán Magnússon frá Reynistað í Skagafirði sagðist hafa gist á Illugastöðum í 20 ár og hirt fé fyrir Staðarhrepp úr Skrapatungurétt.  Þórarinn á Ríp í Hegranesi hirti fé fyrir Rípurhrepp svo lengi sem ég man til.  Ég hitti son hans mörgum árum síðar og þegar við – sem sannir Íslendingar – vorum búin að segja hvort öðru hvaðan við værum og hverra manna, sagði ég honum að eini maðurinn sem hefði komið að Illugastöðum og tekið upp nesti sitt og borðað hefði verið Þórarinn á Ríp.   Þá hló hann lengi og sagði svo að þetta myndi passa.  Hann trúði nefnilega engum til að elda ofan í sig nema henni mömmu. Í haustgöngum komu gangnamenn úr Skefilsstaðahreppi að Illugastöðum kvöldið áður en smalað var og gistu.  Kannski var þetta smá skemmtiferð í leiðinni að hittast kvöldið áður.  Á Illugastöðum ríkti alltaf gleði meðal gangnamanna og allir velkomnir.   Vín var aldrei haft um hönd.    Elísabet og Lúðvík fluttu frá Illugastöðum vorið 1947.  Þá var ekki búið þar næstu tvö árin.  Eftir að þau fóru þaðan komu gangnamenn úr Skefilsstaðahreppi, hver frá sínum bæ að morgni og hittust á Illugastöðum, því þaðan var fé smalað til réttar í Bakkarétt.                                      Þá orti Sigurjón á Skefilsstöðum: Drúpir hér við dyraskör dapur gangnaskarinn. Elísabet með bros á vör burt er héðan farin. Ýmsar sögur.      Það komu oft gestir að Illugastöðum því þá lá þjóðleið þar um af gangandi fólki og á hestum milli Sauðárkróks, Skagastrandar og Blönduóss.  Enginn bílvegur kominn fyrr en um 1935 og bílaeign landsmanna ekki mikil fyrr en um 1940 þegar Íslendingar fóru að hagnast á stríðinu.  Það voru aldrei teknir peningar á bæjum fyrir mat eða gistingu.  Það var ekki til siðs. Einu sinn sem oftar komu næturgestir að Illugastöðum, hraktir og kaldir, í vonskuveðri um hávetur.  Voru á leið frá Sauðárkróki til Skagastrandar.  Þurfti að þurrka af þeim öll klæði, yst sem innst.  Daginn eftir þegar gestirnir skyldu halda af stað var húfan af einum gestinum rennblaut á snaga í forstofunni - hafði gleymst  þar kvöldið áður.  Þegar gesturinn sem hét Steindór Árnason, ættaður frá Höfnum á Skaga, var að láta á sig rennblauta húfuna þreif Elísabet hana af honum og tók af sér ullarsjal sem hún var með á herðunum og vafði því um höfuðið á honum.  Rúmum 50 árum síðar hringdi Steindór til hennar og bað um að fá að koma í heimsókn og þakka henni lífgjöfina.  Þegar leið á ferðina til Skagastrandar kom þvílíkt hörkufrost og illveður að þeir komust þangað við illan leik og hann aldrei komist þangað með blauta húfu á höfðinu sagði hann. Elísabet kenndi okkur að lesa og fannst það ábyggilega ekki skemmtilegt.  Hún benti mér á stafina með bandprjóni því hún var annars að prjóna og átti það til að sofna.  Þá hætti ég að lesa en þá vaknaði hún alltaf.  Bókin hét Heimkoman eftir Elinborgu Lárusdóttur.  Ég hef ekki séð þá bók síðan. Það er ekki hægt að skrifa svo um Illugastaði frá þessum árum að ekki sé minnst á Baldur. Hann var okkur krökkunum svo mikið og allar sendiferðirnar sem hann fór fyrir heimilið.   Baldur Eyjólfsson var fæddur 1882.  Hann var póstur í sveitinni.  Dvaldi hann oft á Illugastöðum á milli ferða en átti annars lögheimili í Hvammi (sömu sveit).  Hann var uppeldisbróðir Ragnheiðar Eggertsdóttur prestsfrúar í Hvammi.  Hann átti einn son sem hét Eggert.  Móðir Eggerts hét Hólmfríður Halldórsdóttir.  Baldur og Hólmfríður skildu eftir stutta sambúð.  Baldur var bráðgreindur og skáld, bróðir Höllu skáldkonu á Laugabóli við Ísafjarðardjúp. Hún orti mörg ljóðin við lög Sigvalda Kaldalóns, nágranna síns og hann samdi mörg lögin við kvæðin sem hún orti og kom með til hans.  Baldur var mikill fagurkeri og sagði okkur krökkunum frá fegurðinni og blómunum og gróðrinum.  Við krakkarnir hændust mikið að honum og hann var alltaf mikill aufúsugestur allra á heimilinu. Eitt sinn – ég var lítil þá – var ég með Baldri eitthvað úti við á Illugastöðum.  Það var dimmt í lofti og dökk skýin hrönnuðust um loftið.  Ég varð hrædd.  Við lögðumst á jörðina og horfðum upp í loftið.  Hann benti mér á allskonar kynjamyndir sem mynduðust í skýjunum og liðu hjá og hann sagði mér frá mikilleik þessa fyrirbæris.   Öðru sinni man ég eftir að ég var lítil og fór að hugsa um að af því að hann væri svona mikið eldri en ég þá myndi hann deyja á undan mér -  varð mjög hrygg og bar þetta upp við hann.  Þá sagði hann „Elskan mín, þegar ég dey þá sigli ég út í sólina“.  Ég lét huggast – sá hann fyrir mér svífandi á sólroðnu skýi uppi á himninum, var ánægð að vita af honum þar.  Alltaf gat hann með sínum góðu gáfum útskýrt veruleikann fyrir okkur krökkunum og sýnt okkur fegurðina í öllum hlutum. Ragna, dóttir Elísabetar, fædd 1914, sagði þessa sögu frá sinni fyrstu kirkjuferð.  Hún og Júlíus, bróðir hennar, fæddur 1913, höfðu verið sett á hest girtum kvensöðli og þau bundin með trefli við söðul-sveifina.  Þau mótmæltu hástöfum að vera bundin en fengu engu um ráðið.  Baldur teymdi en Elísabet reið á eftir til að sjá um að allt færi vel.  Rögnu var það minnistætt hvað Júlíus var með fína húfu – matrósahúfu – með borðum og blárri snúru.  Húfan fauk af honum og lenti í polli á veginum.  Júlíus öskraði ógurlega.  Baldur lægði öldurnar, fór af baki, sótti húfuna og þerraði af henni og hún var jafngóð eftir. Baldur heyjaði handa hestum sínum á Atlastöðum, eyðibýli skammt frá Hvammi.  Hann þurfti að fara í póstferð.  Systkinin, Júlíus og Ragna, lofuðu að sjá um heyið, snúa því og setja í föng.  Það var sunnudagur og messudagur í Hvammi.  Elísabet sagði þeim að þá yrðu þau að fara til kirkju.  Þau yrðu ekki þarna á næsta leiti án þess að mæta í kirkjuna.  Það fóru alltaf einhverjir af hverjum bæ, ef hægt var, ef messað var í Hvammi.  Þau sögðust ekki hafa tíma til þess.  Þá sagði hún að þau færu ekki neitt í heyskapinn.  Þá samþykktu þau að fara í kirkjuna.  Það var til siðs að fara í betri föt þegar gengið var til kirkju en í þetta sinn fór Ragna í reiðbuxum með svipuna í stígvélinu.  Þetta hneykslaði mektarfrú sem var í kirkjunni og hún fussaði á hana. Halaveðrið 7.-8. febrúar 1925 varð mörgum að fjörtjóni og olli miklum skaða á sjó og landi.  Tveir togarar fórust á Halamiðum og með þeim um 30 manns.  Fé var látið út á daginn og haldið til beitar, víða þurfti að spara hey.  Besta veður var um morguninn 7. febrúar.  En þá sagði Elísabet að féð skyldi ekki látið út – og það varð svo.   Snögglega eftir hádegi brast á þvílíkt fárveður að þeir sem áttu fé sitt úti og ætluðu að fara að koma því í hús fengu ekki við neitt ráðið, féð hrakti undan veðrinu.  Það varð víða mikill fjárskaði þar sem þessi bylur gekk yfir.  Enginn veit hvað Elísabet sá eða vissi frekar en aðrir um komu þessa fárviðris. Það kom grein í  sunnudagsblaði Tímanns í nóvember 1969 sem var skrifuð upp eftir Elísabetu og hét: Kynni mín af Tóarsels-Skottu, Miklabæjar Sólveigu og Þorgeirsbola.  Greinin birtist líka í Lögbergi-Heimskringlu í Kanada í apríl 1970.   Ekki veit ég hvað hún trúði mikið á þessi fyrirbrigði en hún sagði frá því eins og það kom henni fyrir sjón og huga.   Hún sagði mér söguna af Þorgeirsbola.  Það var um nótt og henni fannst hún vera vakandi í rúmi sínu en ekki geta hreyft sig.  Þá heyrði hún nautsöskur í fjarska sem færðist nær og fór framhjá húsinu og dó svo út í fjarska.  Hún heyrði fótatak nautsins þegar það fór framhjá húsinu þar sem marraði í snjónum.  Auðvitað var enginn nautpeningur úti um miðja nótt og allt á  kafi í snjó.  Hún vissi strax að þetta myndi vera Þorgeirsboli og bjóst við gestakomu daginn eftir.  Boli þessi var ættarfylgja.  Nokkuð var að daginn eftir kom gestur að Illugastöðum sem var af þessari ætt.  Svona sagði hún mér frá löngu áður og er þessi frásögn í aðalatriðum eins og sú sem birtist í sunnudagsblaði Tímans í nóvember 1969. Lúðvík var viðræðugóður og oft skemmtinn í tali.  Hann hafði þann sið að ef honum ekki líkaði talið, brá hann á það ráð að hann þóttist ekki heyra.  Viðmælandi hans snéri sér þá eitthvert sinn til Elísabetar og spurði hana hvenær Lúðvík hefði byrjað að heyra svona illa.    „O, hann hefur nú heyrt svona síðan ég kynntist honum fyrst“  svaraði hún. Það var alltaf gleði og kátína þar sem Elísabet var.  Hún hafði góða frásagnarhæfileika – breytti kannski aðeins söguefninu til að fá meiri gleði í frásögnina.   Dótturdætur Elísabetar, Elísabet og Þórey, dvöldu yfir sumarmánuðina á Illugastöðum þegar þær voru í æsku.  Það voru komnir gestir að Illugastöðum og mikið talað og hlegið og húsmóðirin hrókur alls fagnaðar.  Hún sagði sögu þar sem þær þekktu til og stóðu sitt hvoru megin við hana og toguðu í pilsið hennar.  Hún bandaði þeim frá sér.  Þegar gestirnir voru farnir sögðu þær við ömmu sína;  „Já en amma, sagan var ekki svona“.  „Uss það hefur enginn gaman af að heyra söguna eins og hún var“ svaraði hún. Þegar Elísabet og Lúðvík fluttu frá Illugastöðum 1947 fóru þau fyrst til Akureyrar í 2 ár og síðan til Skagastrandar í 16 ár og þá til Reykjavíkur. Síðustu ár Elísabetar dvaldi hún á hjúkrunardeild á Vífilsstöðum, þar af síðasta árið alveg rúmliggjandi.  Hún lá á margbýli.  Einn morgunn þegar verið var að búa um rúmin reis hún upp við dogg og sagði „Ég er að fara í ferðalag“.  Þessu var ekki ansað en þegar komið var að rúminu hennar og átti að fara að búa um var hún dáin.  Hún dó 1. ágúst 1984 og jörðuð á Sauðárkróki 8. ágúst. Félagsstörf Elísabetar hjá Kvenfélagi Skefilsstaðahrepps  1935-1947 Þórey S. Guðmundsdóttir tók saman árið 2014.   Ekki er mögulegt að hætta umfjöllun um Elísabetu án þess að minnast á það mikla félagsstarf sem hún innti af hendi sem forstöðukona (formaður) Kvenfélags Skefilsstaðahrepps jafnframt því að stjórna stóru heimili, stýra búskap og öllu því sem þar fylgdi í þá daga.    Skýrsla Kvenfélags Skefilsstaðahrepps 1926   Þetta yfirlit um stofnun og markmið Kvenfélagsins í Skefilsstaðahreppi er skýrsla félagsins sem er tekin úr ritinu HLÍN, Ársriti íslenskra kvenna, frá árinu 1926. (Stafsetningu haldið).   Í þessu riti komu gjarna fram skýrslur kvenfélaga innan Kvenfélagasambands Íslands sem voru fluttar eða sendar á Landsfundina.   Útgefandi og ritstjóri þessa rits var Halldóra Bjarnadóttir á Blönduósi.   „Kvenfjelag Skefilsstaðahrepps í Laxárdal í Skagafjarðarsýslu var stofnað árið 1908 af 15 konum. – Tilgangur fjelagsins er að gleðja og styrkja fátæka eftir því sem efnin leyfa og hefir það mestmegnis verið gert með því að gefa fatnað og annað það sem mest þörf var fyrir í það og það skiptið. Einum fátæklingi gaf fjelagið kú.  Eitt sinn gaf það fátækri konu, sem lá á spítala, dálitla peningaupphæð og nú síðastliðið vor gaf það fjölskyldu, húsmóðurinni og 4 börnum, alfatnað þar sem fjölskyldan hafði lent í bruna og misst allt sitt.– Hvammskirkju gaf fjelagið ljósahjálm  sem kostaði 300.00 kr.  Þá hefur það gefið nokkrar smáupphæðir, svo sem 50. kr. til berklahælisins að Kristsnesi og 60.00 kr. til ljósalækninga. – Árið 1911 stofnaði fjelagið sjóð og var stofnféð 30.00 kr. sem nokkrar fjelagskonur gáfu.  Sjóður þessi heitir „Minningarsjóður“ og dregur nafn af því að 4 bestu félagar okkar dóu árinu áður.   Sjóður þessi er nú orðinn 962.00 kr. og á að verja honum til styrktar fátækum ekkjum í Skefilsstaðahreppi.   Að þessu fósturbarni hlynnum við eftir mætti.  Ein kona, Sigríður Ásgeirsdóttir á Fossi, gaf sjóðnum 100.00 kr. og önnur kona gaf 50.00 kr. Við síðustu reikningsskil var sjóður kvenfjelagsins 424.00 kr. og í Eimskipafélagi Íslands 75.00 kr. og eru þá eignirnar upptaldar. Til að afla okkur peninga höfum við oftast haldið samkomur einu sinni  á ári og þá stöku sinnum hlutaveltur, fyrirlestra og dans;  höfum við þá selt kaffi og þessháttar og fengið nokkuð fyrir, því allt sem til þess þurfti gáfu konur út úr búum sínum.Okkar kærustu og ánægjulegustu dagar eru þegar við komumsaman á fundi.  Má segja með sanni að þá er glatt á hjalla.  Við höldum fundina hjá fjelagskonum á víxl og er óhætt að segja að húsmóðirin tekur þá ekki af verri endanum.  Bændurnir bjóða okkur velkomnar og horfa ekki í þótt eitthvað töluvert eyðist.  -  En verst er hve erfitt við eigum með að koma saman, það er svo langt á milli okkar og víða ekki nema húsmóðirin ein af konum til á heimilinu.   Stundum svo langt á fundarstaðinn að ekki er hægt að komast heim að kvöldi og verður þetta til þess að við höldum færri fundi en við vildum.  Þetta dregur úr starfsemi okkar. – Árstillag fjelagskvenna er ein króna. - fjelagar oftast í kringum 20.“   Tilvitnun lýkur. Í eftirfarandi kafla um félagsstörf Elísabetar er stuðst við fundagerðarbækur Kvenfélags Skefilsstaðahrepps þann tíma sem Elísabet er starfandi með félaginu og þegar hún verður forstöðukona (formaður) félagsins árið 1935 til 1947 er hún segir af sér hlutverki forstöðukonu.  Miklar þakkir eiga skjalaverðir í Héraðssafni Skagfirðinga skilið að finna fyrir mig fundargerðabók Kvenfélagsins og senda mér úrdrátt af árunum sem Elísabet var forstöðukona þess. Elísabet Stefánsdóttir var skráður félagi í Kvenfélagi Skefilsstaðahrepps 1912 og þá búsett á Hafragili.  Sama ár er henni falið ásamt tveimur öðrum konum að sjá um bakstur vegna balls 1. september það ár.  Sennilega hefur hún sagt sig úr félaginu um 1915 og gengur ekki í það aftur fyrr en 1919 eða 1920, þá búsett á Illugastöðum.  Væntanlega ekki séð sér fært að vinna fyrir félagið þar sem hún var að flytja búferlum. Á fundi 1. júní 1935 var Elísabet kosin forstöðukona félagsins með öllum atkvæðum en ekki er séð í fundarbókum hvort hún hafi áður setið í stjórn félagsins en eins og áður er getið gekk hún aftur í félagið 1919 eða 1920. Áður er getið um tilgang félagsins við stofnun þess  en breyttir tímar breyta líka áherslum innan settra marka í stofnskrá félagsins.  Eins og oft vill verða hvíla störf og að koma með hugmyndir að starfsemi félagsins hverju sinni á herðum forstöðukonu og er margoft tekið fram í fundargerðum félagsins hver bar fram tillögur af ýmsu tagi. Félagið stóð fyrir margvíslegri starfsemi og styrkti ýmis framfaramál.  Það stóð fyrir böllum og skemmtisamkomum allt frá 1918, bögglauppboðum og hlutaveltum og seldi kaffi við réttir og á samkomunum til að afla fjár.  Yfirleitt er ekki getið um hvaða konur sáu um hverja samkomu, en engu að síður var oft skipuð nefnd til verka.     Á þriðja áratug aldarinnar eftir að Elísabet var orðin forstöðukona félagsins kom hún með þá tillögu að félagið keypti spunavél og var ákveðið að vélin gengi á milli félagskvenna fyrir örlitla greiðslu.    Einnig var keypt prjónavél 1946 sem skyldi einnig ganga á milli félagskvenna. Þegar þessar vélar voru á Illugastöðum spann Stefán, sonur Elísabetar, gjarna á spunavélina og einnig prjónaði hann á prjónavélina. Elísabet kom með margar tillögur sem framfaraspor og reyndu konur í Skefilsstaðahreppi t.d. fyrir sér með margvísleg nýmæli eins og að rækta korn fyrir hænsni (1937). Í hennar tíð stóð félagið fyrir því að halda námskeið í hannyrðum fyrir ungar stúlkur í sveitinni og fengu Margréti Björnsdóttur í Hvammkoti til að leiðbeina.  Námskeiðin voru haldin nokkur ár í röð og greiddi félagið kennslukostnaðinn.  Margrét sýndi afurðir námskeiðs á aðalfundi sem haldinn var á Illugastöðum (1939). Að frumkvæði Elísabetar sótti félagið um styrk frá Búnaðarsambandi Skagfirðinga til að rækta grænmeti (1938).  Búnaðarsambandið bauð einnig félaginu að senda konu á námskeið um matreiðslu á grænmeti. Félagið stofnaði minningarsjóð um prestshjónin í Hvammi, séra Arnór Árnason og Ragnheiði Eggertsdóttur og skyldi honum varið til styrktar góðra verka.  Kvenfélagið gaf kr. 200.00 í stofnsjóð (1938).  Á fundi árið 1940 var ákveðið að styrkja fjölskylduna á Akri en hún hafði lent í eldsvoða um sumarið og misst mikið.  Þakkir bárust frá fjölskyldunni á næsta ári, 1941,  í ljóðum og var lesið upp á aðalfundi sama ár.    Árið 1942 lagði Elísabet til að félagið gæfi fyrir vinnustofu á Kristneshæli að upphæð rúmar 100.00 kr. og var það samþykkt.  Árið 1943 var ákveðið á fundi að segja sig úr Sambandi norðlenskra kvenna en ganga í Samband skagfirskra kvenna í staðinn.  Elísabet hafði tekið þátt í nokkrum sambandsfundum norðlenskra kvenna (á Akureyri, Sauðárkróki og Blönduósi) en áleit að félagið ætti betur samleið með skagfirskum konum.   Elísabet forstöðukona kom fram með tillögu árið 1945 að félagið legði til fjárupphæð til Kvennaheimilisins Hallveigarstaða – kr. 500.00.  Þakkarbréf barst frá stjórn Hallveigarstaða árið eftir. Skemmtisamkomur félagsins voru yfirleitt haldnar að vori á pressetrinu Hvammi.  Samkomurnar skiluðu nokkrum arði frá kaffisölu og hlutaveltum og árið 1944 ákvað félagið undir stjórn Elísabetar að byggja samkomuhús.  Safnað var í sérstakan sjóð vegna byggingarinnar og var gerður samningur við Sigurjón Jónasson, bónda á Skefilsstöðum til 10 ára um land undir samkomuhúsið.  Reistur var „skáli“ árið eftir. Allur kostnaður hafði verið greiddur upp við lok byggingar.   Í þessum skála voru böllin, bögglauppboðin, hlutavelturnar  og kaffisalan haldin eftir það við mikinn mannfögnuð og stundum voru kvenfélagsfundirnir haldnir þar.  Á böllunum var siður að Elísabet og Jónas bóndi á Hafragili hæfu skemmtunina með dansi og síðan gátu aðrir komið á eftir.     Eitt sinn tafðist Elísabet eitthvað og harmonikkan þegar þanin svo að dætur Rögnu, Elísabet og Þórey, sem voru í sveit hjá ömmu sinni, voguðu sér út á gólfið og hófu þannig dansleikinn fyrir forstöðukonuna Elísabetu.  Eftir hverju var svo sem að bíða þegar músikkin var hafin og fólkið beið eftir að komast af stað í dansinn. Eins og fram hefur komið að framan voru fundir haldnir á bæjum til skiptis. Í fundargerðum félagsins er tekið fram hvar hver fundurinn var.  Má þar nefna á Sævarlandi 1935, Hóli 1936 Gauksstöðum 1937, Hvammi 1938, Fossi 1938, Illugastöðum 1939, Hvalsnesi 1939, Fossi 1940, Hóli 1941, Hvammkoti 1941, Hvammi 1942, Herjólfsstöðum 1942 , Hrauni 1943, Fossi 1944, Akri 1945, Skálanum 1945, Selá 1946, Þorbjargarstöðum 1946, og í Skálanum á Skefilsstöðum 1947.    Allt fóru þessar konur á hestum, stundum í misjöfnum veðrum, og þær sem komu lengst að þurftu jafnvel að gista. Þann 1. júní 1947 segir Elísabet sig úr félaginu og segir af sér starfi forstöðukonu, væntanlega vegna þess að hún var að bregða búi og flytja frá Illugastöðum, og færðu félagskonur henni bestu þakkir fyrir vel unnin störf.  Hafði hún þá verið forstöðukona félagsins í 12 ár jafnframt því að standa fyrir stóru búi. Elísabet gekk í Kvenfélagið í Höfðakaupstað (Skagaströnd) fljótlega eftir að hún flutti þangað en mun ekki hafa verið í því í mörg ár. Skírnarfonturinn í Heydalakirkju Elísabet hafði ætíð í huga markmið og tilgang kvenfélaganna að hjálpa, styðja og styrkja  aðra eftir föngum, þó að hún væri flutt til Reykjavíkur og komin úr nánu sambandi við félagsskapinn.  Hennar uppeldisstaður í Breiðdalnum var henni ætið kær og vildi hún gjarna gera eitthvað líka fyrir þessa sveit æskunnar.  Kvenfélög um allt land voru að styðja kirkjurnar í sinni sveit, styrkja þær og gefa þeim gjafir.   Hún fékk þá hugmynd að gaman væri að gefa eitthvað til kirkjunnar í hennar æskusveit, Heydalakirkju, til minningar um þá sem voru henni kærastir í æsku. Ákvað hún að það skildi vera skírnarfontur sem stæði veglega í kirkjunni. Á hann er letrað: Smiður, Jóhann Björnsson, nemandi Ríkharðs Jónssonar.  Skálin: Hreinn Jóhannsson gullsmiður sonur Jóhanns. „Gjöf til Heydalakirkju frá Elísabetu Kemp frá Jórvík Til minningar um foreldra hennar, Stefán Jóhannesson og Mensaldrínu Þorsteinsdóttur og stjúpu hennar Bergþóru Jónsdóttur“ Á skálinni stendur Heydalakirkja 1977.  Dvalarstaðir Elísabetar Stefánsdóttur Jórvík, 1888-1910 Reykjavik, 1910-1912 Sauðarkrókur, 1912 Hafragil, 1912-1914 Illugastaðir, 1914-1947 Akureyri, 1947-1949 Skagaströnd, 1949-1965 Reykjavik 1965-1984 

 Hernámið og handriðið á Sólvallagötu Um þessar mundir er þess minnst að sjötíu ár eru liðin frá lokum heimsstyrjaldarinnar seinni og sjötíu og fimm ár frá hernámi Breta á Íslandi. Svo vildi til að tengdamóðir mín sem lést í hárri elli á haustdögum 2011 fékk á óvæntan hátt einna fyrst Íslendinga vitneskju um það að breskur her hefði stigið hér á land og hernumið landið. Sagan um það er dálítið sérstök ef svo má segja. Hana skráði ég eftir tengdamóður minni nokkrum árum áður en hún lést og staðfesti hún frásögn þá sem hér fer á eftir.  Stundum er það svo að þegar stórir atburðir verða geta verið til hliðar eða einhvers staðar í bakgrunni lítil atvik sem ef til vill breyta ekki gangverki sögunnar, komast jafnvel aldrei svo langt að vera skráðir, en eru þó góðir og gildir út af fyrir sig. Þeir geta brugðið skemmtilegu ljósi yfir svið löngu liðinna atburða og þannig er um lítið atvik sem ég hygg að fáir ef nokkrir hafi heyrt af fyrr en nú. Varla leikur vafi á að hernám Íslands vorið 1940 hafi verið sá atburður sem hvað mest áhrif hafði á íslenskt þjóðlíf á liðinni öld og óþarft að fjölyrða um það hér. Þannig vildi til um það leyti að ung stúlka vestan af Snæfjallaströnd við Ísafjarðardjúp, María Jonný Jakobsdóttir, hafði um tæplega tveggja ára skeið dvalist í höfðuðborginni og lengst af þeim tíma verið vinnukona á Sólvallagötu 53 sem þá nefndist Sellandsstígur 3. Í þessu húsi bjuggu þá Þórður Eyjólfsson, forseti hæstaréttar, og kona hans, Halldóra Magnúsdóttir. Þegar komið var að lokum vistar hjá þeim sæmdarhjónum fyrri hluta maímánaðar 1940 gerist það aðfaranótt 10. maí þegar allt heimilisfólk var í fastasvefni að síminn hringir. María svaf á jarðhæðinni og hjónin á efri hæð. Svo hagaði til að síminn var á jarðhæðinni. María vaknar og fer í símann. Í símanum kynnir sig rödd sem segist vera Hermann Jónasson, forsætisráðherra, og spyr eftir dómaranum. María tjáir Hermanni að Þórður sé sofandi. Hermann var ákveðinn og sagðist verða að ná tali af Þórði og skipar Maríu að vekja hann. María kallar á Þórð og að skammri stund liðinni kemur hann fram á stigaskörina og spyr hvað sé um að vera. María tjáir honum það: „Forsætisráðherra er í símanum, hann þarf að tala við yður“, en á þessum tíma voru þéringar alsiða hjá vinnufólki á heldrimannaheimilum. Nú vandaðist málið. Svo vildi til að fyrr um kvöldið hafði María lokið við að lakka stigann og átti hann að fá að þorna yfir nóttina en var hráblautur enn þegar forsætisráðherra hringdi. Það var því ekki ráðlegt fyrir forseta hæstaréttar að ganga niður stigann eins og málum var komið.  Hann segir því eins og ósjálfrátt við Maríu vinnukonu: „Hvernig á ég eiginlega að komast niður?“ -  Nú verður þögn en eftir stundar umhugsun vogar María sér að segja: „Þér gætuð kannski reynt að renna yður niður handriðið,“ þótt hún gæti varla varist þeirri hugsun að svo óvirðuleg athöfn, að renna sér niður handrið, hæfði manni sem gegndi einu af helstu virðingarembættum þjóðarinnar. Þórður hugsaði sig um stutta stund en fór að svo búnu að ráðleggingum Maríu og renndi sér niður handriðið eins og ekkert væri og komst í símann til að tala við Hermann forsætisráðherra. Hermann var að tilkynna honum að breskur her hefði fyrir skammri stundu stigið á land og hernumið Ísland. Þannig má ef til vill segja að aðdragandinn að því hvernig einn af handhöfum forsetavalds á þessum tíma, forseti hæstaréttar, fékk vitneskjuna um hernám Íslands hafi, þrátt fyrir alvarleika málsins, verið ögn á skoplegum og myndrænum nótum. [1] 

Móðuramma mín Guðrún Kolbeinsdóttir fæddist 1. september 1892 í Emmubergi á Skógarströnd. Aðeins 9 ára gömul var hún send í vist til frændfólks og vann þá að einhverju leyti fyrir sér og 17 ára gömul giftist hún afa mínum. Daginn eftir fóru þau fótgangandi frá Hafnarfirði að nýja heimili þeirra í hellana á Laugardalsvöllum. Tveir hestar drógu vagn með farangri þeirra en amma bara tvo blómapotta. Á völlunum ræktaði hún grænmeti og í hellinum útbjó hún veitingar og seldi ferðamönnum í stóru tjaldi sem afi hafði keypt eftir konungskomuna 1907. Síðar voru þau bændur á bæjum í sveitinni og eftir að þau fluttu til Reykjavíkur voru þau kúabændur í Eskihlíð. Amma ól upp barn sitt (móðir mína) auk þriggja fósturbarna og sá um heimilið. Í Reykjavík bjó stórfjölskyldan saman í húsi og á sumrum vorum við öll í sumarbústað svo samgangurinn var mikill. Í sveitinni týndi amma hrossatað sem hún notaði sem eldivið og á sjóðheitri kabyssunni steikti hún flatbrauð. Möndlukökur og hálfmánar minna mig alltaf á ömmu og pönnukökurnar sykraði hún svo mikið að sykurinn bráðnaði og lak úr þegar maður lyfti upprúlluðum pönnukökunum. Þegar ég spurði hana hvað væri í uppskriftunum hennar svaraði hún „Sitt lítið af hvoru“ svo ég var engu nær. Börnum bauð hún kandís úr lítilli dós og þeim sem vildu bita af hákarli. Hún átti líka oft kóngabrjóstsykur. Tvær flöskur hafði hún alltaf við höndina, gigtaráburð og steinolíu sem hún notaði mikið, á olíulampana, til að kveikja upp í kabyssunni og til að hreinsa sár. Enginn tappi var á steinolíuflöskunni heldur upprúllaður efnisbútur. Annað læknisráð ömmu var að nota kamfórudropa. Eftir að ég varð fullorðin sé ég að nægjusemi einkenndi ömmu. Sem barn og ung kona hefur hún átt sáralítið. Síðari árin höfðu þau afi komið sér vel fyrir en amma sankaði aldrei að sér dóti og átti það til, ef hún fékk fallega gjöf, að gefa hana öðrum. En þó heimilið væri einfalt og ekki hlaðið skrauti var hún alltaf að stússast, með pensilinn á lofti að mála gluggakistur og húsgögn og eins og kynsystur hennar alltaf með eitthvað á prjónunum. Helsta skrautið var sem áður blómstrandi pottablóm. Amma hélt mikið upp á og passaði vel eintak af Vikunni frá árinu 1963, á forsíðunni var mynd af krýningu alheimsfegurðardrottningarinnar Guðrúnar Bjarnadóttir. Málsháttum úr páskaeggjum safnaði amma og geymdi í lokaðri skál. Það var gott að opna skálina reka nefið ofan í og þefa súkkulaðilyktina. Þegar hún spilaði á spil var hún með orðatiltæki sem ég hef ekki heyrt annarsstaðar en við afkomendurnir notum. Amma var nett og fínleg kona og hárprúð. Hún notaði ekki aðrar snyrtivörur en Nivea krem úr blárri dós. Þau afi voru bindindisfólk á vín og tóbak nema hvað einstaka sinnum notaði amma tóbak „til að fá góða lykt í húsið“ eins og hún orðaði það. Það gerði hún sárasjaldan og aðeins til hátíðabrigða og kveikti þá í vindli eða lítilli pípu og púaði tvo þrjá reykbólstra út í loftið. Um jólin brenndi hún greni í sama tilgangi. Þetta þótti mér mjög skrítið og lyktin alls ekki til bóta. Amma var músikölsk, spilaði á munnhörpu og sló taktinn með fætinum, annars var hún bæði hæglát og hljóðlát. Út á við var ég vön að fólk þekkti afa minn, ef ekki persónulega þá af sögu þeirra í hellinum, það var ekki fyrr en ég varð fullorðin að ég áttaði mig á að yfirleitt var talað um afa eða þau hjónin. Amma var hlédræg en afi mælskur en það skýrir ekki allt, tíðarandinn var bara þannig, afi var bóndinn og amma konan hans. Þau áttu langt líf saman, náðu demantsbrúðkaupi og ári betur. Amma mín lést 1975, þá nýlega 83 ára gömul. Ljósmynd af ömmu minni Guðrúnu Kolbeinsdóttur kemur hér í kjölfarið. Bestu kveðjur, 

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Móðuramma mín var fæddi 1899. Ég ólst upp á heimilinu með henni, afa mínum og móður minni. Heimilið var fjölmennt, þar bjuggu framan af hluti af systkinum mömmu, en samtals eignaði amma 13 börn. Hún giftist fyrri manninum þegar hún var rúmlega tvítug, eignaðist með honum 3 börn á þremur almanaksárum, en í rauninni rúmlega 2 árum. Þegar yngsta barnið var 2ja mánaða fórst maðurinn hennar í sjóslysi. Amma flutti með börnin til móður sinnar, en hún hafði þá verið ekkja í 17 ár. Amma kynntist afa mínum þegar þau voru að hlusta eftir vélahljóði bátsins, en frændi hans afa var á sama bátnum. Fimm árum síðar giftust þau og eignuðust 10 börn, misstu tvö börn sem voru á fyrsta árinu. Þau börn voru sitthvoru megin við móður mína, sem var tæpt komin af veikindum þegar hún var á fyrsta ári. Amma var vinnukona hjá kaupmannshjónum á yngri árum. Hún vann einnig við saltfiskverkun. Eftir að hún varð eiginkona-móðir-húsmóðir, var hún heimavinnandi. Amma var mikil hannyrðamanneskja, eftir hana liggja mörg listaverkin, sængurföt, 12 manna kaffidúkar og ýmislegt fleira. Hún eignaðist snemma prjónavél og seldi um tíma prjónles til að drýgja tekjur fjölskyldunnar. Mæðgurnar amma og mamma höfðu ákveðna verkaskiptingu á heimilinu, eins og t.d. varðandi eldhússtörfin, þvottana og þrifin. Amma var mjög ákveðin, en samt var hún létt í lund og var mikið hlegið í kring um hana. Hún lifði afa, hann varð áttræður en hún 88 ára. Langamma mín, mamma hans afa míns (föðurafa) var rúmliggjandi í áratugi, ég hélt hún hefði lamast. Langamma varð 96 ára, það var ekki fyrr en löngu seinna sem mér var sagt að dóttir hennar (afasystir mín) hafi hlúð svo vel að móður sinni að hún hafi legið í rúminu frá því að henni varð eitthvað misdægurt. Í minningu minni var langamma pínulitil kona, með kringlótt gleraugu, rúmliggjandi með hvítan damasksængurfatnað. Föðuramma mín missti móður sína þegar hún var á 7.árinu, einnig litla bróður sinn sem var bara 6 ára. Þau létust í nóvember og desember. Langafi flutti með ömmu og 2 systkin hennar til bæjarins þar sem þau bjuggu. Líkin voru jarðsett þat, en mörgum mánuðum síðar. Mig minnir að þá hafi ís verið þar landfastur og flutningurinn farið fram á honum... Amma ólst upp hjá öðru fólki á staðnum, en þau systkinin héldu góðu sambandi. Hún giftist afa mínum sem var sjómaður og eignuðust þau 7 börn á 14 árum. Þegar yngsta barnið var á fyrsta ári, fórst afi á sjó. Elsti sonurinn sem þá var 15 ára aðstoðaði ömmu, einnig bróðir hennar sem bjó rétt fyrir ofan þau. Hin börnin hjálpuðu svo til eftir því sem þau eltust og þroskuðust. Einkadóttirin bjó alla tíð hjá/með ömmu og voru þær mjög nánar Amma var mjög ríkjandi kona, hún hélt vel utan um hópinn sinn og stýrði heimilinu. Hún giftist ekki aftur, en bjó alla tíð í húsinu sem foreldrar afa áttu, en föðurforeldrar hennar áttu það áður. Ég er 5.kynslóðin frá þeim stað, en þar búa núna föðursystir mín, bróðir minn, kona hans og dóttir þeirra (7.kynslóðin). Amma var á 97.aldursárinu þegar hún lést. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Móðuramman fæddist á Ísafirði 1899, hún hét Alberta. Amma bjó alla tíð á Ísafirði, lengst af í húsinu sem afi og amma byggðu yfir fjölskylduna og fluttu í árið 1943. Amma gekk í barnaskóla, fór á saumanámskeið og var vetrarstúlka hjá kaupmannshjónum. Hún lærði hannyrðir hjá kaupmannsfrúnni og ýmislegt fleira sem kom að góðum notum síðar í hennar búskapartíð. Amma var mjög ákveðin kona, maður fékk ekkert að komast upp með neitt múður. Hún brýndi t.d. fyrir mér að maður ætti alltaf að gegna fullorðnu fólki, fara í sendiferðir og aðstoða við heimilisstörfin. Amma hafði sterkar skoðanir á málefnum líðandi stundar, var mjög pólitísk. Þetta fór ekki fram hjá þeim sem voru í kring um hana. Hún var vörpuleg kona, létt á fæti og sterk. Amma vann við saltfiskverkun áður en hún giftist. Hún var mjög nýtin, hafði alltaf þurft að fara vel með. Eitt af því sem ég minnist er að hún braut alltaf saman jólapappírinn, setti í eplakassa og nýtti aftur að ári. Amma var í Kvenfélaginu Ósk, einnig tengdist hún eitthvað Slysavarnarfélaginu. Hún undi sér best í frístundum við hannyrðir. Hún heklaði mikið úr fínu garni, t.d. horn og milliverk í sængurfatnað, við barnabörnin fengum slík listaverk í fermingargjöf, stelpurnar harðangur og strákarnir heklað. Afi var atvinnurekandi, amma var kletturinn í lífi hans. Þau áttu alltaf saman gæðastund eftir hádegismatinn. Hann settist í hægindastólinn sinn og blundaði stutta stund á meðan hún og móðir mín vöskuðu upp. Síðan fór amma inn í stofu til hans með kaffi í bolla á undirskál og molasykurkarið. Afi hellti úr bollanum á undirskálinu og drakk af henni. Þegar ég kláraði barnaskólann (tæplega 13 ára) sagði amma mér að ég ætti að finna hann afa, hann vildi heyra í mér. Ég hélt að ég hefði gert eitthvað af mér (var nú samt mjög prúð og stillt), en afi tilkynnti mér þá að hann ætlaði mér hefja störf í verlsun hans. Þar voru seld verkfæri, veiðarfæri, byssur, skot, vinnuföt, saumavélar, tvinni, sælgæti og fleira. Ég varð 13 ára nokkrum vikum síðar og um sumarið leysti ég verslunarstjórann af í 2 vikur, þegar hann fór í sumarfrí. Þarna vann ég svo næstu sumur og rúmlega það. Ég lærði mikið á því að vinna í búðinni hans afa. Í rauninni hef ég frekar fetað í sporin hans afa í mínu lífi, en að sjálfsögðu mótaðist ég af því sem fyrir mér var haft á æskuheimilinu. Reyndar sátu mæðgurnar amma og mamma gjarnan við hannyrðir. Þergar ég var í vandræðum með mig (eina barnið búsett á heimilinu á þeim tíma) og leiddist og spurði þær hvað ég ætti að gera, var viðkvæðið gjarnan: "gerðu handavinnu eins og við, þá leiðist þér ekki"! Þetta gekk ekki eftir... Amma var frekar ströng, en samt góð. Afi gat verið snöggur í samskiptum, en hann var með mjög mjúkan kjarna. Hér er pláss fyrir athugasemdir eða annað sem þú vilt taka fram: Ömmur mínar voru mjög ólíkar persónur. Það voru 2 ár á milli þeirra. Önnur bjó á Ísafirði hin í Neskaupstað, á Norðfirði. Þær áttu eitt sameiginlegt, að verða ungar ekkjur, önnur með 3 börn, hin með 7 börn. Báðar misstu foreldri þegar þær voru á barnsaldri. Önnur var 8 ára þegar faðir hennar lést, hin var 7 ára þegar móðir hennar lést. Þær eru mér báðar minnisstæðar, hvor á sinn hátt. Báðar voru þær ákveðnar, duglegar, myndarlegar í öllu sem þær tóku sér fyrir hendur. Þær áttu annað sameiginlegt, dætur þeirra bjuggu alla tíð á heimili þeirra/í húsum þeirra, þær voru báðar fæddar árið 1930, önnur þeirra var móðir mín, hún giftist þegar ég var 12 ára, en föðursystir mín giftist ekki og eignaðist ekki barn. Yngri amman lést árið 1987, þá 88 ára, hin lést árið 1994 á 97. aldursárinu.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Föður amma mín var merkileg kona. Hún eignaðist 15 börn sem öll náðu fullorðins aldri. Hún var hörkudugleg og fögur. Henni var oft lýst af mönnum sem álfkonu með sítt dökkt hár bundið upp í fléttur og klædd í upphlut með skotthúfu á kollinum. Hún sá um heimilið, búið & börnin 15. Var oft sagt um hana að hún gæti gert allt í einu. Með ungabarn í fanginu, hrærandi í pottinum, lesandi bók, með prjónana tilbúna við hvert tækifæri sem gafst og nokkur smá börn hangandi í pilsfaldinum. Hun var rólindis manneskja og þolinmóð með afbryggðum. Heimakær var hún, og beið fólk eftir að sjá konuna frá Hanhóli, (bærinn sem hún bjó á) koma í búðir út í Bolungarvík á Þorláksmessu. Lífsglöð var hún og var af mörgun talin fegurst kvenna við djúp. Móðir amma mín, var mikill kvennskörungur. Hún var kennari. Og mikil Framsóknarkona! Ég man rosa takmarkað eftir henni, en ég man þó eftir grænu fingrum hennar en þegar ég var einungis smá stelpa fór hún með mig út í garð og kenndi mér að meta gróður. Garðurinn hennar var ætíð líflegur og mátti þar sjá blóm og rósir í öllum heimsins litum. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Þorsteina Kristjana Jónsdóttir. 1914. Fæðingardagur: dagur íslenskrar tungu 16. nóvember. Rólindis kona, með eindæmum þolinmóð og hörkudugleg. Eignaðist 15 börn og afkomendur hennar telja nú um eða yfir 100. Fegurst kvenna inn við djúp og oft líkt við álfkonu hún hafði mikið hár sem hun batt upp í fléttur, og klæddist upphlut. Heimakær, og beið fólk eftir að sjá hana fara í bæjinn á Þorláksmessu til að geta fylgst með þessari "álfkonu". Gerði allt í einu, las, prjónaði og hrærði í pottinum, talaði við gestina og hafi nokkur smá börn hangandi í pilsfaldinum. Stórmerkileg kona. Hún er fyrir mér svoldið tákn mynd Íslands. Hún ólst upp í torfbæ inn í Djúpi þar sem örfáir búa nú, hún flutti með börnin sýn 7, manninum sýnum og kasólétt af 8 unda barninu á bát yfir djúp inn í Bolungarvík. Þar sem fjölskyldan hóf nýtt líf á nýjum stað fjarri sýnum heima högum. Hún náði 90 árum, en hún lést árið 2004.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín var ein þeirra mörgu sem bjuggu í bröggum um lengri eða skemmri tíma. Reyndar bjó hún með stórri fjölskyldu sinni, afa og fimm börnum víða, og þau fluttu oft. Afi var drykkjumaður, sem barði bæði konu og börn, tók frá þeim allt sem hægt var að selja fyrir áfengi, matarpeningana líka ef hann náði þeim. Amma vann í fiski langan dag með heimilinu til að eitthvað væri til að borða fyrir börnin. Hún stóð berhent í köldum skemmum og vaskaði fisk upp úr vatni sem stundum fraus. Eða hún rogaðist með þungar hjólbörur fullar af fiski. Allt var erfitt og þungt, en hún var hraust í þá daga, og oftast tókst henni að eiga einhvern mat, stundum var henni gefið í soðið, eða elsti sonur hennar hjálpaði til þegar hann var kominn á sjóinn og fékk tekjur. Hann keypti lítinn kofa í Blesugróf fyrir þau öll, svo þau lentu ekki á götunni. Þaðan eru mínar fyrstu minningar. Lítið hvítt hús uppi á hól. Mamma bjó ein með mig hjá foreldrum sínum fyrstu 3 æviárin mín, en flúði að lokum til barnsföður síns undan ofbeldi og ofríki afa. En svo varð fjölskyldan að flytja vegna þess að það átti að rífa þetta hús og byggja veg. Vegurinn náði reyndar aldrei að húsinu, en samt varð að fara. Afi og amma fluttu í kjallaraholu á Hverfisgötu. Amma fékk nóg af karli sínum um það leyti og fór burt. Þá voru hennar börn uppkomin að mestu og farin að heiman. Hún vann úti á landi, og hafði mig með sér um tíma. En hún tók saman við afa aftur og allt fór í sama farið. Afi dó úr bráðakrabba þegar þau voru komin í húsnæði fyrir aldraða og eftir það varð amma að sinna mikið yngsta syni sínum sem varð einnig drykkjumaður og átti í fá önnur hús að venda. Eftir 60 ár í skelfilegum aðstæðum, áfengisæði, allsleysi og barsmíðum, voru þessir tveir menn loksins gengnir til feðra sinna, og hún búin að missa heilsuna. Daginn sem yngsti sonur hennar var jarðaður, lá hún fárveik af lungnabólgu á sjúkrahúsi. Hún fékk mörg minniháttar heilablóðföll, sem eyðilögðu möguleika hennar á að tjá sig, og hún varð að notast við göngugrind, því jafnvægið og hreyfigetan skertust mikið. Hún amma mín lifði framyfir nírætt, löngu orðin södd lífdaga, þegar hún fékk loksins að fara. Amma var einstaklega sterk kona og gafst aldrei upp. Aldrei smakkaði hún áfengi eða tóbak þrátt fyrir það sem á gekk í kringum hana, aðeins einu sinni sá ég hana fella tár, við dánarfregn yngsta sonarins. Hún átti alltaf eitthvað aflögu fyrir þá sem komu í heimsókn, aldrei fór neinn svangur frá henni. Hún hjálpaði alltaf þeim sem hún vissi að þurftu mat eða föt, hún prjónaði sokka, vettlinga og peysur og gaf eða seldi. Hún gat oftast prjónað þó hún væri hálflömuð í lokin. Til er einstaka ljósmynd frá því amma var ung stúlka. Feimnisleg, hárprúð í hópi systkina sinna, eina stelpan, og sá um bræður sína þegar þau misstu móður sína ung. Standandi við bílhurð, hárið blaktandi í golu, svolítið bros á vörunum, grunlaus um þá ævi sem beið hennar. Hún hefði ekki viljað að nafn hennar kæmi fram við frásögn af lífi hennar, svo ég nefni hana ekki. En mér finnst að saga hennar eigi að vera til og ekki gleymast, saga hvunndagshetjunnar ömmu minnar.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín var yndisleg kona, skemmtileg og mikill svona bóhem í sér, klæddist síðum mussum og kunni vel við allt sem sneri að listsköpun og list. Hún hafði afar gaman að því að sauma og allt sem hún gerði var vandað og afar fallegt. Amma og systur hennar höfðu mikinn áhuga á draumum og dulspeki og ég man vel þegar þær voru að ræða draumana og ráða í það hverju þeir væru fyrir. Amma mín var líka mikill sóldýrkandi, hún lá úti í garði og sleikti sólina og fór líka oft út í Öskjuhlíð í sömu erindargjörðum.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Mig langar til að segja frá sterki minningu af móðurömmu minni, Þóru Hjartar, f. 1896, í tilefni af því að öld er síðan konur fengu kosningarétt. Amma var sjálfstæð, dugleg og hugrökk kona. Með skemmtilegustu minningum mínum af henni var kjördagur og aðdragandi kosninga. Ég er fædd 1952 og við bjuggum á Akranesi. Þar, eins og víða, voru kosningablöð flokka borin út á heimilin. Amma var heittrúuð á að Framsóknarflokkurinn væri besti kostur fyrir þessa þjóð. Henni var mikið í mun að við krakkarnir kæmum Magna, blaði Framsóknarflokksins, í sem flest hús. Við lögðum henni lið sem við gátum. - Kosningardagurinn var henni nánast heilagur. Amma fór í upphlut og bauð mér með. Mér þótti gaman að fylgjast með henni þar sem hún gekk hrarreist og stolt inn í skólahúsið þar sem kjördeild var. Mér fannst hún stækka! Eftirá sagði hún að það ættu allir að kjósa. Það væri rétt að gera það. - Auðvitað fór hún svo í kosningakaffi hjá flokknum sínum en morgunverkin hennar voru að baka pönnukökustafla handa flokksfélögunum. Þessi minning mín um ömmu fara á kjörstað er sterk í mér og hafði áhrif á mig. Það greyptist í huga mér að það væri merkilegt að fá tækifæri til að kjósa og að allir ættu að taka þátt í að móta samfélag okkar. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Móðuramma mín hér Kristín Þóra Jónsdóttir, f. 1896 á Suðureyri, d. 1982. Hún giftist 1914 kennaranum sínum, Friðriki Hjartar. Hann varð síðar skólastjóri og þau eignuðust 6 börn þar. Á Suðureyri var mikið félagsstarf í kringum þau. Afi spilaði á orgel kirkjunnar og amma söng í kórnum. Hún var líka mikil stúkukona og svo tók hún þátt í stofnun kvenfélags þar. Einnig sinnti hún leikfélaginu. Þau afi fluttu til Siglufjarðar 1932 og þar var amma líka á kafi í alls kyns félagsstörfum. Loks fluttu þau til Akraness og heppin var amma að þar var Kvenfélag, stúka, kirkjukór, Framsóknarflokkur og fullt af konum til að spila við bridge!. Fyrstu minningar mínar af henni eru frá því foreldrar mínir bjuggu inni á heimili þeirra afa á Akranesi. Hún verður ekkja 1954 og flutti síðan á heimili foreldra minna 1956 og var þar til heimilis alla tíð þó hún væri á sjúkrahúsi síðustu árin. Það hefur gefið mér mikið að hafa notið þess að vera með henni, læra af henni, heyra hollráðin hrjóta af vörum hennar og kynnast einstakri iðni og útsjónarsemi við alla hluti. Það sem mér fannst broslegt þá eru ýmsir frasar sem voru leiðsögn til okkar eins og "það er ljótt að öfunda"," Það er ljótt að hrekkja/stríða" "það er ljótt að vera í fýlu" ! "Það á ekki að reykja og drekka brennivín" ! Endalaust sagði hún okkur krökkunum sögur (Kisa kóngsdóttir var t.d. vinsæl) eða las og kenndi okkur líka að lesa - auðvitað með bandprjónsaðferðinni, enda alltaf með eitthvað á prjónunum. Henni fannst óskaplega spennandi að taka slátur! - Að tína ber og hreinsa, baka fyrir jólin - allt sem snerti það að hafa nóg að bíta og brenna og gera það vel. Hún var únúrræðagóð, ósérhlífin og hafði alltaf eitthvað fyrir stafni, lét sér ekki leiðast. Hún var bjartsýn og föndraði úr skeljum, filti, tágum o.fl. - Nýtni hennar kemur kannski best framí því hvernig hún nýtti garn. Amma átti vinkonu, Valbjörgu Kristmundsdóttur, sem skúraði í Bíóhöllinni á Akranesi. Þar gleymdsut ansi oft vettlingar, húfur og stundum heilu peysurnar. Og af því fólk fór ekki og keypti flíkur var hægt að rekja þessar gleymdu upp. Þegar Valla var margbúin að reyna að koma út gleymdum flíkum í Bíóhöllinni fór hún með það sem af gekk til vinkonu sinnar. Þóra var glöð, þvoði og rakti upp. Hún heklaði dúllur og gerði fjöldan allan af dúlluteppum fyrir barnabörnin sín. Amma var svo áhugasöm um margt; um Norræna samvinnu, um kaupfélög, að börn fengju góða, alhliða menntun og atlæti. Svo var hún trygglynd og traust vinum sínum og hafði oft á orði að það væri mikilvægt! Ég minnist Þóru ömmu minnar með mikilli hlýju. Hún var aldrei leið eða í slæmu skapi. Hvatti frekar en latti. Áhugasöm um svo margt og huggaði alltaf þegar á þurfti að halda. Hún var vinsæl og endalaust fórnfús við félagsstörf og fannst þau skipta máli fyrir velferð allra, einkum barna. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Akranes, 1955-1982.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég átti tvær ömmur. Önnur var alltaf góð, kom í heimsókn og við til hennar. Stundum var hún í upphlutnum sínum, svo falleg. Hún átti mörg góð orð um hve góður,duglegur og fallegur maður var. Hún gaf mér brúðargjöf tveimur árum áður en ég gifti mig, taldi sig ekki verða lifandi þegar ég léti úr því verða sem var svo alveg satt hjá henni. Þegar ég var lítil bjó hún í Vestmannaeyjum svo að ég fór með flugi í eitt skipti til hennar í heimsókn. Hin var oftar í því að siða barnið, kenna því góða siði og guðhræðslu. Hún skammaði mig þegar ég átti mitt fyrsta barn, maður var ekki nægjanlega góður, (sem hann var svo auðvitað ekki). Báðar voru þær í sama sértrúarsöfnuði á sama tíma. Ég hitti svo þessa seinni nokkrum sinnum með litla barnið mitt en hætti svo bara að heimsækja hana vegna þess hvað hún nöldraði í mér.+ Meira hef ég nú ekki að segja um ömmurnar mínar.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Saga Sigurborgar Það er ekki til mynd af henni Sigurborgu móðurömmu minni. Hefur að minnsta kosti engin fundist, þrátt fyrir leit. En ég á af henni lifandi myndir fyrir hugskotssjónum. Það er árið 1929. Ung kona liggur uppi í rúmi og gengur illa að sofna. Hún leggur höndina á kviðinn. Hún á von á barni. Er kona ekki einsömul. Það er ekki staðfest af lækni, en hún veit. Eins og kona veit. Hún veit líka að þau eiga ekki eftir að verða hjón, hún og barnsfaðirinn, Jóhann Guðjónsson. Því kona veit. Sigurborg er tuttugu og átta ára, hún býr ásamt Kristínu hálfsystur sinni og manni hennar Magnúsi í litlu húsi í Tanga í Stykkishólmi. Í þessu rúmlega 40 fermetra húsi, búa líka móðir þeirra systra, Sólveig og Brandur, 7 ára drengur, bróðursonur þeirra. Það eru krepputímar í hinum stóra heimi og þetta fátæka verkafólk stundar vinnu eftir því sem gefst, en hefur ekkert fast, ekkert öruggt. Sigurborg fer stundum í burtu á sumrin í kaupavinnu, stundum eru uppgrip í saltfiskvinnslu, dúntekju og svo er alltaf sá möguleiki að taka að sér þvott á heimilum fólks. Sigurborg kvíðir framtíðinni og tilhugsuninni um þetta ófædda barn. Hún þekkir af eigin raun hvernig það er að alast upp í fátækt. Móðir hennar skildi við eiginmann og átti samtals sjö börn með þremur mönnum. Hún var lengst af í vinnumennsku, enda átti ógift kona sem þar að auki var einstæð móðir, ekki marga kosti. Flest börnin voru sett í fóstur og Sigurborg, sem Sólveig átti með vinnumanni, var í fóstri til þriggja ára aldurs. Þá giftist Sólveig, manni sem hún hafði verið bústýra hjá og tók Sigurborgu aftur til sín. Á uppvaxtarárunum var Sigurborg því stundum hjá vandalausum, stundum með móður sinni, í sveit eða í Stykkishólmi. Börn á þessum tíma, voru ekki gömul þegar þau fóru í vinnumennsku á bæjum og fjórtán ára fór hún á Fellsströnd sem vinnukona. Fjölskyldan sameinaðist svo á ný, í Stykkishólmi árið 1915, Sigurborg þá 16 ára gömul. Eftir þetta, var líf þeirra systra, Sigurborgar og Kristínar samofið, meðan báðar lifðu. Barn Sigurborgar fæðist í september, drengur, sem hlýtur nafnið Guðjón Jóhann. Föðuramma hans er tilbúin að taka hann að sér og það verður úr. Tengslin við móðurina og fólkið í Tanga héldust þó alltaf. Ég sé Sigurborgu fyrir mér sem armsterka konu, með beinaberar og vinnulúnar hendur. Ég sé hana fyrir mér vinnandi í saltfiski. Það var saltað, stakkað, vaskað og svo lagt út til þurrkunar á stórum reitum, utandyra. Þetta var erfiðisvinna og stöðugt verið að bogra. Ég sé hana fyrir mér í síðu pilsi, með svuntu. Skarpir andlitsdrættir. Með skuplu á höfðinu og dökkar fléttur í sveig niður undan henni. Örfáir karlar, verkstjórinn og kannski einn eða tveir í burði eða öðrum erfiðisverkum. Mest þó konur og gjarnan nokkur börn á vappi í kringum þær. Þó húsið í Tanga væri lítið, innan við 40 fermetrar og stundum þröngt í búi, var hjartarýmið stórt. Þegar ættingjar komu utan af Nesi inn í Stykkishólm var Tangi alltaf samastaður, þar var vel tekið á móti öllum og oft glatt á hjalla. Svo fjölgaði börnunum í Tanga, þegar Kristín og Magnús eignuðust synina, Eggert Snorra og svo Einar Ólaf. Ég á í huga mér, mynd af Sigurborgu í vinnumennsku hjá Þorvarði, bónda í Rifgirðingum, í Breiðafjarðareyjum. Sonurinn Guðjón, sex ára, með henni hluta sumars. Einhverjir fleiri á bænum. Þarna sinnti hún almennum sveitastörfum og svo var margt að sýsla í kringum æðarvarpið. Þorvarður var glæsilegur maður, frumkvöðull, mikill hagleiksmaður en honum þótti sopinn góður og var ekki við eina fjölina felldur í kvennamálum. Það vissu allir. Það hafði verið mikið skrafað á götuhornum og yfir kaffibollum í Stykkishólmi þegar Þorvarður, kvæntur, þriggja barna faðir fór að halda við gifta vinnukonu í húsinu. Sumir höfðu með honum samúð, hún væri víst eitthvað veik á sinni eiginkonan. Já, og eiginmaður vinnukonunnar drykkfelldur og fremur vesæll. Það væri kannski ekki að undra. Aðrir töldu þetta forkastanlegt. Makar beggja undir sama þaki, hann með þrjú börn og hún með eitt. Að fólkið skuli haga sér svona! En það er sama hvað öðrum finnst, einhvernveginn hefur lífið sinn gang. Og það varð til barn, vinnukonan Elínbjörg þá að vísu ennþá gift en Þorvarður skilinn. Úr þessu varð svo hjónaband og þau áttu síðan annað barn til og svo tvíbura. Allt þessa vissi Sigurborg amma mín, þegar hún var í vinnumennsku hjá Þorvarði nokkrum árum síðar, hann fimmtugur og hún 35 ára. Þær eru bjartar sumarnæturnar í Breiðafirðinum og allt iðar af lífi. Og bilið milli bríka var í baðstofunni mjótt. Í kringum jólin varð Sigurborg barnshafandi og í september 1936 átti hún dóttur, Hrefnu, sem var móðir mín, fædd á afmælisdegi Kristínar. Þar með stækkaði fjölskyldan í Tanga og í uppvextinum kallaði mamma bæði Sigurborgu og Kristínu mömmu, þær voru Borga mamma og Stína mamma. Sigurborg amma mín átti sér draum. Hana dreymdi um að eignast upphlut. Lagði til hliðar hverja þá krónu sem hún gat séð af til að láta drauminn rætast. Ég sé fyrir mér þegar hún liggur fyrir dauðanum á sjúkrahúsinu í Stykkishólmi, 42ja ára og er að kveðja Hrefnu litlu, dóttur sína, 7 ára. Hún réttir henni kassa og segir að þetta skuli hún eiga. Í kassanum er gull á upphlut. Allt sem þarf á bol, skotthúfu og belti. Bara eftir að sauma búninginn. Barnið skynjar ekki aðstæðurnar til fulls, eitthvað er skrýtið og óskiljanlegt og innihaldið í kassanum er framandi. Það var gott að Borga mamma var ekki ein, því Stína mamma var ennþá til staðar. Mömmu langaði ekkert sérstaklega í upphlut en það varð úr að ég kláraði verkið og lét sauma á mig upphlut með gullinu frá henni Sigurborgu ömmu minni og lét þar með drauminn hennar rætast. Ég sé Sigurborgu fyrir mér að þvo þvott í heimahúsi. Í bala og með þvottabretti. Hamast og lætur það ekkert á sig fá þó hendurnar verði vatnsósa og stundum verki hana í bakið. Það þarf að vinna verkin, það skiptir mestu. Á fermingardaginn fékk ég óvænta gjöf. Stóra gráa bankabók úr Landsbankanum með drjúgri innistæðu. Ég þekkti ekki nöfnin á kortinu en mamma sagði mér að þetta væri frá konu sem Sigurborg amma mín hefði stundum þvegið þvotta fyrir. Hún stendur við balann, réttir úr bakinu og strýkur með handarbakinu yfir rakt ennið. Sambland af svita og gufu frá heitu vatninu, sem nýbúið var að sjóða til að bæta í þvottabalann. Hún lítur út um gluggann og sér tvö börn, þriggja ára frændsystkin leika sér fyrir utan. Æ, henni er alltaf svo illa við þegar þau fara svona nálægt brunninum. En það dugir ekki annað en að halda áfram, það þarf að koma þvottinum sem fyrst út á snúru, um að gera að nýta þurrkinn, meðan gefst. Allt í einu sér hún út undan sér, eða finnur, frekar en sér, að eitthvað er ekki eins og það á að vera. Hrópar til húsmóðurinnar „Nú er strákurinn kominn alveg að brunninum, en stelpuna sé ég hvergi“. Þær hlaupa út og ná að bjarga stúlkunni upp úr brunninum. Það var ísskán efst í brunninum og þar hékk hún á olnbogunum. Sigurborgu verður hugsað til Hrefnu sinnar, sem er fimm ára. Þær eiga meira að segja sama afmælisdag, hún og litla stúlkan. Svona getur það verið stutt, bilið milli lífs og dauða. Bankabókin var frá Magðalenu, móðurinni stúlkunnar sem bjargaðist úr brunninum. Hún vildi launa lífgjöfina og hafði byrjað að leggja inn þegar ég var lítil. Fyrsta sögustundin „til fundar við formæður“, var árið 2013. Þegar ég var byrjuð að undirbúa mig, en ekki búin að ákveða hvaða sögur ég myndi segja, var ég á gangi í Bankastrætinu. Hitti þá vinkonu úr Stykkishólmi og með henni var móðursystir hennar, Hrafnhildur, sú sem bjargaðist úr brunninum. Þá fannst mér Sigurborg vera að vitja sögu og ákvað að hlýða því. Hrafnhildur sagði mér söguna eins og henni var sögð hún. Hún vildi sýna frænda sínum hvernig fullorðna fólkið færi að því að ná í vatn í brunninn, en datt ofaní. „Það hefði ekki miklu mátt muna“, sagði hún. „Hún Sigurborg amma þín á í mér lífið“, sagði hún. Það er ekki til mynd af henni Sigurborgu móðurömmu minni. En ég á af henni margar lifandi myndir fyrir hugskotssjónum. Og hún á líka í mér lífið. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Stykkishólmur, fyrri hluti 20. aldar.

  Helga Ingibjörg Halldórsdóttir Svavar Gestsson   Fallegasta vorið Þannig vill til að einmitt þá daga sem við hugum að minningum um ömmu okkar Helgu Ingibjörgu Halldórsdóttur erum við að ganga frá dánarbúi Þórðar Valdimarsonar sonar hennar sem lést sumarið 2014. Af þeim ástæðum eru margir niðjar ömmu okkar og afa Valdimars Davíðssonar að skiptast á tölvupóstum. Guðný Dóra Gestsdóttir forstöðukona í Húsi skáldsins á Gljúfrasteini ein systra minna notaði tækifærið og sendi á línuna beiðni um að fá fréttir af ömmu okkar og lífi hennar. Fjörutíu manns fengu tölvupósta og uppskeran af þeirri málaleitan fylgir hér með auk þess sem ég skrifa nokkurn texta en ég er fyrsta barnabarn Valdimars og Helgu. Fyrst birtist hér mynd frá Guðnabakka sem Gísli Sumarliðason sendi okkur af þessu tilefni. Gísli er fæddur 1939 og er sonur Guðríðar Halldórsdóttur (1899-1990) alsystur ömmu minnar. Gísli segir frá endurminningu þegar hann er sjö ára, líklega 1946 og var komið fyrir á Guðnabakka. Hann segir:        Ég minnist með þakklæti er ég dvaldi á Guðnabakka hjá því góða fólki Helgu Halldórsdóttur móðursystur minni og Valdimar Davíðssyni. Ég var sendur til þeirra þá 7 ára gamall þegar faðir minn Sumarliði Sigmundsson veiktist af berklum og þurfti að fara á spítala. Ekki man ég hversu lengi ég var hjá þeim, en þetta var yndislegur tími. Mannmargt var á heimilinu. Fyrir utan hjónin voru bæðurnir Þorsteinn, Halldór og Þórður og systurnar Ástrún og Guðrún, Dúna, og var hún með Svavar son sinn ungan. Það var því í mörgu að snúast við að sjá um þetta stóra heimili hjá Helgu frænku. Hún var ákaflega létt á fæti, mjög þrifin og húsverkin vann hún svo auðveldlega. Einhverja snúninga var ég látinn gera. Ég man eftir einu föstu hlutverki sem var að loka hliðinu heim að bænum svo Norðtungubolinn kæmist ekki inn fyrir girðinguna en hann var stórhættulegur. Líka man ég eftir því að fara ríðandi með Valdimar í áttina að Gunnlaugsstöðum að gá að kindum. Minningar frá þessari dvöl eru mér enn í fersku minni, ég man hvað mér leið vel og hvað allir voru mér góðir.   Börn áttu þau sjö afi og amma. Þau voru Guðný Ástrún, Guðrún (Dúna), Þórður, Valdís, Halldór, Þorsteinn og Guðbjörg, (Dúdda). Öll áttu þau börn nema Þórður og flest barnabörnin náðu að kynnast afa og ömmu nokkuð. Við sem erum elst sennilega einna best, mest þó Lilla, Ingibjörg Erna Halldórsdóttir, sem ólst upp á Guðnabakka og í Hömrum hjá afa sínum og ömmu, en Valdís var mamma hennar. Ég fæddist í faðminn á þessari barngóðu fjölskyldu 1944 og Lilla fæddist 1947. Yngri barnabörnin voru líka mikið hjá þeim eins og Magnús Þór Aðalsteinsson sonur Ástrúnar. Eitt þeirra barnabarna sem var iðlega hjá þeim er Ingólfur Þorsteinsson sonur Þorsteins og Ingu Ingólfsdóttur. Hann skrifaði þessar línur í minningu ömmu sinnar: Ég er 6-7 ára þegar ég fer fyrst í Hamra  til að vera í sveitinni eins og sagt var, var 4-5 vikur í senn kannski skemur. Í minningunni eru hlutirnir allir í föstum skorðum. Mér var falið að hleypa hænsnunum út, taka eggin, hleypa hundunum út en þeir höfðu sérkofa. Við Helga Halldórsdóttir vorum oftast saman þarna. Þetta er allt mjög ljúft í minningunni, afi smíðaði hrífur handa okkur, Þórður og Lilla fara með okkur á hestbak á kvöldin þegar  fjósverk voru búin. Eitt kvöldið  löbbuðum við Þórður með eina kúna að hitta nautið í Miklaholti. Ég hafði aldrei séð þvílíkt. Það var mikil snyrtimennska þarna bæði heima í bæ og í útihúsum, þó húsakostur væri ekki góður. Ég man að stundum komu nágrannar í heimsókn. Þá man ég að amma reddaði sér með sultubrauði, hart smjör á brauðið og sulta, þetta var gott. Royal-búðingur á sunnudögum. Amma labbaði oft með okkur krakkana eða bara ein uppá Hamarinn og settist niður spjallaði við okkur, naut útsýnisins og hugsaði. Það var alltaf ró í kringum  ömmu, enginn asi, en hún var föst fyrir.  Ef henni líkaði við fólk þá fannst mér hún ekkert vilja sjá gallana.  Hún sagði mér eftir að hún kom á Dvalarheimilið að hún hefði aldrei verið sátt við að flytja frá Guðnabakka og ég held ekkert þeirra. Helga Þorsteinsdóttir skrifaði niður nokkra punkta um ömmu eftir Maríu Ingólfsdóttur tengdadóttur ömmu og afa. María er ekkja eftir Halldór Valdimarsson. Í punktum Helgu og Maríu kemur meðal annars fram: Hún var dugleg í handavinnu og flínk að nýta allt, saumaði mikið upp úr gömlu, flíkum var oft snúið við. Hún prjónaði sokka á alla til dæmis hestasokka handa Þórði sem ná upp yfir hné. Hún var óskaplega þrifin og raðaði vel í alla skápa. Það er sagt að Lilla sé svona líka enda ólst hún upp hjá ömmu. Allt er vel saman brotið og frágangur til fyrirmyndar. Helga Þorsteinsdóttir man eftir heimsóknum til ömmu á sunnudagsmorgnum þegar amma var komin í Borgarnes og þar voru pönnukökur á borðum. Þegar Bjarki bróðir Helgu og Ingólfs var í grunnskóla var hann í handavinnu og átti að prjóna pottaleppa. Hann fór með þetta til ömmu sem tók sig til og rakti það sem komið var upp og prjónaði nýja. Helga telur að hún hafi misst mikið við að fara frá Guðnabakka. Sagt er að langafi á Kjalvararstöðum (Halldór Þórðarson) hafi ætlað að hjálpa þeim að kaupa Guðnabakka en afi, Valdimar, hafi ekki viljað það. Afi og amma bjuggu á Guðnabakka í aldarfjórðung og það var þeim erfitt að fara þaðan. Davíð Þorsteinsson á Arnbjargarlæk átti Guðnabakka og hefur afi því verið leiguliði hans en þeir Davíð og Valdimar voru uppeldisbræður. Það voru alltaf einhver sárindi í þeim öllum – afa ömmu og börnum þeirra – yfir því að hafa þurft að fara frá Guðnabakka og voru aldrei almennilega sátt í Hömrum þar sem þau bjuggu svo í 15 ár til 1966 er þau fluttu í Borgarnes. Það var gefið út niðjatal þeirra Valdimars og Helgu árið 1985 þegar amma hefði orðið níræð en hún dó þá um vorið. Ástrún dóttir þeirra elst barnanna skrifaði þá þennan texta um mömmu sína: Helga Ingibjörg Halldórsdóttir fæddist 31. ágúst 1985 að Kjalvararstöðum í Reykholtsdal í Borgarfirði. Þar ólst hún upp hjá foreldrum sínum, Guðnýju Þorsteinsdóttur og Halldóri Þórðarsyni. Þau bjuggu allan sinn búskap að Kjalvararstöðum. Helga var elst 10 systkina svo fljótt þurfti hún að taka til hendinni. Ung fór hún að læra herrafatasaum á Akranesi og varð skreðari þaðan. Við þá iðn vann hún að hluta til í foreldrahúsum. Seinna fór hún í matreiðsluskóla sem starfræktur var í Iðnó í Reykjavík. Eiginmaður hennar var Valdimar Davíðsson en hann ólst upp á Arnbjargarlæk í Þverárhlíð. Vorið 1925 fóru þau að búa að Hermundarstöðum í Þverárhlið og bjuggu þar í eitt ár. Síðan fluttu þau að Guðnabakka í Stafholtstungum og bjuggu þar í 26 ár. Þá fluttu þau að Hömrum í Hraunhreppi en þá jörð keyptu þau 1966. Frá Hömrum fluttu þau í Borgarnes og bjuggu þar með Þórði syni sínum sem var þeirra stoð og stytta alla tíða frá því að hann fór að geta nokkuð gert. Valdimar dó 5. september 1974. Eftir það fluttist Helga til Ástrúnar dóttur sinnar og Aðalsteins Sigurðssonar manns hennar um páskaleytið 1977. Hjá þeim var hún þar til hún flutti að Dvalarheimili aldraðra í Borgarnesi 1980. Eftir að hún fór á Dvalarheimilið dvaldi hún allar stórhátíðir og part úr sumrum hjá Ástrúnu og Aðalsteini þangað til hún dó 9. maí 1985. Hún hélt sér mjög vel bæði andlega og líkamlega til síðustu stundar.  Eins og fram gengur af þessum skrifum Ástrúnar þá kunni amma ýmislegt þegar hún stofnaði heimili. Hún var orðin þrítug þegar það gerðist. Þá hafði hún lært herrafatasaum og var menntaður skreðari segir Ástrún og hafði auk þess gengið á húsmæðraskóla í Iðnó. Satt að segja veit ég ekki hvað skreðari þýðir almennilega en sama er að það varð eins gott að kunna til verka þegar hún stóð uppi með barnahópinn á Guðnabakka – þegar afi var farinn út í sveit og sinnti lítt bústörfum. Í bók minni Hreint út sagt er kafli um þau afa minn og ömmu svona: Og við mamma erum komin að Guðnabakka aftur vorið 1946. Það var gott að koma í faðminn á þessari fjölskyldu og alast upp einn barna í nokkur misseri og dvelja þar á löngum sumrum til átta ára aldurs. Að því hefurðu alltaf búið, segir Guðrún, seinni kona mín, allir elskuðu þig. Þarna var hver barnagælan við aðra; allir alltaf tilbúnir til að láta vel að þessum dreng sem er oftast hlæjandi á þeim fáu myndum sem eru til af honum. Hæ gaman, Havar, var fyrsta heila setningin sem er höfð eftir undirrituðum og hún sögð í tíma og ótíma. Móðuramma mín, Helga Halldórsdóttir, var eiginlega aðalamma mín alla ævi og við vorum beinlínis ástfangin hvort af öðru. Hún dó árið 1985 rétt níræð að aldri. Mynd af henni er aldrei langt frá skrifborðinu mínu; í húsi aðalræðismannsins í Winnipeg var myndin af henni við hliðina á forsetanum. Amma Helga kenndi mér Faðirvorið og mér fannst ég sjá skuldunautið úti í fjósi þegar ég var peð: Þar glampaði á ljósið á lokinu á júgurfeitidollunni. Er þetta augað í skuldunautinu? spurði ég ömmu sem sagði kannski: Óttaleg vitleysa er þetta í þér, barn. Það var það lengsta sem hún komst í að ávíta mig. En ég var lengi hræddur við skuldunaut. Aðdáun ömmu á mér endurgalt ég heils hugar og ég apaði eftir henni flámælið og sagði „sker“ og „drengörenn“ fram eftir vetri eftir að ég kom frá henni á        haustin.        Amma Helga kaus Alþýðubandalagið síðustu ár ævinnar af því að hún vissi að mér þótti vænt um það. Þangað til hafði hún kosið íhaldið. Hún passaði að fara á kjörstað frá elliheimilinu í Borgarnesi klukkan níu á kjördag árið 1979 svo að enginn færi að hræra í henni en þá var ég í fyrsta sinn í áberandi framboði. Hún tók Bjarna bróður sinn líka með sér af elliheimilinu en ég held að hann hafi alltaf kosið íhaldið nema í þetta eina skipti.   Svona myndir eru til af henni. Hún var settleg held ég að það heiti, var aldrei upprifin og með gassagang. Virkaði alltaf traust og róleg. Það kom sér reyndar oft vel að hún héldi ró sinni þegar aðrir reittu hár sitt og skegg. Hún var elsta barnið á Kjalvararstöðum þar sem var röð og regla á hlutunum; langafi minn Halldór þekktur fyrir að vera mikill verkmaður og kröfuharður við umhverfi sitt. Verður þá ekki elsta stelpan allt í einu skotin í lausamanni frá Arnbjargarlæk og hann gerir henni barn. Afi minn var fallegur maður með kvennakróka í augunum og hagmæltur. Getur maður orðið óléttur af augnaráði sagði stelpa sem hann horfði á seint um kvöld einhvers staðar í Þverárhlíðinni og hún skrifaði seinna um smásögu. Ekki er það víst að það hafi orðið af augnaráði en svo mikið er víst að fjórum árum eftir að fyrst barnið fæddist þá fæddist Helgu og Valdimar barn númer tvö Guðrún, alltaf kölluð Dúna. Og þá var ekkert að gera annað en að pússa þau saman.   Óregla afa míns varð henni erfið; amma bar hitann og þungann af heimilsrekstrinum. Hann átti það til að leggjast í útreiðar um hábjargræðistímann. Þá þurfti amma stundum að fá menn af næstu bæjum til að taka saman og hjálpa til við heyskapinn áður en hann færi að rigna. Heima við var afi minn oft þungur og óskemmtilegur; ég varð stundum vitni að því og því hve þungt ömmu féll það. Líka þegar þeir feðgarnir afi og Þórður urðu sjóðfullir og leiðinlegir. En hún tók öllu með ró; lífið gekk sinn gang eða eins og Ingólfur sagði hér á undan: “Það var alltaf ró í kringum  ömmu, enginn asi, en hún var föst fyrir.” Amma gerði föt á krakkana sína sjálfa sig og kallinn – en það var afi alltaf kallaður á heimilinu - föt sem voru saumuð upp úr öðrum fötum. Stundum kom Guðbjörg mamma afa og því langamma mín með stóra poka troðna með fötum sem mátti spretta í sundur og gera úr ný föt. Þegar amma hafði tíma til prjónaði hún fallega vettlinga eins og sjást á mynd sem fylgir þessum skrifum að ekki sé minnst á fallegan heklaðan dúkinn sem móðir mín á og heldur uppi á móti ljósmyndaranum á annarri mynd sem hér fylgir einnig. Þær myndir sýna þó verkefni sem voru smámunir miðað við það sem amma gat í saumaskap og  hannyrðum. Eldri kona sagði nýlega við mig um aðra konu sem lifði fyrir miðja síðustu öld: Hún var til baka eins og konur voru yfirleitt. Það var amma ekki. Hún var upprétt en með öllu hrokalaus, hógvær en tranaði sér aldrei fram. Það var sunnudaginn 5. maí 1985 sem ég hitti hana síðast. Hún beið dauða síns á sjúkrahúsinu á Akranesi. Það var sólskin og hiti á Skaganum og amma sat uppi á stól í spítalaherberginu. Mér bauð í grun að kannski væri ég að sjá hana í síðasta sinn. En við eyddum ekki augnabliki í vandamál hennar á þeirri stundu þó hún væri sárþjáð. Hún hafði ekkert um spítaladvölina að segja annað en að fólkið á spítalanum, starfsliðið, væri gott fólk og eins taldi hún þetta eitt fallegasta vor sem hún hefði séð lengi. Svona var hún.

(..1..) AAG 7. nóvember 1893 – 12. maí 1980 Föðuramma mín fæddist á Hjalteyri við Eyjafjörð, ein fimm systkina. Fjölskyldan var kaþólsk, sú fyrsta á Íslandi eftir siðaskipti. Þegar Landakotsskóli var stofnaður 1897 flutti fjölskyldan að Kirkjustræti 4 í Reykjavík. Jóhanna Friðriksdóttir móðir ömmu var þá orðin mikið veik og dó hún árið 1903. Stuttu eftir það sendi faðir þeirra börnin á skóla í Kaupmannahöfn og stundar amma þar nám til 1909. Eins og venja var á þessum tíma fór amma að vinna í Edinborgarversluninni, en hún fór einnig að stunda fimleika og sund í Ungkvennafélaginu Iðunni sem þá var nýstofnuð. Árið 1914 fer hún ásamt Hansínu systur sinni og vinkonu þeirra Rósu Þórarinsdóttur í Evrópuferð. Þær ferðast vítt og breytt um Evrópu. Rósa fer svo á skóla í París, Hansína fær vinnu á skrifstofu skipafélags í Leith. Amma kemst í vinnu sem eldhússtúlka „skullery maid“ á Hampstead House rétt utan við London. Það hús er nú hótel. Svo skall stríðið á og systrunum var smyglað í íslenskan togara og þannig komust þær heim. Amma vann síðan í Edinborgarversluninni í Reykjavík þar til hún giftist Þórhalli Árnasyni sellóleikara. Þau eignuðust einn son Hörð Þórhallsson föður minn. Hjónabandið stóð stutt. Afi fór að halda framhjá og amma yfirgaf hann. Þar sem amma var einlægur kaþólikki giftist hún ekki aftur. Mæðginin fluttust inn hjá langafa Gunnari Einarssyni. Hún átti prjónavél og jók tekjurnar með sölu á barnafatnaði. Einnig vann hún í Edinborgarversluninni. Faðir minn kvæntist Guðrúnu Ólöfu Þór og hjónin fluttu á Öldugötu 52 í Reykjavík hjá ömmu og langafa. Hún var okkur sytkinunum yndisleg amma, kenndi okkur börnunum bænirnar og að lesa. Hún var hámenntuð og var margt til lista lagt. Á skólanum í Danmörku lærði hún frönsku auk dönskunnar. Ensku lærði hún sem og þýsku. Hún kynntist kenningum Kneipp og Rudolfs Steiners og gerðist góð í jurta- og vatnslækningum. Hún kenndi okkur á jurtir og söfnuðum við oft fyrir lækningar hennar, sérstaklega klóelftingu sem amma hafði mikla trú á. Eftir andlát pabba 1959 og mamma fór að vinna úti sá amma um heimilið. Hún bakaði kökur og seldi til kaupmannsins á horninu. Síðar vann hún á Kópavogshælinu þar til hún hætti vegna aldurs. Ekki settist hún í helgan stein, heldur lagðist í ferðalög, bæði innanlands sem utan. Aldrei kenndi hún sér meins fyrr en síðasta árið að hún fékk krabbamein og lést stuttu seinna.

Þegar og að beiðni Þjóðminjasafnsins leiði hugann að formæðrum mínum þá kemur fyrst langalangamma mín í móðurætt Sigurlaug Kristjánsd.f.1800 d.1859. Fyrir mér er hún hulin mistri aldanna því mynd er ekki til af henni og fáar sagnir.Í skrúðmáli útfararræðu er þess helst getið að hún hafi alið manni sínum 16 börn og lifi af þeim 9 og seinustu árin hafi hún verið rúmliggjandi, einnig að þau hjón hafi alið upp tvö fósturbörn og hún staðið fyrir fjölmennu heimili og innt af höndum skyldu sínar við eiginmann og börn með kristilegu þolgæði. Fjálglega talar klerkurinn um sorgmæddan eftirlifandi eiginmann Jóhannes Kristjánsson á Laxamýri auknefndur“hinn ríki“ er nú harmi sína heittelskuðu eiginkonu en þó sé bót í máli að þau muni hittast fyrr en varir í himnasælu. En gamli maðurinn, hann var f.1795 d.1871 var ekki hnuggnari en svo að hann festi ráð sitt aftur og kvæntist „göfugri ekkju“ Hildi eiríksd. Og gaf henni í morgungjöf 1000 ríkisdali um það var ort. Flest ómildir fá nú gleypt en fátækt kvelur marga hali Dýrt var þessi kerling keypt Hún kostaði 1000 ríkisdali. Jóhanna Jóhannesardóttir f.1839 d.1920 Ein dætra Sigurlaugar og Jóhannesar var Jóhanna langamma mín. Af henni hef ég skýrari myndir af frásögnum móður minnar, sem bar nafn, ömmu sinnar, og var í uppáhaldi hjá henni. Lærði margar vísur og kenndi mér og hún skrifaði ættingjabréf til Ameríku en þangað fluttust systur hennar. Í stofu horni mínu stendur rokkurinn sem henni var gefinn þegar hún var 16 ára. Hann var keyptur í vöruskipi Prebens lausakaupmanns er kom til Húsavíkur. Það eru líka til litlir gullhringir sem hún bar í eyrunum. Ung og ásjáleg giftist hún Jóhannesi Guðmundssyni bóndasyni frá næsta bæ Sílalæk. Laxá rennur á milli bæjanna. Þau lifðu bæði til hárrar elli og unnust hugástum. Haft á orði þegar þau á gamalsaldri buðu hvort öðru góða nótt með kossum og fyrirbænum. Jóhanna var ör í lund og tilfinningarík og mátti ekkert aumt sjá, vildi úr öllu bæta. „Svei aumingjans auminginn“ var orðtæki hennar og ekki sagt í niðrunarskyni heldur, af meðaumkun. Maður hennar var fastheldnari á fé en svo unni hann konu sinni að hann lét gjafir hennar afskildalausar. Guðrún amma mín dóttir Jóhönnu sagði frá því að í Fellssel í Kinn þar sem foreldrar hennar bjuggu kom förukona og beiddist einhverrar fyrirgreiðslu- þá var enn förufólk á ferð. Jóhanna vildi víkja konunni einhverju en hafði ekkert handbært og fór til Guðrúnar dóttur sinnar og bað hana Gunnu sína að láta konuna hafa dagtreyju sem Guðrún var rétt búin að sauma sér, hún skyldi fá efni í aðra. Guðrúnu var þetta óljúft en lét að orðum móðir sinnar. En mikið sárnaði mæðgum og Jóhönnu enn meir er þær fréttu að förukonan var sæmilega stæð manneskja innan úr sveitum er lék þennan leik í hagnaðarskyni. Guðrún Jóhannessdóttir f.1867 d.1949 Jóhann og Jóhannes áttu sex börn 3 syni og 3 dætur. Guðrún Snjólaug amma mín var sú þriðja í röðinni, tveir bræður eldri. Hún átti gott og veitandi heimili, vel gefin söngelsk og bókhneigð. Auk venjulegrar fræðslu í heimahúsum dvaldi hún einn mánuð í unglingaskóla Sigurðar í Ysta-Felli þá innan fermingaraldurs. Hana langaði mikið í meiri skólagöngu, bræður hennar tveir fóru í skóla en þeir lögðust á móti því sögðu að Gunna systir væri það vel að sér að hún þyrfti ekki skólamenntun. Þetta sat í henni. Og þó að hún fengi aðeins þennan eina mánuð þá skrifaði hún góða hönd og ritaði svo rétt mál að undun þætti og gat leiðbeint í þeim efnum fram á elliár. Henni var líka sérlega létt um að reikna í huganum og lærði hvert lag sem hún heyrði en hafði skömm á rímnagauli!!! Hún giftist Birni Helgasyni f.1867 d.1942. Þau bjuggu í Ytri-Tungu á Tjörnesi við fremur þröngan efnahag, þó afi minn væri mikill atorku- og dugnaðarmaður voru mikil harðindi og erfiðir bæði til lands og sjávar. Björn vildi flytja til Ameríku þar átti hann frændgarð, hafði lært smíðar hjá Þorsteini Daníelssyni á Skipalóni og taldi sér allir vegir færir í Vesturheimi. Sjálfsagt hafði hann haft sig þar vel áfram og börn þeirra orðið menntafólk ekki skorti þau hæfileika en þá væri ég ekki hér til frásagna. En Guðrún amma vitnaði í ljóð Guðmundar á Sandi frænda síns, vildi ekki“kasta í enskunni börnum sínum, níðingum sem Búa brýtur Buddalýð til heljar kvekur“ o.sv. frv. Og þvertók fyrir að fara. Hún sagði mömmu seinna að tilhugsun um að eitthvað af börnunum dæju á leiðinni yfir hafið og kistunni sökkt í sjó hefði verið óbærileg. Mamma sem var elst af börnunum vildi heldur ekki fara og þegar Eiríkur Þorbergsson frændi Björns smiður og ljósmyndari sem vildi fá þau með sér reyndi að gylla Ameríkuför fyrir stelpunni og talaði um hvíta kjóla og fína stráhatta sem hún myndi eignast þá hreif það ekki og Ytri Tungufólk fór hvergi. Ég kynntist ömmu minni lítið, hún var ekki á heimili mínu og orðin sjúklingur seinustu árin. En mamma lét mig skrifa bréf til hennar og æfði mig þannig í bréfaskriftum. Sigurlaug Jósepsdóttir f.1846 d. 1933. Sennilega langamma mín í föðurætt Sigurlaug Jósepsdóttir sú sem hafði mest áhrif á mig í barnæsku þó aldrei sæi ég hana. Hún dó tveimur árum áður en ég fæðist. Samt var svo margt sem minnti á hana og um hana talað á heimilinu. Þegar pabbi tók við búi þá kaus hún að verða eftir en afi og amma fluttu þá í burtu. Sigurlaug fór tveggja ára í fóstur til móðurforeldra sinna Sæmundar Torfasonar og Sigurlaugar Jónsdóttur, þau voru líka afi og amma Valdimars Ásmundssonar ritstjóra „Fjallkonunnar“ Af ömmu sinni lærði Sigurlaug þulur og vísur og þær færðust til dótturbarna hennar, föður míns og hans systkina, og frá honum til mín. Það er fjársóður sem er mér ómetanlegur, gladdi mig sem barn og opnaði í mér heim ævintýra og undarlegheita. Og það var margt annað sem minnti á hana: Rúmið hennar í baðstofuhorninu, plaggakassinn, lítill trékistill sem hún geymdi það sem þurfti til að slæga ó sokka og vettlinga, hrafntinnusteinninn, allstór steinhnullungur sem var geymdur undir rúminu hennar og hún trúði því að þar sem þessi bergtegund væri innan veggja yrði ekki húsbruni. Fýsifjölin hennar örþunnur slitinn fjalarstúfur á stærð við helminginn af blaðinu sem ég er að skrifa á, en hún notaði til að glæða eldinn í hlóðunum í „Gamla eldhúsinu“ þar sem hún bakaði pottbrauð og flatkökur á glóð-besta brauð sem til er og í búi okkar krakkarna var lítil dökkblá emileruð kaffikanna sem hún átti og hafði hellt upp á til að hressa sig með. Og svo má ekki gleyma póstkortunum og jólakortunum frá Ameríku, því þrír föðurbræður mínir fóru þangað og þeir sendu ömmu sinni kveðjur og þessi kort var gaman að skoða og slaufa sig framúr og eru til enn í dag þó þau séu orðin máð og lúð. Þess má geta að sumar þulurnar sem langamma mín hafði yfir hef ég kennt mínum barnabörnum og þá eru þetta 10 kynslóðir sem þær hafa gengið á milli og vitað er um nafn á. Sigurlaug giftist Friðlaugi Jónssyni á Slafralæk f.1840 d. 1912 þau bjuggu þar í 18 ár við þröngan hag og vaxandi heilsuleysi hennar. Börnin urðu 7 og Kristín amma mín elst þeirra sem lifðu. Þegar Kristín og Indriði hefja búskap á Ytra fjalli er hún hjá þeim rúmföst og hafði ekki stigið í fæturna í nokkur ár. Þá gekk það að faðir minn elsta barn afa míns og ömmu er að brölta á baðstofugólfinu og er við það að fara sér að voða með því að steypa sér niður í uppgönguna á baðstofunni en þar undir var hellulögð göng. Enginn var í kallfæri en veika konan fylltist þeim örvæntingarkrafti að hún kastar sér fram úr rúminu og nær í barnið. Eftir þetta fór hún að bera fyrir sig fæturnar og náði heilsu á nýjan leik og var dóttir sinni og tengdasyni ómetanleg hjálparhella. Móðir Friðlaugs var Hólmfríður Indriðad. Hún var prýðilega hagmælt og orti rímur af Parmesi loðinbirni, Blómsturvallarímur og rímur af Ármanni í Ármannsfjalli með sigurlaugu systir sinni. Þetta mun hafa verið einstakt á þessum tímum þegar talið var að það væri síst til að auka veg kvenna að yrkja og má þar til nefna Guðnýju í Klömbrum og Ljósavatnssystur. Kristín Friðlaugsdóttir f. 1875 d. 1955 Þá er komið að ömmu minni Kristínu. Hún ólst upp við kröpp kjör á Hafralæk og fer svo vinnukona í Syðra fjall þar sem hún og bóndasonurinn Indriði Þorkelsson fella hugi saman. Það fara engar sögur af því en vel má leiða getum að því að foreldrum hans hafi ekki þótt konuefnið fjölskrúðugt en hvort sem það var eða ekki þá sendi hann Kristínu í Kvennaskólann í Ytriey. Þaðan kom hún vel menntuð til munns og handa og þau hefja búskap á Ytrafjalli en þar voru foreldrar hennar í húsmennsku, Friðlaugur fór svo í hornið til elsta sonar síns sem var búsettur í Aðaldal en Kristín tekur að sér móður sína og yngsta bróðir frá 12 ára. Jóhannes sem síðar bjó í Haga og var kennari um langt árabil. Amma mín var prýðilega greind, bókelsk og las einnig dönsku sér til gagns og skólavistin í Ytriey skilaði sér á allar lundir. Heimilið á Ytrafjalli var mannmargt og mikill gestagangur. Þar var símstöð og afi sinnti mörgum búnaðarstörfum fyrir sína sveit. Börnin urðu átta sem upp komust. Eins og áður sagði var amma mjög bókhneigð og átti víst til að gleyma sér yfir góðri bók. Hún var líka ágæt tóvinnukona og saumaði út falleg stykki auk þess að sauma fatnað á sitt fólk. En hún tók líka þátt í félagsmálum var í kvenfélaginu og fulltrúi á fundum Norðlenskra kvenna þannig að hún lét ekki börn og búverk hindra sig og örugglega var það með góðu samþykki manns síns. Hún var ekki langdvölum á mínu heimili þannig að við urðum ekki nánar, þó man ég eftir vísu sem hún tautaði fyrir munni sér: Loksins eru lömbin nú Lokuð inni í húsi Kostulega kveður þú Kátur skeggjabrúsi. Mamma lét mig skrifa henni og ég fékk bréf frá henni því hún var dugleg að skrifa og skriflist á bréfum bæði við börn sín og vinkonur fram á efri ár. Ég fékk í fermingargjöf frá henni silkiklút og 100kr í peningum og var mjög glöð. Hún andaðist á Húsavík á sjúkrahúsi 1955 þá var ég að vinna þar og var yfir henni seinustu dagana. Það er við hæfi að láta lokaorðið vera smákvæði sem Indriði Þorkelsson orti til konu sinnar og lýsir vel sambandi þeirra. Hvað sem myrkrið og moldviðrið tautar hversu mjög sem í byljunum hvín vil ég grátfeginn ganga til þrautar hverja götu sem liggur til þín Yfir fyrnindi fárlegra hreta Þar sem flár er hver glampsi sem skín vil ég allshugar ókvíðinn feta sér hvern óveg sem liggur til þin Þú sem gafst mér hvert gull þinnar æfi og sem greiddir öll vandkvæði mín eins og lindin er sækir að þævi svo er sókn mín og flótti til þín. Ritað 27 okt.2015

Endursendi hér með gögn varðandi umsagnir um ömmur. Þar sem ég kynntist nánast mjög lítið föðurömmu minni en hún var sú eina amma sem ég átti, var búsett í Reykjavík og kom mjög sjaldan í heimsókn og þá í stuttan tíma, sé ég mér ekki fært að skrifa frásögn um hana þess vegna, en finnst það mjög miður að hafa lítið sem ekkert kynnst henni. Með bestu kveðju (..1..)

Spurningar um ömmur mínar mundi ég vilja tjá mig um á minn hátt eða frjálst en og sagt er. Ég er fædd árið 1929 í Reykjavík og bjó þar öll mín æsku ár. Ég átti ömmu sem bjó á Bíldudal, ömmu sem bjó á Suðureyri við Súgandafjörð og síðar á Akranesi og ömmu sem bjó alla tíð í Reykjavík.  Ég var rík af ömmum en naut þeirra lítið þar sem tvær þeirra bjuggu út á landi og á þeim tíma var ekki svo mikið um að fólk ferðaðist landshornanna á milli. Þó minnist ég þess að  hafa heimsótt ömmu mína sem bjó á Bíldudal.  Við sigldum með skipi sem var  mikið  ævintýri. Hún bjó í fallegu timburhúsi sem var kjallari, hæð og ris.  Fyrir nokkrum árum kom ég í þetta sama hús sem er í  eigu  eins aðila úr fjölskyldunni sem   var  mjög annt um að allt væri í sama stíl og þegar amma  og afi hans (og afi minn og amma)  bjuggu þarna og gerði hann mikið í því að finna þeirra gamla innbú sem var þarna að einhverju eða mestu  leiti. Þetta var mikil upplifun.   Þar var upp á vegg mynd af móður minni sem unglingsstúlku og þótti mér vænt um það, en þessi mynd hafði alltaf hangið uppi hjá  gömlu hjónunum og var þarna ennþá. Í þessari heimsókn fór ég í kirkjugarðinn á Bíldudal og vitjaði hennar  hinsta hvílustað hér á jörðu. Mér fannst ég muna eftir þessum stiga upp á loftið en kannski er það hugarburður hjá mér.  Þessi amma mín kom í  heimsókn til okkar þegar ég var um 5 ára gömul og með henni ein dóttir hennar.  Þetta er mér ógleymanleg minning.  Hún amma mín var brosmild og góð kona en mér framandi og  ég var mjög feimin við hana kannski vegna þess að við vorum nöfnur að mér fannst mikið til hennar koma. Hún var í peysufötum og nokkuð þykk í vexti með fléttað hár og skotthúfu.   Aftur á móti komu ungar frænkur mínar í heimsókn með mömmu  sinni til að hitta þessa ömmu mína og það heldur þessari minningu uppi.  Þessi amma mín var fósturmóðir mömmu minnar  og hét hún Halldóra og var ég skírð í höfuð hennar en þó aðeins Dóra en það var þessi amma mín  kölluð. Það vildi svo til er móðir mín var 3ja mánaða gömul að útihús foreldra hennar sem bjuggu að Bakka  í Tálknafirði brann til kaldra kola en þar var geymdur allur vetraforði þeirra til matar, svo þar var illt í efni. Þá gerð þessi amma mín Halldóra sér lítið fyrir og fór með stúlku með sér  að Bakka og gengu þær yfir fjallið Hálfdán(frá Bíldudal yfir í Tálknafjörð)  með eins mikinn matarforða og þær gátu borið og tóku Guðrúnu (móður mína)  með sér til baka til að létta á heimili foreldra hennar, en Það átti  að vera til skamms tíma en þau vildu halda henni áfram og ólu upp til fullorðins ára og reyndust henni mjög vel. Ég held það hefði ekki margar konur lagt slíkt ferðalag á  sig  og ekki heiglum hent að fara  gangandi yfir fjall með eins mikinn farangur og hægt  var að bera, en heima átti hún tvo litla drengi sem biðu eftir mömmu sinni.  Þetta gera aðeins sterkar og dugmiklar konur en hins vegar hugsar  maður hvernig skyldi klæðaburður og skófatnaður þeirra  hafa verið, trúlega hafa þær verið  í síðum pilsum. En amma mín Halldóra var gift Níelsi Jóni Sigurðssyni sem var bróðir mömmu  Guðrúnar. Þessi  amma mín Halldóra B. Magnúsdóttir var f. 12.okt. 1869, d.17. apríl1937. En amma mín sem bjó að Bakka   í Tálknafirði flutti síðar að Suðureyri við Súgandafjörð. Man ég eftir að hafa farið í Súgandafjörðinn  þar sem amma og afi bjuggu.  Ég var mjög ung og man eftir að við   sigldum með varðskipi en pabbi var sjómaður  og vann hjá Skipaútgerð ríkisins. Man ég aðallega  og mjög vel eftir frænkum mínum sem bjuggu þar  og maður lék sér við. Mundi síðar þegar ég kom þarna eftir gamla húsinu þeirra.  En þessi amma mín Sigrún Sigurðardóttir  var f. 28. Júní 1861 að Hofsstöðum á Barðaströnd, d. 9.febr. 1934. Hún var mjög dugleg til allra verka enda þurft á öllu sínu  að halda þar sem hún eignaðist 12 börn.  Hana langaði til að eignast saumavél og sá ráð við því .Hún réri til sjós og fiskaði og fyrir aflann keypti hún langþráða saumavél sem nýttist henni vel því hún saumaði flest allt sjálf á börnin  sín. Þessar formæður okkar þurftu að hafa mikið fyrir  lífinu.                                                 En sem sagt þau fluttu síðar á Akranes. Man ég eftir að hafa farið upp á Akranes að mig minnir í  ferð  með mjólkurbíl, en að ferðast í bíl í þá daga var mikið ævintýr, ég man líka eftir gömlu mjóu brúnni sem ég held að sé friðlýst  í dag og er í Hvalfirði.  Ég var þarna mjög ung og man lítið eftir henni ömmu minni, en í minningunni stendur upp úr  að hún  stóð við kommóðu í stofunni þeirra, var í peysufötum, mjög lagleg í minningunni, svolítið þybbin og mér þótti vænt um hana að því að hún var amma mín.  Eftir að hún lést fór ég stundum upp á Akranes að hitta afa minn, en þá held ég að við höfum farið með Akraborginni.   Þessi afi minn Hallbjörn Eðvarð Oddsson f. 29.júní 1867, d.23. júní 1953, var mikill dugnaðarmaður og t.d. tók hann  að sér að kenna börnum lestur sem áttu við námsörðuleika að stríða og þetta var ólaunað starf.  Hann var kennari að mennt. Fór í M.R. á sínum tíma, en gat ekki lokið námi, þurfti að taka við búi föður síns að honum látnum. Eftir hann liggur mikið af skrifuðu efni.  Svona var þetta bara. Svo er það hún föðuramma mín Ástríður Hannesdóttir f. 18. Júní 1865 í  bænum Grund í Reykjavík (sem  Grundarstígur er kenndur við, en Grundarbæirnir voru taldi vera fimm) en henni kynntist ég vel enda bjó hún  í Reykjavík. Hún lést 13. apríl 1957. Fyrstu ár mín sem ég man eftir henni er litla fallega stofan hennar með rauða plussáklæðinu á stólunum og sessalón sófa og einnig var þarna forláta kringlótt borð. Á örmum stólanna  og við höfuðhæð á baki þeirra  voru settir heklaðir dúkar til varnar sliti og óhreinindum. Mörgum árum seinna er ég kannaði frekar sögu ömmu minnar  sá ég þessar mublur hjá fóstursyni hennar. Hann hafði látið yfirdekkja stólana og leit þetta mjög vel út. Fram undir fermingu bjó ég í vesturbæ Reykjavíkur en amma mín á Bergstaðastræti , en heimsóknir voru  mjög strjálar enda   pabbi alltaf á sjónum og móðir mín dó ung frá okkur. Þegar hún  amma mín var 19-21 var hún skráð vinnukona hjá Óla Pétri Finsen póstmeistara. Giftist 2o. okt.1887 eftir að fyrirhugaður hjúskapur hafði verið auglýstur þrjá messudaga í röð, en lýsingar fóru fram með þessum hætti ef einhver fyndi meinbugi á þessum ráðahag.  Maður hennar (afi minn Friðsteinn Guðmundur Jónsson f. Í Vestmannaeyjum 27. ágúst 1859, d. 39. febr.19o4 ) lést ungur, varð innkulsa og fékk lungnabólgu sem var illviðráðanleg á þessum tíma, en hún stóð eftir sem ekkja með  sjö börn og eitt fósturbarn sem þau höfðu tekið en þau misstu elsta barn sitt tæplega eins árs gamla stúlku.  Þau höfðu búið víðs vegar  í bænum þar til þau eignuðust sitt eigið hús Skálholt eða Friðsteinshús eins og það var kallað.  Hún lét ekki deigan síga eftir lát hans, réðist í það að taka kostgangara eins og það var kallað auk þess sem hún vann við ræstingar í Landsbankanum  og sá einnig um ræstingu hjá tryggingafélagi í bænum, þetta  gerði hún að kveldi dags ásamt systur sinni. Hún seldi þetta hús  þeirra hjóna og  byggði að Njálsgötu  39a, timburhús sem var hæð og ris. Þetta var ekki átakalaust, hún sótti um lán til bæjaryfirvalda  sem ekki var stór upphæð en fékk neitun. Henni var boðinn styrkur en hún neitaði, vildi ekki vera á bænum eins og það var kallað. Hún bar höfuðið hátt og yfir henni var reisn alla tíð. Húsið komst upp  og  bjó hún þarna með fjölskyldu sinni til 1915, en þá var   faðir hennar sem orðinn var blindur fluttur til hennar. Síðar byggir hún húsið að Bergstaðastræti og vissi ég að synirnir hjálpuðu henni með það og trúlega þau systkin.   Árið 1918 tók hún lítinn dreng í fóstur (hann var sonur fósturdóttur hennar) sem ólst upp hjá henni til fullorðinsára, lét sér ekki muna um það.  Á Bergstaðstígnum kynntist ég ömmu minni vel þegar ég fór að heimsækja hana  sjálf þá í kringum 12-ára aldur. Ég hafði ómælda ánægju af þessum ferðum mínum og kenndi hún mér margt þessa gamla kona, að mér fannst þá. M.a. var hún með  stóra skál á borði sínu og í henni voru miðar sem á voru ritaðar hinar ýmsu Biblíu tilvitnanir og höfðum við gaman af því að draga þessa miða og lesa.  Hún var mikil bókakona, átti mikið af ýmsum góðum bókum og  var mikill lestrarhestur, en því miður hrakaði sjón hennar og hún endaði sem alblind enda komin á tíræðisaldur. Hún lést á Elliheimilinu Grund þá 92 ára gömul og var jarðsett í Fossvogskirkjugarði við hlið einnar dóttur sinnar.  Hún  amma mín ræddi m.a. um bækur sínar og lagði að mér að lesa hinar ýmsu bækur sem hún átti og þegar hún lést var ég með eina bókina hennar og sagði pabba mínum frá því. Hann sagði mér að ég ætti að eiga hana til minningar um ömmu. En mesta og besta minningin um ömmu mína er fermingargjöfin sem hún gaf mér.  Það var lítil sálmabók með áletruðu nafni mínu og fermingardegi og með bókinni fylgdi ljóð sem var letrað á flottan pappír með gullnu letri. Kortið er mér sérstaklega dýrmætt því ljóðið er mjög fallegt og eftir að ég varð fullorðin og varð amma þá sendi ég barnabörnunum þetta ljóð þegar þau fermdust  og/eða giftust því þau gátu fengið þetta ljóð oftar en einu sinni þess vegna. Ljóðið hljóðar á þennan veg.           „ Hamingjan fögur þér hrynji í skaut,    hugljúfum blómum á leið þína strái,    svíki þig aldrei í sæld né þraut,    sólskinið hvarvetna yfirhönd fái.“    Höf. B.j.  undirskrift hennar var.  Innileg hamingjuósk á fermingardaginn, frá ömmu. Mér þótti mjög vænt um þessa ömmu mína enda eina amman sem ég kynntist vel og mér þótti mikið til hennar koma. Hún vara í meðalagi há, grannvaxin og fínleg kona, svipfalleg, örugg í fasi   og festuleg í sjón.  Hún var félagslynd  og traust, orðlögð fyrir dugnað og ósérhlífni og reyndist samferðafólki sínu vel . Hún var mjög trúuð og hefur það sennilega verið henni mikill styrkur. Hún skipt sjaldan skapi var alltaf eins sama hvað á bjátaði. Hún var talin vel greind kona.  Hún var gallhörð sjálfstæðiskona.  Pabbi minn spurði mig á sínum tíma hver væri dýrmætasta fermingargjöfin sem ég hefði fengið, ég var fljót til svars og sagði gullúrið sem þú gafst mér.  En hann sagði það held ég ekki. Það er gjöfin sem hún amma þín gaf þér,  þetta var stórgjöf frá  konu sem hafði ekki úr miklu að spila. Honum rataðist  rétt í munn því þessi gjöf er sú besta sem ég hefi nokkurn tímann fengið og hefur öll fjölskylda mín og frændfólk notið þessarar gjafar frá ömmu minni. Ég innrammaði þetta kort og stendur ramminn á bókahillu á heimili mínu. Fyrir mörgum árum gerði ég smá ættarbók og reyndi að hafa upp á sem flestu sem varðaði fjölskyldu mína.  Bókakostur ömmu minnar var mikill og miklu munaði um þær bækur sem bókaútgáfa Guðjóns Ó. Gaf út.  Ég átti tal við hann og sagði hann mér að á sínum tíma hefði hann komið veglaus og alls ókunnur til Reykjavíkur og ætlað til náms. Hann hitti stráka sem voru að stelast upp á hestvagn sem átti leið upp Bankastræti  er einn  þeirra glaðlegur og hress strákur kallaði til hans og sagði honum að fá sér far með þeim, en hann sagðist  ekki hafa í  neitt hús að  venda , en stráksi  sem var pabbi minn sagði honum að koma heim með sér, hann fengi einhverja hjálp hjá mömmu sinni sem reyndist rétt. Hann varð kostgangari hjá henni og leigði þar einnig um lengi eða skemmri tíma og reyndist henni ávallt vel. Ég hefi grun um að hún hafi verið á vissan hátt náttúrunnandi, því hún talaði um hvað lyktin af grasinu væri góð. Ég tel hana hafa verið merkilega konu sem lét sig varða umhverfi sitt og vellíðan fólks.  Ég held hún hafi veri  barngóð og viljað hag þeirra sem bestan.  Að kynnast þessari ömmu minni hefur reynst mér mjög dýrmætt allt mitt líf.  Trúlega væri hægt að skrifa mikið meira um þessar ömmur mínar en þá er kannski verið að bera í bakka fullan lækinn því það yrðu ekki minningar mínar heldur sögusagnir. Ég held ég sé alveg óhrædd  við að birta nafn mitt, þetta er gert af fullri sannfæringu minni um að rétt sé með farið.  Mér finnst ég geti verið mjög stolt af þessum ömmum mínum og öfum.  Þetta var allt heiðvirt og duglegt fólk. 12. mars, 2o15.  Dóra Hannesdóttir, kt. 14o629-3679. Skólagerði 38, 2oo Kópavogur.     (..1..)                                                                                                                         Spurningar um ömmur mínar mundi ég vilja tjá mig um á minn hátt eða frjálst en og sagt er. Ég er fædd árið 1929 í Reykjavík og bjó þar öll mín æsku ár. Ég átti ömmu sem bjó á Bíldudal, ömmu sem bjó á Suðureyri við Súgandafjörð og síðar á Akranesi og ömmu sem bjó alla tíð í Reykjavík.  Ég var rík af ömmum en naut þeirra lítið þar sem tvær þeirra bjuggu út á landi og á þeim tíma var ekki svo mikið um að fólk ferðaðist landshornanna á milli. Þó minnist ég þess að  hafa heimsótt ömmu mína sem bjó á Bíldudal.  Við sigldum með skipi sem var  mikið  ævintýri. Hún bjó í fallegu timburhúsi sem var kjallari, hæð og ris.  Fyrir nokkrum árum kom ég í þetta sama hús sem er í  eigu  eins aðila úr fjölskyldunni sem   var  mjög annt um að allt væri í sama stíl og þegar amma  og afi hans (og afi minn og amma)  bjuggu þarna og gerði hann mikið í því að finna þeirra gamla innbú sem var þarna að einhverju eða mestu  leiti. Þetta var mikil upplifun.   Þar var upp á vegg mynd af móður minni sem unglingsstúlku og þótti mér vænt um það, en þessi mynd hafði alltaf hangið uppi hjá  gömlu hjónunum og var þarna ennþá. Í þessari heimsókn fór ég í kirkjugarðinn á Bíldudal og vitjaði hennar  hinsta hvílustað hér á jörðu. Mér fannst ég muna eftir þessum stiga upp á loftið en kannski er það hugarburður hjá mér.  Þessi amma mín kom í  heimsókn til okkar þegar ég var um 5 ára gömul og með henni ein dóttir hennar.  Þetta er mér ógleymanleg minning.  Hún amma mín var brosmild og góð kona en mér framandi og  ég var mjög feimin við hana kannski vegna þess að við vorum nöfnur að mér fannst mikið til hennar koma. Hún var í peysufötum og nokkuð þykk í vexti með fléttað hár og skotthúfu.   Aftur á móti komu ungar frænkur mínar í heimsókn með mömmu  sinni til að hitta þessa ömmu mína og það heldur þessari minningu uppi.  Þessi amma mín var fósturmóðir mömmu minnar  og hét hún Halldóra og var ég skírð í höfuð hennar en þó aðeins Dóra en það var þessi amma mín  kölluð. Það vildi svo til er móðir mín var 3ja mánaða gömul að útihús foreldra hennar sem bjuggu að Bakka  í Tálknafirði brann til kaldra kola en þar var geymdur allur vetraforði þeirra til matar, svo þar var illt í efni. Þá gerð þessi amma mín Halldóra sér lítið fyrir og fór með stúlku með sér  að Bakka og gengu þær yfir fjallið Hálfdán(frá Bíldudal yfir í Tálknafjörð)  með eins mikinn matarforða og þær gátu borið og tóku Guðrúnu (móður mína)  með sér til baka til að létta á heimili foreldra hennar, en Það átti  að vera til skamms tíma en þau vildu halda henni áfram og ólu upp til fullorðins ára og reyndust henni mjög vel. Ég held það hefði ekki margar konur lagt slíkt ferðalag á  sig  og ekki heiglum hent að fara  gangandi yfir fjall með eins mikinn farangur og hægt  var að bera, en heima átti hún tvo litla drengi sem biðu eftir mömmu sinni.  Þetta gera aðeins sterkar og dugmiklar konur en hins vegar hugsar  maður hvernig skyldi klæðaburður og skófatnaður þeirra  hafa verið, trúlega hafa þær verið  í síðum pilsum. En amma mín Halldóra var gift Níelsi Jóni Sigurðssyni sem var bróðir mömmu  Guðrúnar. Þessi  amma mín Halldóra B. Magnúsdóttir var f. 12.okt. 1869, d.17. apríl1937. En amma mín sem bjó að Bakka   í Tálknafirði flutti síðar að Suðureyri við Súgandafjörð. Man ég eftir að hafa farið í Súgandafjörðinn  þar sem amma og afi bjuggu.  Ég var mjög ung og man eftir að við   sigldum með varðskipi en pabbi var sjómaður  og vann hjá Skipaútgerð ríkisins. Man ég aðallega  og mjög vel eftir frænkum mínum sem bjuggu þar  og maður lék sér við. Mundi síðar þegar ég kom þarna eftir gamla húsinu þeirra.  En þessi amma mín Sigrún Sigurðardóttir  var f. 28. Júní 1861 að Hofsstöðum á Barðaströnd, d. 9.febr. 1934. Hún var mjög dugleg til allra verka enda þurft á öllu sínu  að halda þar sem hún eignaðist 12 börn.  Hana langaði til að eignast saumavél og sá ráð við því .Hún réri til sjós og fiskaði og fyrir aflann keypti hún langþráða saumavél sem nýttist henni vel því hún saumaði flest allt sjálf á börnin  sín. Þessar formæður okkar þurftu að hafa mikið fyrir  lífinu.                                                 En sem sagt þau fluttu síðar á Akranes. Man ég eftir að hafa farið upp á Akranes að mig minnir í  ferð  með mjólkurbíl, en að ferðast í bíl í þá daga var mikið ævintýr, ég man líka eftir gömlu mjóu brúnni sem ég held að sé friðlýst  í dag og er í Hvalfirði.  Ég var þarna mjög ung og man lítið eftir henni ömmu minni, en í minningunni stendur upp úr  að hún  stóð við kommóðu í stofunni þeirra, var í peysufötum, mjög lagleg í minningunni, svolítið þybbin og mér þótti vænt um hana að því að hún var amma mín.  Eftir að hún lést fór ég stundum upp á Akranes að hitta afa minn, en þá held ég að við höfum farið með Akraborginni.   Þessi afi minn Hallbjörn Eðvarð Oddsson f. 29.júní 1867, d.23. júní 1953, var mikill dugnaðarmaður og t.d. tók hann  að sér að kenna börnum lestur sem áttu við námsörðuleika að stríða og þetta var ólaunað starf.  Hann var kennari að mennt. Fór í M.R. á sínum tíma, en gat ekki lokið námi, þurfti að taka við búi föður síns að honum látnum. Eftir hann liggur mikið af skrifuðu efni.  Svona var þetta bara. Svo er það hún föðuramma mín Ástríður Hannesdóttir f. 18. Júní 1865 í  bænum Grund í Reykjavík (sem  Grundarstígur er kenndur við, en Grundarbæirnir voru taldi vera fimm) en henni kynntist ég vel enda bjó hún  í Reykjavík. Hún lést 13. apríl 1957. Fyrstu ár mín sem ég man eftir henni er litla fallega stofan hennar með rauða plussáklæðinu á stólunum og sessalón sófa og einnig var þarna forláta kringlótt borð. Á örmum stólanna  og við höfuðhæð á baki þeirra  voru settir heklaðir dúkar til varnar sliti og óhreinindum. Mörgum árum seinna er ég kannaði frekar sögu ömmu minnar  sá ég þessar mublur hjá fóstursyni hennar. Hann hafði látið yfirdekkja stólana og leit þetta mjög vel út. Fram undir fermingu bjó ég í vesturbæ Reykjavíkur en amma mín á Bergstaðastræti , en heimsóknir voru  mjög strjálar enda   pabbi alltaf á sjónum og móðir mín dó ung frá okkur. Þegar hún  amma mín var 19-21 var hún skráð vinnukona hjá Óla Pétri Finsen póstmeistara. Giftist 2o. okt.1887 eftir að fyrirhugaður hjúskapur hafði verið auglýstur þrjá messudaga í röð, en lýsingar fóru fram með þessum hætti ef einhver fyndi meinbugi á þessum ráðahag.  Maður hennar (afi minn Friðsteinn Guðmundur Jónsson f. Í Vestmannaeyjum 27. ágúst 1859, d. 39. febr.19o4 ) lést ungur, varð innkulsa og fékk lungnabólgu sem var illviðráðanleg á þessum tíma, en hún stóð eftir sem ekkja með  sjö börn og eitt fósturbarn sem þau höfðu tekið en þau misstu elsta barn sitt tæplega eins árs gamla stúlku.  Þau höfðu búið víðs vegar  í bænum þar til þau eignuðust sitt eigið hús Skálholt eða Friðsteinshús eins og það var kallað.  Hún lét ekki deigan síga eftir lát hans, réðist í það að taka kostgangara eins og það var kallað auk þess sem hún vann við ræstingar í Landsbankanum  og sá einnig um ræstingu hjá tryggingafélagi í bænum, þetta  gerði hún að kveldi dags ásamt systur sinni. Hún seldi þetta hús  þeirra hjóna og  byggði að Njálsgötu  39a, timburhús sem var hæð og ris. Þetta var ekki átakalaust, hún sótti um lán til bæjaryfirvalda  sem ekki var stór upphæð en fékk neitun. Henni var boðinn styrkur en hún neitaði, vildi ekki vera á bænum eins og það var kallað. Hún bar höfuðið hátt og yfir henni var reisn alla tíð. Húsið komst upp  og  bjó hún þarna með fjölskyldu sinni til 1915, en þá var   faðir hennar sem orðinn var blindur fluttur til hennar. Síðar byggir hún húsið að Bergstaðastræti og vissi ég að synirnir hjálpuðu henni með það og trúlega þau systkin.   Árið 1918 tók hún lítinn dreng í fóstur (hann var sonur fósturdóttur hennar) sem ólst upp hjá henni til fullorðinsára, lét sér ekki muna um það.  Á Bergstaðstígnum kynntist ég ömmu minni vel þegar ég fór að heimsækja hana  sjálf þá í kringum 12-ára aldur. Ég hafði ómælda ánægju af þessum ferðum mínum og kenndi hún mér margt þessa gamla kona, að mér fannst þá. M.a. var hún með  stóra skál á borði sínu og í henni voru miðar sem á voru ritaðar hinar ýmsu Biblíu tilvitnanir og höfðum við gaman af því að draga þessa miða og lesa.  Hún var mikil bókakona, átti mikið af ýmsum góðum bókum og  var mikill lestrarhestur, en því miður hrakaði sjón hennar og hún endaði sem alblind enda komin á tíræðisaldur. Hún lést á Elliheimilinu Grund þá 92 ára gömul og var jarðsett í Fossvogskirkjugarði við hlið einnar dóttur sinnar.  Hún  amma mín ræddi m.a. um bækur sínar og lagði að mér að lesa hinar ýmsu bækur sem hún átti og þegar hún lést var ég með eina bókina hennar og sagði pabba mínum frá því. Hann sagði mér að ég ætti að eiga hana til minningar um ömmu. En mesta og besta minningin um ömmu mína er fermingargjöfin sem hún gaf mér.  Það var lítil sálmabók með áletruðu nafni mínu og fermingardegi og með bókinni fylgdi ljóð sem var letrað á flottan pappír með gullnu letri. Kortið er mér sérstaklega dýrmætt því ljóðið er mjög fallegt og eftir að ég varð fullorðin og varð amma þá sendi ég barnabörnunum þetta ljóð þegar þau fermdust  og/eða giftust því þau gátu fengið þetta ljóð oftar en einu sinni þess vegna. Ljóðið hljóðar á þennan veg.           „ Hamingjan fögur þér hrynji í skaut,    hugljúfum blómum á leið þína strái,    svíki þig aldrei í sæld né þraut,    sólskinið hvarvetna yfirhönd fái.“    Höf. B.j.  undirskrift hennar var.  Innileg hamingjuósk á fermingardaginn, frá ömmu. Mér þótti mjög vænt um þessa ömmu mína enda eina amman sem ég kynntist vel og mér þótti mikið til hennar koma. Hún vara í meðalagi há, grannvaxin og fínleg kona, svipfalleg, örugg í fasi   og festuleg í sjón.  Hún var félagslynd  og traust, orðlögð fyrir dugnað og ósérhlífni og reyndist samferðafólki sínu vel . Hún var mjög trúuð og hefur það sennilega verið henni mikill styrkur. Hún skipt sjaldan skapi var alltaf eins sama hvað á bjátaði. Hún var talin vel greind kona.  Hún var gallhörð sjálfstæðiskona.  Pabbi minn spurði mig á sínum tíma hver væri dýrmætasta fermingargjöfin sem ég hefði fengið, ég var fljót til svars og sagði gullúrið sem þú gafst mér.  En hann sagði það held ég ekki. Það er gjöfin sem hún amma þín gaf þér,  þetta var stórgjöf frá  konu sem hafði ekki úr miklu að spila. Honum rataðist  rétt í munn því þessi gjöf er sú besta sem ég hefi nokkurn tímann fengið og hefur öll fjölskylda mín og frændfólk notið þessarar gjafar frá ömmu minni. Ég innrammaði þetta kort og stendur ramminn á bókahillu á heimili mínu. Fyrir mörgum árum gerði ég smá ættarbók og reyndi að hafa upp á sem flestu sem varðaði fjölskyldu mína.  Bókakostur ömmu minnar var mikill og miklu munaði um þær bækur sem bókaútgáfa Guðjóns Ó. Gaf út.  Ég átti tal við hann og sagði hann mér að á sínum tíma hefði hann komið veglaus og alls ókunnur til Reykjavíkur og ætlað til náms. Hann hitti stráka sem voru að stelast upp á hestvagn sem átti leið upp Bankastræti  er einn  þeirra glaðlegur og hress strákur kallaði til hans og sagði honum að fá sér far með þeim, en hann sagðist  ekki hafa í  neitt hús að  venda , en stráksi  sem var pabbi minn sagði honum að koma heim með sér, hann fengi einhverja hjálp hjá mömmu sinni sem reyndist rétt. Hann varð kostgangari hjá henni og leigði þar einnig um lengi eða skemmri tíma og reyndist henni ávallt vel. Ég hefi grun um að hún hafi verið á vissan hátt náttúrunnandi, því hún talaði um hvað lyktin af grasinu væri góð. Ég tel hana hafa verið merkilega konu sem lét sig varða umhverfi sitt og vellíðan fólks.  Ég held hún hafi veri  barngóð og viljað hag þeirra sem bestan.  Að kynnast þessari ömmu minni hefur reynst mér mjög dýrmætt allt mitt líf.  Trúlega væri hægt að skrifa mikið meira um þessar ömmur mínar en þá er kannski verið að bera í bakka fullan lækinn því það yrðu ekki minningar mínar heldur sögusagnir. Ég held ég sé alveg óhrædd  við að birta nafn mitt, þetta er gert af fullri sannfæringu minni um að rétt sé með farið.  Mér finnst ég geti verið mjög stolt af þessum ömmum mínum og öfum.  Þetta var allt heiðvirt og duglegt fólk. 12. mars, 2o15.  Dóra Hannesdóttir, kt. 14o629-3679. Skólagerði 38, 2oo Kópavogur.     Sæll Ágúst, ég vona að þetta nýtist ykkur og þetta fari rétta leið til ykkar.  Mér finnst skemmtilegt að skrifa upp þessar minningar og þær fyrirspurnir sem ég hefi áður svarað. Mér finnst betra að skrifa þetta frjálst eins og þið segið  heldur en að svara einhverjum spurningum, ef það er í lagi.  Ef ég hef heilsu og getu þegar næsta verkefni ykkar verður á dagskrá er ég tilbúin ef þið viljið.  Svo þakka ég fyrir. Kær kveðja Dóra Hannesdóttir.                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

Föðuramma mín hét Halldóra Björnsdóttir. Hún var fædd 24. mars 1878 á Marðarnúpi í Vatnsdal. Hún var yngsta barn foreldra sinna af sex börnum sem upp komust. Tvíburasystir hennar, Elísabet, var fædd 23. mars. Það þótti mér mjög merkileg staðreynd þegar ég var barn. Þær tvíburasysturnar voru mjög ólíkar, bæði í útliti og hvað áhugasvið snerti, en voru afar nánar meðan báðar lifðu þótt líf þeirra tæki ólíka stefnu. Foreldrar ömmu voru Þorbjörg Helgadóttir og Björn Leví Guðmundsson. Þorbjörg var ein þeirra mörgu íslensku kvenna sem stundaði ljósmóðurstörf þótt hún hefði ekki lært til þess annað en það sem reynslan kenndi henni og til hennar var gjarnan leitað í sambandi við veikindi. Björn var talinn góður smiður þótt ekki hefði hann heldur lært neitt á því sviði. T.d. smíðaði hann og gaf ömmu það alfallegasta hesputré sem ég hef séð. Þau hjón voru bæði fljót að tileinka sér nýjungar sem gátu orðið til þess að létta fólki störfin. Þau munu hafa átt jörðina, Marðarnúp, og voru bjargálna en aldrei efnuð en þau reyndu að mennta börn sín eftir föngum. Amma fór þó ekki á kvennaskóla en ég veit að yngri árum tóku þær systur að sér sauma. Vorið 1906 giftist amma afa mínum, Þorsteini Þorsteinsyni frá Grund í Svínadal, f. 12. mars 1873. d. 27. jan. 1944. Þau hófu búskap á Geithömrum í Svínadal sem er næsti bær við Grund og bjuggu þar æ síðan. Þau eignuðust fimm börn. Foreldrar mínir tóku við jörðinni og amma átti heimili hjá okkur meðan hún lifði. Amma var komin yfir sjötugt þegar ég man fyrst eftir henni. Hún var sívinnandi, spann á rokkinn sinn á vetrum og prjónaði vettlinga og háleista handa heimilisfólkinu. Á sumrin var hún oft í bæjarverkum ef mamma var úti við heyskap og það var indælt að koma inn um miðjan daginn og finna lummu-lyktina þegar hún hafði steikt lummur með miðdegiskaffinu. Einstaka sinnum kom hún út með hrífu og ég man sérstaklega eftir einu skipti þegar hún rakaði saman flekk með okkur systkinunum. Við dáðumst að því hvað amma sætti hátt og tilkomumikið sæti. Amma var áreiðanlega mikil búkona og reglusöm húsmóðir meðan hún stóð fyrir búi. Amma var lengst af ágætlega heilsuhraust að öðru leyti en því að hún var sjóndöpur og sjóndepran ágerðist með aldrinum og síðustu árin var hún nánast blind en hún prjónaði alltaf. Hún hafði farið í augnaðgerðir vegna gláku en með þeirra tíma tækni tókst ekki að bjarga sjóninni til frambúðar. Ég man ekki eftir henni með það góða sjón að hún gæti lesið sér til gagns. Mamma las oft upphátt fyrir hana ef skemmtilegar bækur bárust inn á heimilið og þannig kynntist ég bókum Guðrúnar frá Lundi. Þegar ég stálpaðist las ég stundum fyrir ömmu. Amma og mamma voru mjög nánar og afsönnuðu þannig allar kenningar um samband tengdamæðgna. Þegar ég var lítill krakki hafði ég þann sið að láta lítið fara fyrir mér ef þær voru að tala saman og hlusta á þær. Sjálfsagt hef ég mátt heyra flest af því sem þær sögðu og oft var amma að segja mömmu frá sínu fólki. Þessi samtöl voru mikil fróðleiksnáma fyrir mig en stundum gat ég misskilið þær á spaugilegan hátt og þar sem ég vildi ekki trufla þær í samtalinu var sá misskilningur stundum ekki leiðréttur fyrr en mörgum árum seinna. Þegar sjón ömmu hrakaði gat hún ekki lengur sinnt inniverkum en sat gjarnan og prjónaði. Mig minnir að mamma hafi fitjað upp fyrir hana og prjónað fyrstu umferðina. Síðustu árin gat ég gert þetta fyrir hana. Þegar allir voru úti við heyskap á sumrin var það gjarnan mitt verk að hlaupa heim með jöfnu millibili og hafa tal af ömmu. Þá var ég vön að kalla til hennar þegar ég kom inn og segja henni hver væri á ferðinni. Stundum var ég inni hjá henni þótt aðrir væru úti. Ég snerist fyrir hana það sem þurfti en sat oft út í horni með bók. Það háttalag kom ömmu ekki á óvart og ég man að mér þótti vænt um þegar hún sagði mömmu að ég minnti hana á Elísabetu systur sína sem hafði verið mjög bókhneigð. Tvö barna ömmu auk pabba voru búsett í sveitinni. Eftir áramót fór hún og dvaldi nokkrar vikur hjá hvoru hinna systkinanna en kom aftur heim þegar fór að vora. Þegar ég man fyrst eftir fylgdi pabbi hana á milli bæjanna á hesti. Amma reið alltaf í söðli og er sennilega eina konan sem ég hef séð í söðli. Mér mjög minnisstæð ferð þegar einn sonarsonur hennar var skírður að sumri til og allt heimilisfólkið heima fór ríðandi í skírnarveisluna. Við amma þöndum okkur á undan niður flóann, hún 75 ára í söðli og ég sex ára og reið á poka. Þetta var afar skemmtilegt. Ömmu mun alltaf hafa þótt gaman að koma á bak viljugum hesti en í þetta sinn reið hún ákaflega stilltum gömlum hesti en þandi hann samt áfram á skeiði. Tveir synir ömmu voru búsettir í Reykjavík. Fyrir jólin fengu þeir alltaf matarsendingar frá henni, hangikjöt, bjúgu, heimastrokkað smjör og ýmislegt annað. Amma átti alltaf nokkrar kindur og eflaust hafa hún og pabbi verslað sín á milli með kjöt í sendingarnar en smjörið keypti hún þar sem það var að fá.  Það var gamall siður sveitafólks að senda skyldfólki sínu í kaupstöðum matar-sendingar fyrir jólin en ekki jólagjafir og þeim sið hélt amma. Fjölskyldunum sem búsettar voru í sveitinni gaf hún jólagjafir og reyndi yfirleitt að gefa eitthvað sem kom sér vel en stundum var bók stungið í pakkann. Mamma sá yfirleitt um að kaupa jólagjafirnar fyrir hana og pakka þeim inn. Ég man að mér þótti það mikill vegsauki þegar ég var orðin það vel skrifandi að mér var treyst til að skrifa á merkispjöld og á jólakort handa frændsystkinum mínum. Amma var lágvaxin kona og mun hafa verið þrekin eftir hæð þegar hún var ung en hún fitnaði aldrei. Sem ung stúlka var hún rauðhærð en hár hennar missti rauða blæinn en gránaði aldrei. Hún var með fléttur sem hún vafði um höfuðið hversdagslega en spariklæðnaður hennar var peysuföt. Amma var hlynnt öllum framförum, hefur alist upp við þann hugsunarhátt á heimili foreldra sinna. Sem dæmi má nefna að þegar búnaðarfélag sveitarinnar réðst í að kaupa jarðýtu um 1950 lánaði amma ekki lægri upphæð til þeirra kaupa en aðrir. Amma var dagfarsprúð kona en gat verið einörð og orðheppin. Fjölskyldunni þótti vænt um hana og hún var vel virt af nágrönnunum. Ég var fjórtán ára þegar amma lést. Fram að þeim tíma hafði hún verið sjálfsagður hluti tilveru minnar, hún var alltaf til staðar og átti þátt í uppeldi okkar systkinanna eins og foreldrar okkar. Öll vildu þau kenna okkur samviskusemi og heiðarleika og lögðu ríka áherslu á að við værum góð við þá sem minni máttar væru og þættumst ekki yfir aðra hafin. Amma hélt óskertum andlegum kröftum til hins síðasta. Hún dó 10. apríl 1961 eftir skammvinn veikindi, 83 ára gömul. Jarðarför hennar var fyrsta jarðarförin sem við mörg barnabörnin hennar vorum viðstödd. Þann dag var rigningarúði með köflum og veðrið fremur þungbúið. Það var líkt og dalurinn táraðist þegar þessi gamla kona sem hafði lifað þar og starfað í 55 ár kvaddi og hlaut sinn hinsta hvílustað í skjóli hans. Móðuramma mín hét Kristín Jónsdóttir, f. 9. ágúst 1883, d. 29. ágúst 1950. Hún dó heima hjá foreldrum mínum og fyrsta skýra bernskuminning mín er frá jarðarfarardegi hennar en eftir henni sjálfri man ég ekki. Ég styðst því við frásagnir móður minnar enda alin upp við minningar hennar um móður sína. Kristín, amma mín, var af fátæku fólki komin. Móðir hennar hét Elísabet Gísladóttir en faðir hennar hér Jón Rafnsson. Á þeim var meira en 40 ára aldursmunur og var faðir hennar 75 ára þegar hún fæddist og dó áttræður. Af honum hafði hún því engin kynni. Fyrstu árin mun amma hafa verið á sveit í Svínavatnshreppi en nokkurra ára gömul kom hún að Sólheimum til Ingvars Þorsteinssonar hreppstjóra sem þá var ekkjumaður á miðjum aldri og bústýru hans sem var Kristín Gísladóttir, sem var móðursystir ömmu. Þar ólust líka upp bróðursonur Ingvars, nokkrum árum eldri en amma og dóttir fátækra hjóna á næsta bæ og var hún yngst barnanna. Amma fékk gott atlæti og uppeldi í Sólheimum. Ingvar, fóstri hennar, var ætíð í huga hennar afbragð annarra manna og elsti sonur hennar bar nafn hans. Kristín, frænka hennar, var lagin við sauma og fékk fyrstu saumavélina sem kom í hreppinn. Jafnaldra ömmu sem ólst upp á bæ ekki langt frá Sólheimum sagði mömmu frá því að það hefði verið sinn æðsti draumur sem lítillar stúlku að eignast jafnfallega kjóla og stelpurnar í Sólheimum áttu. Þegar amma var um fermingaraldur bjó Þorleifur Jónsson, faðir Jón Leifs, nokkur ár í Sólheimum á móti Ingvari. Þorleifur átti fleiri bækur en almennt gerðist. Hann hefur veitt því eftirtekt að þessi unglingsstúlka hafði góðar gáfur og þótti gaman að lesa. Hann sagði henni því að hún mætti fara í bókaskápinn sinn og fá lánaðar bækur hvenær sem hún hefði tíma og löngun til og það nýtti hún sér. Ég geri ráð fyrir að bókleg menntum Kristínar ömmu minnar hafi að mestu verið sótt í bókaskáp Þorleifs Jónssonar. Hún fór á saumanámskeið í fáeinar vikur sem ung stúlka en aðra verklega menntun hlaut hún á heimilinu. Þegar amma var fjórtán ára gömul eignuðust Kristín frænka hennar og Ingvar bóndi son. Þá var Kristín fertug en Ingvar sextugur. Kristín hefur sjálfsagt haft of háan blóðþrýsting en sá kvilli hefur fylgt mörgu ættfólki hennar. Hún mun hafa fengið aðkenningu af heilablóðfalli og náði ekki fullri heilsu. Þrem árum síðar fæddist annar sonur. Sú meðganga hefur orðið Kristínu um megn, hún fékk heilablóðfall og lamaðist og andaðist tæpu ári síðar. Þá mun Ingvar hafa ætlað að fá uppkomna bróðurdóttur sína sem ráðskonu en hún hafði ráðið sig annað. Útkoman var því sú að amma stóð fyrir búinu með fóstra sínum næstu árin. Yngri drengnum var komið í fóstur en sá eldri var heima hjá föður sínum og ömmu. Hún gekk þessum litla frænda sínum í móður stað meðan leiðir þeirra lágu saman og hann var henni kær sem væri hann hennar barn. Sjálfsagt hafa þau að mörgu leyti verið lík. Vorið 1906 þegar amma var tæplega 23 ára kom nýr vinnumaður að Sólheimum, hár og grannur, ljóshærður og bláeygur og einu ári yngri en hún. Þarna voru örlög þeirra ráðin því að þessi ungi vinnumaður var afi minn, Björn Björnsson f. 16. sept. 1884, d. 6. nóv. 1970. Afi var yngsta barn fátækra foreldra og hafði fyrst komið í sveitina sem smali til Guðmundar, bróður Ingvars í Sólheimum, og sennilega hafa þau amma og afi vitað hvort af öðru. Þau voru í Sólheimum þar til vorið 1908 að Ingvar hreppstjóri hætti búskap. Þá var elsta dóttir þeirra fædd. Eins og annað fátækt fólk sem ekki átti kost á vísu jarðnæði fluttu þau oft milli bæja. Árin 1916 til 1920 bjuggu þau úti á Skaga. Þessi ár reyndust mörgum erfið vegna harðinda og ekki síst fátækum leiguliðum. Vorið 1920 urðu þau að bregða búi og fjölskyldan tvístraðist. Þá voru börnin orðin fimm. Elsta dóttirin fór í vist, synirnir í fóstur til frænda sinna en tvær yngri dæturnar fylgdu þeim í vinnumennsku. Árið 1929 hófu þau aftur búskap og þá hafði yngsti bróðirinn bæst í hópinn. Amma og afi voru alla tíð fátæk en þau áttu hvort annað og sex mannvænleg börn. Þegar amma fullorðnaðist fékk hún of háan blóðþrýsting sem þeirra tíma lyf réðu ekki við. Hún fékk nokkrum sinnum aðkenningu af heilablóðfalli og heilsan bilaði og hún lést út heilablóðfalli 67 ára að aldri. Hún náði því aldrei að sjá börnin sín öll samankomin. Í eina skiptið sem systkinin hittust öll var við jarðarför móður þeirra og ég veit að slíkt var ekkert einsdæmi. Aðeins ein mynd er til af ömmu. Hún sýnir lágvaxna, dökkhærða konu á peysu-fötum. Hún þótti minnug og fróð, góðhjörtuð, hlédræg en glöð í sínum hópi. Síðasttöldu eiginleikarnir hafa a.m.k. skilað sér til allmargra afkomenda hennar. Ég hef alltaf verið stolt af því að bera nafnið hennar. Það má leiða hugann að því hversu langt margar konur, henni líkar, hefðu getað náð ef fátækt og erfiðleikar hefðu ekki alla tíð verið þeim þröskuldur.  

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég átti tvær ömmur sem ég kynntist lítilega þær bjuggu báðar í Reykjavík og við heimsóttum þær öðru hvoru ég var um 23 ára er þær létust það litla sem ég kynntist þeim var í heimsóknum til þeirra, en Reykjavíkurferðir voru ekki algengar er ég var unlingur, ég sá aldrei afa mína þeir voru látnir um aldur fram ömmurnar voru alla tíð í mínum huga mjög gamlar konur. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Sólveig amma var ættuð úr Húnavatnssýslu og átti heima á Framnesvegi í Reykjavík alla tíð í húsi sem heitir Selland eftir að hún dó hefur sonur hennar búið þar með sína fjölskildu sem bír þar enn Faðir minn er frá Sellandi við Framnesveg, er hann flutti til Sandgerðis 1941 byggði hann hús sem heitir Selland um 1984 byggðum við fjölskildar sumarhús í Grímsnesi og heitir það Selland Sigríður móður amma mín var ættuð úr Þykkvabænum , er minnistætt er foreldrar mínir ásamt Sigg ömmu eins og hún var kölluð fórum í heimsókn á hennar æskuslóðir 1956 þá bjó fjölskildan í torfhúsi, fólkinu var boðið kaffi og svo spurði húsfreijan hvort börnin vildu ekki mjólk, já sagði mmanna þá gekk húsfreijan inní fjósið sem var sambyggt eldúsinu og við krakkarnir heirðum baulið í beljuni er hún var mjólkuð í könnu sem við drukkum svo meira veit ég ekki um lífshlaup Siggu ömmu. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Framnesveg og Njálsgötu.

Til safnvarðar þjóðháttasafns. Hér með fylgir svar mitt við bréfi þínu, dags í apríl 2015. Ég biðst afsökunar á hve þetta er lítið, en ég man svo lítið eftir ömmum mínum. Það er bæði vegna þess að ég var svo ungur þegar amma mín dó, þ.e sú sem bjó á Hóli í Tungusveit. Og svo er aldurinn farinn að færast yfir mig og minnið tekið að slakna til muna. Ömmu mína í móðurætt, man ég að ég sá, en nánast ekkert meira. Aðrir eru líklegir til að geta sagt frá henni. Vona að meðfylgjandi bréf komi að einhverju gagni.

(..1..) Þegar ég fæddist átti ég eina ömmu Guðrúnu Guðmundu Þorláksdóttir í Laxárdal í Þistilfirði. Amma var fædd á Garði í Þistilfirði. Foreldrar hennar voru Þorlákur Einarsson og Hólmfríður Pétursdóttir sem bjuggu þá á Garði. Á mínum uppvaxtarárum voru samgöngur erfiðar og fóru menn þá eingöngu gangandi eða ríðandi á hestum milli bæja. Foreldrar mínir bjuggu á Svalbarði. En annarra í Laxárdal og milli þessara bæja eru á milli 15 og tuttugu kílómetrar. Amma Guðrún guðmunda var föðuramma mín. Vegna þess hvað langt var á milli bæjanna voru samskiptin lítil, samkomulag var þó alltaf gott.Amma var gift Stefáni afa mínum en hann dó ungur og giftist hún þá Ólafi Þórarinssyni bróður Stefáns og áttu þau mörg börn. Ég átti því engan afa á lífi. Svalbarð er kirkjustaður. Þau komu oft í heimsókn þegar messurnar voru Ólafur og amma, og stönsuðu þá oft tvo til þrjá daga. En það var ekki messað nema á stórhátíðum og einstöku sinnum þar fyrir utan. Amma færði okkur þá oft sokka og vettlinga sem hún hafði prjónað sjálf því ekki sat hún auðum höndum. Hún skrifaðist á við systur sínar sem fluttu til Ameríku, en því miður mun bréfum sem hún fékk til baka öllum hafa verið brennt að henni látinni, en hún lést 26 mai 1957.Hún var fædd 22 desember 1868 og var því komin undir nírætt. Ég man fyrst eftir ömmu minni þegar ég átti 5 ára afmæli. Pabbi fór á gangnafund í byrjun September austur á Holt sem er næsti bær við Laxárdal og tók mig þá með sér og ég varð eftir hjá ömmu fram yfir afmælið.Amma bakaði afmæliskringlu á gamalli kolaeldavél í gamlahúsinu.Þá var nýlega byggt steinhús(1930) er gamlibærinn stóð uppi að mestu og var innangengt. Ég sniglaðist í kringum hana og ég man að hún var afar góð við mig. Amma var vel gefin og tók þátt í félagsstörfum eftir aðstæðum og stjórnaði sínu heimili af mikilli festu.Ég held að hún hafi haft talsverð áhrif á bonda sinn með ró og festu. Þeirra sambúð þó alltaf góð. Ég held að ég verði að láta hér staðar numið með þessar minningar um ömmu mína blessuð sé minning hennar. (..2..)

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég kynntist bara annarri ömmu minni, föðurömmu minni. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Ég kynntist bara annarri ömmu minni, föðurömmu minni Guðmundu Jónu Jónsdóttur. Hún var fædd 1905 að Kirkjubóli í Valþjófsdal á Vestfjörðum. Amma kynntist afa mínum ung að árum og eignaðist pabba minn aðeins 15 ára gömul. Amma og afi bjuggu fyrst á sveitabænum Hofi í Dýrafirði með kýr og kindur og fluttu síðan til Þingeyrar 1958 og nefndu húsið sitt þar Hof. Ég hitti ömmu sjaldan þar sem við bjuggum á Snæfellsnesi og vorum stór fjölskylda, 7 börn. En ég man eftir ferðunum sem voru farnar einu sinni á ári á Land-Rovernum að heimsækja ömmu og afa. Við þrjú yngstu börnin ásamt mömmu og pabba, haldið af stað vel nestuð, eigi síðar en sex um morguninn til að ná til Þingeyrar um kvöldið. Amma var mjög lífsglöð kona, alltaf brosandi og hafði yndi af öllu í kringum sig. Hún sparaði ekki hólið ef henni fannst einhver vera með fallegt hár, vel klæddur eða hvaðeina í kringum hana eins og blómin. Hún elskaði blóm og ef blómin hennar blómstruðu ekki nóg þá bara stakk hún blómstrandi plastblómum í pottana hjá þeim. Gluggarnir í húsinu þeirra voru þaktir blómapottum með blómum sem fylltu gluggana svo vart sást út um þá. Síðari ár eða þegar þau voru orðin ein gömlu hjónin fór hún að búa til allskyns hluti úr skeljum. Setti skeljar kringum myndir og utan á kassa. Svo seinna muldi hún skeljarnar og steina líka og bjó til allskonar myndir úr mulningnum. Hún hafði mikla unun af að skapa þessa muni. Heimilið var allt fullt af þessu dóti og hún var með sýningar á þessum munum og seldi marga hluti. Núna er barnabarnið hennar og maki hennar með marga af hlutunum þeirra (af fór að mála þegar hann var um sjötugt) til sýnis í gömlu félagsheimili sem er fyrir utan Þingeyri. Það var enginn vondur í augum ömmu bara "ólánsamt fólk". Þetta eru þær minningar sem ég hef frá ömmu. Frá mínum sjónarhóli leið ömmu vel með sjálfa sig og í sínu hlutverki og alltaf skotin í afa. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?   Þingeyri kringum 1966-1970.

(..1..) Snjáfríður Pétursdóttir á Stóra Kroppi Fædd 24. maí 1862, dáin 15. febr. 1951. Foreldrar: Pétur Þorsteinsson og Kristín Vigfúsdóttir, Grund, Skorradal.   Eins og aðrir menn átti ég tvær ömmur. Önnur þeirra var Andrína Guðrún Einarsdóttir fyrri kona Kristleifs afa míns. Hún dó af barnsfararsótt árið 1899, tuttugu og sex árum fyrir fæðingu mína. Hin amma mín, Ástríður Þorsteinsdóttur dó árið 1921 fjórum árum áður en ég var í heiminn borinn. Ég kynntist ömmum mínum þar af leiðandi ekkert nema af afspurn. Sérstaklega var minning Ástríðar sterk á heimilinu. Hún eignaðist 10 börn. Þegar séð varð að börnin yrðu ekki fleiri tók hún tvö börn bræðra sinn í fóstur og þar að auki tók hún bróðurson vinnukonunnar Guðrúnar í fóstur þriggja ára gamlan. Dugur hennar mannkærleikur og fas var öllum sem henni kynntust ógleymanlegt, og mér er í minni hve mikla virðingu fólkið bar fyrir minningu hennar. Kristleifur Þorsteinsson á Stóra Kroppi afi minn var tvígiftur. Fyrri kona hans var Andrína amma mín en sú seinni var Snjáfríður Pétursdóttir frá Grund í Skorradal, dugmikil glæsikona. Hún kom að Stóra Kroppi til Kristleifs árið sem Andrína dó og giftust þau fljótlega og eignuðust eina dóttur Guðnýju. Snjáfríður var áður gift Jónatani Þorsteinssyni. Þau höfðu hrakist milli margra bæja í fátækt og óláni, og að síðustu dó Jónatan úr holdsveiki.  Einhver hafði orð á því við Snjáfríði hvort hún vildi ekki fara frá þessum hrakningsmanni. ,, Ég held að hans raun sé nógu mikil þó að ég svíki hann ekki líka” sagði hún. Þau áttu eina dóttur barna, Kristínu. Hún bjó allan sinn búskap á Varmalæk. Jónatan var skáld gott og er kveðskapur eftir hann varðveittur. Þessa vísur orti hann til Snjáfríðar:   Konan mín þá kemur heim kærum finnst mér birta af degi, henni tek ég höndum tveim hún er ljós á mínum vegi.   Og svo blessað barnið mitt beggja okkar líf og yndi, hún fær glaða geðið sitt, gengur móti henni í skyndi.   Segir hún með ákefð: Æ! ertu komin mamma góða, þér ég loksins fegin fæ faðminn minn og kossa bjóða.   Þannig allt í okkar bæ umbreytist og verður nýrra, öðrum með og betri blæ, bjartara og miklu hlýrra   Bærinn okkar er svo smár, auðlegð virðist litla geyma en mér finnst hann fagur og hár, fullur af auð ef þú ert heima.   Fyrst ég á þig, á ég nóg, elskulega konan fríða. Ég á gull og grænan skóg, guðsblessun og kraft að stríða.   Börn Kristleifs og Andrínu voru 7. Af þeim ólust 4 upp á Stóra Kroppi, bræður 3, Þorsteinn, Þórður og Einar, og ein stúlka Katrín. Börn Kristleifs kölluðu Snjáfríði  mömmu. Ég spurði Þórð í elli hvernig þeim bræðrum hefði fallið við Snjáfríði. Hann svaraði því til að honum hefði fallið mjög vel við hana. Þórður var kappsamur og líkaði vel dugur hennar, en hann svaraði ekki fyrir bræður sína. Katrín og Guðný helguðu heimilinu alla krafta sína og það varð yfirþyrmandi sorg í fjölskyldunni þegar Guðný veiktist og dó árið 1932, þrjátíu og tveggja ára gömul. Hún giftist pilti frá Varmalæk, Birni Jakobssyni. Þau voru til heimilis á Stóra Kroppi og Björn hélt tryggð við heimilið meðan gömlu hjónin Kristleifur og Snjáfríður lifðu. En Katrín var alla tíð hinn góði andi heimilisns sem aldrei týndi sjálfri sér við hliðina á hinni skörulegu stjúpu sinni. Er hún í prúðmennsku sinni mér ekki síður minnisstæð en húsmóðirin þegar ég  var vetrarmaður hjá þeim Kristleifi og Snjáfríði 16 ára gamall. Þarna hafði Snjáfríður ríkt eins og drottning í 41 ár þegar ég var þar. Kristleifur elskaði hana meira en gekk og gerðist meðal fólks í sveitinni og hún endurgalt ástina sannarlega. Þessi vetrarvist mín getur réttlætt að ég minnist hennar í staðinn fyrir ömmu eða langömmu eins og um er beðið. Hún er 79 ára þegar ég er hjá þeim á Stóra Kroppi  Í öllu fasi og útliti var hún tíguleg. Í verkum var hún kappsöm, lagin og dugleg. Þegar hún tók í rokkinn var eins og allur bærinn léki á þræði. Af prjónunum flaug hver rósavettligurinn eftir annan og svo var með annað sem hún tók sér fyrir hendur, og hún dekraði við Kristleif. Allt var myndarlegt og þrifalegt á bænum, viðurgerningur allur góður sem mátti þakka jafnt Snjáfríði og Katrínu. Á Stóra Kroppi var símstöð, hún sat oft við símann og lét ekki eftir sinn hlut í streðinu við fjarlægar símadömur. Hún hafði auga með öllu stóru og smáu á heimilinu og þrátt fyrir sinn virðuleik var hún sífjasandi. – Símastúlkurnar í Borgarnesi voru beinlínis leiðinlegar að hennar dómi. Hugsuðu vertrarmennirnir nógu vel um fjósið og fjárhúsin? Þó að hún skipti sér ekki beinlínis af hlutunum varð allt að sitja og standa eins og  hún vildi. Ég fór með sölumjólkina í brúsum í veg fyrir mjólkurbílinn út að Flókadalsá. Mjólkurbílstjórinn kom með póstinn og tók við bréfum. Einu sinn átti ég að koma á hann sendibréfi. Ég varð aðeins of seinn til að hitta bílstjórann. Hann var farinn inn í Flókadal, kom sömu leið til baka til að hirða mjólkina. Ég setti bréfið ofan á brúsalokið og stein þar ofanyfir. Þetta játaði ég hreinskilinislega þegar heim kom. Út af þessu fjasaði Snjáfríður allt þangað til svar kom við bréfinu mánuði seinna. En á bak við fjasið ríkti sönn mannvinátta og kærleikur og ég lærði að meta hana og virða. Ég var með vonda húfu þegar ég kom að Kroppi. Áður en varði hafði hún prjónað á mig ágætis höfðuðfat. Kristleif elskaði hún og virti. En hann hlaut að sitja og standa eins og hún vildi án þess að hún viki að honum einu skipandi orði. Snjáfríður andaðist í febrúar 1951. Þá átti Kristleifur rúmt ár eftir ólifað. Hann orti orðinn nær blindur þegar hún dó:   Lýsi eg í ljóðsmíði ljúfri Snjáfríði. sú var sönn prýði sínum ættlýði. Mér í sál sendi sól valkvendi gjöf úr guðs hendi gef hún þar lendi.   Snjáfríður var andstæða við þær hugmyndir sem oft heyrast nú á dögum. Sveitakonan útþrælkuð og heilsulaus af einlægum barneignum, deyr að lokum í blóma lifsins. Bóndinn drottnandi á heimilinu og stýrir þar öllum þrældómnum með harðri hendi. En Snjáfríður og Kristleifur unnu saman í ást og einlægni, mættu sorgum og þrautum sem einn maður. Næstum það sama gilti um ömmu mína Ástríði. Hún var elskuð og virt, stóð af sér barneignir, strit og sorgir með fasi sem allir virtu.  

Höfundur textans er Eyrún Ingadóttir sagnfræðingur. 1 Efri röð f.v.: Helga, Brynja, Sigríður, Ingi og Margrét. Neðri röð f.v. Hannes, Þórhildur og Ragnar. Aldarminning Þórhildar Hannesdóttur f. 1903 2 Þórhildur Hannesdóttir Árið 1895 fluttu nýgift hjón að Sumarliðabæ efri í Holtum. Þau hétu Hannes Magnússon, 31 árs bóndi frá Árbæ, og Sigríður Hafliðadóttir, 29 ára frá Árbæjarhjáleigu. Hjónin voru ung og hraust, jarðnæðið nokkuð gott og búskapur þeirra virðist hafa farið vænlega af stað þótt bústofn væri lítill. Hannes hefur sennilega átt lítið til að leggja í búið annað en það sem hann hafði sparað af margra ára vinnumannslaunum sínum. Sigríður átti hins vegar jarðarpart sem hún erfði eftir ömmu sína og föðurarf inni í búi stjúpföður síns. Þaðan fengu þau tvær ungar kýr og fullorðið hross. Efri-Sumarliðabær hafði lengi verið í eigu móðurættar Sigríðar en verið leigujörð í áratugi. Ábúandinn þar hafði búið á jörðinni í 25 ár og á undan honum höfðu tengdaforeldrar hans búið þar í 30 ár. Nokkrum árum áður en Sigríður og Hannes rugluðu saman reitum sínum vildu móðir Sigríðar og fóstri flytja að Sumarliðabæ. Leiguliðinn vildi hins vegar ekki fara af jörðinni og urðu málaferli milli þeirra sem enduðu með því að leiguliðinn sat þar áfram næstu ár. Þegar Sigríði og Hannesi vantaði jörð var aftur deilt harkalega um Sumarliðabæ og endaði það með útburði leiguliðans og miklum leiðindum. Sumir töldu bölbænir leiguliðans hafa reynst ungu hjónunum þungar í skauti. Búskapur Sigríðar og Hannesar fór vel af stað en þau voru ekki búin að búa lengi þegar áföllin tóku að dynja yfir. Í upphafi þurftu þau að kaupa nýlega byggðan bæ á jörðinni á hærra verði en þau réðu við en hann hrundi til grunna haustið eftir í jarðskjálftum og þurfti að endurreisa hann. Haustið 1897 veiktust Sigríður og Hannes af taugaveiki og lágu lengi. Vegna þeirra veikinda fæddist annað barn þeirra fyrir tímann og dó. Sigríður og Hannes náðu þó aftur heilsu en næsta áfall var bráðapest sem kindur þeirra drápust úr. Lítill bústofn þeirra fór því minnkandi ár frá ári. Það var ekki fyrr en á 18. búskaparári þeirra, vorið 1913, sem búið náði aftur þeirri stærð sem lagt var upp með fyrsta árið. Þá kom hins vegar eitt versta sumar í manna minnum og rigndi næstum því stanslaust allan sláttinn. Vorið 1912 varð jarðskjálfti sem laskaði húsin á bænum og eftir hann þurfti að reisa baðstofu og lagfæra önnur hús. Hjónin í Suðurlandsskjálftinn 1896 Kvöld eitt síðsumars 1896 átti að reka kýrnar í Sumarliðabæ efri heim í fjós til mjalta. Kýrnar hlupu hins vegar í einum spretti að landamörkum jarðarinnar í vestri og kúasmalinn var dágóða stund að smala þeim aftur heim á hlað. Þær voru síðan reknar inn með mannsöfnuði og mjólkaðar. Eftir stundarkorn reið yfir jarðskjálftinn mikli sem síðar hefur verið kallaður Suðurlands-skjálftinn, og lagði hver hús í rúst í Sumarliðabæ efri. Hannes náði að fara inn í fjósið og leysa kýrnar þrjár og þær komust út rétt áður en þekjan féll. Helgi Hannesson Börn Sigríðar og Hannesar 1. Helgi fæddur 1896, 2. Margrét fæddist fyrir tímann 1897 í veikindum móður sinnar og dó 12 klst gömul. 3. Hafliði Sigurður fæddur 1898, 4. Margrét fædd 1899, dó á fjórða ári úr barnaveiki. 5. Friðrik fæddist árið 1900 var í fyrstu varla lífvænlegur. 6. Magnús var tvíburabróðir Friðriks og fæddist heilbrigður og efnilegur. Svo undarlega fór að Magnús missti heilsu samhliða því að Friðrik hresstist. Hann dó eins árs gamall. 7. Jóhanna Guðbjörg (Lóa) fæddist 1902 og fór nýfædd í fóstur til móðurömmu sinnar, Guðbjargar Jónsdóttur að Litla-Ármóti. 8. Þórhildur fædd 1903, 9. Þórður fæddur 1904. 10. Rannveig fædd 1905, dó aðeins nokkurra daga gömul. 3 Sumarliðabæ efri áttu því erfitt uppdráttar í búskapnum sem afkoma heimilisins byggðist svo til eingöngu á. Þessir erfiðleikar drógu úr þeim bæði mátt og heilsu. 1 Barneignir Þann 23. júní 1896, fæddi Sigríður sitt fyrsta barn og á næstu tíu árum fæddust níu börn til viðbótar. Það er erfitt fyrir nútímakonur að setja okkur í spor þessarar formóður okkar sem var ýmist barnshafandi eða með ungbarn í heilan áratug, með ómegð sem sífellt bættist við og engin þau nútímaþægindi sem sjálfsögð þykja í daglegu lífi s.s. þvottavél, einnota bleyjur og barnamat í krukkum... Barnadauði var mikill á þessum tíma og Sigríður og Hannes fengu sinn skammt í þeim efnum en af tíu barna hópi náðu sex fullorðinsaldri. Eitt barnanna var alið upp hjá móðurömmu sinni en það var Jóhanna Guðbjörg, Lóa. Sumarið 1903 varð eitt hið erfiðasta í búskap Sigríðar og Hannesar. Um það leyti sem Sigríður átti sjöunda barnið kom upp barnaveiki á heimilinu. Börnin fjögur voru á aldrinum þriggja til sjö ára. Þann 30. júlí fæddi Sigríður stúlku en sex dögum síðar dó Margrét, sem var á fjórða ári, úr barnaveiki. Margrét hafði verið augasteinn og yndi föður síns og hann varð svo sjúkur af gikt og hugraun að hann lagðist í rúmið og fann aldrei aftur alla lífsgleði sína. Skömmu eftir andlát Möggu litlu veiktist Helgi, elsta barnið á bænum sem þá var 7 ára en hann náði sér. Sigríður bar sig eins og hetja í þessum erfiðleikum en hún virðist hafa búið yfir innri styrk sem kom sér vel þegar á reyndi. Svo virðist sem sveitungar þeirra hjóna hafi óttast að fjölskyldan yrði sveitarbyrði. Oddviti sveitarinnar tók sig til og safnaði loforðum gildari bænda um eins Helgi Hannesson: Bernskuminningar Helga Hannessonar í handskrifuðum stílabókum. Í eigu Heiðar Helgadóttur. (Hluti sagnanna var gefinn út í bók: Helgi Hannesson: Af höfundi Þykkskinnu. Sunnlenska bókaútgáfan. Selfossi 2006.) Barnsfæðing í gömlu baðstofunni Þriggja ára drengur vaknaði um miðja nótt við að fólk var á fótum og ljós í baðstofunni. Um leið fann hann að lítill böggull var undir sæng við hliðina á honum. Hann spurði hvað þetta væri og fékk svarið: “það er systir þín!” Helgi Hannesson Barnaveikin Þessi sjúkdómur var voðalegur og mjög oft banvænn áður en blóðvatnssprautan kom til sögu. Ólafur læknir á Stórólfshvoli þótti lítið laginn að lækna hana. Ólafur í Þjórsártúni bjargaði börnum oft, ef ekki oftast, ef hann var sóttur um leið og veiki varð vart. Pabbi reið út að Þjórsártúni til að sækja Ólaf Ísleifsson. Þá vildi svo hörmulega til að hann var í skemmtiferð inn á fjalli og eigi von á honum heim fyrr en eftir nokkra daga. Ég man ekki hvort leitað var til Ólafs héraðslæknis. Hitt er víst að hann kom ekki þá. Pabbi reið út að Kiðjabergi til Gunnlaugs bónda og smáskammtalæknis og fékk hjá honum gutl á glasi sem gerði ekkert gagn. Magga litla dó 7. ágúst. ... Ég veiktist af barnaveiki skömmu eftir andlát Möggu litlu. Ólafur Ísleifsson var þá kominn heim úr fjallferðinni. Pabbi sótti hann út að Þjórsártúni. Ólafur kom og lét mig gapa. Víkkaði kok mitt með skeiðarskafti og skyggndist svo langt sem hann gat niður í kverkar mér. Þá bað hann um hreinan ullarlagð og mjóa rúmlega spannarlanga spýtu. Hann vafði ull um grennri enda hennar og dýfði honum í dökkan vökva í stútvíðu meðalaglasi, líklega blöndu af joði og brennivíni. Svo lét hann mig gapa öðru sinni, stakk upparenda spýtu sinnar upp í ginið á mér og rauð tungurætur og kverkar mínar, svo langt sem hann náði niður. Að svo búnu reið hann heim til sín og sendi mér tvenna töfradropa í tíu gramma glösum. ...eftir vikulegu var ég orðinn hitalaus og mamma leyfði mér að fara á fætur. Helgi Hannesson 4 dags slátt til að hjálpa Hannesi og Sigríði í raunum sínum. Þegar til kom mættu fáir til sláttar og síðar fréttist að flestir hefðu kippt að sér hendinni þar sem þeir töldu að fjölskyldan færi fyrr eða síðar á sveit. Hannes og Sigríður höfðu búið innan við tíu ár í sveitinni og því yrðu þau á framfæri fæðingarhrepps síns ef þau færu á sveit í stað sveitarinnar sem þau bjuggu í. Fjölskyldunni tókst að þrauka þetta ár án þess að fara á sveitina og til þess kom aldrei. Meðal annars nutu þau hjálpar móður Sigríðar og bróður sem létu ýmislegt af hendi rakna til heimilisins þegar þess þurfti með. Nýfædda stúlkan var skírð heima þann 10. ágúst og hlaut nafnið Þórhildur í höfuðið á Borghildi ljósmóður og eftir Þórði “sterka” Þórðarsyni eiginmanni hennar sem var látinn. Borghildur bjó á Sumarliðabæ neðri ásamt sonum sínum og þau voru skírnarvottar stúlkunnar. Þann 16. ágúst var svo Margrét litla jörðuð en þess má geta að af tólf manns sem létust í kirkjusókninni þetta ár voru átta börn. Þrjú dóu nýfædd, fjögur úr barnaveiki og eitt úr kíghósta. Þórhildur, sem var oftast kölluð Þóra, dafnaði vel og erfði föðurást systur sinnar. 2 Á þessum tíma var til siðs að prestar færu einu sinni á ári í heimsókn á hvern einasta bæ í kirkjusókninni. Heimsókn þeirra gegndi margþættu hlutverki þar sem þeir skráðu niður í bækur sínar hvert mannsbarn á bæjunum, athuguðu hve börn voru vel að sér í lestri og guðsorði auk þess sem þeir skráðu sérstaklega niður hverjir hefðu flutt í sóknina á árinu og hverjir hefðu flust burtu. Prestunum var víðast vel tekið í þessari yfirreið, börn þrifin og klædd í betri fötin – væru þau á annað borð til- og allt það besta sem til var í kotinu var dregið fram. Þessar bækur hafa reynst sagnfræðingum nútímans gullkista í leit að heimildum um gengnar kynslóðir. Í bókum prestsins í Kálfholtsstaðarsókn kemur fram að þegar Þórhildur var 10 ára gömul þá kunni hún að stauta og 13 ára las hún dável. Stúlkan var fermd í Kálfholti 28. maí 1917 og skrifaði þá prestur að hún læsi og kynni kristinfræði dável.3 2 Helgi Hannesson: Bernskuminningar Helga Hannessonar. 3 Þjóðskjalasafn Íslands: Kirkjubók Kálfholtssóknar, Rangárvallaprófastdæmi. Bókasafn bernskunnar Sigríður átti Biblíu, Lækningabók eftir Jónas landlækni Jónassen sem hún hafði keypt á vinnukonuárum sínum og varið til þess 4 krónum af 10 króna árskaupi sínu. Hannes átti Fornaldarsögur Norðurlanda, Sálma og kvæði Hallgríms Péturssonar, Svanhvít; úrvals kvæði þýdd af þjóðskáldunum Steingrími og Matthíasi. ... Helgi Hannesson Lýsing á Þórhildi “Þórhildur var þróttmikil og fremur snotur stúlka. Hávaxin og bein í baki, eins og Guðbjörg amma hennar var. Hraustleg og fallega freknótt í æsku, eins og móðir hennar. Rauðhærð eins og Sigurður bróðir hennar. Hún þótti vel verki farin og hafði erft frá formæðrum sínum: atorku og sjálfsbjargar-vilja, hófsemd og hetjulund.” Helgi Hannesson Barnadauði Líkamir litlu systkina minna voru lagðir í svarta stokka sem pabbi smíðaði smekkvíslega eins og aðra smíðishluti er hann lét frá sér fara. Þau öll voru grafin í Kálf-holtskirkjugarði. Helgi Hannesson 5 Sem fyrr segir var Þórhildur mikið uppáhald föður síns en hún og móðir hennar áttu ekki í skap saman. Þetta leiddi fyrst til sárinda í sambúð en síðan til þess að hún fór að heiman fyrr en annars hefði verið. Samkvæmt kirkjubókum var Þórhildur heima í Sumarliðabæ til ársins 1921 en þá réðst hún sem vinnukona að Selsundi á Rangárvöllum og var þar í nokkur ár. Síðan var hún um tíma á Þingeyrum í Austur-Húnavatnssýslu, Bakka í Öxnadal og nokkur ár í Gufunesi, hjá Jónasi Björnssyni bónda, og síðar í Gunnarshólma þar sem hún kynntist Bjarna, tilvonandi eiginmanni sínum.4 Bjarni Ásbjörnsson Bjarni var fjórða barn Ásbjörns Guðmundssonar, sem var fæddur 3. júní 1867 í Arnarhóli í Flóa, og Ingibjargar Pétursdóttur, fæddri 14. sept. 1871 á Bala í Brautarholtshverfi. Ásbjörn og Ingibjörg giftust 18. sept. 1897 og bjuggu fyrstu árin í Keflavík. Ári áður en Bjarni fæddist fluttu þau til Reykjavíkur. Ásbjörn og Ingibjörg urðu fjörgömul og þurftu að horfa á eftir fimm barna sinna í gröfina á besta aldri. Einn sonur þeirra lést í frumbernsku, tveir létust í skipsskaða innan við tvítugt, dóttir þeirra lést 25 ára gömul og Bjarni tæplega fertugur. Bjarni fæddist í Reykjavík 3. júlí 1904. Hann ólst upp í Reykjavík en var í sveit í Neðri-Dal í Biskupstungum sem unglingur, en hugur hans hneigðist snemma að landbúnaðarstörfum. Veturinn 1919 var Bjarni vetrarmaður á Neðra Dal og var fenginn að láni á nágrannabæ á meðan Ingvar húsbóndi fór á vetrarvertíð. Ingvar sagði síðar að Bjarni hefði verið sá alvinnusamasti unglingur sem hann hefði haft í sinni búskapartíð. 5 4 Þjóðskjalasafn Íslands: Kirkjubækur. Viðtal við Hannes Bjarnason 8. júní 2003. 5 Viðtal við Hannes Bjarnason 8. júní 2003. Börn Ingibjargar og Ásbjörns 1. Pétur fæddist árið 1898 en hann drukknaði með mb Trausta 1. okt 1917, þá 19 ára gamall. 2. María fæddist árið 1901 en dó 1926. 3. Valdimar fæddist 1903 en dó 20 daga gamall. 4. Bjarni fæddist árið 1904 og dó tæplega fertugur árið 1944 5. Guðmundur Valdemar Ásbjörnsson fæddist árið 1905 6. Randver Ásbjörnsson fæddist árið 1907 og drukknaði með Leifi heppna 1925. 7. Ásbjörg fæddist árið 1909. 8. Laufey fæddist árið 1914. Börn Ingibjargar og Ásbjörns 1. Pétur fæddist árið 1898 en hann drukknaði með mb. Trausta 1. Okt. 1917, þá 19 ára gamall. 2. María fæddist árið 1901 en 1926. 3. Valdimar fæddist 1903 en dó 20 daga gamall. 4. Bjarni fæddist árið 1904 og dó tæplega fertugur árið 1944 5. Guðmundur Valdemar Ásbjörnsson fæddist árið 1905 6. Randver Ásbjörnsson fæddist árið 1907 og drukknaði með Leifi heppna 1925. 7. Ásbjörg fæddist árið 1909. 8. Laufey fæddist árið 1914. Af fábreyttu fæði og fötum Sigríður og Hannes voru fátæk og bú þeirra lengi lítið. Þrátt fyrir það fengu börnin gott viðurværi en þau vöndust þó fábreyttu fæði. Helgi, bróðir Þórhildar, segir í endurminningum sínum að að þeim hafi jafnvel verið betur hlynnt með hlýjum fötum og hollu fæði en mörgu barni á miklu stærra búi. Þrjár góðar kýr gáfu mikla mjólk, stór og vel yrktur matjurtagarður með gulrófur sem entust langt fram á útmánuði og kartöflur voru alltaf til. Á vorin voru lömbin færð frá mæðrum sínum og kindurnar mjólkaðar. Úr henni var búið til smjör og skyr og þótti það mikil matarbót. Smjör var þá aðalsöluvara fátæku bændanna og því var það skammtað “hófsamlega” heimavið. Það sakaði þó ekki þá sem fengu lýsisbræðing. Heimaunnu ullarfötin máttu þau einkum þakka móður sinni og hollan mat og nægilegan máttu þau þakka fyrirhyggju beggja foreldra sinna. Helgi Hannesson 6 Það er aðeins til ein góð mynd af Bjarna en hún var tekin þegar hann tók bílpróf. Atvinnurekandi í Reykjavík fékk hann til að taka prófið og hugðist ráða hann sem bílstjóra hjá sér. Af því varð þó ekki þar sem Bjarni fór til Danmerkur ásamt kunningja sínum. Þar vann hann við hænsna- og svínarækt á búgarði á Jótlandi. Dvölin ytra stóð yfir í þrjú ár en í ársbyrjun 1929 var Bjarni kominn heim. Hann réð sig sem ráðsmann að Gunnarshólma, þar sem rekið var myndarlegt hænsnabú. Eigandi þess var Gunnar Sigurðsson kaupmaður. Bjarna hefur verið lýst sem dulum í lund en gamansömum og skemmtilegum við þá sem hann þekkti. Hann var atorkumaður mikill og vann af frábærum dugnaði fyrir sínum stóra hópi. 6 Saga fjölskyldu Það fer litlum sögum af því hvenær Þórhildur og Bjarni kynntust fyrst en hún mun sennilega hafa þekkt Randver bróður hans sem fórst með Leifi heppna í Halaveðrinu árið 1925. 7 Þórhildur flutti til Bjarna í Gunnarshólma í lok september 1929 og þann 5. júlí 1930 giftust þau. Þórhildur var þá komin tæplega sex mánuði á leið með fyrsta barn þeirra. Þann 20. september 1930 fæddist sonur sem var skírður Hannes eftir föður Þórhildar sem hafði látist tveimur árum fyrr, tæplega 64 ára gamall. Árið 1931 fluttist fjölskyldan á bernskuheimili Þórhildar að Sumarliðabæ efri. Þar bjuggu fyrir þrír bræður hennar, þeir Sigurður Hafliði bóndi, Helgi kaupfélagsstjóri og Þórður vinnumaður ásamt Guðríði Hreinsdóttur bústýru. Þórhildur og Bjarni bjuggu á fimmtungi jarðarinnar í sambýli við Sigurð. Fljótlega fjölgaði börnunum því árið 1932 fæddust tvíburarnir Sigríður (Stella) og Ragnar. Húsakynni í Sumarliðabæ voru ekki mikil svo væntanlega hefur verið þröngt um allt þetta fólk. Sennilega hefur Helgi þó ekki verið mikið heima þótt hann hafi verið skráður þar til heimilis. Árið 1934 fluttu Þórhildur og Bjarni að Haugakoti í Flóa ásamt börnum sínum. Þá urðu miklar breytingar í Sumarliðabæ því bústýra Sigurðar og Þórður fóru um sama leyti í burtu. Ári síðar fór Helgi einnig í burtu og þá var Sigurður einn eftir af systkinunum í Sumarliðabæ.8 6 Morgunblaðið, 27. febrúar 1944, bls. 4. 7 Viðtal við Hannes Bjarnason 8. júní 2003. Þórhildur sagði Hannesi síðar að hún hefði ekki kynnst Bjarna fyrstum í þessari fjölskyldu en Hannes er nokkuð viss um að það hafi verið Randver sem hún þekkti áður en hann dó, í það minnsta sagði hún að það hafi ekki verið einleikið hve þessi piltur hefði horft á sjóinn. 8 Þjóðskjalasafn: Kirkjubók Kálfholtssóknar, Rangárvallaprófastdæmi. Í Haugakoti Eldhúsið var lítil kompa. Þar var matur soðinn við kol, mó og sauðatað, bakað brauð og kökur. Þar var allt vatn hitað og þvottur þveginn á bretti. Í baðstofunni voru fjögur rúm en þar var sofið, borðað og unnið við að spinna, tvinna og hespa. Þar voru börnin böðuð upp úr stórum bala og þar fæddust þau. Á köldum vetrarkvöldum notaði Bjarni hlýjuna og ljósið í baðstofunni við að smíða, hefla og saga. Þórhildur átti saumavél og sat við borð og saumaði. Hver stund var notuð til hins ýtrasta, nóg að gera á stóru heimili. Börn Þórhildar og Bjarna 1930 Hannes 1932 Sigríður (Stella) 1932 Ragnar Pétur 1935 Margrét 1937 Helga 1939 Ingi Ásbjörn 1942 Brynja 7 Haugakot í Flóa var lítil jörð í eigu Sandvíkurhrepps. Þegar Þórhildur og Bjarni fluttu þangað var þar nýlega byggt hús, frá 1931. Í því var baðstofa og eldhús með eldavél, að stærð 6,5x3,8x2 metrar, þiljað innan með panel en ómálað. Bæjardyraskúr var 6,5x1x2metrar með járnþaki. Önnur bæjarhús voru geymsluhús á stöfum að stærð 6,5x2x2,5 metrar, með rotnu og ljótu járnþaki. Þetta hús var rifið og byggt nýtt og gott stofuherbergi í búskapartíð Bjarna. Þetta stofuherbergi var óupphitað með lofti yfir þar sem kaupakonan svaf á sumrin. Fjós var fyrir 7 kýr og er því lýst þannig að skúr var hlaðinn við hlöðu með steyptum flór, kalt, þröngt og verðlítið. Hesthúsi fyrir 10 hesta er lýst sem hlöðnum torfkofum. Fjárhús var fyrir 30 fjár, hlaðið og í sæmilegu standi. Einnig var þar 300 m3 þurrheyshlaða, hlaðin og portbyggð þannig að stafir náðu niður á gólf og einhverju drösli hlaðið upp á baka til. Samkvæmt fasteignaskrám í Árnessýslu árið 1932 var túnstærðin 2 hektarar, hús metin á 11000 krónur og land á 4400 krónur. Þar var ágætlega stór matjurtagarður, pláss fyrir u.þ.b. 5 kýr, 70 kindur og 7 hross. Tíu árum síðar er tekið fram í fasteignaskrám að pláss sé fyrir 6 nautgripi, 30 kindur og 7 hross. Þá var tekið fram að útveggir væru úr torfi og vatn í húsi. Það var brunnur sem var inni í fjósinu með dælu, aðeins 10-15 metra frá haugstæðinu. Allt vatn sem var notað var því sótt í fjósið. 9 Haugakot var lítil jörð og sennilega erfitt að reka þar bú til að framfleyta ört stækkandi fjölskyldu enda sótti Bjarni vinnu utan heimilis eins og bauðst á hverjum tíma. M.a. vann hann hjá Kristni smið á Selfossi við að grafa og smíða grunn að kaupfélagsstjórahúsinu Sigtúni haustið 1934 ásamt fleiri bændum úr Sandvíkurhreppi. 10 Eitthvað mun hann hafa farið á vertíðir til Þorlákshafnar og tekið þeirri vinnu sem bauðst hverju sinni á kreppuárunum. Heimilið stækkaði ört enda liðu vart tvö ár á milli fæðinga barnanna en Þórhildur og Bjarni voru dugleg að bjarga sér eins og kostur var. Þau áttu samt sem áður erfitt með að greiða leigu 9 Héraðsskjalasafn Árnesinga: Sandvíkurhreppur, fasteignamat. Hreppstjórinn í Sandvíkurhreppi 1999 -1-3. 10 Guðmundur Kristinsson: Kristinn Vigfússon staðarsmiður. Árnesútgáfan. Selfossi 1987, bls. ?. Úr reikningum Sandvíkurhrepps Árið 1936 fékk Bjarni greitt “Til menntamála” kr. 154,80 frá Sandvíkurhreppi en það gæti verið að hann hafi unnið við byggingu skóla og fengið þessi laun fyrir. Þessi laun voru greidd sama dag til hreppsins undir tekjuliðnum: eftirstöðvar frá fyrri árum. Árin 1938 og 1939 greiddi Bjarni aðeins 10 krónur í útsvar. Árið 1942 var útsvar Bjarna aðeins 30 krónur. Minning Neðan við hlöðuna var stór upphlaðinn heygarður þar sem heybaggar voru teknir niður af baggalestinni, staflað upp í stæðu og velt inn um hlöðugatið. Eitt sinn voru feðgarnir Bjarni og Hannes að velta inn heyi þegar herflugvél flaug lágt yfir sem oft áður. Hannes spurði pabba sinn hvort hann hefði nokkurn tíma flogið og Bjarni svaraði: „Nei, ég á það varla eftir. “ Minning Kvöld eitt í byrjun október fór Bjarni út um háttatíma til að sækja ljósmóður á Selfossi. Börnin fóru að sofa en vegna umgangs, og að ljós var kveikt í baðstofunni, var þeim ekki svefnsamt um nóttina. Bjarni sat í eldhúsinu á meðan Þórhildur fæddi barnið í baðstofunni. Loks kom barnsgrátur og Bjarni kom inn. Ljósmóðirin sagði með sinni dillandi röddu: „Jæja, hér ertu búinn að fá stelpu Bjarni minn!“ Stelpan var síðan skírð Brynja. 8 af kotinu en hafa verður í huga að fjórði áratugurinn var afar erfiður flestum landsmönnum og fátækt almennt mikil. Þegar stríðið hófst starfaði Bjarni í einn vetur í Bretavinnunni í Kaldaðarnesi. Hvern morgun gekk hann upp á veg, þar sem ekki var akfær vegur að Haugakoti, og fór ásamt fleiri mönnum með vörubíl (boddýbíl) út á Kaldaðarnes. Bjarni fór lítið af bæ að erindisleysu. Haustið 1943 fóru þó hjónin í sextugsafmæli til Þorsteins Brynjólfssonar í Nýjabæ en hann var nágranni þeirra og vinur. Þegar þau voru að búa sig til farar skynjaði Hannes í fyrsta sinn að pabbi hans væri veikur. Síðar sagði mamma hans honum að Bjarni hefði farið um sumarið til læknis á Eyrarbakka. Veikindin ágerðust þegar leið á haustið og í janúar-febrúar var Bjarni sárkvalinn. Að því kom að hann lagðist í rúmið og læknir var fenginn sem skar úr um að hann yrði að komast sem fyrst til Reykjavíkur á sjúkrahús. Úr vöndu var að ráða því ekkert sjúkrahús var á Suðurlandi og ófært yfir Hellisheiði. Nágrannar Haugakotshjónanna tóku sig þá til, undir forystu Hannesar á Dísarstöðum, og fengu flugvél til að flytja hann suður sem þeir greiddu sjálfir fyrir. 11 Einn nágrannanna var Geir Gissurarson. Þann 16. febrúar fór hann ríðandi í fjárhúsin í blíðskaparveðri en fannst allt í einu að hann yrði að fara að Haugakoti þar sem hann vissi að Bjarni lá. Þá var Hannes á Dísarstöðum kominn þangað, ásamt þremur öðrum mönnum, til að flytja Bjarna í Kaldaðarnes þangað sem flugvélin átti að koma. Ekki var akfær vegur frá Haugakoti svo mennirnir þurftu að bera Bjarna á börum út á Smádalaveg. Börurnar voru nokkurs konar kassi þar sem búið hafði verið um Bjarna á dýnu og hann dúðaður niður en frost var úti og gekk á með éljum. Fjórir menn báru í einu og einn hvíldi. Bíllinn sem tók við Bjarna flutti hann út að Kaldaðarnesi þaðan sem hann var sendur með flugi til Reykjavíkur. Hannes á Dísarstöðum flaug með Bjarna suður og kom aftur næsta dag. Dauðastríð Bjarna var stutt en hann lést þann 19. febrúar, 1944 eftir aðeins viku legu.12 Banamein Bjarna munu sennilega hafa verið lokaðir berklar sem urðu að lífhimnubólgu sem leiddi hann til dauða. Þórhildi mun hafa létt mikið þegar hún fékk fréttir af þessu en lokaðir berklar voru ekki smitandi. Aðrir telja banamein Bjarna hafi verið sprunginn botnlangi. 11 Viðtal við Hannes Bjarnason 8. júní 2003. 12 Viðtal Páls Lýðssonar við Geir Gissurarson 10. mars 1993. Við jarðarförina var kveðja frá eiginkonu og börnum: Um leið og andað líkið þitt er lagt í grafar skaut, við þökkum nú af heilum hug hjálp þína á lífsins braut. Í öllu sýndir ást og tryggð og einlægt hjartaþel, í orði og verki alla stund okkur þú reyndist vel. Ef hönd þín lengur hjálpa má þitt hlutverk liðið er, faðir og maki, farðu vel friður guðs sé með þér. Nú ertu horfinn hjartans vin, og heimsins laus við kíf, að loknu verki veröld í þér veitist eilíft líf. 9 Þórhildur fór til Reykjavíkur til að vera við útför eiginmanns síns. Ekkert barna hennar fór með í þá ferð en hún mun þó hafa spurt Hannes hvort hann vildi fara. Hann aftók það með öllu, treysti sér ekki til þess enda aðeins 13 ára gamall. 13 Húskveðja var á Njálsgötu 85, heima hjá Guðmundi bróður Bjarna en út útförin var gerð af sr. Árna Sigurðssyni frá Fríkirkjunni í Reykjavík þann 28. febrúar. Engu var til sparað og var m.a. prentaður lítill bæklingur með ljóði sem var hinsta kveðja eiginkonu og barna en höfundur er óþekktur. Í ræðu sinni velti sr. Árni m.a. fyrir sér erfiðri spurningu um hvers vegna maður á besta aldri hefði verið burtu kallaður frá stórum barnahópi og eiginkonu á sama tíma og hann hefði sigrast á mestu erfiðleikunum í búskapnum og sá fram á betri lífskjör. Hann sagði m.a.: Og hvernig fer nú um ekkju hans og ungu börnin sjö, þegar dugnaðarmannsins styrka og starfsama hönd fær ekki lengur unnið? Vér lokum ekki augunum fyrir því , að þessar spurningar vakna. En vér lokum heldur ekki augunum fyrir því, að það er traustið og vonin, í einu orði sagt trúin sem best hjálpar þeim, er við slíkar raunaspurningar eiga að glíma... Bjarni Ásbjörnsson kom hingað að leita sér læknisráðs, er sjúkdómur hans var orðinn svo alvarlegs eðlis, að hinn ósérhlífni og harðgerði atorkumaður gat ekki afborið lengur. Hann átti svo hingað það erindi, að gefa hér upp andann og gröfin verður þar sem vaggan stóð. ... Flestir vita hvernig aðstaða einyrkjabóndans var fram undir hin síðustu ár. En þau hjón, sem hér eru skilin að jarðneskum samvistum gengu að starfi sínu með samtaka dugnaði og ósérhlífni, og horfðu loks í von til batnandi efnahags. En þá kom þetta að dauðinn sleit þessu góða og trausta samstarfi. ... með dugnaði sínum og góðri viðkynningu hefur Bjarni Ásbjörnsson áunnið sér vinarhug og samúð nágranna og sveitunga sinna. Þeir hafa veitt athygli hinni góðu baráttu sem þessi hjón hafa barist hlið við hlið, og sýna nú ástúðlegan skilning og vináttu þegar þessi stéttarbróðir er horfinn úr þeirra hóp, vináttu og samúðarþel, sem konu hans og börnum er nú vottað í verki og innilega er þakkað fyrir með bæn til Guðs, sem hefur velþóknun á því góða, sem ekkju og föðurlausum börnum er gert. Hann blessi alla sem hugsa til og vilja munaðarlausra og ekkna í þrengingum þeirra, og hafa þegar rétt fram hjálpfúsa vinarhendur. ... 14 Í hönd fóru óskaplegir tímar í Haugakoti þar sem Þórhildur syrgði eiginmann og börn föður. Á þessum tíma var ekki til siðs að fólk bæri tilfinningar sínar á torg og Þórhildur fylgdi aldarhættinum í þeim efnum. Hún háði ein lífsbaráttuna við að koma stórum barnahópi til manns. Bjarni var varla nefndur á nafn meir, varð eins konar tabú í uppeldi barnanna á komandi árum. 15 13 Viðtal við Hannes Bjarnason 8. júní 2003. Hannes man eftir því að Þórhildur lýsti þessu fyrir Hannesi á Dísarstöðum og að niðurstaðan væri sú að ekki þyrfti að óttast smit á heimilinu. 14 Ræða sr. Árna Sigurðssonar við húskveðju og útför Bjarna Ásbjörnssonar 28. febrúar 1944. (sennilega komin í handritadeild Landsbókasafns). Þess má geta að útförin kostaði kr. 1.830,- 15 Viðtal við Inga Bjarnason 22. júní 2003. 10 Lífsbaráttan Þegar á reynir í lífinu kemur í ljós það bakland sem menn eiga og hverjir eru vinir í raun. Auk eigin dugnaðar og styrks virðist Þórhildur hafa átt sérstaklega góða að en ættingjar, nágrannar og vinir stóðu með henni í þessum erfiðleikum. Fyrrum húsbændur hennar og fleiri vinir tóku börnin tímabundið til sín eftir að hún varð ekkja og a.m.k. einu barnanna var boðið að alast upp annars staðar. Þórhildur kaus hins vegar að halda barnahópnum sínum saman en það hefur þurft kjark og þor til að hafna svo góðum boði, frá fólki sem hún treysti fullkomlega. Áður en Bjarni veiktist hafði Þórhildur stúlku á heimilinu, Kristjönu Þorgrímsdóttur, sem aðstoðaði við gegningar og heimilisstörf. Eftir andlát Bjarna var ljóst að heimilið þurfti meiri aðstoð. Sennilega hefur verið erfitt að fá góða menn í sveitavinnu þar sem nóga vinnu var að fá hjá hernum sem var auk þess mun betur launuð. Hreppurinn útvegaði þó vinnumann úr Hveragerði sem reyndist ómögulegur og stoppaði stutt við. Eftir það kom frændi Þórhildar, Ragnar Þórðarson, austan úr Holtum og var til vors. Þórhildur tók þá ákvörðun fljótlega eftir andlát Bjarna að flytja á Selfoss.16 Ekki var akfær vegur að Haugakoti og þar sem hún var að hætta búskap var haldið uppboð á eigum þeirra sem tilheyrðu búskapnum. Mikið þurfti að undirbúa fyrir uppboðið og nágrannar komu til aðstoðar. Uppboðið var haldið 21. júní 1944 í Haugakoti. Mikinn fólksfjölda dreif að en fleiri komu þó til að hitta mann og annan fremur en að bjóða í hluti. Þó seldust skepnur og munir fyrir kr. 15.705,-.17 Um haustið fluttist Þórhildur ásamt börnum sínum til Selfoss og fékk inni í bragga sem Sandvíkurhreppur hafði keypt “fyrir utan á” en þeim bar að sjá henni fyrir húsnæði. Í hreppsbókum er bragginn nefndur Þórhildarskáli en áður en hún flutti inn hafði hreppurinn látið lagfæra hann fyrir 1000 krónur. Þórhildi var gert að greiða smáræði í leigu á mánuði og sennilega mun það hafa verið til málamynda fremur en til gróða þar sem upphæðin var aðeins 25 krónur. Á þessum tíma 16 Viðtal við Hannes Bjarnason 8. júní 2003 17 Héraðsskjalasafn Árnesinga: Uppboðsbók fyrir hreppstjóra Sandvíkurhrepps. 8. maí 1946-11. maí 1996. Uppboðið Til sölu voru ýmsir hlutir sem tilheyrðu búinu; skeifujárn, smiðja, steðji, skóflur, járnkarl, kista, gaddavír, ljár, byssa, hrífur og sköft, hnakkur, mjólkurbrúsar, skilvinda, reipi og fleira. Af skepnum voru boðnar upp 4 kýr, 2 kvígur, 3 hestar, 5 hryssur og 4 folar. Maturinn... Þórhildur var afar nýtin á mat og börnin voru látin sitja og klára af diskum sínum. Á hverju hausti var keyptur afsláttarhestur, saltaður ofan í tunnu og búin til bjúgu. Svo var soðinn fiskur og saltfiskur með floti ofan af kjöti út á. Nóg var af osti og skyri og naut fjölskyldan nábýlisins við mjólkurbúið en þegar farið var með ílát í mjólkurbúðina var alltaf “vel vigtað”, skammtað mun meira en beðið var um. Þórhildur ræktaði ætíð mikið af kartöflum sem var alltaf nóg til af og á haustin voru svið í sunnudagsmatinn. Búin var til kæfa, og haft kjöt- og fiskfars. Flatkökurnar hennar Þórhildar voru frægar en hún gerði einnig góðar soðkökur úr rúgmjöli sem borðaðar voru með smjöri. Svo voru pönnukökur og kleinur til hátíðabrigða. Yfirleitt var þó brauðið keypt í bakaríinu. Garðar, þá tilvonandi tengdasonur, kenndi Þórhildi það nýjasta í eldamennskunni – að steikja kótilettur. 11 var ekki til neitt félagslegt kerfi sem studdi við börn eða ekkjur í aðstæðum sem þessum. Fáir voru líftryggðir og ef fólk gat ekki séð sér farboða var það á hendi hreppsins að útvega því nauðþurftir. Í sveitarbók Sandvíkurhrepps 1945 er gjaldaliður sem nefnist; meðlög barna Þórhildar, kr. 787,20. 18 Þetta er í eina skiptið sem meðlög voru greidd með börnunum en með þessu var hreppurinn að styrkja Þórhildi án þess að hún þæði fátækrastyrk. Auk þess gaf hreppurinn eftir afgjald af Haugakoti frá fyrri árum. 19 Það var neyðarbrauð fyrir Þórhildi að flytja í braggann en það var þröngt um húsnæði á þessum tíma. Þrátt fyrir að bragginn hafi verið lagfærður þá stóð hann of nálægt ánni og var ekki gott húsnæði. Eitt sinn í miklu roki lét Þórhildur börnin safnast saman í öðrum endanum þar sem hún var hrædd um að hann fyki. Þórhildur virðist hafa lagt mikla áherslu á að komast úr bragganum og skoðað ýmsar leiðir. Árið 1945 ákvað hreppsnefnd Sandvíkurhrepps að taka á leigu íbúð í kjallara í nýbyggðu húsi Ingimundar Guðjónssonar fyrir Þórhildi og greiða fyrir það fimm hundruð krónur á mánuði en ekki kom til þess þegar á reyndi. 20 Þann 5.febrúar 1946 mætti Þórhildur fyrir hreppsnefnd Sandvíkurhrepps til að ræða húsnæðismálin þar sem bragginn var ófullnægjandi og alls ekki til frambúðar. Á fundinum varð að samkomulagi að sumarið eftir léti hreppurinn byggja hús handa Þórhildi og tæki lán til þess. Þórhildur myndi síðan standa sjálf skil á láninu og sjá um viðhald hússins.21 Ekkert varð af þessum fyrirætlunum þar sem boðið var til sölu húsið Þórsmörk, með hagstæðu láni frá Mjólkurbúi Flóamanna. Þórhildur keypti þetta hús og var afsal undirritað 14. maí 1946. Kaupverðið var kr. 85.000,- sem var greitt þannig að 32.200 króna skuld hjá MBF var yfirtekin og afgangurinn greiddur með peningum. Þórhildur átti a.m.k. 15.000 krónur frá uppboðinu en svo tók hún 20.000 króna lán hjá Landsbanka Íslands sem hún greiddi upp á 15 árum.22 Það sem eftir stendur er óráðin gáta 18 Héraðsskjalasafn Árnesinga: Sveitabók Sandvíkurhrepps. 1993-8, 2.örk. Árin 1945-1947. 19 Héraðsskjalasafn Árnesinga: Sandvíkurhreppur, gjöld 1944. Samkvæmt upplýsingum frá Páli Lýðssyni, Sandvík. 20 Héraðsskjalasafn Árnesinga: Fundargerðarbók hreppsnefndar Sandvíkurhrepps 13. júní 1945. 21 Héraðsskjalasafn Árnesinga: Fundargerðarbók hreppsnefndar Sandvíkurhrepps 5. febrúar 1946. 22 Afsalsbréf vegna hússins Þórsmerkur 14. maí 1946. Víxill frá Landsbanka Íslands 15. maí 1946. Heimildir í eigu Inga Bjarnasonar. Úr bréfi Þórhildar til Brynju, ódagsettu og skrifað á smjörpappír: ...svo sendi ég þér aura en þeir eiga ekki að fara í ballferðir. Þú hefur víst stundað þau nóg í sumar. Það er nú svo að mamma gamla fréttir stundum það sem hún á ekki að frétta... Úr bréfi Þórhildar til Brynju 28.júlí 1956. Sæl og blessuð Brynja mín! Þakka þér fyrir bréfið, mér þótti gaman að frétta af þér. Nú hafa verið góðir dagar og dásamlegt að vera í sveit fyrir þá sem hafa heilsu til að vinna en fyrir alla muni farðu gætilega á traktórnum, það hafa svo oft orðið slys á þeim....Ég ætla að skreppa í bæinn annað kvöld. Raggi fer alltaf suður á hverjum degi í ljós, búinn að fara 24 daga. Ég má nú ekki vera að meiru. Það er að verða kominn kaffitími í búinu. Þér er beðið að heilsa og við Helga biðjum að heilsa öllum. Vertu blessuð og sæl vinan og hafðu það gott. Mamma.12 en Þórhildur átti t.d. hauk í horni þar sem Lóa systir hennar var og svo var sennilega einnig með fleiri fjölskyldumeðlimi. Það er varla hægt að setja sig í spor einstæðrar móður með sjö börn á framfæri um miðja 20. öld. Á hverju lifði hún og hvernig var lífsbaráttan? Fyrst ber að nefna að börnin fóru að vinna eins fljótt og þau gátu. Haustið 1944 fékk Hannes vinnu í sláturhúsinu en sennilega mun hann hafa fengið hana vegna heimilisaðstæðna. Svo ungir drengir voru ekki í slíkri vinnu heldur fyrirvinnur heimila. Þótt Hannes þekkti vel til í sláturhúsinu var í honum beygur fyrsta vinnudaginn. Hann átti að vera mættur klukkan átta en kom sér ekki af stað. Það var ekki fyrr en um hálf tíu leytið sem hann kom en þá voru karlarnir á leið í kaffi. Honum var fengið verkefni og var einn í fyrstu, en honum leið svo illa að hann kúgaðist aftur og aftur. Hannes náði sér þó og vann út sláturtíðina. Síðan fékk hann vinnu hjá versluninni Höfn við að umsalta garnir og um veturinn var hann handlangari hjá múrurum við að múra nýja barnaskólann. Þegar kom fram á vor fór hann að vinna í Laugardælum sem var stórbú og hann var þar í tvö ár, þar til hann var á 16. ári. Eftir það vann hann við smíðar. Mestur hluti launa Hannesar, ef ekki öll, gengu til heimilisins og svo var hjá systkinum hans er þau byrjuðu að vinna. Hjálpin kom víðar að. Þegar fjölskyldan bjó í Þórhildarskála var í næsta nágrenni varðstöð með fimm eða sex hermönnum. Hermennirnir gaukuðu ýmsu að krökkunum og sérstaklega mun einn þeirra, John Pit Breen hafa verið stórtækur. Hannes komst í kynni við hann og það voru ófáar dósir af niðursoðnum ávöxtum, sælgæti og fleiru, sem hann bar heim. Einu sinni sem oftar kom birgðabíll til herstöðvarinnar og þegar hermennirnir voru að losa hann þá lét John ýmsar vörur “falla” í snjóinn sem hann fór síðan með til Þórhildar. Fljótlega eftir að Þórhildur keypti Þórsmörk fékk hún vinnu í Mjólkurbúinu við þrif og kaffiumsjón og hún var í því í mörg ár ásamt fleirum. Þótt Þórsmörk væri ekki stórt hús leigði Þórhildur út herbergi í mörg ár til að drýgja tekjurnar og hún var einnig með hænur svo ætíð var nóg af eggjum. 23 Þórhildur þurfti að halda utan um hverja krónu og börnin fundu fljótt að það þýddi ekkert að suða um að kaupa hluti. Ef þeim yngstu áskotnaðist peningur þá hlupu þau með hann beint heim til mömmu, stolt yfir því að geta lagt sitt af mörkum. Föt þeirra eldri voru notuð á þau yngri og prjónað og saumað heima eins og þá tíðkaðist. Með ýtrustu hagsýni tókst Þórhildi ætlunarverk sitt, að koma barnahópnum sínum til manns. 24 Árið 1961 seldi Þórhildur Þórsmörk og flutti frá Selfossi með Möggu og Garðari. Fyrst bjuggu þau í Sörlaskjóli 70 í Reykjavík en frá 1963 í Hafnarfirði, þar af lengst á Álfaskeiði 56. Þórhildur hélt þó áfram að vinna sér inn peninga en hún prjónaði peysur, sokka og vettlinga og seldi.25 23 Viðtal við Hannes Bjarnason 8. júní 2003. 24 Viðtal við Inga Bjarnason 22.júní 2003. 25 Afsal Austurvegar 55, Selfossi 6. janúar 1962. Heimildir í eigu Inga Bjarnasonar. Úr bréfi Þórhildar til Brynju 13.febrúar 1959: ...næsta sunnudag spilar Rangæingafélagið fram-sóknarvist og starfsmanna-félagið næsta þriðjudag svo þú sérð að það er nóg að gera, maður hættir víst bráðum að fara úr sparifötunum ... 13 Þórhildur var alla tíð mikil bindindismanneskja og var í stúku og börn hennar einnig. Þegar börnin urðu fullorðin og fóru að smakka vín var eins gott að leyna því fyrir henni því hún þoldi ekki áfengi, hvað þá að hún liði það í sínum húsum. Þegar hún var orðin gömul kona frétti hún eitt sinn að Garðar, tengdasonur hennar, hefði bragðað áfengi daginn áður og hún tók það svo nærri sér að hún lagðist í rúmið fram á kvöld. Þórhildur hafði alla tíð gaman af að spila og gerði það oftast einu sinni í viku. Þegar hún fór eitthvað fínt þá klæddi hún sig upp á í peysuföt eða upphlut, eins og margar konur af hennar kynslóð. Þórhildur hlustaði mikið á jarðarfarir í útvarpinu. Þegar séra Árelíus jarðsöng sat fólk um allt land og vatnaði músum. Þetta þótti gott afþreyingarefni enda var aðeins útvarpað í hádeginu, kannski jarðarför kl. 14 og svo aftur útvarpað um eftirmiðdaginn. Þórhildur dvaldi stundum á Hvammstanga hjá Brynju þótt hún hefði heimilisfesti hjá Möggu í Hafnarfirðinum. Vorið 1977 var hún stödd á Hvammstanga þegar hún veiktist skyndilega og var þá komin með garnalömun og bráðabólgu í brisi. Hún lá á spítalanum á Hvammstanga í um vikutíma en var svo flutt með flugvél til Reykjavíkur þar sem hún lést á spítala 15. maí 1977, 74 ára gömul og södd lífdaga. 26 Heimildaskrá Óprentaðar heimildir Bréf Þórhildar Hannesdóttur til Brynju Bjarnadóttur. Varðveitt af Brynju Bjarnadóttur. Helgi Hannesson: Bernskuminningar Helga Hannessonar í handskrifuðum stílabókum. Í eigu Heiðar Helgadóttur. (Hluti sagnanna var gefinn út í bók: Helgi Hannesson: Af höfundi Þykkskinnu. Sunnlenska bókaútgáfan. Selfossi 2006.) Heimildir í eigu Brynju Bjarnadóttur: Bréf Þórhildar Hannesdóttur til Brynju Bjarnadóttur 19. ágúst 1955, 28. júlí 1956, 13. febrúar 1959, 19. mars 1959, nokkur ódagsett bréf. Minningarkort, heillaóskaskeyti. Sálmar sem sungnir voru í jarðaför Bjarna Ásbjörnssonar. Bréf Sigríðar Bjarnadóttur (Stellu) til Brynju Bjarnadóttur 15. ágúst 1957. 26 Viðtal við Inga Bjarnason 22.júní 2003. 14 Heimildir í eigu Inga Bjarnasonar: Afsalsbréf vegna hússins Þórsmerkur 14. maí 1946. Víxill frá Landsbanka Íslands 15. maí 1946. Afsal Austurvegar 55, Selfossi 6. janúar 1962. Brúðkaupsljóð til Sigríðar Hafliðadóttur og Hannesar Magnússonar 11. júní 1895. Ljóð, afmælisbragur til Sigríðar Hafliðadóttur frá Helga Hannessyni 20. nóvember 1926. Reikningur vegna útfarar Bjarna Ásbjörnssonar frá Tryggva Árnasyni febrúar 1944. Símskeyti og minningarkort. Skiptagerningur á dánarbúi Sigurðar Hannessonar 21. júní 1970. Uppskrift á félagsbúi Hannesar Magnússonar og Sigríðar Hafliðadóttur á Sumarliðabæ. Héraðsskjalasafn Árnesinga: Fasteignabók 1932 og 1942. Fundargerðarbók hreppsnefndar Sandvíkurhrepps 13. júní 1945 og 5. febrúar 1946. Sandvíkurhreppur, fasteignamat. Hreppstjórinn í Sandvíkurhreppi 1999 -1-3. Sandvíkurhreppur, gjöld 1934-1944. Samkvæmt upplýsingum frá Páli Lýðssyni, Sandvík. Sveitabók Sandvíkurhrepps. 1993-8, 2.örk. Árin 1945-1947. Uppboðsbók fyrir hreppstjóra Sandvíkurhrepps. 8. maí 1946-11. maí 1996. Uppskrift á félagsbúi Hannesar Magnússonar og Sigríðar Hafliðadóttur í Sumarliðabæ. Útsvör í Sandvíkurhreppi 1942,1944. Ræða sr. Árna Sigurðssonar við húskveðju og útför Bjarna Ásbjörnssonar 28. febrúar 1944. (sennilega komin í handritadeild Landsbókasafns en var í eigu Þórarins Árnasonar). Þjóðskjalasafn Íslands: Kirkjubók Kálfholtssóknar, Rangárvallaprófastdæmi. Prentaðar heimildir Guðmundur Kristinsson: Kristinn Vigfússon staðarsmiður. Árnesútgáfan. Selfossi 1987. Marta Valgerður Jónsdóttir: Keflavík í byrjun aldar. Morgunblaðið, 27. febrúar 1944. Viðtöl Viðtal Páls Lýðssonar við Geir Gissurarson 10. mars 1993. Viðtal við Hannes Bjarnason 8. júní 2003. Viðtal við Inga Bjarnason 22.júní 2003. Höfundur textans er Eyrún Ingadóttir sagnfræðingur.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Því miður voru báðar ömmur mínar látnar áður en ég hafði aldur til að kynnast þeim, önnur löngu fyrir fæðingu mína, hin þegar ég var tveggja ára.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Móðuramma mín Stefanía Þorvaldsdóttir var fædd 1902 og bjó alla sína ævi í sveit á Austfjörðum. Hún fæddist á bæ sem hét Veturhús í Hamarsfirði, fluttist mjög ung að Hálsi, líka í Hamarsfirði og flutti svo að Karlsstöðum í Berufirði á unglingsaldri. Hún hafði ákaflega gaman af handavinnu, sérstaklega útsaumi og vakti oft fram á nótt við að sauma þegar ekki var tími til þess á daginn. Ég hef séð fullt af handavinnu frá henni og þetta eru algjör listaverk, mikil vandvirkni. Stundum er erfitt að sjá hvort er rangan og hvort réttan. Þegar hún bjó sem unglingur á Karlsstöðum með foreldrum og systkinum, fékk hún iðulega það verkefni að kveikja og slökkva á vitanum sem var í fjörunni fyrir neðan bæinn. Ef veðrið var gott, settist hún stundum út við turninn á morgnana og naut útsýnisins. Hún lærði að lesa og skrifa og kenndi mér að lesa þegar ég var 7 ára. Henni fannst alveg agalegt að 7 ára barnið kynni ekki að lesa. Hún lét mig læra á gamla lestrarbók þar sem voru gamlar þjóðsögur, t.d. sagan af Búkollu. Hún giftist afa mínum sem átti heima í Fossgerði, sem var þarnæsti bær, þegar hún var 25 ára og fluttist til hans og þau bjuggu þar allan sinn búskap. Hann var 10 árum eldri en hún og dó þegar hún var 55 ára og mamma mín nýlega fermd. Ég kynntist honum því aldrei en hann hafði verið mjög duglegur og tæknilega sinnaður. Hann var hreppstjóri um tíma og setti upp eina af fyrstu rafstöðvunum í sveitinni. Amma var því hreppstjórafrú og hafði rafmagn til lýsingar, eldamennsku og þvotta allan sinn búskap ef frá eru talin held ég fyrstu 2 árin. Ég fór til ömmu í sveitina nánast öll sumur frá fæðingu og þar til ég var unglingur. Með mömmu fyrstu árin en frá 6 eða 7 ára aldri var ég hjá henni ásamt frændsystkinum mínum eða ein hjá ömmu. Amma bjó ein á veturna, en móðurbróðir minn bjó á þarnæsta bæ og sinnti ýmsum verkum fyrir hana. Þegar ég fer að muna eftir ömmu var hún komin yfir sjötugt og stundaði enn búskap. Hann hafði samt minnkað töluvert frá því eftir að afi dó, en þá hafði hún haldið áfram með kýr, kindur og hænur. Hún og mamma bjuggu saman fyrstu árin eftir að afi dó en svo rak amma mömmu í skóla og hálf rak hana að heiman svo mamma myndi ekki daga uppi í sveitinni hjá henni. Sem sagt amma hafði ennþá 30 kindur, nokkrar hænur og 1 kött þegar ég fer að muna eftir mér og hjálpa til á sumrin. Hún átti hvorki dráttarvél né bíl og því var ansi margt gert með handafli utandyra sérstaklega fyrstu árin. Móðurbróðir minn kom þó alltaf reglulega með sínar vélar í heyskapinn, t.d. sló hann alltaf. Við þurftum aftur á móti oft að snúa í og raka með hrífum. Ef mamma var líka í heyskapnum fór hún stundum og sótti elstu dráttarvélina til bróður síns og sneri í rakaði saman hjá ömmu. En mamma var heldur aldrei á bíl svo hún fór labbandi milli bæjanna að sækja dráttarvél. Amma sá um öll húsverk inni og töluvert af útiverkunum en þar hjálpuðum við líka til.Fjárhúsið var aðeins frá íbúðarhúsinu og þar var ekki rennandi vatn. Það var þó brunnur við hliðina á fjárhúsinu en hann fraus stundum og þá þurfti að bera vatn í fötum frá bænum. Þegar heyið kláraðist úr fjárhúshlöðunni þurfti líka að bera hey á bakinu úr fjóshlöðunni sem var við íbúðarhúsið. Eitt vorið í sauðburðinum þegar ég var hjá ömmu var svo kalt og mikill snjór að það var ekki hægt að setja kindurnar út á daginn og brunnurinn fraus. Þá þurfti að bera bæði hey og vatn milli húsa og skipta niður fjárhúsinu í minni krær til að hólfa af þær kindur sem voru komnar með lömb. Þó amma hafi haft rafmagn átti hún samt ekki mikið af rafmagnstækjum, það var t.d. hvorki ísskápur eða frystikista. Ferskvara var aðallega mjólk og hún var geymd undir stóru grenitré úti í garði. Amma bakaði nánast á hverjum morgni, brauð og kökur, hún keypti eiginlega aldrei brauð eða kökur en keypti stundum kex. Mér fannst vel bakað bakkelsi langbest, nánast brennt. Iðulega fann ég bökunarlyktina upp í svefnherbergi á morgnana og fór þá stundum niður til að kjafta við ömmu í þeirri von að hún gleymdi því sem var í ofninum í smá stund og það yrði aðeins dekkra. Amma vissi þetta og lét það oft eftir mér að brenna bæði brauðið og hálfmánana aðeins fyrir mig. Hún átti einhverja súrgerla í krukku sem hún notaði til að sýra mjólk sem hún notaði í brauðbaksturinn. Í eina skiptið sem ég man eftir að hún fór í ferð suður að sumri til, þá var það eitt af verkefnunum sem við frænkurnar fengum, að passa gerlana hennar. Hella af þeim reglulega og setja nýja mjólk í krukkuna. Við áttum náttúrulega líka að gefa hænunum, tína eggin, gefa kisu og vökva blómin. Hún átti mikið af fallegum blómum, pelagóníur, hortensíu, begóníur, gyðinga og fleira. Hún var líka með töluvert af blómum úti í garði. Svo ræktaði hún kartöflur og rabarbara. Karföflurnar voru geymdar niðri í kjallara ásamt stórri súrtunnu með slátri, sultukrukkum og saftflöskum. Það var einmitt eitt af verkefnum sumarsins að búa til rabarbarasultu. Við krakkarnir sóttum leggina, amma vigtaði, við brytjuðum, amma sauð og setti í krukkur og við sniðum smjörpappír ofan í krukkurnar og settum lokin á. Hluti af sultunni fór svo til barnanna hennar þriggja. Hún lifði mjög rólegu lífi, fór nánast aldrei af bæ en hlustaði reglulega á útvarpið. Á sumrin var reyndar oft nóg að gera, sérstaklega í sauðburðinum og heyskapnum, en þá hafði hún líka alltaf einhverja til að aðstoða. Amma var af þessari kynslóð sem var ekkert að sýna of mikla tilfinningasemi og ég man ekki til þess að hún hafi mikið verið að knúsa okkur, mig minnir að við höfum bara faðmað hana þegar við komum að vori og fórum í lok sumars. En hún var mjög góð við okkur barnabörnin og skipti mjög sjaldan skapi. Hún var þessi gamla sveita-amma, var eiginlega alltaf í kjól eða pilsi, upphluturinn var spari, en peysufötin spari-spari. Hvort tveggja hafði hún sjálf saumað. Hún var með sítt grátt hár og alltaf með tvær fléttur vafðar tvo hringi ofan á höfðinu, nema þegar hún var með skotthúfuna, þá lét hún þær hanga eins og tvær lykkjur. Ef hún þurfti að fara í mikil skítverk, fór hún í gamlar buxur af afa utanyfir kjólinn. Inni var hún nánast alltaf með svuntu og iðulega stakk hún einhverju smálegu í vasana á svuntunni. Ég man líka að ef við vorum útivið og hún fann ullarlagð, þá tíndi hún þá upp og stakk í vasann, það átti að nýta allt. Hún var ákaflega nýtin og sparsöm en alls ekki nísk. Ég veit ekki hvort það var vegna þess að hún hafði þurft að sjá um mestallt sjálf svo lengi eða hvort hún var svona jafnréttissinnuð en henni fannst alveg sjálfsagt að við stelpurnar gengjum í sömu störf og strákarnir. Við vorum tvær frænkurnar sem vorum mest hjá henni á sumrin síðustu árin og amma setti okkur í flest störf utandyra, gera við girðingar, gera við grindurnar í fjárhúsunum, bólusetja lömbin o.s.frv. Henni fannst reyndar að við ættum að læra hannyrðir líka og um mitt sumar þegar minnst var að gera sátum við oft að sauma hjá ömmu. Rafstöðin sem afi hafði sett upp var enn í notkun þegar ég fer að muna eftir mér og amma fór niður í gil í rafstöðina kvölds og morgna til að stilla hana þar til hætt var að nota hana og bærinn fékk rafmagn frá sveitalínunni. Rafstöðin hafði nefnilega enga sjálfvirka stýringu svo það væri spennumælir í eldhúsinu þar sem hægt var að fylgjast með stöðunni og ef spennan lækkaði þurfti stundum að fara um húsið og slökkva á rafmagnstækjum eða ef spennan hækkaði þá þurfti að kveikja á einhverju. Þannig að þegar amma var að fara að elda eða baka þurfti iðulega að fara og slökkva á t.d. rafmagnsofnum svo spennan lækkaði ekki of mikið þegar kveikt væri á eldavélinni. Amma vaknaði alltaf snemma á morgnana og byrjaði yfirleitt á því að fara og gefa hænunum. Ef kindurnar voru ekki á húsi fór hún síðan að baka. Síðan var morgunmatur. Það var líka iðulega morgunkaffi. Það var alltaf hafragrautur með súru slátri á morgnana. Ég fylgdist líka oft með henni þegar hún var að greiða sér, þá sat hún í hægindastólnum sínum, greiddi úr hvorri fléttu fyrir sig og fléttaði þær svo aftur. Vafði svo bandi og hári utan um endana, fyrst í sitt hvoru lagi en svo batt hún endana saman, lagði svo flétturnar í hring utanum höfuðið. Festi svo flétturnar með nokkrum spennu. Eftir hádegið þá fékk amma sér yfirleitt smá lúr. Þá settist hún í hægindastólinn sinn með fæturna fyrir framan eða ofan á rafmagnsofni, með hönd undir kinn og sofnaði. Amma var nokkuð frá á fæti þó hún væri að nálgast áttrætt og hikaði ekki við að hlaupa í veg fyrir rollurnar þegar þær vildu ekki alveg fara þangað sem hún vildi. Hún hafði gaman af því að hlaupa og fara í fjallgöngur en gerði það eiginlega ekki nema það þyrfti, því hennar kynslóð gerði eiginlega ekki slíkt að óþörfu. Amma hætti ekki búskap fyrr en hún var komin yfir áttrætt og síðustu 2 eða 3 veturna bjó hún hjá eldri dóttur sinni í Kópavogi. Sú var dagmamma og amma fór iðulega með henni og börnunum út í garð á daginn, þau að leika sér en hún að viðra sig og líta til með börnunum. Hún var orðin mjög bogin í baki undir það síðasta, heyrnin farin að daprast og sjónin líka. Hún gat samt bæði prjónað og hellt upp á kaffi fyrir gesti nánast til síðasta dags. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Stefanía Þorvaldsdóttir fædd að Veturhúsum í Hamarsfirði 1902. Fluttist með foreldrunum að Hálsi í Hamarsfirði fyrir 3ja ára aldur. Fluttist með foreldrunum að Karlsstöðum í Berufirði um fermingu. Giftist 25 ára og flutti þá í Fossgerði í Berufirði og bjó þar vel framyfir áttrætt. Hún gekk í hefðbundinn sveitaskóla þess tíma, lærði að lesa, skrifa og reikna. Hún fór einnig í læri til móðursystur sinnar að læra hannyrðir, en móðursystirin hafði lært í Reykjavík. Hún bjó aðeins austar, í Brimnesi í Seyðisfirði minnir mig. Þar saumaði amma t.d. fyrstu peysufötin sín sem hún gifti sig í og líka upphlutinn sinn. Amma var orðin rúmlega sjötug þegar ég fer að muna eftir henni og var ekkert sérlega ræðin eða félagslynd. Ég var ekkert sérstaklega ræðin eða félagslynd heldur og það skipti mig því ekki miklu máli þó hún væri ekki alltaf að spjalla við mig. Hún var umhyggjusöm og sá alltaf til þess að ég hefði allt sem ég þyrfti, mat, hrein og heil föt, hreint rúm, þvoði á mér hárið reglulega og svoleiðis. Ég eyddi mörgum sumrum með henni, stundum vorum við bara tvær einar en yfirleitt t voru einhverjir fleiri líka, oftast ein frænka mín og jafnaldra. Við höfðum það ákaflega gott hjá henni, fengum heilmikið að gera en var aldrei þrælað út og fengum heilmikinn tíma til að leika okkur. Hún kenndi mér að lesa og ýmsa handavinnu. Henni fannst alveg sjálfsagt að við fengjumst bæði við hefðbundinn kvenna og karlastörf. Hún lét okkur samt eiginlega aldrei sinna hefðbundnum heimilisstörfum, vissi að við hefðum ekki gaman af þeim en vildi frekar að við aðstoðuðum hana við útistörfin. Einu innistörfin sem ég man eftir að við kæmum nálægt var að búa til rabarbarasultu. Sumrin hjá ömmu eru með bestu minningum sem ég á frá því ég var krakki. Afi dó löngu áður en ég fæddist svo ég þekkti hann ekkert, en hann var hreppstjóri um tíma og bókasafn hreppsins var til húsa hjá þeim í einhver ár. Afi hafði líka virkjað ána við bæinn mjög snemma og það komu margir í sveitinni til að hlaða rafgeymana sína hjá honum, fyrir útvörpin. Það var því töluverður gestagangur á bænum og stundum næturgestir, svo það hefur oft verið nóg að gera hjá ömmu. Mamma sagði mér að afi hafi iðulega borðað í stofunni en amma í eldhúsinu, sérstaklega ef það voru gestir. Það var alltaf mjög snyrtilegt bæði úti og inni á bænum og það var alltaf gert mjög vel við skepnurnar. Þau lásu bæði mikið af bókum og afi keypti töluvert af bókum og tímaritum meðan hann lifði, t.d. ýmis fræðirit og handbækur. Heimilið staðnaði töluvert í tíma eftir að afi dó, amma reyndi að halda öllu gangandi en það varð ekki mikið um nýjungar eftir að afi dó. Allt heimilishald og búskapur var því töluvert gamaldags þegar ég fer að vera þar sem krakki. Amma lifði frekar spart og mjög rósömu og vanaföstu lífi. Hún var þessi týpíska sveita-amma af gamla skólanum. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?   Berufjörður eystri, mestmegnis 1975-1984.

Viðtal Ólafar Magnúsdóttur við (..1..)   Ó: Ég heiti Ólöf Magnúsdóttir, í dag er fimmti maí árið 2015 og ég er að taka viðtal í tengslum við verkefnið: Frásagnir af ömmu, sem er í tilefni í hundrað ára afmæli kosingaréttar. Má ég biðja þig um að kynna þig og segja frá ömmu þinni.   A: Já,  ég heiti (..2..) og ætla að segja þér frá ömmu minni sem hét Karitas Jónsdóttir, oftast kölluð Dæja. Hún bjó á Þingeyri þegar ég kynntist henni og bjó í sama húsi, alltaf. Ég held að hún hafi fæðst á bæ sem heitir Óspakstaðarsel og er á Holtavörðuheiði. Ég er ekki alveg viss en þar bjó hún fyrstu ár æfi sinnar. Og pabbi hennar var landpósturinn og fór þarna um sveitir með póstinn. Ég man ekki alveg hvort hún flutti beint vestur þaðan en hún flutti allavega vestur, já á vestfirðina, seinna, seinna og ólst það upp. Og þar semsagt ólst hún upp á Múla við Dýrafjörð. Kynntist væntanlega afa mínum þar í sveitinni, hann var frá Kjaranstöðum í Dýrafirði. Þau bjuggu saman á Kjaranstöðum þar sem að móðir mín fæddist og ólst upp fram á unglingsaldur. Þegar þau fluttust saman inn á Þingeyri eða út á Þingeyri á Brekkugötu 54.  Ég, fyrstu ár æfi minnar þá bjó ég einmitt á Brekkugötu 54 í kjallaranum. Mínar fyrstu minningar um ömmu mína voru og eru held ég þegar ég bjó á Þingeyri, þá var amma að vinna í frystihúsinu og keyrði heiman frá sér á Subaru Justy, held að hún hafi verið á honum líka þá, hún svona fór sjaldnast upp fyrir fyrsta gír. Hún keyrði í fyrsta gír heiman frá sér niður á frystihús, þangað sem hún var að vinna. Þá bjó ég í raðhúsum við Vallargötu sem er bara við hliðina á frystihúsinu, ég man eftir því að sjá ömmu koma keyrandi og koma í frystihúsið. En svo flutti ég í burtu frá Þingeyri þegar ég var fimm að verða sex, áður en ég fór í skóla og ég held að sé ekki að bulla þegar að ég segi að ég hafi komið á hverju ári til hennar á Þingeyri, langt fram á unglingsaldur og fram yfir það. Það voru kannski eitt og eitt ár sem fór, eða féllu upp yfir ef maður skyldi orða það þannig. Þannig að ég sem krakki fór ég öll sumur, eða var sendur öll sumur, ég veit ekki hvernig skal orða það. Þar sem ég var næstum allt sumarið og var nokkuð frjáls þar að leika mér að valsa inn og út á Brekkugötunni. Já amma var mikil handavinnukona og þegar ég var yngri þá var hún meira í því, þá var hún að brenna styttur, hún fékk óunnar stytturnar sendar til sín og þar sem að maður þurfti að skrapa af brúnirnar til að sjæna til stytturnar svo þurfti maður að mála þær, bara í þeim lit sem manni langaði til og síðan lakka þær og að lokum voru þær brenndar í svona keramikpotti, eða keramikbrensluofni. Það var mikið sport að gera það og hún gerði mikið af því og seldi í gegnum hanndyrðar, hannyrðafélag, ég held að það heiti það og það var einhverskonar klúbbur líka, hef heyrt það frá jafnöldrum mínum á Þingeyri að mömmur þeirra fóru líka til ömmu að vinna styttur þar sem hún seldi þeim styttur og aðgang að ofninum til þess að búa til  sínar styttur. Hún átti svona, hún prjónaði líka rosalega mikið, vettlinga, húfur og lopapeysur og átti einnig prjónavél sem hún prjónaði t.d ullarvesti á ungabörn t.d. og ég veit ekki, líklega prjónað einhverja vettlinga og ýmislegt með þessari prjónavél. Ég veit það ekki alveg af því að ég er ekki svona prjónakall. En hún prjónaði og ég held að hún hafi prjónað öll kvöld sem ég var hjá henni og þá settist hún í stólinn sinn við stóra gluggann í stofunni og prjónaði, alltaf að prjóna eitthvað. Hún prjónaði helling á mig, fingravettlinga og gerði við þá. Já svo var hún mikil, hvað skyldi maður segja, garðyrkjukona, hún gerði semsagt, öll sumur var hún bara alla daga í garðinu að skoða og rækta þannig garðinn sinn, sem var náttúrulega himneskur á sumrin, mikið líf í honum, fjölbreyttar plöntur sem hún ræktaði í garðinum. Svo var hún með kartöflugarð og jarðaberjaplöntur efst í garðinum hjá sér og svo einu sinni þá fékk hún gróðurhús í garðinn hjá sér þar sem hún var að byrja að rækta blóm og annað áður en hún færði það út í garðinn og væntanlega einhverjar jarðaberjaplöntur og eitthvað svoleiðis. Þetta gróðurhús fauk einu sinni í heilu lagi, ég held að það hafi meira að segja tekist að setja það niður aftur og einungis þurft að gera við nokkra glugga en svo fauk það aftur eða fékk snjóþyngsl á sig og brotnaði allt í spað og skemmdist og þá var það bara rifið.   Ó: Manstu hvaða ár amma þín var fædd og hvenær?   A: Ég er ekki viss, það var einhvertíman 1900, gæti verið 1930 eða ´31, líklega ´31, já líklega 1931. 19. ágúst, hún var ljón eins og ég. Já ég held það að við höfum alltaf átt mjög gott samband, um já hún er fædd 1931, ok. Svo var hún líka alltaf að bera út blöð, hún bar út Dagblaðið og Morgunnblaðið og þegar ég var á sumrin hjá henni þá hjálpaði ég með það en til að byrja með þá keyrði hún um og ég hljóp út úr bílnum með blöðin í lúgurnar sem hún benti, Dagblaðið og Moggann til skiptis eða bæði í einu. Svo þegar ég varð eldri þá fór ég að fara bara einn, fór með öll blöðin í húsin alveg hægri vinstri og rukka og allt, það var helvíti gaman, að geta hjálpað henni þannig. Og á sama tíma var hún að vinna á Skýlinu á Þingeyri sem var elliheimili eða þar var elliheimilið en núna er komið voða fínt elliheimili en þarna var skýlið gamla, það sem að sjúkr, hvað heitir það Hjúkrunnarheimili? Það var ekkert sjúkrahús á Þingeyri.   Ó: Heilsugæsla?   A: það var sjúkraskýli, þaðan kemur orðið Skýli og húsið alltaf kallað Skýlið og allt húsið var semsagt sjúkraskýlið og síðan varð efrihæðin að elliheimili og en það er breytt í dag, komið stórt og fínt elliheimili og svo var hjúkrunaraðstaða í hluta af því og Skýlið er orðið að gistiheimili og hún vann þar lengi.   Ó: Manstu hvort hún átti systkini og hvað hún átti  af börnum?   A: Já. já. Hún átti systkini og ég veit bara að hún átti bróður sem bjó á Húsavík og hét Sverrir og við fórum í heimsókn þangað með henni. Hún átti systur sem bjó hér á höfuðborgarsvæðinu og var kölluð Jóka frænka en hét Jóhanna Guðrún og ég man ekki hvort það voru einhverjir fleiri, ég held að það hafi verið eitt systkini í viðbót. Já, en hún átti börn já, hún átti móður mína, Ósk.  Elsta barnið er Ragnar, Ragnar Kjaran svo er það Hanna Laufey og var það einn sem hét, Jón Hjalti en hann er látinn, síðan kom Ósk, móðir mín, Friðfinnur Kjarna , nei nei hann er ekki Kjaran, hann er bara Friðfinnur og síðan er Þröstur og hann er Þröstur Kjaran en það er önnur saga að segja frá því og svo átti hún eina stelpu í viðbót sem að hét Hugrún, Hugrún sem hefði verið yngst og svo átti hún eina sem hét Jóhanna og ég held að hún hafi verið númer tvö, ég held að hún hafi komið á eftir Ragnari frekar en á undan, ég er ekki viss. Þær dóu mjög ungar.   Ó: Markaði það spor í ömmu þinni eða?   A: Já ég held það, allaveg síðara, hjá Hugrúnu ég held að hún hafi alltaf hugsað um það þó hún hafi aldrei talað um það. Þá held ég að hún hafi hugsað mikið um það, að henni hafi fundist það vera óþarfi hvernig það fór en hún varð lasin og dó út frá því. Ég veit það ekki. [Hugsar sig lengi um]   Ó: Voru þau bændur á Kjaranstöðum?   A: Já, þau voru það, þegar þau bjuggu þar þá voru þau bændur þar. Held að allavega undir það síðasta hafi afi verið farinn að vera svolítið mikið í burtu til að leggja vegi og vinna frá bænum þannig að mikil vinna hafi lent á ömmu, aukalega, ofan á það að ala upp börnin að sjá fyrir því og sjá fyrir mat þá hafi eitthvað af sveitastörfunum, eða meirihlutinn lent á henni. Sem að er svo eða orsakar það að þau hafa hætt í búskap og fóru inn á Þingeyri eða út á Þingeyri.   Ó: Talaði amma þín einhvertíman um jafnréttistmál eða stjórnmál?   A: Ekki svo ég muni eftir, ekki svo ég muni eftir en ég heyrði af því síðar að hún hafi verið í kvennfélagi og verið einhver drifkraftur í einhverjum svoleiðs störfum fyrir sveitafélagið og fyrir kvennmenn á svæðinu, þegar hún var yngri og meiri kraftur í henni en þegar ég kynnist  henni.   Ó: Sinnt einhverjum svona trúnaðarmannaskyldum?   A: Já eitthvað svoleiðis. Eða ég kann ekki að segja skil á því, hvernig sem það var allt saman.   Ó: En, þú sagðir áðan að þið hefðuð átt gott skap saman en hvernig voru samskiptin ykkar á milli þegar þú varst að fara til hennar einn?   A: Þau voru bara svona nokkuð frjáls, ég fékk bara að gera nokkurn vegin það sem ég vildi og pannta þann mat sem ég vildi fá í matinn, hvort  sem það var morgunnmatur eða kvöldmatur.   Ó: Hvað varstu að panta hjá henni?   A: Það var nú, kókópöffs eða Cherios í morgunmat svo hún passaði sig alltaf að eiga svoleiðis þegar ég var að koma og svo var svona hitt og þetta sem var gott að borða, sko. En ég af því að ég var þarna oft á sumrin í kringum afmælið mitt sem er þarna 11. ágúst   Ó: Þið hafið átt afmæli á svipuðum tíma.   A: Já hún átti afmæli þarna 19. águst og ég 11. Þannig að þá pantaði ég nú stundum pizzu og eitthvað og hún bakaði þá pizzu já eða reyndi. Hún var ekki viss um hvað það var fyrst. Hún reyndi nú alltaf að uppfilla þær óskir ef það voru einhverjar óskir. Annars var ég bara úti að leika mér og kom svo bara og borðarið eða ekki.  En, en já ég held það, ég veit ekki hvað skal segja.   Ó: Manstu eftir einhverjum skemmtilegum atvikum?   A: Bara á Þingeyri?   Ó: Já bara ykkar a milli. Einhverjar skemmtilegar sögur af ömmu þinni eða?   A: Sko, það er nú fullt af sögum held ég, man eftir einni svona nýlegri eða nýlegri þar sem að hún vildi nú alltaf gera allt sjálf. Mjög þrjósk kona og hún var vön að gera allt sjálf. En hún var búin að slasa sig eitthvað og hún var búin að vera eitthvað að jafna sig á því en svo voru einhverjir gestir að koma og þá voru ekki nægilega mikið af rúmum á efrihæðinni í herbergjunum, sem gestirnir voru vanir að nota. Hver fjölskylda var með sitt herbergi. Svona uppröðunin var í nokkuð föstum skorðum, ef þessi var að koma eða þessi var að koma. Og þá vantaði eitthvað rúm svo hún fór bara og náði sér í rúm, rúmbedda á neðrihæðina og setti hann á axlinar á sér og bar hann upp á efri hæðina, eins síns liðs og hún gat varla gengið á þessum tíma. Hún hafði oft gert þetta og einhvern vegin, alltaf rumpað þessu af en á þessum tíma var hún nýbúin að vera, hvort að mjöðmin á henni hafi ekki verið nýbúin að brotna þegar hún var að vinna í garðinum og braut á sér mjöðmina og þurfti að liggja fyrir einhvern tíma og var bara orðin mjög slæm. Ég veit ekki hvað hún hefur verið gömul þarna, sjötíu og eitthvað og  þá fór hún í það að bera upp bedda á milli hæða.   Ó: Komu margir gestir til hennar?   A: Til hennar? Já, í hollum.   Ó: Já, segðu mér frá því.   A: Þegar farið var vestur í kringum páska og í krinum sumrin og  svona þá flykktust öll börnin hennar og mamma og barnabörnin, vestur svo húsið fylltist af fólki oft á sama tíma en þess á  milli þá voru engvir. Hún talað svolítið um það undir lokin að það kæmu alltaf, það væri aldrei neinn þarna nema bara stundum og þá væru allir  og það væri kannski stundum full mikið í einu, fannst henni allavega. En já  það komu alltaf allir þarna og fylltu húsið. Mikið líf á þeim tíma og  hún átti stærðarinnar einbýlishús á tveimur hæðum. Stútfullt af fólki og það var bara þannig alltaf held ég. Normið.   Ó: Þú talaðir áðan um að þið hefðuð farið í ferðalag. Ferðaðist hún mikið.   A: Nei það gerði hún ekki, ekki á meðan ég þekkti hana. En mamma tók hana með sér í ferðaleg til Húsavíkur í heimsókn til bróður síns, það var svaka ferðalag. Hún var keyrð eða það var farið með hana þangað og henni fannst það mjög gaman. Hún var stundum, henni langaði ábyggilega að ferðast en hún vildi held ég ekki vera að láta neinn standa í því  svo hún var stundum tekin og fara með hana eitthvað. Hún fór t.d. mjög sjaldan eða eins sjaldan og hún gat, suður í bæinn. Hún vildi líka meina það að hún yrði alltaf lasin þegar hún kom í bæinn, sem var raunin. Hún var alltaf lasin þegar hún kom í bæinn. Það var alveg rétt hjá henni, allavega man ég eftir einu skipti þegar hún var lögð inn á spítala, bara alveg fárveik þannig að hún, eftir það fór hún held ég aldrei suður. Þannig að hún var ekki mikið fyrir það að ferðast. Ég man eftir öðru ferðalagi þegar við fórum á Snæfellsnesið þá kom hún með mömmu, var farið með hana.   Ó: Þegar þú varst hjá henni fyrir vestan á sumrin brölluðu þið eitthvað, saman? Eða komst þú þér  einhvern tíman í vandræði?   A: Ég kom mér aldrei í vandræði [ glottir] Jú kannski, við brölluðum nú ekkert mikið saman, hún var alltaf í vinnunni og ég alltaf einhverstaðar upptekin. Við fórum nú alltaf eitthvað i fjörurnar að skoða,  eða eitthvað en.  Nei, man ekki eftir neinu því, að við höfum brallað eitthvað saman.   Ó: Finnst þér hún hafa verið áhrifavaldur í lífi þínu?   A: Já, allavegana það að fara þangað og vera hjá henni það hérna var mikið sem að hvarf eða fór þegar hún fór og ég er búin að vera svolítið mikill flakkari og búið út um allt og einhvern vegin ekki skoðið niður rótum nein staðar fyrr en kannski núna en eins og ég sagði einhvern tíman áðan þá fór ég öll sumur í þetta hús og gerði eitthvað og mér bara fattaði, mér finnst og ég fattaði ekki fyrr en hún dó hvað mér fannst þetta hús vera eiginlega einhvers konar heimili mitt.   Ó: mmm   A: Eða heimahöfn sem að ég fór og átti alltaf samastað. Einhvern. Það var mjög skrítið að upplifa það að það var hætt eða búið , hvort sem að var, eða já. En það var væntanlega þessi tími sem ég var búin að vera þarna  alltaf á hverju ári alltaf og þegar ég var yngri þá voru það alltaf einhverjir mánuður eða yfri sumartíman, urðu síðan kannski að einhverjum  vikum síðar en alltaf að fara þangað, og vera hjá henni.   Ó: Það var eitthvað með hvernig þú þurftir að kveðja hana, var það ekki? Þurftir þú ekki alltaf að kveðja hana?   A: Jú ég varð að gera það þegar ég fór í burtu, ég gleymdi því einu sinni og gerði það aldrei aftur [ flissum bæði] Ó: Seigðu mér aðeins frá því   A: Já sko það voru nokkrar sögu sagnir um það að hún væri nokkurskonar norn, hún var alltaf að sjóða einhver svona seyði, fjallagrasaseyði og svona allskonar. Konan mín sagði nú einu sinni við hana, spurði hana út í það og hún glotti bara en hún svaraði því ekkert, játandi eða neitandi. Ýjaði nú bara að því að það gæti nú bara verið satt. Það var þannig að einu sinni, eitt sumarið 11. ágúst á afmælisdeginum mínum þá var ég  að fara suður með Finna frænda og Ómari frá Ketilseyri. Þeir voru eitthvað að flíta sér í bæinn og voru eitthvað að reyna að ákveða sig, hvort þeir ættu að fara eða ekki fara og það var ákveðið að fara og það var öllu hent út í bíl og brunað af stað og ég hef aldrei á ævinni verið bílveikur,  fyrr né síðar,  en þennan dag. En ég varð bílveikur bara á, bara á Hrafnseyrarheiðinni, bara strax eftir, bara ný lagður af stað og ég ældi stanslaust í Búðardal sem er bara dágóður spotti, ég var bara fárveikur. Ég vildi meina það að það hafi verið, að ég kvaddi ekki ömmu, hún vissi ekki að við vorum farnir fyrr en þarna í Búðardal. Ég man ekki alveg hvernig þetta var, það var auðvitað enginn með gemsa á þessum tíma, hvort að Finni var með NMT síma, ég veit það ekki. En það allavegana, eftir Búðardal þá var ég góður. En eftir þetta þá kvaddi ég hana alltaf og sagði guttunum mínum líka að gera það, ég ætlaði ekki að hafa þá ælandi í bílnum.  Það var regla, að segja bless. Annars fengi maður að finna fyrir því.  Það var alveg upplifun að fara með henni í bíltúr líka.   Ó: Já, seigðu aðeins frá því.   A: Eins og ég sagði áðan fór hún sjaldnast upp fyrir fyrsta gír, fór stundum um annan á fimmgíra bíl, það heyrðist dáldið hátt í honum og eitt sumarið, ég held nú nokkur sumur en það er eitt sem ég man eftir þá keyrðum við alla leið inn í botn í Dýrafirði í skógræktina, það var svona dálítið langt ferðalag.   Ó [flissa] Í fyrsta gír?   A: Já í fyrsta gír, hún hérna, það var einhver svona hátíð inni í botni sem var mjög skemmtilegt, ég man ekkert af hverju en þá fór ég með henni þangað og til baka aftur.   Ó: Þetta var svolítið sérstakur bíll sem hún átti, var það ekki?   A: Sérstakur, þetta er Subaru Justy, ekkert svo sérstakur, bara venjulegur. Hann var ekkert keyrður sérlega mikið en hann var ekkert riðgaður, leit vel út og var ekkert keyrður en vélin í honum fór samt. Það er spurning hvort það að keyra hann á háum snúning mjög lengi hafi farið illa með hann. Ég held að hann hafi verð keyrður um 40 þúsund þegar að vélin fór í honum.   Ó: Hann lenti líka í einhverjum hrakföllum sá bíll, einhverjum unglings.   A: Já, það verður ekkert rætt hér. Eða kannski. Þegar ég, ég held að ég hafi verið orðinn 17 ára en ég var ekki kominn með bílpróf, ég hafði fallið á bóklegaprófinu og mér seinkaði um heila viku að fá prófið og þetta var í kringum afmælið mitt, eins og svo oft áður og félagi minn hafði komið með mér vestur, sem var kominn með bílpróf, jafnaldri minn. Við fengum bílinn lánaðann á rúntinn og svo höfðum við skilað honum um kvöldið. Nema að mig langaði líka að keyra smá, rúnta aðeins þannig að ég fékk, bílinn lánaðann.   Ó: Vissi amma þín að þú fékkst hann lánaðann?   A: Nei, ég held ekki.   Ó:  Var það að fá lánað?   A: Já já.  En ég allvega fór og spólaði eitthvað á honum, gerði einhverjar handbremsubeygjur. Heyrði það svo síðar frá konu sem þekkti ömmu, það þekktu náttúrulega allir ömmu þarna í þorpinu að hún hafið haldið eitt augnablik að hún hafið  haldið að Dæja væri orðin rugluð þegar hún sá hana taka handbremsubeygjur á malarvellinum [ Flissum bæði að þessari sögu] En hún áttaði sig fljótlega á því að þetta væri væntanlega ekki Dæja að reykspóla og taka handbremsubeygjur. En það sem gerðist var að kúplingin fór í bílnum og ég fékk aðstoð frá nokkrum við að ýta bílnum upp Brekkugötuna alla og koma honum í stæði aftur og svo skilaði ég bara lyklunum og sagði henni ekki neitt[ hlær vandræðalega] Síðan heyrði ég í henni einhvern tíman seinna og þá spurði hún hvort eitthvað hefði verið að bílnum þegar við skiluðum honum af því að hún kom honum út úr bílastæðinu [ hlær mikið].  Málið var að tveimur árum áður hafði Finni bróðir mömmu sagt við hana að kúplingin væri að fara að fara, það tók tvö ár og einn vitleysing að steikja kúplinguna.   Ó: Hvernig tók amma þín á svona uppátækjum?   A: Hún fojaði eitthvað aðeins en það var ekkert meira en það, í þetta skipti allavega.   Ó: Skammaði hún þig einhvern tíma, fyrir eitthvað?   A: Hum, já hún hefur örugglega skammað mig, eitthvað aðeins en það hefur verið eitthvað meira svona, fojað [ Svo hnussar Axel] hún hefur fnæst eitthvað kannski aðeins. Nei ég man ekki eftir því að hún hafi verið beint að skamma mig.   Ó: Hringdir þú einhvern tíma í hana og fékkst uppskriftir?   A: Já, ég gerði það. Ég man eftir því að ég hrindi í hana og vantaði að fá rabbabarasultuuppskrift sem henni fannst reyndar kjánalegt þar sem ég átti hússtjórnarskólagengna frú sem hlyti að kunna að búa þetta til. En hún, hún fojaði eitthvað yfir því og fojaði eitthvað yfir því að ég hafi hringt í hana en á sama tíma þá leiðbeindi hún mér alveg í gegnum þetta, hvernig ég átti að gera þetta og hvað ég skyldi varast. Ég hrindi nokkrum sinnum í hana þanna, allavega þarna undir lokin, þá reyndi ég að hringja í hana eins oft og ég gat. Bara til að spjalla og oftast að reyna að spyrja um eitthvað svona, fá hana til að tala sjálfa, henni leiddist það ekkert ef hún fékk tækifæri til þess. Hún var rosalega minnug á ættfræði, það var alveg hægt að hringja í hana og spyrja hana hverra manna hinn og þessi var og hún gat rakið þetta alveg fram og til baka. Mamma hefur nokkrum sinnum heyrt í henni og rætt um svona við hana, ef maður var eitthvað óviss um eitthvað þá gat maður heyrt í henni, hún vissi þetta allt saman. Um flest alla bara einhvern veginn, ekki bara okkar fjölskyldur. Hún var líka mikið fyrir að lesa. Las rosalega mikið. Ég held að hún hafi lesið mikið fyrir mömmu og systkini hennar. Hún átti gríðarlegt safn af bókum, allur neðri kjallarinn var fullur af bókum og á efrihæðinni líka, þar var allt fullt af bókum í öllum herbergjum. Hún var í einhverjum bókaklúbbi og fékk sendar bækur. Svo las hún bara og las, það var einhver sem sagði við mig að hún hefði verið gríðarlega klár þegar hún var einmitt yngri. Hún fór aldrei í skóla og kláraði aldrei neina menntun. Einhver vildi meina það að hún hafði rúllað því upp auðveldlega en hún hafi bara lesið sér sjálf til gagns.   Ó: Veistu hvort hún, ég held að við séum búin að fara svolítið vel yfir það sem tengist þessu hundrað ára kosninga.  Veistu hvort hún lagði áherslu á það að fólk færi og nýtti kosningaréttinn sinn?   A: Já ég held það, hún var í einhverju svona, ég hefði nú kannski átt að hringja í hana móður mína áður en við fórum að spjalla, til þess að spyrja úr í þetta en hún var í einhverju svona baráttumálum í svona stjórnmálum í sveitabænum eða sveitabænum? Þorpinu, Þingeyri, hvort hún var ekki formaður í einhverju í stéttafélaginu og fór fyrir í stéttafélaginu þarna á svæðinu. Hún var mikið í því, í svona félagsmálum svona líka. Þegar hún var yngri, það fór minna fyrir því þegar hún var eldri, þegar ég fór að kynnast henni. Og þetta kom mér á óvart þegar ég frétti þetta því mér fannst viðmótið þegar ég þekkti hana að þetta væri ekki eitthvað sem hún væri í eða myndi hafa verið í en svo var hún víst voða mikið í þessu. Þessu þá er ég að tala um einhverja svona pólitík í kringum svona kjarabáráttur og réttindi og svoleiðis.   Ó: Finnst þér ég vera að gleyma að spyrja um eitthvað?   A: Nei, held ekki.   Ó: Getum við ekki sagt að þetta sé ágætt?   A: Tókstu þetta allt upp?   Ó: Ég kann ekki alveg.   ATH. Tvær ljósmyndir fylgdu með svarinu:  Þjh-2015-1-11 og  Þjh-2015-1-12.  

Erfiði ömmu og mömmu    Óskaplega hafði hún mamma mikið að gera.  Konur nú á dögum myndu hreinlega bugast, a. m. k. flestar, ef annað eins væri á þær lagt og hún hafði á sinni könnu.      Ég held því fram, að tímabilið frá því að vinnukonur hættu að vera á sveitabæjum, og þar til heimilisvélarnar fóru að létta undir,  hafi verið eitt það allra erfiðasta  hjá sveitakonum, alveg gegndarlaus þrældómur.  Það kom sér sannarlega vel hvað mamma var þrekmikil og vel verki farin.  Hún var eiginlega á sprettinum  allan daginn og vann iðulega fram á nótt.  Ekki settist hún til borðs með hinu fólkinu við  máltíðir  og átti enda ekkert sæti við borðið – heldur þjónaði hún öllum hinum til borðs og gleypti svo í sig einhverjar  ruður á eftir, jafnvel standandi.    Ósanngjarnt væri að halda því fram, að hún mamma hafi ekki haft hjálp  innanhúss.  Amma var nú ekkert venjuleg!  Hún var orðin 72 ára  þegar hún og afi fluttu að Glitstöðum, svo hún hlýtur  að hafa verið 75 ára og þar yfir  þegar ég fór að muna eftir henni.  En ég er viss um að hún afkastaði  meiru en margar konur á besta aldri.    Amma mjólkaði, strokkaði í stórum bullustrokk, sem var alveg þrælerfitt verk, gekk í heyskap á sumrin o. m. fl.  Hennar aðalvinna var samt tóskapurinn;  það var aðallega hún sem kom ull í fat.    Mér finnst ég muna eftir því við ullarþvottinn á vorin, að amma kynti undir  gríðarlega stórum, svörtum potti á hlóðum niður við á og þvældi ullina í blöndu af keytu og heitu  vatni  þar til óhreinindin voru laus í henni.  Pabbi bar að henni og frá.  Ullin var síðan skoluð vel og vandlega í ánni og breidd til þerris á grasbala eftir að mesta vatnið var sigið úr henni.   Amma og mamma völdu úr vinnuull, en afganginum var troðið í stóra ullarballa til að selja.    Við vorum ekki orðnar gamlar, systurnar,  þegar við fórum að hjálpa til við ullarþvott og þurrkun.  Ég man ekki eftir að okkur  væri neitt tiltakanlega kalt þó að við stæðum klukkutímum  saman með hendur og fætur niðri í ánni og skoluðum ull, enda hefur eflaust verið valinn góðviðrisdagur til þessa verks.    Amma tók ofan af allri vinnuullinni, þ. e. skildi grófu ullina, togið, frá þelinu, mjúku og fíngerðu ullinni.  Togið varð að reyta  burtu með höndunum, og var það mikið verk og erfitt. Afi bjó til reipi, gjarðir, hnappheldur  og fleira sem búið þarfnaðist, úr toginu og hrosshári, jafnvel eftir að hann var orðinn blindur.  Þá hef ég verið svona 5 – 7 ára.    Ég var enn lítil þegar farið var að senda megnið af þelinu til kembingar í vélum.  Þá kom það aftur sem lopi.  Hver fékk lopann úr sinni ull.  En alltaf held ég að amma  hafi kembt talsvert af ullinni sjálf.  Svo spann hún band, tvinnaði, þrinnaði og prjónaði.    Þá var ekki enn farið að lausprjóna flíkur úr lopa, heldur þurfti allt handprjón að vera þétt og fast.  Sokkar og vettlingar voru úr þríspinnu (þreföldu bandi) og þæfðir vel, svo að þeir entust sem best.  Fatnaðurinn  var  yfirleitt heimaunninn og að miklu leyti úr ull.  Áður fyrr  var fataefni og efni í sængurfatnað og rúmteppi  ofið heima, en sá heimilisiðnaður var að leggjast niður á mínum bernskuárum.     Ég man ekki eftir að neitt annað væri ofið á Glitstöðum en ein grá ullarvoð með vaðmálsvend (þ.e. vaðmál) - sem amma hefur efalaust spunnið í.  Ég er ekki enn búin að gleyma þegar Bjössi frændi var að þæfa þessa voð.  Samföstu rúmunum við suðurvegg baðstofunnar var ýtt fram þannig að talsvert rými myndaðist bak við fremra rúmið.  Þar lá voðin í kuðli, volg og rök, og hann Bjössi trampaði og trampaði ofan á henni berfættur.    Þegar ég man fyrst eftir voru lökin í rúmunum úr hvítu, heimaunnu vaðmáli, og rúmteppin voru þá og lengi síðan úr lituðu, heimaofnu vaðmáli.  Í þeim var tog, a.m.k. að verulegu leyti.  En þó að hætt væri að spinna í vefi og keypt meira af vefnaðarvöru en áður - og tilbúin karlmannavinnuföt úr nankini væru farin að fást, - þurfti ekkert smáræði af bandi í fatnað á uppundir 10 manns, þótt ekki væru allir stórir.  Oft voru líka sokkar eða vettlingar réttir að aðkomufólki, sem ömmu langaði til að gleðja.    Prjónavélar voru ekki víða til, en tvær heimasætur, sem áttu slíka gripi, prjónuðu fyrir mömmu, fyrst Ragna á Högnastöðum og síðan Ása á Dýrastöðum.  Þær prjónuðu nærföt, peysur, kvensokka sem náðu upp á mið læri, klukkur o.fl. o.fl.  Prjónaklukkur voru undirkjólar þeirra tíma.  Mamma setti saman prjónlesið.     Allur fatnaður okkar systranna var úr ull, ef frá eru taldir kjólarnir okkar úr sirsi eða tvisttaui - við áttum reyndar sparikjóla úr betra efni - og kotin sem hún mamma saumaði úr klórbleiktum hveitipokum, og voru nauðsynleg til að hengja sokkaböndin í.    Amma prjónaði og prjónaði í höndunum, svo ótrúlega vel lagaða og vel prjónaða sokka og vettlinga.  Oft var prjónað neðan við hálfslitna sokka.  Amma sá aðallega um að alltaf væri nægilegt til af hreinum og heilum sokkaplöggum handa heimilisfólkinu, sem óð gjarnan í fæturna á hverjum degi og stundum oftar, fyrir daga gúmmístígvélanna.    Þá var nú ekki lítið verk að gera skóna á allt fólkið, leðurskó handa karlmönnunum til að nota úti, og skinnskó handa kvenfólkinu, - og bæta skóna, þegar þeir voru orðnir götugir.  ,,Stígvélaskór” (þ.e. keyptir skór) voru til, en eingöngu notaðir spari.  Mamma og amma voru báðar drjúgar við skógerðina.    Og hvílíkt handbragð, og hvílík verkmenning, við hvað eina, sem þær lögðu hönd að!  Það var ekki til í þeirra dæmi að rubba neinu af með hroðvirkni.  Allt varð að vanda sem best.  ,,Flýtirinn kemur með æfingunni”, sögðu þær oft.    Hannyrðakonunum sem nú eru góðu heilli að endurvekja ullariðnaðinn sem handverk, hefði þótt fengur að sjá til hennar ömmu, þar sem hún sat á rúminu sínu og vann ullina alveg frá A til Ö, eins og nú er sagt.  Auk þess að vera svona vandvirk var hún óhemju fljótvirk.  Hver bandhnykill, sokkur eða vettlingur sem hún vann hefði getað talist til nytjalistar, ef þá hefði verið búið að finna upp það orð.   Og þegar hún var búin að prjóna plöggin, þæfa þau og pressa undir dýnunni sinni svo að þau gátu ómögulega orðið fallegri, rétti hún mömmu þau gjarnan með orðunum: “Æ, Kata mín, þetta er óttaleg ómynd.”   Fyrir daga rafmagnsins var oft skelfilega dimmt inni.  Það var ekki látið loga lengur á lömpunum en bráðnauðsynlegt var, því að spara varð steinolíuna.  Okkur fannst þetta ekkert athugavert þá, því að við þekktum ekki annað.    Þegar amma sá ekki til við að taka ofan af eða spinna, gengu prjónarnir ótt og títt.  Hún gat prjónað í svarta myrkri og gerði það oft, t.d. á kvöldin þegar búið var að slökkva í baðstofunni.  Ef hún fór eitthvað fótgangandi, t.d. til næstu bæja, sem sjaldan kom fyrir, þá prjónaði hún á leiðinni og hafði hnykilinn í handarkrikanum.    Amma var stálminnug og fróðleiksfús, en lét mjög sjaldan eftir sér að líta í blað eða bók.  Afi las stundum upphátt meðan hann gat, og ég fór snemma að lesa fyrir ömmu, og síðar yngri systurnar.  Hún prjónaði áreiðanlega mörg plöggin á meðan ég sat á koffortinu hennar og pældi í gegnum lestrarfélagsbækurnar.  Eins þótti henni gaman að grípa í spil á sunnudagskvöldum á veturna.  Þá prjónaði hún alltaf meðan gefið var, og lét okkur stelpurnar gefa fyrir sig, svo hún gæti prjónað á meðan.    Amma gerði ekki víðreist eftir að hún kom að Glitstöðum.  Einu sinni fór hún til Reykjavíkur með Bjössa.  Ég man ekki hvort það var þegar afi fór suður til að leita sér lækninga við sjóndeprunni, eða hvort þau fóru í sitt hvort skiptið.  Aldrei fór þessi sanntrúaða kona til kirkju eftir að ég man eftir, hvað þá á önnur mannamót.  En hún hlustaði á messurnar í útvarpinu á sunnudögum og var ekki sama hver presturinn var.  Sr. Friðrik Hallgrímsson var hennar uppáhald.    Amma var sterk og heilsteypt kona, þó að hún léti lítið yfir sér.  Hún var iðin við að fræða dótturdætur sínar um eitt og annað og hafa gott fyrir þeim.  Bæði hún, og þó einkum afi og mamma, kunnu ótrúlega mikið af ljóðum og lögum, sem þau fóru oft með og kenndu okkur.    Mamma var foreldrum sínum afskaplega góð og ástrík dóttir.  Þau önduðust bæði hjá henni á Glitstöðum í hárri elli, amma 1948 og afi 1956.  Þá var hann búinn að vera blindur í yfir 20 ár.    

(..1..) Amma. Ég kynntist báðum ömmum mínum nokkuð vel. Langömmur voru allar horfnar af þessum heimi fyrir mitt minni. Móðuramma mín hét Björg Guðnadóttir fædd 1873 og dó 1945, þá var ég 10 ára. Foreldrar hennar hétu Guðni Jónsson og Anna Þorkelsdóttir og bjuggu á Þórdísarstöðum í skriðuhverfi, S-Þing. Þau eignuðust 6 börn og var amma næst yngst. Árið 1881 ofkældist Guðni þegar hestur hnaut með hann í Skjálfanda fljóti. Hann fékk lungnabólgu sem dró hann til dauða. Ekkjan bjó áfram með aðstoð barnanna en rúmu ári síðar veiktist hún heiftarlega og dó. Álitið var að botnlanginn hefði sprungið. Guðni var 42 ára og Amma 46 ára er þau létust. Börnin voru á aldrinum 5-15 ára er þau urðu munaðarlaus. Hópurinn tvístraðist, sem fóru til ættingja, ömmur til vanda lausra. Þau elstu áttu að vinna fyrir sér. Amma átti ekki of góða daga. Hún sagðist oft hafa verið klæðlítil og köld og þurfti að standa yfir fé á veturna. Þegar fenginn var kennari til að kenna börnum húsbændanna þótti óþarfi að hún lærði með þeim. Það nægði að hún gæti lesið. En bornin sögðu henni til í skrift og hún sagðist hafa æft sig að skrifa með því að rispa stafina á sótugt gler með prjóni. Afi og amma kynntust þegar þau voru bæði í vinnumennsku á bænum Þórðarstöðum í Fnjóskadal. Lengst af bjuggu þau á Svertingstöðum í Kaupangssveit í Eyjafirði. Þau eignuðust 8 dætur, þar af komust 5 til fullorðinsára. Þau voru aldrei rík af veraldlegum gæðum, en voru samt alltaf fremur veitendur en þiggjendur. Amma Björg var bráðvelgreind kona, bæði til munns og handa. Ef hún sá fallegan kjól gat hún sniðið og saumað samskonar flík á dætur sínar. Amma hafði mikinn áhuga á að mér gengi vel í skólanum og brýndi fyrir mér mikilvægi menntunar. Mér fannst hún bæði falleg og tíguleg kona og ég man eftir að hafa hugsað að hún hefði átt að vera drottning. Björg amma dó 1945,72 ára. Föðuramma mín hét Þorbjörg Þórðardóttir. Hún var fædd 12 Október 1874 á Hnjúki í Skíðadal og lést á Akureyri í desember 1976 102 ára gömul. Hún var ótrúlega ern, hélt minni sínu óskertu og fylgdist vel með sínum mörgu afkomendum. Hún va nánast blind síðustu árin, en hú nþekkti okkur á röddinni og ekki síður með því að taka í hendur okkar þegar við heimsóttum hana á elliheimilið. Hún var afburða prjónakona. Á níræðisaldri prjónaði hún skotthúfur fyrir Heimilisiðnaðarfélag Íslands úr örfínni gæru og eftir að hún var orðin blind prjónaði hún tvíbandaða vettlinga , svarta og hvíta og þekkti litina í sundur með því að þreifa á bandinu. Amma var fædd utanhjónabands. Faðir hennar var Þórður Jónsson bóndi á Hnjúki (giftur maður) og móðir hennar Aðalbjörg Jónsdóttir þá gift kona á Krosshóli í sömu sveit. Þau Þórður og Aðalbjörg áttu saman tvö born, Þorbjörn og Jóhann. Aðalbjörg skildi við sinn mann, en Þórður bjó afram með Halldóru konu sinni og væru þarum tíma báðar á Hnjúki samtímis og eignuðust bornin til skiptis. Á 100 ára afmæli sínuvildi amma hafa veislu á elliheimilinu og ball á eftir. Hvorttveggja var henni reitt og hún var þar hrókur alls fagnaðar. Séra Þórhallur Höskuldsson sem annaðist messugerðina í afmæli ömmu, og var sóknarprestur í Skjaldarvík þar sem elli heimilið var sagði mér síðar að hann héldi að gamla kona hefði kunnað biblíuna utanað og að ef hann hefði ekki farið nákvæmlega stafrétt með tilvitnanir úr biblíunni í messugerðum , hefði hún alltaf tekið eftir því og áminnt hann vinsamlega eftirá. Amma bæði heyrði og sá illa, en afi var bæði augu hennar og eyru-las fyrir hana og var henni afskaplega góður. Hann dó 1951, og þá vildi amma fá að deyja líka, en hún lifiði ekki bara afa heldur tvo af fjórum sonum sínum líka! Þá þótti henni skrýtið af honum guði að taka“drengina“ sína á undan sér. „Ætli hann vilji mig ekki „ spurði hún.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Er ekki vissum að ég eigi erindi í þessa könnun. Föður amma mín lést liðlega 50 árum fyrir mína fæðingu. Hún hét Ingibjörg Gísladóttir og bjó þá sem húsmóðir í Garðinum. Móður amma hét Soffía Jónsdóttir, fædd. 10.9.1887 á Bakka í Svarfaðadag, látin 13.2.1969 á Sauðárkróki. Var áður húsmóðir í Neðra Ási í Hjaltadal. Þar sem ég ólst upp í Garðinum hitti ég hana einungis fáeinum sinnum og þá í skamman tíma. Því á ég örfár minningar um hana og persónuleg tengsl milli okkar urðu ekki. Í þessi fáu skipti, sem við hittumst voru móðir mín og eldri ættmenni í forgrunni þeirra samskipta. Minningin er þó að engu leyti á annan hátt en góð, amman ömmuleg við drenginn og sendi honum einu sinni ágætan lítinn kistil, sem enn er til. Amma átti 7 börn og fjölmörg barnabörn og bjó síðari ár sín hjá syni sínum og tengdadóttur og börnum þeirra á Sauðárkróki.

[..1..] Fyrir Þjóðháttardeild. Föðurammma mín.   Sólveig Júlíana Bergsveinsóttir, fæddist á Rima í Mjóafirði 7. Janúar 1890 og lést í Reykjavík 21.mars 1960. Minningar mínar um hana eru frá bernsku minni, þar sem ég var aðeins 14 ára þegar hún lést. Pabbi var yngsta barn hennar eða næst yngsta. Hann var tvíburi og ég veit ekki hvor kom á undan, hann eða Sæmi.  Amma sagði mér að það hefði verið hálftími á milli þeirra. Það var erfitt fljótlega eftir að pabbi fæddist því hann fékk barnaveikina aðeins 3 vikna og amma þurfti að halda þeim  bræðrum aðskildum svo Sæmi smitaðist ekki. Þegar báðir voru frískir vakti annar á kvöldin en hinn var morgunhani. Ég held að morgunhaninn hafi verið pabbi.   Auk þeirra voru tvær eldri systur á heimilinu,Ásta og Dagga. Fæddar 1913 og 1916.  Það var hætta á að pabbi lifði ekki veikina af og hann fékk skemmri skírn. Hann átti að heita Sigurbergur eftir bróður ömmu en presturinn sagði aðeins Sigurberg og það er ágætt nafn. Amma  átti son sem fæddist áður en hún giftist afa og hann var að öllum líkingum þá hjá ömmu sinni á Norðfirði. Þar ólst hann að mestu leiti upp.  Hann hét Ólafur Sigurðsson en Sigurður faðir hans  drukknaði.  Amma var  þá trúlofuð Sigurði.     Amma fór ásamt systur sinni Halldóru til Reykjavíkur að læra sauma. Það kynntust þær systur, bræðrum vestan úr Þorskafirði. Þórarni Ástráði  Sæmundsyni og Ólafi Sæmundsyni. Þær giftust bræðrunum. Amma  Þórarni og Halldóra Ólafi..   Amma bjó á Framnesvegi.  Afi var rennismiður og húsgagnasmiður. Það var birt mynd af afa og fleiri mönnum við húsgagnasmíðar í Morgunblaðinu, fyrir mörgum árum. Þar er afi kallaður Ástráður Sæmundsson og sagt að hann hafi dáið 1918 á spænsku veikinni. En ef það hefði verið hefðu þeir pabbi og Sæmi aldrei fæðst. Pabbi sagði mér að afi hefði sett sýningarvélarnar í Nýja bíó og þar gat hann alltaf sérð kvikmyndasýningar endurgjaldslaust. Hann tók pabba oft með sér í bíóið.   Þegar ég man fyrst efir ömmu var afi veikur. Þetta var kölluð svefnsýki. Húð hans var gul. Hann var rænulítill og rúmliggjandi. Hann fór svo á Grund og dó þar langt fyrir aldur fram. Þegar afi veiktist þurfti amma að sjá fyrir heimilinu. Hún fór í fiskvinnu. Ég minnist þess að hafa séð hana á pallinum á vörubíl  sem var með blæju og bekkjum. Þar var annað fiskvinnslufólk á heimleið eins og amma. Mér fannst vond lykt af vinnugallanum hennar, en hún geymdi hann niður í þvottahúsi, eða geymslu . Þau leigðu íbúð að Frammnesvegi 33,. Upphaflega var númerið 27 en númerunum var breytt. Íbúðin var lítil. Eitt herbergi, gangur með innbyggðum skáp og einnig eldhús sem var á móti stiganum upp í íbúðina.. Í herberginu voru rúm meðfram veggjum báðum megin. Afi hafði smíðað  þessi rúm og voru þau með fallegum háum stöplum, á göflunum.  Það var smá sófi við eina gluggann  í herberginu  og smá borð með útvarpi. Í miðju herberginu var borðstofuborð og stólar og við veggin á móti glugganum var skápur og klukka á honum.  Við þann vegg voru dyrnar að ganginum. Eldhúsið var ekki stórt en það var eldhúsborð þar, eldavél við vegg, vaskur og blá eldhúsinnrétting.  Ég man líka eftir saltbauk á veggnum ásmat öðrum bauk og voru þeir bláir. Við enda gangsins var gluggi og spegill á veggnum og þar við hliðina komu eldhúsdyrnar. Niðri var sameiginlegt salerni og þvottahús.  Amma leigði hjá konu sem hét líka Sólveig og þessi Sólveig átti líka  tvíbura.   Á meðan ég var mjög ung fórum við í sunnudagsmat til ömmu alla sunnudaga. Ég minnist þess að heyra óm af messu þegar ég lék mér fyrir utan húsið hennar. Við vorum líka allaf í mat á aðfangadagskvöld og amma hafði örugglega læri og það var alltaf sveskjugrautur.  Ég fékk líka appelsín. Við komum ævinlega fótgangandi til ömmu en þegar við fluttum inn í Smáíbúðarhverfi 1953, hættum við að koma í mat. Það var of langt og við áttum ekki bíl.  Við komum samt á sunnudögum í heimsókn og tókum strætó. Amma gaf mér einu sinni lítinn hníf en bað svo um eineyring. Ég var alveg hissa. Mamma lét mig hafa hann til að gefa ömmu. Það má ekki skera á vináttuböndin sagði hún. Ég átti þennan hníf lengi en veit ekki hvað varð af honum . Hann var naglasnyrtihnífur. Eitt bað hún mig um og það var að lita aldrei hárið á mér. Ég hef staðið við það enn sem komið er.   Hún Sólveig amma var með fléttur og ég horfði stundum á hana flétta hárið og binda um það með  hári.   Einnig horfði ég á þegar hún gerði við flíkur og sleit tvinnann í sundur með tönnunum. Þetta fannst mér áhugavert. Ekki fannst mér alltaf gaman að koma og þegar ég var um 12 ára vildi ég ekki koma í heimsókn á sunnudegi. Það var örugglega unglingurinn í mér. Amma var orðin lúin og 1958 flutti  hún til dóttur sinnar Ástu og síðan á Grund þar sem hún dó. Amma hafði alltaf hugsað um að kaupa jólagjafir snemma og hún hugsaði fyrir öllum hlutum. Amma var jörðuð á fimmtudegi og ég var fermd sunnudaginn á eftir. Ég fékk fermingargjöf frá henni  500 krónur sem var mikið þá og ég komst við vegna þess að amma hefði verið að hugsa um mig. Ekki vegna upphæðarinnar heldur vegna þess að hún var að hugsa um mig.  Blessuð sé minning hennar. Hún stóð alla tíð fyrir sínu.  Átti að hluta erfiða æfi.  Minnsta kosti stundum. Það skildi ég seinna.      

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég, eins og flestir örugglega sem ákveða að skrifa inn frásögn hér, á mjög góðar minningar af ömmu minni. Boggu eins og hún var alltaf kölluð. Ég var einungis 10 ára gamall þegar hún lést en í huga mér stafar hlýja og ástúð af minningum . Og hlátur, nóg af hlátri. Ég minnist þess mest að sitja inni í eldhúsi með foreldrum mínum og Ömmu í Gyðufelli í Breiðholtinu þar sem amma bjó. Þar sat Amma með okkur við gluggann, reykti og ræddi ýmis mál. Ég fékk oft lummur frá henni og það var það besta sem ég vissi. Man ekki mikið eftir að hafa fengið nammi, en þvíhafði afi alltaf laumað að mér en hann hafði dáið þegar ég var fimm ára gamall. Amma bjó því ein, en að mínu viti var hún ekki oft einsömul. Hún tók virkan þátt í félagsstarfi í Gerðubergi og spilaði líka mikið við börn sín, barnabörn og systkini. Bridds eða Rommí. Ég tók aldrei þátt í því en man mikið eftir fólki við spilaborðin. Amma átti mjög fallegan svartan símstól með bróderaðri setu og man ég eftir að hafa setið lengi við og fiktað í símstólnum. Á honum voru hinar ýmsu hirslur sem ég opnaði og lokaði og setti leikföng inn í. Þar var líka lítil þunn skúffa sem maður gat dregið út þar sem undir gleri var blað með nöfnum og símanúmerum. Þetta blað og þessi skúffa fannst mér heillandi. Það voru margir fallegir gamlir gripir á heimili ömmu og við barnabörnin máttum leika okkur eins og við vildum. Maður rótaði í öllum skúffum og skápum og sýndi ömmu það sem maður fann og stundum fékk maður sögur um hlutina. Amma lét mig stundum hafa pening og sendi mig út í bakarí. Þangað fékk ég að labba einn og fannst mér það mjög merkilegt. Maður fór út bakvið og labbaði upp í Breiðholtsbakarí og kom til baka oftast með súkkulaðihúðaða kleinuhringi. Amma tók alltaf á móti manni með opin faðminn og það var svo gott að faðma hana. Ég vildi óska að ég ætti fleiri sterkari og skýrari minningar af ömmu minni. Mín mesta eftirsjá er sú að 10 ára gamall neitaði ég að fljúga til Nesskaupsstaðar þar sem amma lá á sjúkrahúsinu. Hún hafði fengið blóðtappa. Ég þorði ekki í flugið og fór því ekki. Amma lést skömmu síðar. Öðrum ömmum og langömmum kynntist ég því miður ekki þar sem þær voru látnar áður en ég fæddist. Frásögn með stuðningi minnisatriða: Amma mín hét Þorbjörg Pálsdóttir frá Stóru-Brekku í Fljótum f. 14. nóvember 1910 látin 26. október 1992. Hún átti lengst af heima í Fljótum í Skagafirði, á Stóru Brekku og Hvammi. Hún kláraði barnaskólan, ekki meira að ég held. Ég var því miður of ungur þegar hún deyr til þess að þekkja hinar ýmsu skoðanir hennar. Hún hefur alltaf verið mér hvatning þó vegna jákvæðni og hún var mín tenging í eldri tíma og öðruvísi þjóðskipulag. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Reykjavík 1985-1992.

(Bls.) 2 Inngangur. Ég sem þetta skrifa, fæddist 20. febrúar 1938 og kynntist aldrei langöfum eða langömmum mínum, sem öll voru þá látin þá fyrir mörgum árum. Engu að síður heyrði ég ýmislegt um langömmurnar talað og myndaði mér skoðanir á þeim. Langömmur í föðurætt voru : 1. María Friðriksdóttir, f. í Hrappstaðaseli í Bárðardal.ágúst 1841 og látin 27. nóvember 1914, á Sigurðarstöðum í Bárðardal. 2. Anna Steinunn Einarsdóttir, f. 9. janúar 1847 á Brú á Jökuldal og látin 22. júní 1910 í Kaupangi í Eyjafirði. Langömmur í móðurætt voru: 1. Þuríður Jónsdóttir, f. í Skarðshlíð undir Eyjafjöllum 13. des. 1825, látin á Keldum á Rangárvöllum 23. okt 1898. 2. Aldís Pálsdóttir, f. á Brúnastöðum, Hraungerðishr., Árn. 24. ágúst 1832, látin í Hlíð í Gnúpverjahreppi, Árn. 14. des. 1904. Ömmur mínar voru: 1. Föðuramma: Jónína Sölvadóttir f. á Brú í Jökuldal 22. apríl 1874 látin 23. júlí 1954, á Sigurðarstöðum í Bárðardal. 2. Móðuramma: Svanborg Lýðsdóttir f. 1. ágúst 1863 í Hlíð, Gnúpverjahreppi, Árn. látin 31. mars 1954 í Hemlu, V-Landeyjum, Rang. Hér á eftir eru nokkur orð um langömmur mínar og þar á eftir er sagt frá ömmum mínum, sem ég kynntist nokkuð vel. --------- 1. María Friðriksdóttir, langamma í föðurætt. María Friðriksdóttir fæddist í Hrappstaðaseli á Fljótsheiði, 15.8.1841. Foreldrar hennar voru Friðrik Þorgrímsson af Hraunkotsætt og Guðrún Einarsdóttir frá Álftagerði. Þau höfðu byggt bæinn þar upp úr auðninni. María var þriðja elsta sex systkina. Þau Jón (f.1.4.1844-d.8.11.1914) Jónsson í Baldursheimi í Mývatnssveit felldu hugi saman og giftu sig 29. september 1868, en þá var hún 27 ára gömul og hann 24 ára. Þau byrjuðu búskap í Baldursheimi og þar fæddust börn þeirra sex og Jón Jónsson yngri (f.23.2.1875 - d. 26.2.1935) afi minn var hið þriðja í röðinni. Þau hófu búskap á Sigurðarstöðum í Bárðardal vorið1887, þegar Vigdís systir Maríu og maður hennar hættu þar búskap og fluttu með börn til Vesturheims.    (Ljósmynd: María Friðriksdóttir)   María Friðriksdóttir var sögð hörkudugleg og vinnusöm og vinnudagur hennar var langur. Amma Jónína sagði mér að sagt hefði verið að börn hennar hefðu sagst aldrei hafa séð hana í rúminu, nema þegar hún lá banaleguna.   Jón Jónsson eldri lést á Sigurðarstöðum 8. nóv. 1914. Amma Jónína sagði mér, að María langamma hafi verið að þvo honum um höfuðið í gamla bænum á Sigurðarstöðum. Hann hafi þá orðið innkulsa, fengið lungnabólgu og látist af henni. María fylgdi honum til grafar, en veiktist við jarðarförina, en hún var talin hafa orðið innkulsa. Hún lagðist veik á kirkjustaðnum Lundarbrekku, en Baldur bróðir Jóns og mágur langömmu bjó þá þar.   María langamma fór ekki heim að Sigurðarstöðum aftur og lést 73 ára gömul á Lundarbrekku, hinn 27. nóv.1914 og var jörðuð þar við hlið Jóns langafa.   2. Anna Steinunn Einarsdóttir, langamma í föðurætt. Anna Steinunn fæddist 9. janúar 1847 á Brú og var fermd þar vorið 1861. Hún var 3. íröðinni 7 systkina. Á Brú bjuggu þá foreldrar hennar, þau Einar Einarsson, f. á Brú21.5.1802, d. í Möðrudal 26.5.1881 og Anna Stefánsdóttir fædd árið 1820 í Desjamýrarsókn í Borgarfirði eystra. Anna Steinunn var myndarleg og falleg stúlka og “ósköp blíð og góð”, sagði amma Jónína. (Bls.) 3 Vinnumaður kom að Brú, líklega um 1860, það var Sölvi Magnússon frá Nesi í Loðmundarfirði (f. 25.8.1837 ). Vorið 1865 var hann að verða 28 ára og heimasætan Anna Steinunn Einarsdóttir var nýlega orðin 17 ára, en þá þegar hafa þegar þau fellt hugi saman og þar kom að því að Anna Steinunn varð ófrísk. Ekki fer sögum af því hver viðbrögð foreldra Önnu Steinunnar urðu, þegar þau Sölvi vinnumaður fóru að draga sig saman. og nú varð að hafa hraðar hendur og var drifið í því að koma þeim í búskap, en hugur þeirra unga parsins stóð til þess.   Svo vel vildi til, að Einar bóndi átti heiðarbýlið Grunnavatn á Jökuldalsheiði. Einar rýmdi jörðina til þess að setja dóttur sína og tengdason þar niður, en jarðnæði lá ekki á lausu fyrir ungt fólk sem vildi hefja búskap. Á Grunnavatni hófu þau búskap vorið 1865 og giftu sig á Brú hinn 9. okt. þá um haustið. Þá var Anna Steinunn komin 5 mánuði á leið af Einari Oddi eldra, fyrsta barni þeirra, sem fæddist heima hjá ömmu og afa á Brú hinn 29. janúar 1866. Sennilega hafa húsakynnin á Grunnavatni ekki verið hin bestu fyrir móður og lítið barn, því amma og afi á Brú tóku drenginn í fóstur og þar var hann alla sína stuttu fjögurra ára æfi. Amma Jónína sagði, að búskapurinn hefði gengið vel, faðir sinn hefði verið afbragðs fjármaður. Byrjað var smátt, en með dugnaði og hagsýni batnaði efnahagurinn.   Á Grunnavatni fæddust þeim sex börn og efnahagurinn lagaðist. Árið 1873 voru samkvæmt kirkjubókinni 9 manns í heimili hjá þeim, þar með talin 3 ung börn þeirra, tvö höfðu þau þá þegar misst ung, Einar Odd eldri (f.1866-d.1870) og Önnu Elísabetu eldri viku gamla 1867. Amma Jónína fæddist 24. apríl 1874 skömmu áður en þau fluttu að Klausturseli í Jökuldal, þar sem þau bjuggu til vors 1875, eftir að jarðir og sauðfjárhagar stórspilltust af öskufalli frá Öskjugosinu þá um veturinn.   Illa horfði um framhald búskapar á Jökuldal og á Jökuldalsheiði, eftir Öskjugosið mikla sem hófst í janúar 1875, bæði hvað snerti fjárbeit og eyöflun, en Sölvi var talinn mikill og laginn fjármaður eins og áður sagði. Þau hjónin ákváðu að ráðlegast væri að flytja á brott og í annan landsfjórðung. Þau tóku því sig upp eins og fleiri á þessum landshluta og fluttu með 4 börn sín Guðrúnu Solveigu (1867-1945), Önnu Elísabetu (1869-1891), Einar Odd yngri og ömmu Jónínu, að Svínadal inn af Kelduhverfi og bjuggu þar til 1883. Í Svínadal fæddust 3 börn til viðbótar, það voru Hróðný Aðalbjörg (1876-1895), Ingibjörg (1878-1942) og Vilborg Þóra (1881-1884) sem lést 3 ára og í Svínadal misstu þau árið 1876 Einar Odd yngra tæplega 5 ára gamlan úr barnaveiki. Nærri má geta að þessi barnamissir hefur haft mikil áhrif á þau bæði. Amma Jónína sagði að faðir sinn hefði aldrei orðið samur maður eftir lát Einars Odds yngra.   (Ljósmynd: Anna Steinunn Einarsdóttir)   Sölvi keypti jörðina Grímsstaði á Fjöllum vorið 1893 og þau bjuggu þar í 10 ár. Sagt er að á Grímsstöðum hafi hagur þeirra vænkast Sjá má að þar hefur Sölvi búið stóru búi og haft margt vinnuhjúa, en þegar hann flutti að Reykjahlíð, voru samtals 16 manns í heimili, þ.á.m. sex dætur þeirra, Guðrún Sólveig, Anna Elísabet, Jónína, Hróðný Aðalbjörg, Ingibjörg, Vilborg Halldóra og Nikolína Sigurjóna, auk Guðrúnar Aðalbjargar Pétursdóttur fósturdóttir þeirra, sem þau tóku unga í fóstur af fátækum hjónum sem skildu. Á Grímsstöðum fæddust 5 yngstu börn þeirra og þar létust fjögur börn, Vilborg Þóra 3 ára, andvana fæddur drengur 1883, Stefán vikugamall 1887 og Gunnlaugur tveggja vikna gamall 1890.   Anna Elísabet yngri var ráðskona í Víðidal á Fjöllum árið 1891. Hún var á ferð með pósti yfir Hólsfjöll og þá líklega til Vopnafjarðar um haustið,  þegar ferðafólkið lenti í stórhríð og gróf sig í fönn. Anna Elísabet fékk lungnabólgu upp úr þessu og dó 18.10.1891 á Vopnafirði. Hún var jarðsett á Hofi í Vopnafirði hinn 27. okt. 1891. Í kirkjubók Hofs stendur: „Yngisstúlka 23 ára frá Grímsstöðum. Eigur engar”. Mikið hefur reynt á langömmu og langafa, sem urðu að horfa á eftir 9 börnum sínum í gröfina, fimm sonum og fjórum dætrum.   Sölvi Magnússon keypti 1893, jörðina Reykjahlíð, af Sigurgeiri Péturssyni (f. 24.4.1853) sem þá flutti til Vesturheims og þau Anna Steinunn fluttu þangað vorið 1893 með fjölskyldu sína frá Grímsstöðum. Í afsalsbréfinu kemur fram, að sú kvöð fylgdi kaupunum, að faðir seljandans, Pétur Jónsson (f.18.4.1818-d.5.10.1906) byggi á 1/5 hluta heimajarðarinnar sem Sölvi hafði þó einnig keypt. (Bls.) 4 Sagan segir að Pétur karlinn hafi verið ágengur. Sölvi hafði vissulega keypt alla jörðina en böggull fylgdi skammrifinu. Sögur hafa lifað með fjölskyldum afkomenda þeirra hjóna, að hann hafi ekki þolað m.a. hversu heimaríkur Pétur gamli var, en hann á m.a. að hafa laumast að næturþeli og fært til merki o.þ.h. hugsanlega í slægjum, á þeim hluta heimajarðarinnar sem hann hafði til afnota.   Amma sagði að sauðfé Sölva hafi verið mjög erfitt viðureignar eftir að það kom í Reykjahlíð, þar sem það sótti austur um í áttina að Grímsstöðum sem vonlegt var og voru smalamennskur mjög erfiðar, en þau hjón áttu þá sex dætur en engan son á lífi.   Þá hjón bjuggu aðeins í tvö ár í Reykjahlíð og 1895 seldu þá jörðina Einari Friðrikssyni bónda í Svartárkoti, bróður Maríu Friðriksdóttur á Sigurðarstöðum, sem síðar varð tengdamóðir Ömmu Jónínu og þeir Sölvi og Einar skiftu sín á milli um bústaði. Í Svartárkoti var vítt til veggja og landrými gott fyrir sauðfé og undu þau þar vel hag sínum.   Amma Jónína sagði, að það hefði verið dauft og dapurlegt í bænum um jól og áramótin 1895-1896, enda lá Hróðný Aðalbjörg systir hennar þá á líkbörunum í bænum, en hún lést aðeins 19 ára gömul úr bráðaberklum 19. desember og var jarðsett 4. janúar 1896. Þau Sölvi og Anna Steinunn hugðu sér enn til hreyfings og keyptu jörðina og höfuðbólið Kaupang í Eyjafirði vorið 1902 og áttu hana skuldlausa er þau fluttu þangað vorið 1902. Þau hættu búskap 1905 og Sölvi lést tæplega sjötugur, 14.3.1907 en Anna Steinunn var í Kaupangi hjá dóttur sinni Ingibjörgu og manni hennar og lést 63 ára gömul, hinn 22. júní 1910.   3. Þuríður Jónsdóttir langamma í móðurætt. Þuríður Jónsdóttir (f.13. des.1825-d. 23. okt. 1898) smiðs og bónda í Skarðshlíð undir Eyjafjöllum og á Stórólfshvoli í Hvolhreppi, Sigurðssonar bónda þar og Ingibjargar Jónsdóttur bónda frá Hlíð undir Eyjafjöllum. Foreldrar hennar voru komin af góðu bændafólki í Skaftafells- og Rangárvallasýslu. Sumarið 1852 var Þuríður ráðskona í Djúpadal í Hvolhreppi, en þar var selstaða frá Stórólfshvoli, þegar Guðmundur Brynjólfsson*) langafi minn (f.23.10.1794-d.12.4.1883) og bóndi á Keldum kom þangað og bað hana að koma að Keldum sem ráðskona og taka að sér heimilið þar.   Guðmundur hafði þá misst aðra konu sína og var með stóran barnahóp, sín eigin og börn konu sinnar frá fyrra hjónabandi hennar. Þuríður fór með honum að Keldum og þau giftust í júlí sama ár. Hún var þá 26 ára en hann 57 og hafði hann þá þegar eignast 15 börn. Sambúð þeirra Guðmundar langafa og Þuríðar langömmu varð hin besta og entist í tæplega 31 ár, allt til dánardags hans 12.4.1883.     (Ljósmynd: Þórdís með Aldísi (f.14.11.1896) elsta barn Svanborgar og Skúla.)   “Þuríður sál. var atgerviskona hin mesta og leysti störf sín sem húsmóðir prýðilega af hendi. Í heimilisstjórninni sem hún hafði á hendi í 45 ár, kom hvarvetna fram stök reglusemi svo í smáu sem í stóru, enda var heimili hennar, eins í þessu sem öðru, fyrirmyndarheimili. Umgengni hennar og dagfar var hið friðsamlegasta. Manni sínum var hún hin besta stoð í elli hans og börnum sínum hin umhyggjusamasta móðir til hins síðasta. Ef félagið má og sakna hennar einnig, vegna þess að hún lagði um mörg ár mikinn skerf til almenningsþarfa og síðast, en ekki síst, fyrir hin góðu áhrif sem hún hafði á aðra. Það má því með sanni segja, að hér sé góð og merk kona til moldar gengin, og þegar verður getið nýtra sæmdarkvenna þessa lands, má nefna nafn Þuríðar frá Keldum”. (Sr. Skúli Skúlason í Þjóðólfi 13. janúar 1895). Vigfús  Guðmundsson yngsti bróðir afa míns (f.1868-d.1952) lýsir móður sinni svo í bók sinni Keldur: ”Hún var góð og skyldurækin móðir og svo var henni vel til hjúa sinna og voru þau mörg stöðug í vistinni hjá þeim hjónum, uns þau fóru sjálf að búa. Hún var gæðakona, góðlynd og hæglát og veitul”.   Þau Þuríður og Guðmundur áttu saman 13 börn og var Skúli á Keldum,móðurafi minn, hið 9. þeirra í röðinni (f. 25.okt. 1862). Þuríður langamma lifði Guðmund sem lést 12. 4. 1883. Þuríður langamma hélt áfram búskap og synir hennar, Jón b. á Ægisíðu og síðar Skúli afi minn, voru ráðsmenn hennar. Hún lést á Keldum 23 okt. 1898, þá tæplega 73 ára gömul.    *) Rit um líf og æfi Guðmundar Brynjólfssonar, eftir höfund pistla þessara er m.a. að finna á Landsbókasafninu, í Þjóðarbókhlöðunni og hjá Þjóðminjasafninu.   (Bls) 5 4. Aldís Pálsdóttir, langamma í móðurætt. Aldís (f.24.8.1832-d.14.12.1904) var dóttir Páls Jónssonar bónda á Brúnastöðum í Hraungerðishreppi og Svanborgar Magnúsdóttur frá Hvammi í Kjós. Hún giftist 31.10.1862 Lýð Guðmundssyni (f. 22.7.1831-d.9.7.1918) frá Hlíð í Gnúpverjahreppi og bjó í Hlíð til dauðadags. Þau eignuðust 6 börn og Svanborg amma mín var elst þeirra, f.1.8.1863. Aldís Pálsdóttir yngri (f.1905-d.2002) sagði, að í Hlíð hefði verið afar föst regla á hlutunum. Þar hafi verið föst venja að allir væru komnir í rúmið kl. 10 á kvöldin, en það var líka föst regla að fara snemma á fætur og að ekki hefði verið unnið minna þar en á öðrum bæjum. Sagt hefði verið, að maður tæki ekki svo mikið sem beisli, hvað þá meira, án þess að Aldís vissi af því. Aldís langamma var sögð hafa verið mjög stjórnsöm og reglusöm í háttum, en Lýður maður hennar var sagður hafa verið hægur og rólyndur. Aldís langamma og Lýður langafi voru á Keldum í brúðkaupi Svanborgar ömmu hinn 20.6.1895, en hún kom líklega ekki að Keldum eftir það. Aldís lést í Hlíð 72 ára gömul, 14. des. 1904 og Lýður lést einnig þar 24.8.1918.    (Ljósmynd: Aldís og Lýður í Hlíð) ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- Hér á eftir skulu rifjaðar upp minningar um góðar og kærar ömmur mínar, sögu þeirra og sögur sem þær sögðu okkur bræðrunum.   Jónína Sölvadóttir (Amma Jónína)-föðuramma. Foreldrar hennar voru Sölvi Magnússon frá Nesi í Loðmundarfirði og Anna Steinunn Einarsdóttir frá Brú á Jökuldal. Þau bjuggu á heiðarbýlin Grunnavatni, en amma fæddist heima hjá afa sínum og ömmu sem bjuggu á Brú. Ég fæddist á heimili foreldra minna á Sigurðarstöðum í Bárðardal, hinn 20. febrúar 1938. Afi minn Jón Jónsson yngri hafði látist 26.2.1935, ári áður en móðir mín kom að Sigurðarstöðum. Foreldrar mínir voru Sigurður Jónsson smiður og bóndi frá Sigurðarstöðum og Kristín Skúladóttir frá Keldum á Rangárvöllum. Þau bjuggu á Sigurðarstöðum ásamt Sölva bróður föður míns, konu hans og börnum. Á nýbýli í túnfæti Sigurðarstaða er nefndist Sunnuhvoll, bjó svo þriðji bróðirinn Gunnlaugur, ásamt fjölskyldu sinni. Í heimilinu á Sigurðarstöðum voru einnig Þuríður Jónsdóttir afasystir mín, sem allir kölluðu “frænku” og Amma Jónína. Þarna var því góð og samhent stórfjölskylda. Faðir minn lést aðeins þrítugur að aldri, hinn 24. okt. 1939. Ég var þá 19 mánaða gamall, en Sigurður bróðir minn var þá aðeins 3 vikna. Móðir mín hélt áfram búskapnum um sinn og Amma Jónína annaðist mig og sagði mér sögur. Ömmu Jónínu fannst mjög gaman að ferðast og vílaði ekki fyrir sér langar ferðir á hestum og svo síðar með bílum þegar hún kom suður á land til þess að heimsækja okkur bræðurna eftir að við fluttumst úr Bárðardalnum. Hún heimsótti okkur suður á land a.m.k. fjórum sinnum, síðast kom hún sumarið 1951 að Hemlu í Landeyjum þar sem við áttum þá heima og var hjá okkur í tvær vikur. Alltaf voru fagnaðarfundir og okkur þótti svo undur vænt um hana og henni um okkur. Hún þreyttist ekki á því að segja okkur sögur um líf sitt og minningar sínar og ég þreyttist ekki á því að hlusta á hana.   (Ljósmynd: Amma Jónína árið 1907)   Amma Jónína sagði mér, að Sölvi faðir sinn hefði verið vinnumaður á Brú, veturinn 1864-1865. Þá var hann 27-28 ára (f.25.8.1837-d.14.3.1907), mjög fjárglöggur, efnilegur bóndi og myndarmaður. Heimili hans leystist upp eftir að Magnús Einarsson faðir hans,    (Bls) 6 bóndi í Loðmundarfirði lést. Hann hafði átti 12 börn, 8 þeirra voru þá á lífi og raunar komin á legg. Ein systir Sölva, Katrín að nafni, flutti til Vesturheims 1878 og fréttist ekkert af henni, fyrr en undirritaður komst fyrir nokkrum árum að örlögum hennar í Minnesota, en hún lifði fram yfir áttrætt og átti marga afkomendur vestra, en það er önnur saga.   Amma Jónína sagði að móðir sín hefði á Grunnavatnsárunum, átt 6 fyrstu börnin á Brú hjá móður sinni. Næstu 3 átti hún í Svínadal og 5 hin síðustu fæddust á Grímsstöðum á Fjöllum, 14 alls. Amma Jónína fæddist á Brú, 22. apríl 1874 og var hið 6. í röðinni og ein fimm systra sem komust til fullorðinsára. Níu systkini hennar létust ung að aldri, þar af voru 4 eldri en hún. Flest létust úr barnaveiki, en tvær systur hennar létust um tvítugt. Illa horfði um framhald búskapar á Jökuldal og á Jökuldalsheiði, eftir Öskjugosið mikla sem hófst í janúar 1875, bæði hvað snerti fjárbeit og heyöflun. Þau hjón voru þá nýlega flutt að Klausturseli í Jökuldal, sem var mun vænlegri til búskapar en Grunnavatn. Nú beið Sölvi ekki boðanna og leitaði jarðar til ábúðar og hann gat fengið Svínadal inn af Kelduhverfi. Um vorið 1875 tóku þau hjónin sig upp með börn og buru eins og fleiri á þessum landshluta, fluttu burt með 4 börn sín að Svínadal, en þá höfðu misst tvö fyrstu börn sín ung.   (Ljósmynd: Amma Jónína eins og ég man hana um 1950. Hún var alltaf svo fín og falleg og allir í fjölskyldunni kölluðu hana “Ömmu Jónínu”.)   Amma Jónína sagði mér, að hún hefði farið þessa leið í litlum heymeis (laup) sem hékk á klakki klyfbera á móti öðrum farangri foreldranna, en hún var þá rétt um eins árs gömul og flutningurinn var auðvitað fyrir hennar minni. Geta má nærri, að ferðalagið hefur verið erfitt með börn, búslóð og búfé yfir fjöll, firnindi og jökulár. Í Svínadal bjuggu þau til 1883, en fluttu þá að Grímsstöðum á Fjöllum og síðan í Reykjahlíð við Mývatn, sem þau keyptu 1893. Amma Jónína var afar góð og blíð kona, og mamma sagði að hún hefði verið mjög jafnlynd, blíð og skapgóð. Hún var mjög viðkvæm og táraðist oft þegar hún var að segja mér frá dapurlegum atburðum úr æsku sinni, svo sem systkinamissi o.fl. en var svo kát og glöð þegar skemmtilegar minningar streymdu fram. Hún var, eins og áður sagði, í heimilinu hjá okkur á Sigurðarstöðum og annaðist okkur bræður frá því fyrsta og lét sér mjög annt um okkur. Amma Jónína mundi fyrst eftir sér í Svínadal, þar sem nú er þjóðgarður og enginn kemst að gamla bæjarstæðinu nema gangandi og það er all löng leið. Bærinn Svínadalur stóð í samnefndum dal. Hinir nafnkunnu Hljóðaklettar blasa við í dálítilli lægð vestan Jökulsár og svo áin sjálf í hvítfyssandi strengjum. Frá Svínadal blasa við til austurs og norðausturs mýrar með starartjörnum, kletta- og klapparholtum og síðan Jökulsárgljúfrið, en í suðaustri er fyrst allstór mýri og síðan mynnið á Hólmatungum, sem eru með frjóari og fegurstu blettum norðanlands og þótt víðar væri leitað. Hún sagði mér sögur úr bernsku sinni í Svínadal og flestar sögur hennar voru raunar þaðan. Hún sagði frá ævintýraheiminum í umhverfi Svínadals og við Hljóðakletta og staðurinn var í hennar huga sem paradís á jörðu. Sögur hennar voru skemmtilegar og ég drakk þær í mig og á eðlilega miklar og hlýjar minningar um hana í huga mér. Ég var 4-5 ára gamall á árunum með Ömmu Jónínu og man ekki nákvæmlega söguþræðina, en hrifning hennar á staðnum og sögurnar þaðan gagntóku mig og enn gleymast aldrei. Svo er einnig um frændsystkini mín á þessum árum á Sigurðarstöðum og á Sunnuhvoli, sem þó voru öll aðeins eldri en ég. Einhvern veginn gæddi Amma Jónína þessar sögur og lýsingar sínar á staðháttum og ævintýrum sínum í bernsku svo miklum ævintýraljóma, að ég var sem bergnuminn. Því miður kom ég ekki í Svínadal og skoðaði þessar slóðir, fyrr en árið 1970 og staðurinn hafði mikil áhrif á mig og mér fannst andi ömmu Jónínu vera þar.   Amma Jónína hafði litla kúlu eða hnúð vinstra megin efst á enninu. Ég spurði hana auðvitað hvað þetta væri. Þá sagði hún mér sögu um nautkálf í Svínadal, sem hefði rekið annað hornið í ennið á henni, þegar hún var 8 eða 9 ára. Ótrúleg heppni að hornið fór ekki í augað, en ennisbeinið laskaðist og þar myndaðist þessi beinhnútur sem hún bar alla æfi (Bls.) 7 síðan. Mörg ár eftir þetta var ég hræddur við hyrnda nautgripi og raunar hálf smeykur líka við hyrndar skepnur. Dettur alltaf Amma Jónína í hug, þegar ég sé líka hyrndan nautgrip.   Ótrúlegt en satt, að báðar ömmur mínar voru sendar í Kvennaskólann í Reykjavík, þar sem ég síðar kenndi á árunum 1959-1965. Amma Jónína var í Kvennaskólanum a.m.k. veturinn 1892-1893. Því miður hafði ég ekki vit til þess að fá ferðasöguna hjá henni, eða frásögn um það hvar hún hélt til í Reykjavík eða hjá hverjum.   Hún sagði mér sögur um það sem hún sá í Reykjavík. Hún sagði mér frá fundi sem svo kallaðir “vesturfarar agentar” eins og þeir voru kallaðir, sem hvöttu fólk til Vesturfarar, héldu í Reykjavík þá um veturinn. Hún fór á fundinn og var að vonast til þess að geta spurt þá um föðursystur sína Katrínu sem vestur fór og grennslast fyrir um örlög hennar, en engar fréttir höfðu borist af Katrínu frá því að hún fór til Vesturheims árið 1878. Fundurinn leystist upp vegna hávaða og mótmæla fundarmanna, sem kærðu sig ekkert um vesturfarasögur. Ömmu Jónínu fannst slæmt að geta ekki spurt mennina en samt svolítið skemmtilegt á fundinum og fann til ættjarðarástar innra með sér.   (Ljósmynd: 2. bekkur Kvennaskólans í Reykjavík, 1892–1893. Amma Jónína er önnur frá hægri í aftari röð.)   Amma Jónína var mikil hannyrðakona og mjög flink í höndunum. Hún fékk þau skilaboð heiman frá Grímsstöðum þennan vetur, að hún skyldi þá um vorið koma að Reykjahlíð við Mývatn, þar sem þau væru að flytja þangað. Amma Jónína sagði að sér hefði þótt þetta góðar fréttir og orðið heldur glöð við, þar sem henni féll aldrei vel á Grímsstöðum og hlakkaði til þess að koma að Reykjahlíð.   (Ljósmynd: Í Reykjahlíð1893. Á myndinni má sjá frá vinstri talið: Sölvi Magnússon, Anna Steinunn Einarsdóttir, Nikolína Sölvadóttir 5 ára, Amma Jónína 19 ára og nýkomin norður úr vetrardvöl í Kvennaskólanum í Reykjavík, Guðrún Aðalbjörg Pétursdóttir fóstursystir ömmu 12 ára, Vilborg Halldóra Sölvadóttir 9 ára, Guðrún Solveig Sölvadóttir um 25 ára, vinnukona sem ber í kirkjudyrnar og loks er (líklega) fylgdarmaður ljósmyndarans.)   (Bls) 8 Amma Jónína sagði mér, að þegar afi minn, Jón Jónsson (f.1875-1935) var ungur maður, hefði hann farið á skemmtun frá Sigurðarstöðum að Grænavatni í Mývatnssveit. Þegar fólkið var að fara heim eftir skemmtunina, sá hann hvar falleg stúlka með langar dökkar fléttur snaraði hnakk hans frá sér, en hnakkurinn hafði legið á söðli hennar. Jón á Sigurðarstöðum hafði þá spurt hver þetta hefði verið og fékk það svar að þetta væri Jónína dóttir Sölva í Reykjahlíð! Þetta hafði afi sagt henni miklu síðar, en amma mundi eftir þessum freka strák, sem lét hnakkinn sinn ofan á söðulinn hennar. Þetta voru þeirra fyrstu kynni.   Sölva leiddust þrengslin og þéttbýlið í Mývatnssveit og þau hjón skiftu á jörð við Einar Friðriksson bónda í Svartárkoti vorið 1895 og fluttu þangað með sex dætur sínar sem eftir lifðu að 14 börnum sem þau höfðu eignast á árunum 1866-1890 og fósturdóttur sinni, Guðrúnu Aðalbjörgu Pétursdóttur f. 5.6.1881, sem þau höfðu tekið að sér ungabarn, árið 1881 frá fátækum hjónum sem skildu.   Amma sagði mér, að veturinn 1895-1896 hefðu hross frá Sigurðarstöðum gengið úti á afrétti suður af Bárðardal. Jón Jónsson (f.1875) sonur Jóns eldra (f.1844) var sagður sprækur og hress ungur maður. Hann fór nokkrum sinnum léttfættur sagði amma, um veturinn að vitja þeirra og kom oft við í Svartárkoti og gisti þar. Fólkinu hans á Sigurðarstöðum fannst hann hafa grunsamlega mikinn áhuga á útigangshrossunum, en brátt kom í ljós, að áhugi hans var meiri á lágvöxnu, laglegu, brúneygu og snareygu heimasætunni í Svartárkoti. Þau giftu sig 18.6.1897, hófu búskap á Sigurðarstöðum og eignuðust þar sex börn, Sigurður faðir minn var næst yngstur þeirra, f. 1909.    Amma Jónína sagði mér frá Önnu Elísabetu systur sinni, sem var 4-5 árum eldri en hún og áður var sagt frá í þættinum um Önnu Steinunni langömmu. Amma sagði líka frá systur sinni Hróðnýju Aðalbjörgu sem var 2 árum yngri en hún, svo og frá fimm öðrum systkinum sínum sem létust ung í minni hennar. Mér er það í fersku minni, að amma Jónína átti erfitt að halda aftur af tárunum, þegar hún minntist á þessar tvær systur sínar. Móðir mín hélt búskapnum áfram eftir lát föður míns til vors 1943, en þá brá hún búi og flutti með okkur bræðurna, til foreldra sinna suður að Keldum á Rangárvöllum. Þá var ég rúmlega 5 ára og Sigurður bróðir minn 3½ árs. Söknuður Ömmu Jónínu var sár og mér er það mjög í minni að Amma Jónína grét þegar hún kvaddi okkur bræðurna. Mamma og við bræðurnir heimsóttum ömmu svo vorið sem ég var fermdur 1953 og okkur var heldur betur fagnað á Sigurðarstöðum. Við vorum þar í viku eða svo og fórum með ömmu suður í Svartárkot, þar sem Hermann Benediktsson átti heima, en hann hafði verið ráðsmaður og hjálparhella mömmu eftir að pabbi okkar dó. Í Svartárkoti vorum við heilan dag og amma sýndi okkur allt sem hana langaði til þess að við sæjum. Amma Jónína fékk tár í augun þegar hún minntist á Hróðnýju Aðalbjörgu systur sína, sem lést þar 19 ára gömul úr bráðaberklum 19 desember 1896.    (Ljósmynd: Hér er mynd sem tekin var á Keldum sumarið 1944. Þá kom Amma Jónína í suður í heimsókn að Keldum, til þess að hitta okkur bræðurna og mömmu. Við bræðurnir sitjum þarna á vegg við kirkjugarðinná milli Svanborgar ömmu og Ömmu Jónínu. Röðin er þessi: Svanborg amma, Skúli Jón, Sigurður og Amma Jónína.)   (Bls.) 9 Amma Jónína sagði mér frá því, að hún hefði átt vinkonu, sem var húsmóðir í Hriflu í Köldukinn. Eitt sinn bar svo við, að bærinn í Hriflu brann og mest allt innbúið tapaðist og m.a. missti húsmóðirin peysufötin sín og öll sín spariföt. Amma jónína frétti þetta og sendi henni strax peysufötin sín og bað hana að eiga þau. Þær vinkonurnar voru líkar í vexti og álíka stórar. Amma kom sér brátt upp nýjum peysufötum og því sem þeim tilheyrði. Amma Jónína lést eftir stutta legu, hinn 23. júlí 1954. Ég man að við bræðurnir vorum að koma heim úr heyskap um kvöldið, þegar mamma færði okkur þessar fréttir. Við syrgðum ömmu Jónínu mjög og gleymum henni, persónu hennar og sögum hennar aldrei.   Svanborg Lýðsdóttir, móðuramma. Amma Svanborg var fædd 1.8.1863 í Hlíð í Gnúpverjahreppi. Foreldrar hennar voru Lýður Guðmundsson (1831-1918) frá Hlíð og Aldís Pálsdóttir (1832-1909 frá Brúnastöðum í Flóa, en þau bjuggu allan sinn búskap í Hlíð. Amma elst 6 systkina og hún var tvíburi, en tvíburabróðir hennar dó í fæðingunni.   Þau Lýður og Aldís voru sögð vel gefin og mikið í þau spunnið. Lýður var hreppstjóri og ágætur smiður, bæði á tré og málma og Aldís sköruleg húsfreyja. Lýður var á undan samtíð sinni í ýmsu, t.d. má nefna það að hann gaf hundum sínum tvisvar á ári ormalyf gegn sullaveiki í mönnum og hefur það verið fátítt eða einsdæmi á þeim árum.   Amma Svanborg var meðalkona að vexti, með ljóst hár á yngri árum, en með sítt og grátt hár á efri árum og með góðlegan svip. Hún fléttaði hár sitt og setti jafnan upp skotthúfuna sína við hátíðleg tækifæri. Hún var einn vetur í Kvennaskólanum í Reykjavík og var fram úr skarandi dugleg í bóklegum greinum og afar flink í handavinnu.   Amma var heima í Hlíð hjá foreldrum sínum, en ekki veit ég með vissu hvernig leiðir hennar og afa míns Skúla Guðmundssonar á Keldum lágu saman, en þau voru skyld í 4. og 5. lið, frá Bjarna Halldórssyni og Guðríði Eyjólfsdóttur, forfeðrum Víkingslækjarættar. Skúli afi minn var næst yngstur 4 sona Guðmundar Brynjólfssonar á Keldum af síðasta hjónabandi hans, en alls átti Guðmundur 28 börn.   Afi og amma giftust á Keldum 20. júní 1895. Mamma mín sagði, að Stóra-Skemma hefði verið rýmd, tjaldaðir veggir og jafnframt stór tjaldbúð reist fram af skemmudyrunum. Þuríður langamma hafði búið á Keldum með börnum sínum eftir lát Guðmundar langafa og Skúli afi var ráðsmaður hennar nokkur síðustu árin. Ungu hjónin tóku við búinu 1895 og bjuggu saman á Keldum í 51 ár þar til afi dó 1946.   Amma var búskörungur mikill og kunni til allra inniverka sagði mamma. Hún dreif áfram ullariðnaðinn, einkum þótti henni ganga að spinna, en spunnið var í baðstofunni bæði á daginn og á kvöldin áður fyrr. Mamma sagði að hún hefði undirbúið marga vefi á hverjum vetri og óf oft sjálf, ýmist marglitar ábreiður á rúm, ullarundirlök, í nærföt, millipils og skyrtur og jafnvel í utanyfirföt, pils, buxur og jakka. Einnig saumaði hún föt, það hafði hún lært þegar hún var í Kvennaskólanum í Reykjavík.   (Ljósmynd: Amma og afi nýgift 1895)   Amma var fróðleiksfús og vildi að við bræðurnir lærðum sem mest og mamma tók sannarlega undir það. Hún kom því til leiðar að tvær yngstu dætur hennar, Helga og mamma menntuðu sig og báðar fóru þær í Kennaraskólann upp úr tvítugu og störfuðu sem kennarar við góðan orðstír um árabil. Amma sagði að afa hefði ekki verið mikið áfram um þetta og að Guðmundur bróðir mömmu hefði átt að ganga menntaveginn, en ekki verða alla æfi vinnumaður og nánast þræll annarra, eins og raunin varð.   (Ljósmynd: Amma Svanborg með okkur bræðurna (SJS til hægri).)   (Bls.) 10 Amma var áttræð þegar við bræðurnir komum að Keldum 1943. Þá var ég 5 ára og Sigurður bróðir minn var 3 ára. Hún hélt þá enn þeim vana sínum að spinna á daginn, við hespuðum fyrir hana og undum bandið upp í hnykla. Hún sagði okkur sögur á meðan og sögurnar voru ýmist frá yngri árum sínum í Hlíð, eða þá sögur úr Íslendingasögunum, sem allar voru til á Keldum og við lásum þær, en þær voru mis-skemmtilegar. Sturlunga var ljót en Njála var okkar saga. Við kunnum hana næstum utanbókar, en Njála var uppáhaldssagan á heimilinu og amma og mamma lifðu sig næstum inn í hana. Keldur og næsta umhverfi var líka einn aðalsögustaðurinn í Njálu og Sturlungu.   Fyrir kom að amma sagði okkur sögur úr Biblíunni, en þær fundust okkur ekki eins skemmtilegar. Annars var glettilega gaman að því að lesa sögur í Gamla Testamentinu. Sumt líktist Íslendingasögunum og þar var sagt frá bardögum og vígaferlum.   Amma hafði dottið af hestbaki og lærbrotnaði árið 1926 og gekk ávallt skökk og hölt eftir það. Þannig var hún allan þann tíma sem ég man eftir henni. Hún var líka óörugg þegar hún þurfti að ganga eitthvað utandyra ef jörð var ekki alauð, þurr og vindur hægur. Hún notaði ekki staf, en öruggara þótti að leiða hana t.d. út í kirkju að vetrarlagi. Ömmu þótti mjög gaman af því að taka hrífuna sína og koma út í flekk, t.d. þegar verið var að snúa heyi. Þá var gaman að vera með ömmu, sem sagði okkur sögur og oft gekk lítið með heyvinnuna.   Ömmu var ekkert um að við færum inn í Leynigöngin á Keldum, þau lágu frá Skálanum út í hlaðvarpann og móðurbræður okkar fundu þau um 10 árum áður. Amma skýrði fyrir okkur hvaða hlutverki þau áttu að gegna á ófriðartímum. Ingjaldur á Keldum sem segir frá í Njálu og Hálfdan Sæmundsson maður Steinvarar Sigvatsdóttur í Sturlungu lifðu á ófriðartímum og urðu að vera varir um sig. Við bræðurnir fórum einu sinni inn í botn þeirra og vorum þá með vasaljós, sem Amma Jónína hafði sent okkur í jólagjöf 1945.   Amma hafði fallega söngrödd og var lagviss. Hún raulaði sannarlega við rokkinn sinn og fór þá með vísur og rímur. Löngu seinna uppgötvuðum við bræðurnir, að hún hafði í raun og veru verið að kveða, eins og gert var í baðstofunum í gamla daga. Við lærðum bæði texta og lög af henni og þótti það mikið skemmtilegra en sálmarnir, sem við lærðum nánast ósjálfrátt við messur í kirkjunni hans afa.   Keldur eru ævaforn kirkjustaður og þar var kirkja sem Guðmundur langafi reisti 1874 og var í eigu afa og ömmu (bændakirkja). Kirkjan var ekki aðeins sóknarkirkja í fámennri Keldnasókn, hún var kirkjan okkar og eitt af bæjarhúsunum í okkar huga. Amma var mikil trúkona og lagði mikla áherslu á að við bræðurnir ælumst upp í kristnum og góðum siðum. Hún var mjög guðrækin og afar kirkjurækin og líklega það sem kallast „Guðhrædd” manneskja.   Amma Svanborg söng oft ljóð og sálma og fór með bænir og kirkjan var hennar uppáhaldsstaður. Hún hélt Passíusálmunum, fyrirbænum og alls konar versum fast að okkur bræðrunum og átti vafalítið þá heitustu ósk að við Siggi, annar hvor eða helst báðir, yrðum prestar seinna meir. Það var líka sjálfssagður hlutur að fara í messu þriðja hvern sunnudag þegar messað var á Keldum. Þá sátum við hjá ömmu og mömmu á krókbekknum og fylgdust vel með öllu. Svo var líka óaðskiljanlegur þáttur í Jólahátíðinni, að amma fór fyrir þegar heimilisfólkið gekk til kirkju á aðfangadagskvöld og við sungum jólasálmana þar.   Við bræðurnir sátum alltaf hjá ömmu á bekknum, sem var í eins konar vinkil framan við fótstall predikunarstólsins og fylgdumst vel með öllu. Mér fannst sem amma væri hálf hrædd við Guð, en hún bar þó mikla lotningu fyrir honum. Ég ímyndaði mér stundum að nú vissi ég hvað væri að vera Guðhræddur. Stundum fannst mér að amma gengi of langt í að gera okkur bræðurna vel Guðhrædda, en við létum ekki á neinu bera. Amma fór út í kirkju að biðjast fyrir, þegar eitthvað amaði að. Ég minnist þess, að Helga systir mömmu veiktist alvarlega eftir áramótin 1946-47 af Akureyrarveikinni svokölluðu. Hún átti 5 ung börn og allir voru mjög áhyggjufullir vegna veikinda hennar. Eitt sinn vildi ég ná fundi ömmu, en fann hana alls ekki, hvar sem ég leitaði. Loksins fann ég hana, hún var þá krjúpandi við gráturnar framan við Altarið í kirkjunni og var að biðja Guð að hjálpa Helgu. Guð gat það ekki og Helga dó nokkru síðar. Ekki minnkaði þó guðhræðsla ömmu við það.   (Bls.) 11 Skúli afi minn var íhaldsmaður af lífi og sál, hann var „Riddari af Dannebrog” og þau amma héldu upp á dönsku kóngana. Þó held ég að þau hafi verið miklir fylgismenn þess að Ísland segði sig úr tengslum við Danmörku. Ég man eftir umræðunum á Keldum. Afi, amma og mamma vildu öll að Ísland yrði lýðveldi, en vildu bíða með að slíta sambandinu þar til að styrjöldinni væri lokið og eðlilegt samband komið aftur á við Danmörku. Þeim fannst lúalegt að „stinga af” meðan Danmörk var í herkví Þjóðverja. Talsverðar umræður voru um þetta og amma sagði okkur sögur af danakonungum.    (Ljósmynd: Svanborg amma og Skúli afi 1945 og við bræðurnir við bæjardyrnar)    Svo kom niðurstaðan og þá voru nánast allir fylgjandi þessu. Íslenski fáninn var keyptur og hengdur upp í kirkjunni hans afa og mér fannst hann fallegur. Hinn 17. júní sátu allir við útvarpið og hlustuðu á það. Hátíðastemming var, amma fór í sparifötin sín og veislukaffi og bakkelsi var á borðinu í gömlu stofunni á Keldum. Mamma fór út í kirkju og hringdi kirkjuklukkunum þegar lýðveldið hafði verið stofnað.    Ég man eftir því þegar þjóðsöngurinn frá 1874 var sunginn eftir lýðveldisstofnunina. Amma var hrifin af textanum enda var þjóðsöngurinn sálmur, en mamma var ekki eins hrifin því hún vildi fá nýjan þjóðsöng fyrir lýðveldið, svo sem eitthvað þjóðlegt kvæði sem raunar kom fram líka og ég man að mamma vildi að “Hver á sér fegra föðurland” yrði þjóðsöngur okkar.    (Ljósmynd: Svanborg amma í skautbúning úti í kirkju 1946)   Amma var mikill dýravinur og brýndi fyrir okkur að vera nærgætnir við dýrin og helst umgangast þau eins og persónur. Við reyndum eftir bestu getu og tókum upp á því að gefa öllum dýrum nafn, svo sem kettinum sem fékk mannsnafn og þessu héldum við áfram fram á unglingsár. Amma sagði okkur sögur af hundinum í Hlíð í bernsku sinni, en enginn hundur var þá til á Keldum. Okkur fannst það rétt sem amma sagði, að ef við umgengust dýrin eins og börn eða jafninga okkar, þá eignuðumst við tryggðavini.   Lýður faðir ömmu var vel stjörnufróður og kenndi börnunum sínum, þar á meðal ömmu, að þekkja helstu stjörnur himinsins. Amma kenndi börnum sínum að þekkja stjörnur og sýndi þeim helstu stjörnumerkin. Þegar við komum til sögunnar, vildi hún kenna okkur þetta, en oft var mjög kalt þegar stjörnubjart var og mamma fór oftar en amma með okkur í svona kennslustundir. Ekki sást til næstu bæja á Keldum og það var gaman að virða fyrir sér stjörnur, stjörnumerkin, Vetrarbrautina og Norðurljósin í svarta myrkri, eða í tunglsljósi á heiðskírum vetrarkvöldum.   Amma sagði okkur sögur af Heklu og þeim ógnum sem þar bjuggu undir. Hún sagði okkur frá því, þegar pabbi hennar var 14 ára gamall haustið 1845 að smala fé uppi á Hlíðarfjalli í Hreppum. Allt í einu kom jarðskjálftakippur, hann fleygði sér niður og sá sér til skelfingar að mikill reykjarmökkur steig upp af Heklu gömlu, en hún var sem betur fer langt í burtu. Amma sagði að pabbi sinn hefði orðið smeikur og féð sem hann var að reka, tók á sprett í allar áttir.   Amma og mamma sögðu okkur líka sögur um lífið á Keldum, þegar jarðskjálftar riðu yfir, svo sem 1896 og mikla jarðskjálftann sem mamma upplifði 1912. Þá féllu og aflöguðust margir hlaðnir grjótveggir á Keldum, þar á meðal veggir í gamla bænum okkar. Við bræðurnir bárum óttablandna virðingu fyrir Heklu og vissum að einhverntíma mundi hún láta til sín heyra, en það var langt í það - vonandi.   12 Svo var það snemma morguns 29. mars var afar fallegt veður, alauð jörð á Keldum, heiður himinn, hægur norðan vindur og nokkuð frost. Mamma og Gummi fóru alltaf snemma á fætur til þess að gefa kúnum og mjólka þær. Mamma var búin að mjólka kýrnar og var inni í Búrinu í gamla bænum okkar að skilja mjólkina þegar hún fann jarðskjálftakippinn sem kom þegar gosið byrjaði. Henni varð heldur en ekki hverft við og auk þess heyrði hún undirgang og hélt að hrossahópur væri að hlaupa um hlaðið. Hún flýtti sér út og sá þá hvar reykjarbólstur gaus upp úr Heklu. Við bræðurnir sváfum í sama herbergi og mamma og amma. Allt í einu vaknaði ég við það að rúmið mitt tók kipp og færðist frá veggnum. Ég leit upp en ekkert var að sjá.   Skyndilega kom mamma inn með miklum asa og sagði: „Ég held að Hekla sé farin að gjósa”!! Amma reis þá upp í rúmi sínu og sagði skelfingu lostin; „Guð hjálpi okkur”!!! Þá var okkur Sigga bróður nóg boðið þegar við heyrðum viðbragð ömmu og við þutum út á nærfötunum. Þar gaf að líta sjón, sem ekki gleymist, en engin var myndavélin á bænum. Nánast þráðbeint upp úr Heklu stóð geystmikill reykjarstrókur, sem var þó enn ekki kominn mjög hátt.   Vindur var greinilega hægur á norðan í efri loftlögum og nú fór kolsvartan mökkinn að leggja í suður í áttina að Tindfjöllum og að Þríhyrningi, en við sáum fljótt að ösku- eða vikurfall var hafið undir mekkinum, því það var eins og það rigndi gráu og svörtu úr honum. Brátt sáum við mikil leiftur eða eldingar í mekkinum og amma sagði það vera „reiðarslög” og talaði um að vesalings fólkið á Krókbæjunum fengi vonda sendingu frá Heklu. Kötlugosið 1917 var ömmu í fersku minni og hún sagði okkur frá því að biksvarta myrkur varð um miðjan dag, þegar gosmökkinn lagði yfir efstu bæi á Rangárvöllum svo sem Keldur.   (Ljósmynd: Svanborg amma með hrífuna sína á níræðisafmæli sínu)   Á 90 ára afmælisdaginn hennar ömmu, 1. ágúst 1952 vorum við að hirða hey af engjunum í Hemlu. Ég fór heim að hlöðu með heyvagninn og fór að tína baggana af honum. Amma var ein heima og kom út með hrífuna sína. Ég fór inn og náði í myndavélina mína og tók mynd. Það var síðasta myndin sem tekin var af ömmu Svanborgu.   Amma fékk heilablóðfall 1954 og missti málið. Hún lést 31. mars eftir nokkra daga. Mamma hringdi í mig og sagði mér þetta, en þá var ég í Skógaskóla. Reykjavík, 13. maí 2015 (..1..)

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Frásögn af ömmum og langömmum mínum Af langömmum mínum kynntist ég aðeins einni en það var móðuramma föður míns Theódóra, sjá síðar. Fyrst vil ég þó segja frá föðurömmu föður míns Skúla Halldórssonar eða langömmu, sem hét Margrét Yngibjörg Eggertsdóttir. Hún fæddist árið 1850 og dó 1927. Hún bjó á Litlu hlíð í Húnavatnssýslu. Bærinn hét upphaflega Tittlingastaðir en það þótti allt í einu dónalegt og var þá skipt um nafn á bænum. Það sem mér fannst merkilegt við hana var það sem afasystir mín Jósefína Antonía Stefánsdóttir seinna Öfjord (bjó i Danmörku) sagði mér. Margrét var á undan sinni samtíð í því að hún tíndi lyng og jurtir og bjó til blómakransa fyrir fólk í sveitinni. Hún var myndarleg kona en mjög sérstök í útliti og mjög inneygð, eiginlega með svona apasvip. Þá var það minnisstætt að hún skyldi láta son sinn Halldór Georg þriggja ára (fæddur 1884) í fóstur til bæjarstjórans Halldórs Danielssonar frænda síns í Reykjavík í þeirri von að drengurinn yrði látinn ganga menntaveginn. Þetta gekk eftir og var hann eftir þetta alinn upp hjá bæjarfógetanum eins og einn af fjölskyldunni og varð hann síðar læknir. Sjá viðhengið eða bréf langömmu Margrétar til Halldórs Danielssonar. Bréfið er þrjár bls. sem hafa raðast í vitlausa röð í viðhenginu en það er auðvelt að ráða fram úr því. Pabbi talaði dálitið um fósturmóður Halldórs afa og kallaði hana ömmu í garðinum (fógetagarðinum). Þar komu fínar frúr saman og töluðu dönskuskotna íslensku eða bara dönsku. Pabba fanst það fyndið. Langamma, Theódóra Friðrika Thoroddsen skáldkona var móðir Unnar Skúladóttur föðurömmu minnar. Ég og bróðir minn Magnús kölluðum hana ömmu te til aðgreiningar frá hinum ömmunum þremur, sjá síðar. Hún var fædd árið 1863 að Kvennabrekku í Dalasýslu, dóttir séra Guðmundar einarssonar og Katrínar Ólafsdóttur. Amma te lést árið 1954, en þá var ég 15 ára. Það hefur mér alltaf fundist athyglisvert að Þau hjónin Guðmundur og Katrín misstu 12 börn, en þeim tókst að koma upp þremur börnum. Theódóra eignaðist sjálf 13 börn og kom upp öllum nema einum dreng sem dó eins árs. Amma Te var á yngri árum talsverð hestakona. Mömmu hennar þótti hún vera fullmikið á hestbaki með strákunum. Föðuramma mín Unnur Skúladóttir (Unnur amma) fædd 1885 dáin 1970, sagði mér ýmislegt um móður sína Theódóru. Amma te var alin upp við kristna trú en varð dálítið afhuga henni er hún eltist. Það líkaði móður hennar ekki. Amma te bjó lengi á Ísafirði, á Bessastöðum nokkur ár og þvínæst í Vonarstræti í Reykjavík. Hún og maður hennar Skúli Thoroddsen voru sterkrík og höfðu alla tíð ráðskonu, sem kölluð var Bauja. Auk þess voru vinnukonur. Unnur amma var elst og hvíldi töluverð ábyrgð á hennar herðum í sambandi við uppeldi barnanna. Þegar amma Te eignaðist nýtt barn svaf það ætíð hjá henni, en næstyngsta barnið fór þá í rúm Bauju. næst- næstyngsta barnið var þá látið sofa hjá Unni ömmu. Þannig gekk þetta í hvert sinn sem nýtt barn fæddist. Amma Te lagði sig alla fram að hugsa vel um litlu börnin sín og hafði þau öll á brjósti. Hún mjólkaði mjög vel og fékk amma Unnur alltaf að tutla alveg til 6 eða 7 ára aldurs. Hún hryllti sig þegar hún sagði mér frá þessu og fannst mér eins og hún skammaðist sín fyrir þetta. Mér fannst þetta hins vegar frábært. Uppeldið á ömmu Unni og hennar systkinum var mjög frjálslegt miðað við hvað tíðkaðist. Hegningar voru litlar og finnst mér það til eftirbreytni hvernig þau Skúli og Theódóra ólu upp börnin sin. Þegar Unnur amma eignaðist sín tvö börn, þá lagði Halldór afi, sem var læknir, til að hún hefði þau ekki á brjósti vegna berklanna sem Unnur fékk þegar hún var um tvítugt. Faðir minn Skúli var skírður nokkra vikna en honum fór mjög illa fram. Þá sagði amma mér að faðirvorinu hefði verið skipt milli þriggja barna í skírninni og lenti "gef oss vort brauð" á öðru barni en honum. Þetta fannst ömmu fyndið og líka óheppilegt en hún var ekki mjög kristin. Mér fannst ekki gott hjá ömmu Unni að hafa brjóstamjólkina af börnum sínum, þar sem hún hafði áður en hún átti börnin læknast algjörlega af berklunum. Ákvað ég með sjálfri mér að amma te væri betri fyrirmynd í því efni. Þetta hafði miklil áhrif á mig og ákvað ég ung að mín börn skyldu ekki fara á mis við brjóstamjólk ef ég mundi þá finna nokkurn mann sem liti við mér. Þá leit ég mjög upp til ömmu te sem skáldkonu og lærði allar þulurnar hennar utanað. Faðir minn var líka mjög hrifinn af ömmu sinni og bjó hjá henni um tíma í Vonarstræti. Hún var ekki mjög myndarleg húsmóðir í eldhðúsinu, en Bauja sá mest um matseldina slíkt. Þá bónaði amma te gólfin þannig að hún batt tuskur á báða fætur og las gjarnan reyfara á meðan hún fór yfir gólfin. Þetta sá pabbi hana gera. Samt held ég að hún hafi verið myndarleg í höndunum, gert mikið við fötin barnanna sinna og einnig saumaði hún krossaum og bútasaum og var dálítið listræn í því sem hún saumaði. Meðan amma te var lifandi þá fórum við systkinin ásamt föður mínum á hverjum sunnudagsmorgni í heimsókn til hennar, en hún bjó þá hjá syni sínum Sigurði Thoroddsen í Barmahlíð. þangað komu börnin hennar og ýmsir afkomendur í heimsókn. Ekki man ég eftir neinum veitingum. Mikið var reykt þessa morgna. Amma te gekk líka um allt reykjandi, en bauð okkur börnunum brjóstsykur. Ég man nú ekki eftir að hún hafi sinnt mér mjög mikið en það var samt gaman af þessum heimsóknum. Mest áhrif hafði það á mig að amma te safnaði sjaldséðum steinum og ýmsum hlutum sem hún setti í gluggakistuna í stofunni. Ég eyddi öllum tímanum í að skoða gersemarnar í glugganum. Sennilega hefur þessi æfintýraheimur hennar ömmu te haft þau áhrif ásamt sjómennsku minni seinna meir að ég lagði fyrir mig dýrafræði og varð síðan fiskifræðingur hjá Hafrannsóknastofnun. Næstsíðasta heimsókn mín til ömmu te var þegar amma var um það bil að fara frá syni sínum á annan stað og vildi hún endilega að ég veldi mér einhvern hlut inni hjá sér. Mér leist best á skjaldbökuskel sem fest var upp á vegg. Þá sagði amma te mér að taka hana en ég var ófáanleg til þess og fannst allt vera heilagt sem var í glugganum og reyndar allt sem var í stofunni. Sé ég mikið eftir því að hafa ekki tekið við skjaldbökuskelinni. Amma te hafði ánafnað félagi prentara safnið í glugganum eftir sinn dag. Hún dó nokkru seinna eftir þetta og var þá 91 árs. Unnur amma kunni bæði ensku og dönsku. Hún var einnig mikil handavinnukona. Þegar ég var i gagnfræðaskóla þá gat amma þýtt reiprennandi allt sem ég þurfti í ensku. Þá þurfti ég ekkert að fletta upp. Ég var mjög hrifin af ömmu Unni sem barn og fannst allt frábært sem hún gerði. Amma Unnur heklaði mjög mikið og var ég ekki í rónni fyrr en ég gat líka heklað. Þá saumaði amma Unnur mjög mikið af alls konar krossaumsmunstrum sem gætu hafa birt í dönskum tímaritum, en einnig var amma mjög hugmyndarík við að breyta út af og setja ýmis munstur saman. Með aldrinum hef ég haft mjög mikinn áhuga á ýmis konar handavinnu svona í hjáverkum. Þannig hlýtur amma að hafa haft mikil áhrif á mig. Þó leist mér ekki vel á þegar amma Unnur fór að hnýsast í mín ástamál þegar ég var að fermast á 15ánda ári. Þá spurði amma hvort strákarnir væru ekki farnir að gefa mér auga. Ég sagðist ekkert hafa tekið eftir því. Ég hafði frétt að hún sjálf hefði verið talsvert fyrir karlmenn og það leist mér ekki vel á. Ég ætlaði sko ekki að vera með neina lausung í mínu lífi. Ég var mjög feimin við stráka á þessum árum og fannst þeir víðsjárverðir. Langömmur mínar í móðurætt voru tvær. Móðir móðurafa míns Magnúsar (afa Nýl eða afa suð) hét Guðný, fædd 1855 d. 1940. Nýl er stytting af nafninu Nýlenda og suð kemur af suðri, en það var ávallt talað um að fara suður á Miðnes. Guðný bjó hjá syni sínum og tengdadóttur í Nýlendu við Hvalsnes. Nýlenda var útvegsbýli, þ.e. bæði var róið til fiskjar og einnig var landbúnaður stundaður. Þarna eyddi ég mínum fyrstu 16 sumrum, sjá síðar. Á síðustu ca 15 árum sínum bjó amma Guðný hjá syni sínum í Nýlendu á sumrin en hjá Guðrúnu Hákonardóttur, dóttur sinni á veturna á Bakkastíg 1 í Reykjavík. Ég var of ung til að muna eftir henni því hún dó þegar ég var nokkra mánaða. Ég er fædd 1939. Mér var sagt að hún hefði aldrei talað illa um nokkurn mann. Næsta amma sem ég vil segja frá var Guðrún Hákonardóttir, systir Magnúsar afa míns í Nýlendu. Hún var fósturmóðir móður minnar frá 5 ára aldri á veturna en á sumrin dvaldi móðir mín ávallt hjá blóðforeldrum sínum. Guðrún Hákonardóttir fæddist í Nýlendu í Hvalsneshverfi á Miðnesi . Við bróðir minn kölluðum hana ávallt ömmu uppi vegna þess að hún bjó í sama húsi og við fjölskyldan á Bakkastíg 1 í Reykjavík. Það átti að heita svo að amma uppi passaði okkur mig og bróður minn þegar mamma var í vinnuni. Móðir mín vann ávallt úti, vanalega hálfa vinnu frá því ég var tveggja ára. Amma uppi var sennilega myndarkona þegar hún var yngri. Mínar minningar um hana eru samt ekki nógu góðar því að hún hélt að vísu mjög upp á bróður minn en ekki mig, en mér var sama um það því að ég var í miklu uppáhaldi hjá hinum ömmunum mínum. Ég man ekki eftir ömmu uppi öðru vísi en hálfklikkaðri. Hún átti í vandræðum með að klæða sig í upphlutinn sem hún fór alltaf í eftir hádegi og var ég orðin snillingur í að reima á hana upphlutinn. Mamma vildi ekki heyra það nefnt að það væri eitthvað að henni, en okkur Magnúsi bróður mínum sem var tveimur árum eldri en ég fannst við frekar vera að passa hana en hún okkur. Á endanum prófaði bróðir minn hana í reikningi og gat hún ekki einu sinni sagt okkur hvað tvisvar sinnum tveir voru hvað þá flóknari dæmi og horfði bara rugluð út í loftið. Þá kom að annars konar prófi er Maggi bróðir sagði slökktu ljósið og amma gat ekki fundið slökkvarann á veggnum. Þetta fannst okkur bróður mínum ferlega skrítið. Það leið ekki á löngu þar til afi uppi sagði að amma uppi gæti ekki búið til nokkurn mat eða séð um heimilið að neinu leyti. Sennilega hefur þetta verið Alsheimer. Ekkert var hægt að tala við hana ömmu uppi að neinu viti, en ýmsa sálma þuldi hún upp. Næsta ráð hjá afa uppi var að ráða ráðskonu til að hugsa um heimilið fyrir sig. Þetta gekk í nokkurn tíma en svo var ákveðið að amma færi á hjúkrunarheimili og fluttist hún á elliheimilið Grund. Smám saman dró af henni og hún gat t.d. ekki kastað af sér vatni og varð að hafa þvaglegg. Mér fannst þetta hryllilegt og enn í dag finnst mér þessi heilabilun óhuggulegur sjúkdómur. Hef það á bak við eyrað að svona geti farið fyrir hverjum sem er. Móðir móðurömmu minnar Guðrúnar Steingrímsdóttur (ömmu Nýl eða ömmu suð) hét Guðrún Einarsdóttir fædd 1868 d. 1895. Hún dó þegar móðuramma mín var 5 ára. Eftir það ólst amma suð upp hjá föður sínum og ýmsum ráðskonum. Guðrún Hansína Steingrímsdóttir(amma Suð) fæddist 1891 í Nýjabæ í Krýsuvík. Dáin 1987. Amma Suð missti yngri bróður sinn þegar hún var 8 ára og fer tvennum sögum af því hvers vegna hann dó. Fyrri sagan var að hann hefði farið þegar hann var 4-5 ára fáklæddur á móti pabba sínu sem var að koma úr kaupstað til Krýsivíkur þar sem þau bjuggu. Þá hafi hann fengið lungnabólgu og dáið úr henni. Hin sagan er að hesturinn hans Langafa hafi slegið hann og þess vegna hafi barnið dáið. Eg trúi fremur fyrri sögunni. Amma Suð sagðist hafa fleygt öllum gullunum sínum og aldrei leikið sér aftur. Hún var á köflum mjög þunglynd. Ég held að móðurmissirinn og svo dauði bróður hennar hafi eyðilagt fyrir henni lífið. Amma suð var sögð hafa fengið þunglyndi eftir að Gunnar Reynir 5. barn hennar fæddist. Þetta var mikið þunglyndi og hafði hún á orði að hún ætlaði að ganga í sjóinn. Amma suð var mér sem móðir enda var mamma ung þegar hún eignaðist bróður minn og mig eða 20 og 22 ára. Þá hófst seinni heimstyrjöldin líka sama ár og ég fæddist 1939. Mér var komið fyrir í Nýlendu og var mamma þar líka stundum. Samkvæmt bréfi sem ég hefi lesið frá henni þegar ég er á fyrsta ári þá hef ég sofið í rúmi hjá ömmu og afa en mamma sefur ein í rúmi og bróðir minn þorir ekki að vekja hana um morguninn. Það er eins og hann sé feiminn við hana. Þarna hefur mamma verið nýkomin til okkar í Nýlendu eftir einhvern tíma. Fleiri bréf eru send til föður míns í Reykjavík sem benda til að móðir mín hafi verið þarna langdvölum í sveitinni til þess að við værum örugg vegna stríðsins. Kannske fannst henni líka betra að hafa stuðning frá foreldrum sínum meðan við systkinin vorum lítil. Ég skil núna betur hvað ég var tvískipt. Að sumu leyti fannst mér ég tilheyra mömmu og pabba en að sumu leyti fannst mér móðursystkini mín 6 vera eldri systkini mín og afi og amma suð vera foreldrar mínir. Amma suð var sterkur persónuleiki. Þegar amma Suð var ung og ógift þá gerðist hún vinnukona hjá Einari Benediktsyni og bjó um skeið með fjölskyldu hans í London. Þarna lærði hún líka einhverja ensku sem kom sér vel þegar framkvæmdirnar í kringum flugvöllinn á Miðnesheiði hófust. Þegar Bandaríkjamenn komu til Íslands og ákváðu að byggja flugvöll á Miðnesheiði, voru reistar ljósastöðvar í Hvalsneshverfi. Þarna voru í byrjun tveir til þrír verkfræðingar að störfum er stórar ljósastengur voru byggðar í kampinum svokallaða til þess að flugvélarnar rötuðu á Keflavíkurflugvöll. Þessir menn vinguðust við Ömmu suð. Þeir komu oft í heimsókn til okkar í Nýlendu og kynntust einnig foreldrum mínum. Þessu fylgdu jólagjafir og bréf til okkar systkinanna. Eitt af því sem Dettinger og Smidt vinir okkar gáfu ömmu í heimilið var stór dós af hnetusmjöri. Á heimilinu vissi fólk ekki hvað það átti að gera við þetta skrítna smjör. Við Magnús bróðir höfðu góða lyst á hnetusmjörinu. Þetta mikla hnetusmjörsát hafði áhrif yfir í næsta lið einkum hjá Magnúsi bróður mínum en tvö af hans börnum átu nánast eingöngu hnetusmjör ofan á brauð langt fram eftir aldri. Bæði Dettinger og Smidt áttu konur og börn í Ameríku og sendu myndir af þeim til okkar þegar þeir voru komnir aftur til Bandaríkjanna. Einnig fengum við jólagjafir frá Dettinger. Í Nýlendu dvaldi ég við og við allt árið. Eftir að ég hóf skólagöngu var ég þó aðeins hjá ömu og afa suð í fjóra mánuði á sumrin. Mamma og pabbi komu stundum í heimsókn. Það hafði mikil áhrif á heilsu okkar systkinanna þessi vera í Nýlendu, en við vorum bæði með beinkröm. Þegar við vorum ungabörn þá var ekkert mæðraeftirlit eða alla vegana mjög lítið og vissi móðir mín ekki að það ætti að gefa okkur lýsi. Katrín Thoroddsen frænka okkar sá hversu illa var komið fyrir okkur og fyrirskipaði lýsisgjöf og dagleg sólböð. Amma suð sá samviskusamlega um þetta hvorutveggja og vorum við látin vera ber í sólinni part úr degi alltaf þegar sólin skein. Unnur amma var reyndar ljósakona hjá Miðbæjarskólanum og vorum við systkinin sett í nokkra ljósatíma hjá henni yfir veturinn. Enn þann dag í dag trúi ég ekki húðlæknum þegar þeir segja að sólböð séu af hinu illa. Við læknuðumst bæði algjörlega af beinkrömunum. Amma suð hafði mjög mikil ahrif á mig og kenndi mér ýmislegt. T.d. að sauma krossaum. Eftir stríðið var mikill hörgull á ýmsum vörum. Það var t.d. ekki til nógu mikið smjör. Ég man eftir mér mjög lítilli að strokka smjör sitjandi uppi á eldhúsborði. Þetta var stór glerkrukka með skrúfuðu loki og snerli líkt og gamall handþeytari, en þó með spöðum. Mamma í Reykjavík fékk oft heimagert smjör frá ömmu. Seinna sá ég um að snúa skilvindunni eftir mjaltirnar. Að launum mátti ég fá mér einn bolla af volgri undanrennu þegar ég var búin að skilja. Þetta var mjög gott. Rjóminn fór í smjörgerðina. Þá var amma mjög nýtin og alltaf var stoppað í göt á sokkum. Einnig var erfitt og dýrt að kaupa efni þá var möguleiki að nýta hveitipoka en þeir voru gríðarlega stórir í gamla daga og gerði úr lérefti. Til að nýta lökin betur klippti amma gömlu lökin í sundur í miðjunni og saumaði síðan saman jaðrana. Ekkert rusl varð til á bænum. Ef amma þurfti að losna við e-ð smá drasl, pappakyns mátti nota það í uppkveikju. Plast var ekki komið á þessum árum. Niðursuðudósir voru notaðar undir kríuegg. Sett voru 2 göt efst á hverja dós og þvínæst þrætt band í gegn til að búa til handfang. Þá var settur mosi í botninn til þess að mjúkt væri undir eggjunum. Matarafgangar fóru allir í hænurnar og kálfinn. Þarna lagði amma fyrstu drög að því að gera mig að umhverfissinna. Meira að segja hvítur umbúðapappír var sléttaður, skorinn niður og mér fenginn til að teikna á. Ég hefi æ síðan borið virðingu fyrir nýtninni. Ömmu fannst ótækt að eyða um efni fram. Það finnst mér líka. Þá var mikil regla á heimilinu og amma suð var í rauninni húsbóndinn á heimilinu. Eiginlega var það mjög skrítið að afi sem hafði verið formaður á tíæringi og staðið sig vel í því, gat með engu móti tekið neinar ákvarðanir í búskapnum. Hann gat ekki ákveðið hvort ætti að breiða heyið úr sátunum. Fyrst var litið til veðurs, svo sagði afi suð eigum við að breiða heyið núna. Ég veit það ekki sagði amma. Þá var aftur litið til veðurs og svona spáð og spekúlerað, en á endanum varð amma alltaf að ákveða hvort það ætti að breiða eða ekki. Mig minnir að afi hafi samt sjálfur ákveðið að fara á sjóinn. Í mínu minni fór hann alltaf með elsta syni sínum Hákoni sem seinna varð bóndi í Nýlendu. Samtöl ömmu og afa suð voru sérstök að því leyti að það var aldrei rifist. Afi var alltaf mjög góður við ömmu. Ef henni þótti eitthvað óþægilegt þá var ekki talað um það. afa mislíkaði stundum við ömmu og gerðum við systkinin það af skömmum okkar að liggja einhvers staðar í felum þegar afi var að moka flórinn í fjósinu. Þá talaðaði hann ævinlega við sjálfan sig og sagði svo ef hann var pirraður út í ömmu: helvítis kerlingin sagði þetta og átti þá við hana. Þannig vissum við Magnús bróðir alltaf hvað afi hugsaði. Fannst okkur þetta alveg drepfyndið. Foreldrar okkar voru ekki svona kurteisir og rifust oft og tíðum. Einkum var móðir mín þrasgjörn. Það var einn ljóður á báðum fjölskyldum mínum, en það var langræknin. Mér finnst hún löstur og reyni ég að vera ekki langrækin. Ég fékk að fara á sjóinn þegar ég var svona 11 eða 12 ára. Mér fannst svo gaman og var svo stolt af því að ég brosti alla leiðina heim frá Hvalsnesvör. Amma sá mig koma heim tröðina og hló þegar hún sá hvað ég var ánægð. Þar með hófst sjómennska mín í bland við bústörfin. Ég hefi ávallt verið þakklát ömmu fyrir það hvað hún skildi vel löngun mína til að veiða fisk. Það tíðkaðist reyndar bæði í Hvalsneshverfi og Stafneshverfi að stúlkur réru ef karlmann vantaði í það starf. á aldrinum 13-16 var ég talsvert á sjó og reri stundum upp á hlut. Þetta hafði áhrif á mig og varð ég seinna fiskifræðingur hjá Hafrannsóknastofnun (3. kven-fiskifræðingur Íslands). Ég var kaupakona og gekk í bæði kvenkyns og karlmannstörf. Það var heldur enginn kaupamaður. Þannnig þurfti ég að hræra steypu stundum með móðurbróður mínum Hákoni (seinna bónda í Nýlendu), mála glugga og ýmislegt. Einnig keyra traktor og snúa heyi og raka, en ég fékk ekki að slá með traktornum. Garðavinna var heilmikil rófur og kartöflur. Enn í dag finnst mér nauðsynlegt að rækta kartöflur til heimilisins. Stórann hluta af æsku minni var ég grænmetisæta (samkvæmt ákvörðun foreldra minna), en mátti þó borða harðfisk , egg og mjólkurvörur. Þetta hlýtur að hafa verið erfitt fyrir ömmu suð. Hún hafði þó oft sojabaunabúðing í matinn, bakaði gróft brauð og malaði rúg í morgunmat. Einnig var ræktað blaðsalat og tíndur njóli. Þá var ég send út til að safna smára sem var notaður saxaður ofan á kartöflur. Næpur og rófur voru mikið étnar aðalega hráar. Hætti að vera grænmetisæta um tvítugt og sé enn eftir öllu góða fiskinum sem ég át ekki í Nýlendu og veiddi jafnvel sjálf. Það var sérstakt hvað fór mikill tími í að tína kríuegg til að hafa í matinn. Þetta voru 2-4 vikur í kringum mánaðarmótin Júní og júlí. ekki þótti gott að tína unguð egg og var hætt að taka egg þegar þau fóru að stropa. Af ömmu suð lærði ég hvernig átti að ala upp börn, skipta störfum og stjórna fólki í vinnu með lagni. Miðað við móður mína var t.d. barnauppeldi hjá ömmu suð allt í góðu skipulagi og átakalaust, en hjá móður minni allt í hers höndum og vitleysu. Móðir mín var góð manneskja og mjög uppörvandi fyrir mig en vegna suðrænnar skapgerðar sinnar, sem var reyndar sú sama og hjá afa suð þá tókst henni aldrei að stjórna bróður mínum nema með miklum hörmungum. Líkamlegar barsmíðar voru stundaðar og framkvæmdi móðir mín þær ekki einu sinni sjálf, heldur var faðir minn kallaður til og látinn framkvæma þær eftir hennar tilskipunum. Ellegar barnið var læst úti. Það endaði með að bróðir minn klagaði foreldrana fyrir afa uppi og hann missti stjórn á sér og húðskammaði móður mina fyrir að fara illa með Magnús bróður. Auðvitað átti bróðir minn mikinn þátt í því sjálfur með endalausri ertni að hann lenti daglega í útistöðum við móður okkar. Ég þakka mínum sæla að ég skyldi alast líka upp í Nýlendu og læra betri aðferðir við barnauppeldi. Þetta hafði líka þau áhrif á mig að ég las nokkrar bækur um barnauppeldi þegar við hjónin eignuðumst okkar börn. Amma suð kenndi mér líka á ýmsar hættur og varð ég því hæfilega varkár. Fyrst var það að varast að detta í hlandfor. Það var mesta hætta sem ég gat ímyndað mér. Fyrst var ég hrædd með sögum af vonda kallinum sem byggi í hlandforinni og mundi hann teygja hendur upp úr forinni og ná mér ef ég kæmi nálægt. Seinna kom svo sagan af drengnum sem datt í forina á Melabergi (bær nær Sandgerði en Hvalsneshverfi) og minnir mig að hann hafi dáið en samt náðist í hárið á honum og hann var togaður upp. Það var bara of seint því drengurinn hafði sopið á forinni. Hryllilegt! Þá var það sjórinn. Hann var líka hættulegur en þó viðráðanlegur. Við börnin fengum nefnilega að leika okkur heilmikið ein niðri í fjöru. Mér var sagt að sumar öldur væru stærri en aðrar og þær gætu hrifið okkur börnin með út á dýpið. Ég fékk þó oft að fara með yngri frændsystkini min í sjóinn. Suma daga mátti bara vaða en aðra mátti synda og busla að vild. Þá þurfti ég einnig að læra á flóðahættu og passa að mig flæddi ekki úti í hólma. Það gerðist samt nokkrum sinnum að það féll of snemma að, en þá bjargaði mér að ég var í gúmmístígvelum og gat vaðið í land eftir malarhrygg. Stundum mátti engu muna að mig flæddi einkum þegar farið var út í Hólma við Reykjavík. Mamma vissi ekkert um þær svaðilfarir. Trúmál. Amma og afi suð voru trúuð upp á gamla mátann og fórum við afi í hverja einustu messu sem haldin var í Hvalsneskirkju á sumrin. Afi var svona hæfilega trúaður og dottaði alltaf undir predikuninni. Ég lagði mig fram um að syngja alla sálmana. Presturinn séra Eiríkur Brynjólfsson á Utskálum, sem skírði mig heima í stofu í Nýlendu var í uppáhaldi hjá mér. Hann fór frá sókninni þegar ég var 10 ára. Amma suð tók tímabil þar sem hún var mjög þunglynd. Það var aðalgallinn á henni. Þegar hún var í þessum köstum þá var þungt yfir öllum á heimilinu og maður mátti ekki hlæja. Einu sinni þegar ég var í Reykjavík þá var ég send til Ragnhildar í Tjarnargötu og látin biðja hana að senda ömmu suð lækningarkraft. Man ekki hvort amma lagaðist við það. Unnur amma trúði ekki mikið á guð heldur frekar eitthvert gott afl, en þeim mun meira hugsaði hún um handanheimana. Vinkona Unnar ömmu var Aðalbjörg Sigurðardóttir kona Haraldar Nielssonar. Þær voru báðar talsverðir spíritistar. Amma te var einnig á sömu línu og talsvert hjátrúarfull. Þetta hafði einhver áhrif á mig og fékk ég seinna áhuga á ýmsum skrítnum fyrirbærum. Trúði því t.d. að möguleiki væri á því að senda fólki einhvers konar lífskraft með því að biðja fyrir viðkomandi. Amma te hafði ekki mikla trú á lífi eftir dauðann. Þó gerðist það skrítna eftir að hún dó þá dreymdi konu eina að Theódóra kæmi til sín og mælti fram eftirfarandi vísu: Yfirum álinn bátinn bar blikaði sól um fold og mar. Ég ýtti að hlein og eygði þar ástina og lífið hvar sem var. Faðir minn Skúli Halldórsson tónskáld samdi lag við ljóðið og kallaði það draumljóð. Hann sagði ljóðið vera eftir Theódóru en því miður hefur hann gleymt að geta konunnar sem dreymdi ljóðið. Ég hefi alltaf skilið söguna sem svo að þarna sé Amma te komin í handan heimana. Góðgerðarmál. Báðar ömmur mínar vildu gefa fátækum, amma suð sendi mig oft með nýjan fisk að Nýjabæ (torfbæ í Hvalneshverfi). Þar bjuggu systkinin Sveinn og Jónína. Sveinn átti ekki bát en gerði gjarnan við ýmislegt sem bilaði hjá okkur einkum klukkur. Kom daglega og fékk lánað dagblað.   Unnur amma vann hjá mæðrastyrksnefnd og sagði mér að það væri sælla að gefa en þiggja. Fyrir jólin var eg alltaf send með dálitla peningaupphæð frá Mæðrastyrksnefnd til Anní Leifs fyrri konu Jóns Leifs á Nýlendugötu í Reykjavík. Anní var fátæk en stolt og vildi aldrei taka við peningaumslaginu. En ég var ákveðin og sagði að hún yrði að taka við því. Á endanum gekk það alltaf. Mér fannst þetta mjög erfitt, of persónulegt. Það er betra að gefa nafnlaust. Sennilega sagði ég alltaf að amma Unnur hefði sent mig og að þetta væri frá mæðrastyrksnefnd.  Stjórnmál. Amma te var langt á undan sinni samtíð með áhuga á stjórnmálum og stóð þétt við bakið á manni sínum Skúla Thoroddssen alþingismanni. Hún vildi að Ísland væri sjálfstætt ríki. Bæði faðir Theódóru séra Guðmundur á Kvennabrekku og Skúli Thóroddsen unnu að menntun og réttindum kvenna. Sá fyrrnefndi var fyrstur til að rita um stofnun kvennaskóla hér á landi, en skólinn var stofnaður árið 1874 og fór eldri systir ömmu te , Ásthildur í skólann það ár. Amma te var yfirstéttarkona og fremur rík framan af æfi. Þegar hún var orðin ekkja þá seldi hún eignir sínar fyrir lítinn pening. Hún var ekki mikið fyrir peninga og eignir. Hvorki föður- né móðuramma höfðu áhuga á stjórnmálum eða kvenréttindum. Menntun. Amma Unnur var vel menntuð miðað við það sem þá gerðist. Kunni ensku og dönsku reiprennandi. Hún lærði í heimaskóla á Bessastöðum, en fékk þó ekki að fara í menntaskólann í Reykjavík eins og bræður hennar. Var send til Skotlands til kynnast heiminum. spilaði á píanó. Einnig var Unnur amma send á berklahælið í Vejle þegar hún var með berklana. Þar læknaðist hún. Amma suð fór í kvennaskólann í Reykjavík og kunni dálitla handavinnu. Hún var um tíma í London og lærði þar smávegis í ensku eins og sagt var frá hér að framan. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?: Reykjavík, Miðnes 20. öldin aðallega.

Fæðingarstaður, fæðingarár og nafn ömmu / langömmu (eða nafnlaust), hvar amma / langamma átti heima lengst af, menntun, störf, fyrstu minningar þínar af ömmu / langömmu, hvernig persóna hún var, samskipti þín við hana sem barn og fullorðin(n), hvernig samskiptin breyttust með tímanum, uppeldishlutverk ömmu / langömmu, hvernig hún tók þátt í lífi þínu á annan hátt, hvaða áhrif hún hafði á líf þitt (amma / langamma sem fyrirmynd, hvatning við val þitt á lífsstarfi eða menntun t.d.), skoðanir ömmu / langömmu á jafnréttismálum, svipmyndir eða sögur úr lífi hennar, lífshlaup hennar (aðeins það sem þú þekkir af eigin reynslu eða hefur verið sagt frá), hvaða munur var á hlutverkum afa og ömmu gagnvart þér.   Ég átti, eins og allir, tvær ömmur. Ég ætla að byrja að segja frá ömmu minni í föðurætt sem ég þekkti mun betur en móðurömmu mína. Sigríður Júlíusdóttir hét hún og var fædd í Skrapatungu í Vindhælishreppi (sem mér fannst reyndar agalega hallærislegt þegar ég var unglingur) þann 19. ágúst árið 1894 og dó í Reykjavík 28. mars árið 1976. Hún bjó lengst af í Reykjavík. En áður en hún flutti hingað suður vann hún sem vinnukona hér og þar á norðurhluta landsins. Ég man eftir því að hún sagði mér að hún hefði kynnst Fjalla-Bensa, sem Aðventa fjallar um. Hún var einhvern tíma samtíma honum á bæ. En ég hef þó ekki leitað eftir staðfestingu á þessu. Kannski hitti hún hann bara einhvern tíma á meðan hún var í vinnumennsku fyrir norðan. Hún sagði mér líka að Þorgeirsboli hefði fylgt pabba hennar. Hann hafði fengið að gjöf vesti frá manni sem Þorgeirsboli fylgdi. Boli var greinilega bundinn vestinu og sneri ásókn sinni á Júlíus föður hennar. Hann áttaði sig á fylgjunni og losaði sig við vestið. Amma sagðist hafa séð bola koma einu sinni heim bæjartröðina, þá var hann reyndar frekar framlágur. Stuttu síðar kom Júlíus pabbi hennar heim. Amma og systkini hennar ólust upp við kröpp kjör norður á Skaga og gerðu hvað sem þau gátu til að létta foreldrum sínum og sjálfum sér lífið og föður sínum eftir að móðir þeirra dó úr taugaveiki 6. september árið 1907. Amma var þá aðeins 13 ára að aldri. Bærinn hafði verið settur í einangrun, enginn fékk að koma þangað, hungur sótti að. Líkið var látið standa uppi í skemmunni.Veðrið var slæmt og ekki tök á að jarða móður hennar fyrr en nokkrum vikum síðar. Þegar líkið var flutt í kistunni burt frá bænum til greftrunar var rotnunin orðin svo mikil að gromsið lak úr kistunni. Amma var fríð kona. Það sést á mynd af henni þegar hún er á milli tvítugs og þrítugs.Hrafnsvart og þykkt hár og húð hennar var aldrei hvít, hún var alltaf eins og hún hefði legið í sólbaði. Dökkar, þykkar og fagurlega mótaðar varir og augun brún. Augabrúnirnar þykkar og fallega bogadregnar. Kónganef. Hún var suðræn yfirlitum. Hár hennar fór ekki að grána fyrr en hún var um sjötugt og þá myndaðist fallegur grár lokkur yfir enninu. Hún var með sítt hár sem hún fléttaði á hverjum morgni í tvær fléttur eftir að hún hafði greitt hárið vandlega. Hún tók hárið sem varð eftir í greiðunni og vafði því utan um endana á fléttunum og vafði þessum svörtu fléttum  svo utan um höfuðið og nældi þær niður með hárnælum. Í minni mínu er þetta ótrúlega falleg stund, þegar hún sat í eldhúsinu á Ásvallagötu 63 og greiddi sér. Þá var ekkert sagt. Amma var létt á fæti og snör í snúningum og óendanlega gjafmild og greiðvikin þótt hún ætti í raun og veru afskaplega lítið af veraldlegum auði. Eftir vinnumennsku norðanlands lá leið hennar suður til Reykjavíkur og þar fékk hún vinnu hjá skreðara í Reykjavík, niðri í Aðalstræti, sem mig minnir að hafi heitið Andersen. Hún var hög i höndunum og endaði sem fullmektugur skreðari og vann lengi fyrir þetta fyrirtæki. Eftir að hún giftist og eignaðist börn og þurfti að hugsa um heimili, tók hún að sér ýmis vandaverk fyrir fyrirtækið og vann þau heima, þvi hún kunni að kúnstbródera. Hún gerði við göt á buxum og jökkum svo ekki sást að flíkin hefði skemmst. Hún dró út þræði í faldinum og þræddi inn í efnið og óf „bótina“ inn í munstrið þannig að enginn gat séð viðgerðina. Ekki veit ég með vissu hvar amma kynntist honum afa mínum. Í minni mínu er óljós saga um að þau hafi verið samferða á báti frá Akranesi til Reykjavíkur. Afi hafði verið togarasjómaður í Bretlandi og Skotlandi í mörg ár áður en hann kom aftur heim til Íslands. Amma féll fyrir honum og hann fyrir henni. Hann var 17 árum eldri en hún, glæsilegur til fara, eins og breskur sjentilmaður, ljós yfirlitum, myndarlegur og gáfaður maður. Þau gengu í hjónaband og afi var á togurum og amma sinnti starfi sínu hjá Andersen þar til börnin fóru að koma. Þá fór hún að taka að sér kúnstbróderíið heima og vann sem verktaki hjá Andersen. Amma og afi eignuðust fimm börn hér í Reykjavík og fyrstu árin flutti fjölskyldan oft, úr hverju ömurlega leiguhúsnæðinu í annað. En árið 1932 keyptu þau afi íbúð í verkamannabústöðunum, á Ásvallagötu 63, með hjálp frænda, Sigurjóns Júlíussonar sem var bróðir ömmu. Hann kvæntist aldrei, var lengst af á sjó en átti athvarf hjá ömmu og afa. Hann hafði herbergi í kjallaranum á Ásvallagötu og var þar þegar hann var í landi. Mínar minningar um ömmu eru frá Ásvallagötunni. Úr þessari litlu, snotru íbúð. Einkum úr eldhúsinu á Ásvallagötu 63. Þegar ég var 2ja ára áttu foreldrar mínir heima á Bjargarstíg 5. Ég hafði eignast systur í janúar 1955. Einn daginn setur mamma mig út í garð þar sem ég átti að moka og leika mér. Hún þurfti að sinna systur minni og gat ekki haft auga með mér á meðan. Þegar hún lítur svo út um gluggann sér hún að ég er horfin úr garðinum. Mikil leit hófst þarna í götunni. Ekki fannst ég. En dálitlu síðar kemur drossía akandi götuna og stansar fyrir utan Bjargarstíg 5, út kemur maður og gefur sig á tal við mömmu sem stendur þarna með systur mína í fanginu. Hann spyr hvort hún eigi dóttur sem heiti Ingveldur, mamma jánkaði og hann opnað afturdyrnar á bílnum, hleypti mér út og sagðist hafa fundið mig á Tjarnarbrúnni með spaða og fötu og spurt mig á hvaða ferðalagi ég væri. Ég hafði sagt honum að ég væri fara til ömmu á Ásatlagötu 63. Hann hafði togað heimilisfangið upp úr mér: Bjaggadíju himm. Þetta ævintýri sem mér finnst ég muna eftir segir mér ýmislegt um hvað gott og gaman var að heimsækja ömmu. Mér finnst ég muna eftir mér í aftursætinu á bílnum, þar sem fallega fléttað reipi var fest á bakið á framsætunum. Og ég dúaði þegar bíllinn fór yfir ójöfnur. Í eldhúsinu á Ásvallagötunni, undir glugganum sem snýt út í portið, var eldhúsbekkur þar sem saumavélin hennar ömmu stóð. Og allt hennar saumadót:  títuprjónakerlingin sem gat hlaupið áfram ef maður togaði í spottann sem kom undan pilsinu, kassinn með vinslunum, skærin, töluboxið. Stundum var amma að gera við einhverja flík þegar við komum í heimsókn. Hún raðaði títuprjónum á milli varanna – og gat samt talað við þann sem var í heimsókn. Stundum var bankað á dyrnar – einhver var kominn til að sækja fatnað sem hafði verið í viðgerð – hvað kostar það? var spurt. Mér finnst að aldrei hafi neitt kostað meira en 25 krónur. Amma hafði engan áhuga á vísitölu og hækkunum. Amma og afi voru sósíalistar. Ég held að amma hafi verið einlægari og staðfastari í skoðunum sínum heldur en afi. Ef henni áskotnaðist efni (gamall frakki, buxur eða eitthvað slíkt) venti hún flíkunum og saumaði föt úr þeim. Og hún gaf frá sér það sem hún ekki þurfti að nota. Eftir að við fjölskyldan, pabbi, mamma og við systurnar þrjár, fluttum í Verkó snemma árs 1963, á Hringbrautina, urðu samskipti mín og ömmu meiri. Þá var afi enn á lífi og þau höfðu tekið að sér sonardóttur sína, Lottu. Lotta var tveimur árum eldri en ég. Og þarna bjó hann frændi, bróðir ömmu, hættur á sjónum og farinn að vinna í Kassagerðinni. Herbergið hans var niðri í kjallara. Frændi var þremur árum eldri en amma og þau voru einstaklega góðir vinir.Hann kvæntist aldrei Ég las um það einu sinni að þau hefðu bjargað föður sínum frá niðurlægingu með því að borga skuldirnar sem sveitarfélagið á Skaga hafði krafið hann um. Ég fór oft út í búð fyrir ömmu til að létta henni lífið. Hún hafði alltaf mikið að gera, gerði við föt og breytti fyrir hina og þessa. Pabbi fór oft til ömmu og ég hafði gaman af að koma með. Þegar við pabbi litum inn til hennar sendi hún mig út í búð til að kaupa hunangsköku og smjörköku. Hún vildi helst að ég færi í bakarí Jóns Sím, uppi á Bræðraborgarstíg. Jón Sím var í viðskiptum við ömmu, hún gerði við föt fjölskyldunnar og því var eðlilegt að eiga viðskipti við hann. Ég fór líka margar ferðir fyrir ömmu upp í Toft á Skólavörðustíg að kaupa vinsli, tölur eða silkitvinna. Það var nú meiri dásemdarverslunin. Tölurnar, sem voru festar á pappaspjöld. Ég gat gleymt mér við að skoða spjöldin. Amma vissi að ég freistaðist stundum til að kaupa nammi á leiðinni, fánakúlur; eina hvíta, eina bláa eða eina rauða, en hún taldi aldrei peningana upp úr buddunni þegar ég kom til baka með innkaupin. Í anda sé ég okkur sitja við eldhúsborðið: mig, pabba, ömmu og frænda. Afi er hvergi nærri. Hann er inni í stofu að lesa Byron eða Einar Ben. Amma og frændi eru að tala saman um liðna tíð, eða pólitík. Sagan verður eins og hekl, þar sem hlykkirnir og útúrdúrarnir teyma ömmu og frænda inn í hverja hliðarsöguna af annarri og svo allt í einu eru þau búin að tengja söguna aftur við hryggjarstykkið. Og ég er fyrir löngu búin að týna áttum. Ættfræðin leiddi þau oft út í þessar hliðargötur. Amma og frændi voru ættfróð og frændi átti auðvelt með að tengja sögurnar við Íslendingasögurnar, sem hann kunni utan að. Einu sinni sagði afi frá andláti kunningja þeirra ömmu. Ég sat í eldhúskróknum. Amma var að sauma. „Hvernig dó hann?“ spurði amma. „Hann bara hné niður og dó,“ sagði afi. „Mikið var hann heppinn,“ sagði amma. Ég skildi þetta ekki fyrr en löngu seinna, hvað það er gott að deyja án harmkvæla. Hún lagði metnað í að börnin hennar væru vel klædd. Einu sinni var hún að sauma blússu handa einni af dætrum sínum. Hálsmálið átti að vera í V-affi, með rykkingum til hliðanna en til þess að það héldist þannig saumaði amma tíeyring inn í blússuna. Amma saumaði dúkkuföt úr efnisafgöngum sem henni áskotnuðust og gaf okkur systrum. Amma var glaðlynd kona og hláturmild og ótrúlega vesenislaus. Oft hitti ég undarlegt fólk heima hjá henni: Eika Bergs, sem drakk mikið en átti ömmu það upp að unna að hún gaf honum og systkinum hans föt þegar hún gat. Hörð, sem kunni sér ekki hóf og söng: Svartur hrafn settist á stein, ég hélt það væri eróplein, en hann var sonur hennar Friðriku og æskuvinur pabba. Konan með augað og geðveika konan, blindfulli bankastjórinn sem gat ekki gagnast konunni sinni og Inga föðursystir sem var veik á geði: þau áttu öll athvarf hjá henni og hún hlustaði, sussaði stundum á þau ef börn voru nálægt, og tók þátt í örlögum þeirra. Ég held að lífið hafi stundum verið henni þungbært. En hún talaði ekki um það. Tók því af æðruleysi. Skömmu áður en hún dó bað hún mig að koma í heimsókn með barnið mitt, elstu dóttur mína. Þá var hún hálfs árs og amma gaf henni hálsmen. Þá var búið að taka af ömmu annan fótinn, fyrst um ökklann og svo við hnéð. Hún var með gervifót „Taktu nú af mér skóinn, það er sandur í honum,?  sagði amma. Ég tók skóinn af gervifætinum, hellti ímynduðum sandinum úr honum og setti hana í skóinn aftur. Skömmu síðar fór amma á spítalann, ég heimsótti hana aldrei en pabbi fór á hverjum degi. Og svo dó hún þremur vikum síðar, 28. mars 1976. Ég fór í jarðarförina hennar. Presturinn gerði allt sem hann gat til að koma út tárunum á syrgjendunum. Með ömmu var jarðað andvana fætt barn. Mér fannst það fallegt. Það kom þannig til að hjónin sem eignuðust þetta barn höfðu áður misst tvö börn sem höfðu verið lögð í gröf með konum sem hétu Sigríður. Þriðja barnið þeirra fékk að liggja hjá ömmu. Ég kynntist afa ekki mikið. Ég var 9 ára þegar hann afi dó og nýflutt í vesturbæinn. Í mínu minni er hann fínn til fara og fyrirmannlegur, alltaf að lesa og fara með ljóð og kvæði og amma var honum allt, hún var hin sterka. Þegar ég hugsa um ömmu nú þegar ég skrifa þessar minningar niður, finnst mér ég hafa lært það af henni að gera ekki mikið veður út af hlutunum. Ég lærði líka að útsjónarsemi og nægjusemi og umburðarlyndi fleyta manni langt og að veraldlegur auður er ekki eftirsóknarverður heldur hinn andlegi.    Móðuramma mín Hún hét Katrín Vigfúsdóttir. Hún var fædd á höfuðdaginn29. ágúst 1891 á Brúnum í Vestur-Eyjafjallahreppi og dó árið 1967 þegar ég var 14 ára. Á Brúnum var mikið menningarheimili. Þar var orgel og tónlist iðkuð og allir höfðu fagra söngrödd. Valgerður móðir ömmu og langamma mín var annáluð fyrir hjúkrun. Hún tók veikt fólk inn á heimilið og kom mörgum til bata. Amma var send til Reykjavíkur ung stúlka til að læra garðrækt í Gróðrarstöð Einars Helgaonar við Laufásveg. Til er ljósmynd af þeim sem voru á námskeiðinu með henni. Amma horfir alvarleg í ljósmyndavélina. Seinna lærði hún til ljósmóður og flutti aftur austur undir Eyjafjöll og var ljósmóðir þar um árabil. Mér var sagt að síðustu börnin sem hún tók á móti hefðu verið tvíburarnir, dætur Auðar dóttur hennar, sem fæddust 1954. Árið 1921 giftist hún honum afa mínum, Einari Einarssyni, sem var fæddur í Nýjabæ 6. september árið 1897, og þau hófu búskap þar. Þau eignuðust sjö börn, fædd á árunum 1922 til 1936. Mamma mín var þriðja í röðinni, fædd árið 1925. Í kreppunni um 1930 misstu þau afi og amma jörðina til ríkisins. Það var mikið áfall sagði mamma mér. En afi og amma keyptu síðar eyðijörð, Sandakotið, þegar um hægðist hjá þeim og nýttu landið í útibeit. Amma og afi tóku þetta áfall mjög nærri sér. En þau náðu að búa áfram í Nýjabæ þrátt fyrir allt mótlætið. Svo ég víki nú að ömmu og Nýjabæ. Fyrsta minning mín af henni er þegar við pabbi og mamma og Systa systir mín fórum þangað austur í heimsókn. Ég hef verið um það bil fimm ára. Kannski fjögurra ára, 1957-8. Þá var búið að byggja þar steinhús, allir fluttir úr torfbænum sem var að hruni kominn og stóð norðvestan við nýja húsið. Pabbi var húsamálari og ætlaði að mála nýja húsið fyrir þau. Heiða og Leifur, systkini mömmu, voru enn ekki flutt að heiman. Þau voru alltaf svo glöð og kát og fífluðust saman á hverjum degi. Gleði þeirra og galskapur var í andstöðu við heimilisbraginn sem ríkti innandyra. Amma var svo alvarleg. Hún var mjög trúuð kona og vönd að virðingu sinni. Hún var frekar feitlagin, rauðhærð og freknótt og ábúðarfull. Eldhúsið í Nýjabæ, þar sem allt virtist gerast, var í kjallara hússins. Þar var hreinlæti í hávegum haft. Þar var stórt borð. Öðrum megin við borðið var dívan og stólum raðað á móti. Inn af eldhúsinu var búrið. Mér er minnisstæð lyktin í búrinu og þegar við amma vorum að tína til það sem með þurfti í matinn. Ljósmóðurtaskan og lýsólið var það fyrsta sem maður sá og fann lykt af þegar komið var inn í búrið. Svo kom kryddilmurinn. Amma gerði sterkan kanilsykur til að hafa út á grjónagrautinn og ég mat það mikils. Sekkir með hveiti, sykri og grjónum stóðu þar í röð. Hún sagði ,,væna“ og strauk manni um vangann. Hún söng oft við vinnu sína og hafði þessa ótrúlega tæru rödd. Sópran. Þarna fyrir austan var talað um Nýjabæjar-raddirnar. Amma hafði mikinn áhuga á félagsmálum og framförum og stofnaði meðal annars kvenfélagið Eygló og var formaður þar. Kvenfélagið hafði mikil menningarleg áhrif í sveitinni. Amma kenndi konunum að rækta alls kyns grænmeti. Ég man eftir ýmsum kartöflutegundum sem talað var um: Georg konungur, Eyvindur, Ólafsrauður, Gullauga. Amma sagði mér að oft hefðu komið kartöflur úr strandgóssi. Það var margt um manninn í Nýjabæ. Vinnumenn og vinnukonur, sum barnabarnanna voru þar í sveit. Og það var gestkvæmt. Afi og amma áttu alltaf góða hesta. Ég man eftir að hafa séð þau koma ríðandi heim að Núpi, amma sat Nýjabæjar-Bleik og afi var á brúnum hesti. Amma átti silfurbúna svipu sem hún hafði fengið frá móður sinni. Í hana var grafið Valgerður Sigurðardóttir. Amma og afi voru mjög virðuleg þar sem þau komu á spretti upp traðirnar. Ég var í sveit hjá móðursystur minni á Núpi undir Eyjafjöllum þegar ég var krakki. Fyrstu árin var ekki hægt að fara í bað á Núpi þannig að við fórum einu sinni í mánuði í bað í Nýjabæ hjá ömmu og afa. Það tók talsverðan tíma og við fengum alltaf kakó hjá ömmu eftir baðið. Amma varð mjög fáskiptin síðustu árin og svo kom í ljós að hún var með Alzheimer. Þær eru fátæklegar en hlýjar minningar mínar um Katrínu móðurömmu mína. 

Minningar um ömmu mína Móðuramma mín hét Sigríður Jóna Þorbergsdóttir og var fædd í Efri-Miðvík í Sléttuhreppi í N-Ísafjarðarsýslu 2. des. 1899. Hún var ein af tíu börnum Þorbergs Jónssonar bónda og Oddnýjar Finnbogadóttur síðari konu hans. Þorbergur átti tvö eldri börn með fyrri konu sinni. Sigríður amma giftist Ólafi Helga Hjálmarssyni f. 1895 frá Stakkadal í sömu sveit og elsta dóttir þeirra, Ragnhildur f. 1918 var móðir mín. Á þjóðhátíðarárinu 1974 var óskað eftir frásögnum aldraðra um aðstæður þeirra í uppvextinum, fæði, klæði, húsnæði, vinnubrögðum o.s.frv. til þjóðháttasöfnunar. Amma vildi leggja sitt til málanna og dóttir hennar Ásta Ólafsdóttir skráði minningar hennar eftir hennar sögn. Árið 1995 var gefin út í bók um ævi þeirra afa og ömmu og þar birtist frásögnin hennar. Þessi bók, Frá Aðalvík og Ameríku : aldarminning, var tekin saman af börnum þeirra, Ástu og Kjartani Ólafsbörnum og ætluð okkur afkomendum en margir fleiri óskuðu eftir eintaki og fengu færri en vildu. Eftirfarandi minning mín um ömmu er að mestu frásagnir hennar og móður minnar en að sjálfsögðu blandast þar inn í frásagnir úr áðurnefndri bók. Þegar við systurnar vorum litlar stelpur á Ísafirði gældum við oft við þá hugmynd að gaman væri að eiga ömmu og afa í heimabæ okkar, eins og margir vina okkar áttu. Enga áttum við föður-ömmuna en við vissum að við áttum móður-ömmu suður í Reykjavík. Við áttum meira að segja mynd af henni, mynd sem sýndi okkur fallega konu, svo fallega að hún leit út eins og kvikmyndastjarna. Aldrei kom amma þó í heimsókn til Ísafjarðar svo ég muni þegar við bjuggum þar, því lítið var um ferðalög á þeim tíma og sem barn man ég ekki eftir að hafa litið ömmu augum nema einu sinni þegar móðir mín átti erindi til Reykjavíkur en þangað höfðu þau afi flutt árið 1946. Við fyrstu kynni komst ég að því að myndin af henni hafði ekki platað því amma var einstaklega fríð kona og svo fín og vel til fara að feimnin yfirbugaði mig og þorði ég varla að líta á hana þessa fáu daga sem við mamma dvöldum í höfuðborginni. En blíð var hún við feimnu stelpuna sem lengi skammaðist sín fyrir að hafa ekki verið móttækilegri í samskiptum við hana þennan tíma. Ég kynntist henni svo fyrst þegar ég var unglingur og fjölskylda mín var flutt til Keflavíkur. Eftir það voru heimsóknir á báða bóga. Þegar amma kom í heimsókn til okkar til Keflavíkur hitti hún nokkur systkini sín sem þar bjuggu og fleiri brottflutta Aðalvíkinga og þá var gaman að heyra frásagnir af gömlum tíma. Mikið var rifjað upp af sögum frá heimabyggðinni sem þau flest neyddust til að yfirgefa á erfiðum tíma. Amma var einstaklega ljúf kona og blíð, sem bar mikla umhyggju fyrir öllum sem í kring um hana voru og ekki síður fyrir sínu nánasta umhverfi. Í þau skipti sem ég fékk gistingu hjá henni í Reykjavík fékk ég að kynnast hennar einstöku snyrtimennsku, allt var á sínum stað, pússað og fágað. Þarna skyldi ég við hvað móðir mín miðaði og hvar hún setti setti markið hvað snyrtimennsku varðaði. Amma var nefnilega sannkölluð fyrirmynd í öllu húshaldi, í matargerð, bakstri og ekki síður í klæðaburði og prúðmannlegri framkomu og hún var sannkölluð dama allt til enda. Ég gerði mér far um að heimsækja ömmu þegar ég varð eldri og var forvitin um þessa hægversku konu og spurði hana margra spurninga um líf hennar, sem var ótrúlega ævintýralegt. Hún var þá á áttræðisaldri. Amma var mild í öllum skoðunum og lagði alltaf gott til allra manna og málefna. Mér fannst hún vera gædd afburða góðum kostum í samskiptum við fólk. Amma ólst upp í stórum systkinahópi, í torfbæ, þar sem matur var eldaður á hlóðum í frumbernsku hennar, þar sem hún gekk á sauðskinsskóm allra sinna ferða og fór kornung að taka þátt í heimilis- og bústörfum. Hún prjónaði sokka á yngri systkinin sín á prónavél heimilisins og var líka liðtæk á saumavélina. Börnin hjálpuðu til með ærnar, mjólkuðu þær og gættu þeirra eftir að hafa rekið lömbin á fjall. Að sjálfsögðu hjálpuðu börnin líka til við heyskapinn. Fyrsta launaða starf ömmu sem unglingur var fanggæsla, sem var starfsheiti vinnu kvenna í sjóbúðum þar sem þær önnuðust m.a. matreiðslu, héldu vistarverum hreinum og hirtu sjóvettlinga og önnur plögg. Amma sótti skóla í þorpin sitt hvoru megin við Miðvík á Hesteyri og á Látrum og dvaldist þá hjá vinafólki. Skólagöngunni lauk með fullnaðarprófi þegar hún var14 ára gömul en seinna sótti hún nám á Húsmæðraskólann Ósk á Ísafirði. Hún giftist unnusta sínum, Ólafi Hjálmarssyni frá Stakkadal þegar hún var 18 ára gömul. Þá var haldið systkinabrúðkaup í Efri Miðvík, því bróðir hennar Finnbjörn gekk einnig að eiga unnustu sína. Um veisluna má segja að „miklu hafi verið tjaldað til“ því veggir baðstofunnar voru klæddir hvítu lérefti og brúðirnar skörtuðu hvítum kjólum og snæddu menn hangikjöt og drukku kaffi á eftir. Nú hófst nýr tími hjá ömmu. Hún flutti með manni sínum að Látrum, litlu þorpi í norðanverðri víkinni, þar sem þau hófu búskap í eigin húsnæði. Ólafur var ekki neinn venjulegur sveitastrákur. Þó að hann væri aðeins fjórum ári eldri en amma, var hann ótrúlega lífsreyndur. Hann hefur verið áræðinn piltur, því 15 ára réði hann sig á breskan togara og sigldi með honum til Englands og 17 ára var hann kominn til Ameríku í heimsókn til móðurbróður síns, Friðriks Jóhannessonar á Point Roberts í Washingtonfylki í Bandaríkjunum og dvaldi þar til tvítugs. Strax við upphaf sambands þeirra ömmu varð henni ljóst að hugur hans stefndi þangað aftur. Það áraði ekki vel fyrsta veturinn í búskapnum sem var hinn umtalaði „frostavetur“ 1918, þegar alla Aðalvíkina lagði svo hægt var að ganga yfir víkina út að Sæbóli, þorpinu sunnan megin í víkinni. Um haustið 1918 fæddist þeim fyrsta barnið, Ragnhildur.  – Eftir rúm 10 ár í hjónabandi var farið að huga flutningi til Ameríku því frændinn í Vesturheimi sótti fast að fá fjölskylduna til sín, þar sem hann var barnlaus. Mikið hafði gengið á í lífi ömmu þessi fyrstu búskaparár. Hún hafði eignast 6 börn en tvö þeirra létust í frumbernsku. Sjálf  hafði hún veikst af „Spönsku veikinni“ sem gekk í Aðalvík seinna en í Reykjavík og veiktust nokkrar ungar konur og lítil börn. Þrjár konur dóu í hreppnum en amma komst af og var lengi að ná sér. Árið 1928 var hafinn undirbúningur að Ameríkuferð. Nokkru áður en þau hugðust leggja af stað barst skeyti um lát Friðriks frænda og breyttust þá áætlanir. Eiginmaðurinn fór einn en skrifaði fljótlega og bað konu sína að koma með fjölskylduna. Það var svo í júlí að amma lagði af stað ein með börnin fjögur, Ragnhildi, Oddnýju, Ástu og Kjartan á aldrinum 4-10 ára.. Auðvitað kveið amma fyrir þessu langa ferðalagi ekki síst vegna þess að hún var ekki mælandi á enska tungu. Hún var svo heppin að geta fengið samfylgd ungrar konu sem var á leið til Bellingham, bæjar sem er skammt frá Point Roberts, en þar hafði stúlkan dvalið áður. Þetta breytti miklu fyrir ömmu og börnin. Fyrsti áfanginn var farinn á hestum til Hesteyrar og þangað fylgdi þeim Hjálmar-afi og tíkin Píla, sem reyndi að synda á eftir þeim þegar bátur lagði af stað með þau áleiðis til Ísafjarðar. Þá fyrst gerðu börnin sér grein fyrir aðskilnaðinum og var mikið grátið. Næstu vikur áttu eftir að verða mjög viðburðarríkar í lífi ömmu og barnanna. Þau upplifðu kaupstaðarlíf og borgarlíf með tilheyrandi tækni, bílum og skipum með viðkomu á Ísafirði, Reykjavík, Edinborg og Glasgow því þaðan sigldu þau til Kanada og komu í land í Quebec. Áfram var haldið með lest til Winnipeg og Vancouver þar sem fjölskyldufaðirinn tók á móti þeim og að lokum fóru þau yfir landamærin til Bandaríkjanna og til Point Roberts og voru þá liðnar 6 vikur frá því þau fóru að heiman. Amma lýsti seinna líðan sinni á þessum tímapunkti þegar hún var komin á nýja heimilið sitt, þá grét hún af þreytu eftir ferðalagið og fann þá fyrst fyrir heimþrá. Það má nærri geta að ferðalagið hefur verið erfitt, með fjögur börn undir 10 ára. - En hún var ánægð með nýja heimilið sem þau höfðu erft eftir Friðrik heitinn, lítið en snoturt hús og þar leið henni og fjölskyldunni ávallt vel. Þess má geta til samanburðar við þetta mikla ferðalag ömmu, að yngsta barnabarn mitt, 4. ættliður frá ömmu og fædd 106 árum síðar, fór nýlega í ferðalag til Seattle, næstu borgar við Point Roberts í Washington og var hún 8 klst á leiðinni. Ég notaði tækifærið og sagði henni frá ferðalagi langömmu sinnar og langa-langömmu 87 árum fyrr. Ég færði oft í tal við ömmu þetta ævintýri lífs hennar og spurði hana um líðan hennar þarna og alltaf fékk ég sama svarið, henni hafði aldrei liðið betur um ævina en þennan tíma meðan þau dvöldu í Point Roberts. Nágrannarnir voru flestir Íslendingar, góðir og hjálplegir og virðist sem þarna hafi verið fyrirmyndar samfélag. Konur unnu mikið saman t.d. var venja að þær kæmu saman til að búa til „quilt“, þ.e. ullarteppi sem voru notuð eins og sængur. Einnig voru „picnics“ og „babyshowers“ skemmtilegar samkomur og eitt slíkt var haldið fyrir ömmu því hún eignaðist annan son á Point Roberts, Friðrik sem fæddur var 1930. Vinnan var mikil hjá húsmæðrum rétt eins og í sveitinni heima. Matur var m.a.soðinn niður til geymslu bæði kjöt og ávextir. Börnin voru ánægð í skólanum og þeim gekk vel. Móðir mín minntist oft á Indjánabörn sem voru meðal skólafélaga þeirra og hafði hún alla tíð mikla samúð með þeim þjóðflokki eftir að hafa kynnt sér sögu þeirra. Þrátt fyrir þessa góðu daga fjölskyldunnar á Point Roberts sagðist amma hafa gert sér grein fyrir einhverju óyndi hjá manni sínum og þegar „kreppan mikla“ fór að hafa veruleg áhrif á afkomu þeirra eins og almennt var hjá fólki til sveita á þessu svæði og mjög mikið um atvinnuleysi, - þá tóku þau ákvörðun að fara heim til Íslands. Þau seldu húsið og lögðu af stað heim í júlí árið 1932. Aftur tók við langt og strangt ferðalag með lest yfir þver Bandaríkin og frá New York sigldu þau með þáverandi stærsta skipi veraldar til Plymouth í Suður-Englandi. Þá tóku við lestarferðir til London og áfram til Hull þar sem að siglt var með Goðafossi til Reykjavíkur. Þau dvöldu hjá ættingjum í nokkra daga í höfuðborginni en síðan var ferðinni haldið áfram til Ísafjarðar og síðan til Aðalvíkur. Þegar þau voru komin heim voru liðin fjögur ár frá því þau lögðu af stað til Ameríku. Þarna beið þeirra húsið á brekkunni og foreldrar afa sem höfðu búið með þeim fyrr og gerðu alltaf síðar. Það voru miklir fagnaðarfundir að fá fjölskylduna aftur heim og nú tók við daglegt líf og lítið hafði breyst í Aðalvíkinni. Afi keypti mótorbát og stundaði útræði næstu árin. Börnin fóru í skólann og strituðu við að endurnýja kynnin við íslenskuna. Öllum brá þeim mikið við veðráttuna og voru léleg til heilsu fyrsta veturinn, þó sérstaklega yngsti drengurinn sem fæddist ytra og enduðu þau veikindi með langri sjúkrahúsvist. Móðir mín lýsti oft sárum söknuði á unglingsárum sínum, söknuði eftir góðviðri og fallegu og þægilegu umhverfi Point Roberts, ekki síst ávaxtanna á trjánum. Hún áleit eftirá að þau hafi öll átt bágt með að venjast íslenska lífinu aftur en samveran við afa og ömmu, aðra ættingja og vini hafi bætt þar úr. Breytingar á lífi ömmu stöðvuðust ekki þó Ameríkuævintýrið tæki enda. „Kreppan mikla“ var nú að hafa sín áhrif á Íslandi með tilheyrandi lækkun á fiskverði og atvinnuleysi. Árið 1935 bauðst afa að taka á leigu kirkjujörðina Stað í Aðalvík, sem var ein besta jörð sveitarinnar. Þau tóku sig upp og fluttu yfir víkina og bjuggu þar í fimm ár. Húsið var stórt sem kom sér vel fyrir stóra fjölskyldu og oft dvöldu hjá  hjá þeim vinnufólk og kaupstaðabörn á sumrum. Nærri má geta að mikil vinna var hjá ömmu að reka þetta stóra sveitaheimili og að auki var mikill gestagangur eins og tilheyrði á kirkjustað, við messur, jarðafarir og fermingar. Á þessum tíma fæddist þeim sjötta barnið, sonurinn Sveinn árið 1936. Afi vann mikið að lagfæringu bæði á íbúðarhúsinu og endurbyggði útihúsin. Hann girti stórt landsvæði svo að túnið gaf af sér margfalda hestburði frá því sem áður var. Auk bústarfanna sótti hann fisk í sjó og fugl í bjarg sem títt var á þessum slóðum. Eftir að leigutíminn rann út fluttu þau enn og aftur í húsið sitt á Látrum og aftur tók afi að sækja sjóinn. Enn var von á fjölgun í fjölskydunni og vegna lasleika fór amma til Ísafjarðar og dvaldist hjá elstu dóttur sinni sem sjálf hafði gifst og eignast barn og þar eignaðist amma yngsta barnið sitt, dótturina Helgu árið 1940. Nú voru miklar sviftingar í Aðalvíkinni, fólkið var farið að tínast í burtu „á mölina“. Voru til þess margar ástæður eins og t.d. tækniframfarir í sjávarútvegi en hreppurinn fékk engar undirtektir við beiðni um að byggð yrði hafnaraðstaða og samgöngur voru engar. Eftir því sem fleiri fóru var erfiðara fyrir þá sem eftir voru. Amma og afi fylgdu straumnum og fluttu til Reykjavíkur alfarin árið 1946 með tvö yngstu börnin 10 ára og 5 ára en eldri börnin höfðu yfirgefið heimabyggðina og gömlu hjónin sem alltaf höfðu fylgt þeim höfðu bæði kvatt tilveruna. Árið 1952 fóru síðustu íbúarnir úr Sléttuhreppi, þar sem 10 árum fyrr höfðu búið tæplega 500 manns, nokkuð þekkt saga af íslensku dreifbýli um miðja 20. öld. Nú hófst enn eitt breytingartímabilið hjá ömmu. Þau fluttu til Reykjavíkur „með tvær hendur tómar“ eins og hún komst að orði og þurftu að byrja allt upp á nýtt. Afi fékk góða vinnu á verkstæði Vitamálastjórnar. Hann vann alla tíð síðan sem vélstjóri og öðlaðist réttindi sem slíkur og vann lengst af hjá Landsmiðjunni. Amma var einnig „útivinnandi“ eftir að hún flutti til Reykjavíkur og vann lengi hjá Sambandinu við ræstingar. Það var ótrúlegt hvað þau amma og afi eignuðust fallegt og notalegt heimili í Reykjavík í eigin húsnæði, aðeins nokkrum árum eftir flutninginn. Vinnan hjá þeim var mikil og vel var farið með. Afi lifði til 78 ára aldurs en amma varð 83 ára. Hún bjó á heimili Ástu dóttur sinnar síðustu árin og dó á hjúkrunarheimilinu Sunnuhlíð í Kópavogi. Í lok frásagnar sinnar í áðurnefndri bók, Frá Aðalvík og Ameríku, segir hún að þegar hún líti til baka 78 ára gömul, finnst henni hún hafa verið hamingjusöm kona og þrátt fyrir ýmsa erfiðleika hafa átt góða ævi. Hún taldi sig ekki hafa verið heilsuhrausta megnið af ævinni en haft seiglu og úthald. Hún var stolt af börnum sínum og hafði mikla ánægju af að fylgjast með lífi og þroska allra afkomenda sinna. Víst er að hún fékk að lifa ótrúlega tíma og ólíka, ferðalög til annarrar heimsálfu og hafði séð margt og mikið af ólíku mannlífi. Ýmislegt áttu þau sameiginlegt afi og amma en í mínum huga var það áberandi hversu varfærin þau voru í orðum um vegferð sína og hógvær með afbrigðum. Einhver gæti hafa gumað af annarri eins lífsreynslu en því var alls ekki til að dreifa hjá þeim. Á rúmlega áttatíu ára ferli ömmu höfðu orðið gífurlegar breytingar og sennilegar allar til hins betra t.d. hvað varðar húsnæði, aðbúnað allan og heilbrigðisþjónustu og e.t.v. aldrei meiri breytingar hjá nokkurri kynslóð. Amma aðlagaðist vel breyttum tímum og naut þeirra. Hún var svo jákvæð í hugarfari að ég sé það fyrir mér að hún hefði líka glaðst yfir tölvuöldinni sem var farin að nálgast þegar hennar endalok komu. Mér hefur oft verið hugsað til ömmu í amstri dagsins og hvernig hún hefði leyst hin ýmsu verkefni og ég veit að hún skyldi eftir sig djúp spor í huga sinna mörgu afkomenda. [1]  Ragnhildur Árnadóttir

[1] Móðuramma mín hét fullu nafni Jóhanna Valgerður Kristjánsdóttir. Hún fæddist 5. mars 1901 á Vöðlum í Vaðlavík í Suður-Múlasýslu og voru foreldrar hennar hjónin Sigríður Elísabet Vigfúsdóttir og Kristján Eyjólfsson er þar bjuggu í húsmennsku. Sigríður Elísabet, langamma mín fæddist í Reyðarfirði 28. júlí 1863 og hún lést 2. maí 1919. Hún var dóttir hjónanna Valgerðar Þórólfsdóttur og Vigfúsar Eiríkssonar í Litlu-Breiðuvík í Helgustaðahreppi. Valgerður Þórólfsdóttir fæddist í Fáskrúðsfirði 27. nóvember 1832. Hún lést í Winnipeg 15. maí 1925. Vigfús Eiríksson fæddist á Sléttu í Reyðarfirði 1830 og lést í Litlu-Breiðuvík við Reyðarfjörð 1870. Valgerður Þórólfsdóttir giftist Páli Jónssyni 1873. Þau Valgerður og Páll fluttu til Vesturheims árið 1900 og bjuggu í Manitoba í Kanada. Varðveitt er lausavísa eftir Valgerði:   Löng mér þykir leiðin sú þótt lýðum virðist fögur. Ég hef lifað árin nú áttatíu og fjögur.   Kristján Eyjólfsson, langafi minn fæddist 4. febrúar 1863. Hann lést í Stóru-Breiðuvíkurhjáleigu 21. október 1953. Kristján var kynjaður úr Reyðarfirði og bjó fjölskyldan að Vöðlum. Á Vöðlum bjuggu einnig hjónin Mekkin Eyjólfsdóttir langa-langamma mín sem fæddist í Mjóafjarðarsókn, Suður-Múlasýslu 26. maí 1828 og lést 9. desember 1889 og Eyjólfur Jónsson langa-langafi minn. Kristín Jónsdóttir langa-langa-langamma mín sem fæddist í Heydalssókn, Suður-Múlasýslu 25. júlí 1798 og lést 14. apríl 1877 bjó einnig ásamt manni sínum Jóni Andréssyni á Vöðlum.  Fjölskylda Valgerðar Kristjánsdóttur ömmu minnar flutti að Stóru-Breiðuvíkurhjáleigu í Helgustaðahreppi við Reyðarfjörð og þar ólst hún upp. Þann 5. apríl 1921 giftist hún frænda sínum Andrési Sigfússyni frá Stóru-Breiðuvík og settu þau saman bú í Stóru-Breiðuvíkurhjáleigu þar sem þau bjuggu alla tíð. Afi fæddist í Stóru-Breiðuvík 10. ágúst 1893 og lést þar 9. febrúar 1981. Foreldrar hans voru hjónin Björg Eyjólfsdóttir og Sigfús Auðunsson. Björg langamma mín og Kristján langafi minn voru systkini. Amma og afi eignuðust fjögur börn. Ólöf, móðir mín, var elst f. 1. desember 1920, d. 23. maí 1959, Sigríður Elísabet f. 10. júlí 1924, d. 20. apríl 2003, Björg Ágústa f. 26. mars 1926 og Sigfús Hallgrímur f. 20. mars 1932. Amma mín hlaut hefðbundna barnakennslu eins og hún tíðkaðist til sveita á þessum árum. Af myndum má sjá að hún hefur verið fríðleiksstúlka. Hún hafði þykkt, liðað hár sem hún fléttaði í tvær langar fléttur sem hún vafði um höfuðið. Æskuminningar mínar um Valgerði ömmu mína eru góðar. Hún stóð fyrir heimili sínu af miklum myndarskap. Gestkvæmt var á bænum sem lá í alfaraleið og var gestum og gangandi ævinlega vel tekið. Íbúar Vaðlavíkur áðu gjarnan í Stóru-Breiðuvíkurhjáleigu áður en þeir lögðu á Víkurheiði. Í æsku minni voru byggðarlög á þessum slóðum að leggjast í eyði en margir brottfluttir gerðu sér ferð að sumarlagi á heimaslóðir. Var þá oft gist hjá ömmu og afa. Afi var einnig lengi oddviti og oft fundað á bænum. Barnabörnin voru í sveit á heimilinu og undir handarjaðri ömmu minnar lærði ég að mjólka, skilja, strokka og búa til skyr. Til fiskjar var róið og var amma snillingur að matreiða veislumat úr flestu sem á land var dregið. Hún bakaði einnig allt til heimilisins og voru kleinur, partar og heimabakað brauð í uppáhaldi. Hún las uppskriftabækur og gerði tilraunir. Ég man eftir fléttuðum brauðlengjum. Hún steikti síld á pönnu og var henni snúið á potthlemmi og borin fram sem heil kaka. Hún hvatti okkur til að borða síld, hún væri full af vítamínum sem væru okkur holl. Hún dekraði við okkur barnabörnin og ekki var vinnuhörkunni fyrir að fara. Amma var í mínum huga sú persóna á heimilinu sem hafði alla þræði í hendi sér. Hún fylgdist vel með því sem var að gerast í hreppsmálunum, var í kvenfélagi sveitarinnar og lét sér annt um þá sem minna máttu sín. Fótatak hennar og rödd náði milli herbergja í timburhúsinu og var notalegt að vakna við rödd hennar og heyra hana ganga um og ræða málefni líðandi stundar og verkefni dagsins. Hún klæddist oftast rósóttum kjólum og var með svuntu hversdags. Þegar smalað var til rúnings kom hún í réttina með nýbakaðar pönnukökur og smurt brauð eins og hver gat í sig látið, heitt kakó handa krökkunum og kaffi handa fullorðna fólkinu. Hún færði okkur líka heitt kakó og kleinur þegar við vorum að leika okkur í „Gullabúinu“ okkar í móanum fyrir ofan bæinn.   Á haustin sendi hún barnabörnum sínum prjónafatnað sem hún vann á prjónavél sem hún átti. Ég átti mjög fallega „klukku“ með mörgum röndum, sem hún sendi mér en klukka var undirkjóll úr eingirni. Hún og afi sendu einnig kjöt, slátur og stundum smjör ef ferð var. Amma mín varð fyrir ýmsum áföllum á lífsleiðinni eins og gengur. Hún var ekki heilsuhraust og þurfti oft að dvelja til lækninga í Reykjavík. Hún fór þar í nýrnaaðgerð og einnig þjáðist hún af gallsteinum og var fjarlægð úr henni gallblaðran. Sem fullorðin kona kynntist ég ömmu minni á nýjan hátt. Ég gerði mér ljóst að hún hafði átt sér drauma og þrár og stundum verið ósátt við hlutskipti sitt. Þá á ég ekki við að hún hafi verið óánægð í hjónabandinu heldur fannst henni sem umhverfið gerði kröfur til hennar sem hún var ófús að uppfylla. En, hún skoraðist ekki undan því hún var bæði dugleg og hugmyndarík. Skömmu fyrir andlát sitt dvaldi hún hjá mér um tíma og sagði mér þá ýmsar sögur úr lífi sínu. Skynjaði ég gremju og óánægju með ýmsa þætti sem hún hafði þurft að sætta sig við. Undirstrikaði það skoðun mína að hún hefði hugsanlega notið sín vel í fjölmennu bæjarfélagið þar sem félagslegri þörf hennar hefði verið betur fullnægt. Sem barn leit ég mjög upp til Valgerðar ömmu minnar og fannst framtíðarhamingja felast í því að vera húsmóðir í sveit. Það var líka sú innræting sem ég fékk og ef rætt var um menntun  til handa telpum var húsmæðraskóli æðsta takmarkið. Í minningunni hafði amma ekki sterkar skoðanir á jafnréttismálum; sveitin var það sem máli skipti og þar voru bændur í öndvegi. Að hennar mati, og afa, voru það bændur sem héldu þjóðinni gangandi og það oft rætt í eldhúsinu. Ég er ekki frá því að þessi umræða hafi enn frekar fyllt huga minn þeim hugmyndum að stelpur ættu ekki að leita sér menntunar. Slíkt væri sóun á tíma og peningum því hlutverk þeirra væri innan veggja heimilisins við að sinna eiginmanni og börnum. Myndarlegar húsmæður voru vegsamaðar en heldur lítið gert úr hinum, sem höfðu gengið menntaveginn og unnu utan heimilisins. Blessuð börn þeirra kvenna gengu sjálfala á meðan og guð einn vissi hverju þau gætu tekið upp á þegar móðirin var að heiman að sinna sínum áhugamálum. Í þessari umræðu var réttur kvenna til að læra og vinna við það sem hugur þeirra stóð til ekki inni í myndinni. Andrés afi minn var frekar fáskiptinn maður. Hann var fríður, grannvaxinn og nettur en seigur til vinnu og alltaf að. Hann skrifaði afar fallega rithönd og hefur margt varðveist eftir hann. Hann sinnti ýmsum ábyrgðarstörfum í sveitinni og fórst það vel úr hendi. Ég minnist þess ekki að hann talaði við mig af fyrra bragði eða hefði áhuga á mér sem einstaklingi. Ef hann þurfti að koma einhverjum boðum til okkar krakkanna var það í gegnum ömmu. Meira að segja hrós fyrir vel unnin verk komu í gegnum ömmu. Mér fannst það ekkert athugavert á þeim tíma en í dag þykir mér skrítið að hugsa til þess að ég á enga minningu um samtal við afa minn. Hann var samt brosmildur og oft héldust þau í hendur við matarborðið, amma og hann. Upp í hugann koma margar minningar um þessi góðu hjón en ég læt hér staðar numið. Valgerður amma mín lést á heimili sínu Stóru-Breiðuvíkurhjáleigu í Helgustaðahreppi þann 15. nóvember 1975.      Guðrún Eiríksdóttir Föðuramma mín, Guðrún Eiríksdóttir fæddist í Hnefilsdal, Jökuldal, 9. desember 1888 og hún lést 9. ágúst 1970. Hún var dóttir hjónanna Jónínu Þuríðar Jónsdóttur og Eiríks Þorsteinssonar. Jónína Þuríður fæddist í Þóroddsstaðarsókn, Suður-Þingeyjasýslu 10. apríl 1857 og lést 14. júlí 1932. Hún var vinnukona á Skjöldólfsstöðum, Hofteigssókn, Norður-Múlasýslu 1880. Hún var húsfreyja í Hnefilsdal og á Áslaugarstöðum samkvæmt manntali 1901. Eiríkur fæddist í Þórisdal, Stafafellssókn í Lóni, Austur-Skaftafellssýslur 20. ágúst 1851 og hann lést 18. apríl 1905. Eiríkur var ráðsmaður í Hnefilsdal 1890 og bóndi þar. Hjónin fluttust að Áslaugarstöðum, Hofssókn í Vopnafirði, Norður-Múlasýslu og þar voru þau samkvæmt manntali árið 1901 og er Guðrún amma mín skráð 12 ára það ár. Um æsku og uppvaxtarár Guðrúnar Eiríksdóttur ömmu minnar veit ég ekkert annað en það að hún var um tíma vinnukona í Möðrudal á Fjöllum og var þá kölluð Gunna. Ég geri ráð fyrir að hún og Ingólfur afi minn hafi kynnst á Vopnafirði. Föðurafi minn var Ingólfur Hrólfsson fæddur að Þrúgsá í Saurbæjarsókn í Eyjafirði 15. nóvember 1889 dáinn 7. júlí 1947. Hrólfur Hrólfsson faðir hans, fæddur í Hvammsgerði, Vopnafirði 9. ágúst 1861, varð úti árið 1893 og stóð þá Ingibjörg Gunnlaugsdóttir móðir hans uppi með fjögur ung börn. Ingibjörg fæddist í Öxnafelli, Saurbæjarhreppi, Eyjafirði 2. október 1865. Hún lést 10. október 1950. Börnunum var komið fyrir og var Ingólfur afi minn vistaður á Vakursstöðum í Vopnafirði þar sem hann ólst upp við gott atlæti og gekk meira að segja einn vetur á Eiðaskóla. Guðrún amma og Ingólfur afi hófu búskap á Vakursstöðum.  Börn þeirra voru Bergljót, f. 2. ágúst 1914, d. 25. júní 1921, Arnþrúður f. 14. ágúst 1916, d. 25. júní 1964, Hrólfur f. 20. desember 1917, d. 31. maí 1984, Brynjólfur f. 10. maí 1920, d. 3. okt. 1991, Bergljót Hólmfríður f. 24. júlí 1923, d. 30. júní 1997, Jón Kristján f. 8. okt. 1932, d. 31. janúar 1977. Á Vakursstöðum bjuggu þau til ársins 1924 er þau fluttu á Seyðisfjörð. Aðdragandi þeirra flutninga var sérkennileg saga sem ekki verður rakin hér. Á Seyðisfirði vann afi minn verkamannavinnu og var einnig formaður verkamannafélagsins þar. Á stríðsárunum fylltist bærinn af hermönnum. Settar voru reglur um eitt og annað og svæði vandlega girt. Þurftu þau amma og afi að sýna skilríki þegar þau fóru að gefa hænsnum sínum og sinna öðrum búsmala sem þau héldu. Það varð fjölskyldunni reiðarslag þegar afi varð bráðkvaddur sumarið 1947. Fjölskyldan var fátæk og varð úr að amma leysti upp heimilið og fluttist til Hrólfs, elsta sonar síns sem þá bjó í Vestmannaeyjum. Með sér hafði hún Jón Kristján, yngsta barnið. Varðveitt eru bréf sem hún skrifaði dætrum sínum frá þessum tíma og eru þau skemmtileg heimild um samferðafólk og ýmis mál. Ekki veit ég hvað hún dvaldi lengi í Eyjum eftir lát afa, það munu þó hafa verið nokkur ár. Frá Eyjum flutti hún síðan á milli barna sinna og var mislengi hjá hverju og einu. Ég á yndislegar minningar um ömmu mína. Hún var lágvaxin, samsvaraði sér vel, fríð með svart hár sem hún fléttaði og vafði um höfuðið. Mér er minnistætt að hún var með falskar tennur og voru gómarnir bleikir á lit. Hún var jafnlynd og afar jákvæð. Hún var eftirlát við okkur barnabörnin og sagði gjarnan þegar við vöknuðum á morgnanna: „Þau verða nú að fá að morgna sig.“ Svo hitaði hún kakó og gaf okkur góðan tíma til að sötra það og maula brauðsneið með. Hún var mjög berdreymin og dreymdi fyrir öllum óléttum í fjölskyldunni svo ekki skeikaði. Á margan hátt var hún sérstök. Sem ung kona hafði hún fengið einhverja meltingarslæmsku og hafði læknir ráðlagt henni matarkúr. Skyldi hún t.d. forðast kryddaðan og sterkan mat. Var hún á umræddum matarkúr upp frá því. Ég man eftir tilhlökkun þegar hún var væntanleg til Eyja. Svo var hún komin. Trérúmið hennar stóra var sett upp og í því var þykk týna og stórir koddar. Svo var keyptur pottur sem upp frá því gekk undir nafninu „ömmupottur“. Í þeim potti eldaði amma sinn sérstaka mat. Það var nýr fiskur og lambakjöt. Með þessu borðaði hún kartöflur sem hún hakkaði í handsnúinni hakkavél. Eftirrétturinn var hrísmjölsgrautur með mjólkurdreitli út á. Hún bragðaði aldrei kaffi en drakk te og fékk sér  með því sykurmola og tekex með smjöri.  Það var sérstök athöfn að drekka te með ömmu. Eins og allt annað var það nákvæmlega tímasett og síðdegiste var drukkið klukkan fimm. Amma notaði oft dönsk orð. Hún talaði um „fortov“, „madressu“ og „konvolut“  og þegar hún sagði frá atburðum á Seyðisfirði voru konurnar nefndar frú þetta og frú hitt. Hún var hjátrúarfull og skirpti á eftir okkur systkinunum þegar við vorum að fara í próf. Hún lagði líka ríkt á við okkur að vera nú í hreinum nærfötum og nefndi að það væri mjög leiðinlegt ef að við lentum í slysi og værum ekki hreinum nærbuxum. Sjálf var hún pjöttuð og gekk oftast í fallegum dökkum kjólum úr mjúku efni og notaði hvítar svuntur til hlífðar. Hún var orðvör, mjög trúuð og raulaði sálma með sinni fallegu rödd. Amma reyndi alltaf að hjálpa til á heimilunum þar sem hún dvaldi hverju sinni og þegar móðir mín lést 1959 kom hún til okkar. Það var erfiður og þungbær tími og amma orðin fullorðin kona. Hún tók aðstæður nærri sér en var vakin og sofin yfir velferð sonar síns og barnabarna. Ég man tárvot augu hennar þegar hún strauk mjúkri hönd um sorgmædda kinn. Lengi dvaldi hún á Seyðisfirði hjá Arnþrúði dóttur sinni og hennar fjölskyldu en síðustu árin bjó hún í Keflavík hjá Bergljótu dóttur sinni og hennar fjölskyldu. Meðan amma bjó í Keflavík skrifaði ég henni reglulega. Ég var þá orðin fullorðin og farin að búa og ég sendi henni líka jólagjafir, eitthvað sem ég bjó til sjálf og hélt að mundi gleðja hana. Það veitti hamingju að finna hvað það var  henni mikils virði og hve kærleikurinn var einlægur. Trúin er stór þáttur í minningunni um ömmu. Hún var þó ekki kirkjurækin og ég held hún hafi sætt sig við líf sitt og hlutskipti. Væntingar hennar voru að hafa í sig og á og að afkomendum hennar vegnaði vel. Mörgum árum eftir lát hennar fékk ég smið til að vinna fyrir mig verk. Þegar hann áttaði sig á hverra manna ég var sló hann af uppsettu verði vegna þess að Guðrún amma mín hafði svo oft gefið honum mjólk að drekka þegar hann var barn. Fátæktin var við hvers manns dyr á þessum árum. Átti amma einkasamtal við guð sinn á hverju kvöldi þar sem hún bað að eitthvað félli til sem mætti setja í pottana næsta dag. Fátæktin lék fjölskyldu þessa manns ennþá ver og gerði amma það sem hún gat til hjálpar. Fékk ég enn og aftur að njóta góðmennsku hennar þótt hún væri löngu látin. Alla tíð tregaði amma Bergljótu, elstu dóttur sína sem dó úr blóðeitrun aðeins sex ára gömul. Varðveitti hún köflóttan kjól sem Bergljót hafði átt og sem hún vildi hafa með sér í gröfina. Var kjóllinn lagður í kistuna með henni. Hún vildi einnig láta skera sig á púls þegar hún yrði úrskurðuð látin því hún óttaðist að verða kviksett, en ekki er mér kunnugt hvort það var gert. Tilfinningar mínar til Guðrúnar ömmu minnar eru einlægar. Hún var mér góð, hvatti mig til að láta drauma mína rætast. Guðrún Eiríksdóttir lést 9. ágúst1970. Minnist ég hennar með ást, þakklæti og virðingu.  [2]    Es. Reyndar fór ég að grúska og fann fleira um Guðrúnu Eiríksdóttur, föðurömmu mína sem mér þótti bæði áhugavert og skemmtilegt. Ég talaði líka við systkini mín og systir mín sagðist hafa spurt ömmu hvers vegna hún syngi alltaf þegar hún væri að setja kartöflurnar í pott. „Þá er það ekki eins leiðinlegt“, svaraði amma og brosti. Ég heyrði líka sagt að þegar hún hitti afa hefði það verið ást við fyrstu sýn hjá báðum og hún hefði aldrei kysst annan mann.   

Ömmusaga Móðuramma mín Anna Friðriksdóttir f. 6. nóvember 1885 á Klúku í Kirkjubólshreppi - d. 15. nóvember 1970 á sjúkrahúsinu í Stykkishólmi     Hún Anna Friðriksdóttir móðuramma mín var engin venjuleg kona. Í grein sem skrifuð var um hana að henni látinni var hún kölluð listakonan með gullhjartað. Listakona var hún, útskrifuð frá Kvennaskólanum á Blönduósi þar sem hún nam m.a. karlmannafatasaum og hannyrðir. Hennar sérstöku áhugamál voru gamlir útsaumar, gömul munstur og yfirleitt allt handverk sem var notað á öldum áður. Nokkur verk bjó hún til fyrir Þjóðminjasafnið, það voru handverk sem heita: Nunnusaumur, randaflos, stykkjaflos og vestissaumur. Ég hef spurt alla handavinnukennara sem ég hef getað haft uppá - hvort þær hafi heyrt um- eða kunni þetta handverk en engin hefur svo mikið sem heyrt um það. Hún lét ekki nægja að kenna mér þessa list heldur bjó hún til prufur sem ég átti að varðveita svo ég alls ekki gleymdi þessum eldgamla saumaskap. Eftir því sem ég best veit útskrifaðist hún frá Blönduósskólanum 1908 og fór þá að kenna en jafnframt kennslu saumaði hún herraföt. Fyrir ein jakkaföt fékk hún þrjár krónur ef þau voru með vesti. En þá skaffaði viðskiptavinurinn efnið sjálfur.   Hún átti prjónavél sem var sjaldan ónotuð, á hana gat hún prjónað allskonar munstur þótt vélin hefði engin munstur innbyggð.   En hún gerði fleira en að sitja við hannyrðir. Hún tók á móti börnum, annaðist veikt fólk, sat hjá deyjandi fólki og væri ósamkomulag á næstu bæjum var hún fengin til að sætta fólk og fá það til að taka sönsum.   Hún giftist afa mínum, Þorsteini Brynjólfssyni 1913 og hófu þau búskap í Ytri Fagradal á Skarðsströnd í Dalasýslu. Að því að sagt er búnaðist þeim vel, afburða dugleg bæði og hún alltaf að sauma fyrir fólk sem hefur skaffað dálitla peninga í búið. 1914 eignuðust þau hjónin tvíbura sem báðir létust í fæðingu. Ári seinna eignuðust þau Friðrik Ragnar sem lést eins eða tveggja ára úr mislingum. 1918 eignuðust þau Ragnheiði Stefaníu móður mína. Efalítið hefur barnadauðinn reynt á hjónabandið því um það leiti sem móðir mín var tveggja ára var afi kominn með ólétta vinnukonu upp á arminn. Amma var ekki til viðtals um sættir af neinu tagi, (hún sem síðar á ævinni var vinsæll sáttasemjari við allar aðstæður). Presturinn kom engu tauti við hana. Maður veltir því fyrir sér að ef prestinum hefði tekist að koma á sættum milli afa míns og ömmu, hvað átti þá að verða um vinnukonuna með barnið í maganum? En amma mín hún Anna Friðriksdóttir var ekki sáttfús og fyrirgaf ekki neitt. Afi varð að fara og hún bjó áfram í Ytri Fagradal ásamt aldraðri móður sinni, dóttur og fóstursyni sem hún og afi höfðu tekið að sér kornungan. Sá fóstursonur var Gunnar Guðmundsson yfirkennari og síðar skólastjóri í Laugarnesskólanum. Hann leit á ömmu mína sem heilaga veru. Hún studdi hann til náms og fyrir það var hann að þakka henni á meðan hún lifði. Með gjöfum, peningum, umhyggju og aðstoð við afkomendur hennar. Bréfin sem þau skrifuðu hvort öðru voru bæði löng og mörg. Í minni vörslu eru nokkur bréf sem Gunnar skrifaði.   Vinkona ömmu, Steinunn Guðmundsdóttir sagði mér að búskapurinn í Ytri Fagradal hefði gengið ótrúlega vel þrátt fyrir að húsbóndinn hefði yfirgefið heimilið. Fyrsta árið var Benedikt bróðir ömmu hjá henni en þegar hann fór var hún ein með móður sína, börnin og búið sem samanstóð af tuttugu kindum, tveimur kúm og tveimur hestum. Hún heyjaði ein fyrir skepnunum og varð aldrei heylaus.   Þessi fráskilda kona hún amma mín prjónaði og saumaði fyrir fólk en oftar en ekki varð minna um greiðslur en gert var ráð fyrir. Hún lagði ekki mikið upp úr peningum, samt hafði hún nóg fyrir sig og börnin. Þegar hún hætti búskap bjó hún nokkur ár í Innri Fagradal en gerðist síðan  húskona á Hvalgröfum á Skarðsströnd. Hún hélt áfram að fara til fólks sem átti við veikindi að stríða, hún var tvívegis hjá frænda sínum Stefáni Sigurðssyni frá Hvítadal. Fyrra skiptið þegar konan hans var veik og seinna skiptið þegar Stefán lá banaleguna. Stefán lést 7. mars 1933 en þá um veturinn höfðu tvö börn hans látist úr berklum.   Flest um fortíð ömmu minnar hefur Steinunn Guðmundsdóttir sagt mér því amma talaði ekki um það sem liðið var. Afi var aldrei nefndur á nafn né heldur litli Friðrik Ragnar sem dó úr mislingum. Maður getur sagt að amma var bara "hér og nú" enda hefur reynslan sjálfsagt kennt henni að morgundagurinn væri ákaflega óviss stærð.   Þegar fyrri kona föður míns lést fór amma auðvitað til hans að sjá um börn og bú, það var henni einhvern veginn eðlislægt að vera til staðar. "Tilbúin á augabragði", sagði Steinunn vinkona hennar.   Faðir minn bjó á Tindum á Skarðsströnd í Dalasýslu. Sex árum eftir að kona hans lést giftist hann móður minni svo það var sjálfgefið að amma ætti heima á Tindum til æviloka. Foreldrar mínir eignuðust sjö börn og faðir minn átti tvö börn frá fyrra hjónabandi. Svo það var nóg að gera við prjóna- og saumavélina.   Amma var skapstór og lét pabba hafa það óþvegið öðru hvoru. Samt voru þau bestu vinir - alltaf. Það var eins og pabbi væri skipherrann og amma stýrimaður. Verksvið mömmu var við eldavélina og saumavélina. Pabbi og amma unnu að sama markmiði; að koma börnunum á legg, stækka íbúðarhúsið, byggja ný útihús og rækta tún. Mest af peningum ömmu fór í heimilið, hún borgaði til dæmis þakið á hlöðuna, ég nefni það bara vegna þess að við systkinin höfum haft það sem dæmi um samskipti pabba og ömmu. Amma fór alltaf fyrst á fætur, lagaði kaffi og kallaði síðan á pabba. Engan annan. Hún fór í stigauppganginn og kallaði: "Kaffið er komið á könnuna Bergur", svo fór hún aftur inn í eldhús. Þennan umrædda hlöðu-þaks-morgun kom hann niður, settist við eldhúsborðið og sagði glaðklakkalega: "Jæja Anna Friðriksdóttir, ætlar þú að lána mér fyrir þakinu á hlöðuna?" Og hún svaraði að bragði: "Nei Bergur, það ætla ég ekki að gera". Það liðu nokkrir dagar og þá rétti hún honum seðlabúnt án þess að segja orð. Og hann tók við án orða. Þar með var þakinu bjargað. Hins vegar vissum við vel að þegar pabbi spurði " ... ætlar þú að lána mér Anna Friðriksdóttir ..." þá var ekki um endurgreiðslu að ræða.   Amma var afskaplega vel hagmælt, en í vísunum hennar var svo svartur húmor að margt af því er ekki birtingarhæft þar sem hún orti talsvert um hreppsnefndir, þingmenn og ráðherra. Þekkt fólk. Ég ætla að láta tvær vísur fylgja hér með sem skruppu út úr henni þegar henni fannst ungur herra koma heldur seint að kvöldi til að heimsækja dótturdóttur hennar.   Inn um gluggann Gvendur gæist, "geturðu ekki hleypt mér inn. Ekki er gott ef á mér sæist úti á götu í þetta sinn".   "Ég skal fara í fyrramálið fyrr en nokkur vaknar hér. Úr búðargluggum besta prjálið býðst ég til að gefa þér".   Okkur systkinum þótti sérkennilegt hvað amma gat verið svakaleg í kveðskapnum því dagsdaglega var hún kurteisasta manneskja í veröldinni, hún vandaði orðalag sitt, blótaði afar sjaldan og talaði ekki um fólk nema til að hæla því.   Amma fór helst ekki af bæ. Hún fór þó stundum til kirkju, í heimsókn til Steinunnar vinkonu sinnar og Borghildar Hjartardóttir í Ytri Fagradal sem var önnur hjartkær vinkona. Á nokkurra ára fresti fór hún til Reykjavíkur til að heimsækja Gunnar fósturson sinn og versla í Baldursbrá sem seldi ýhluti í íslensku búningana því oft saumaði hún upphlut og peysuföt.   Ömmu var hálf illa við allar nýjungar. Hún var sannfærð um að allt væri best eins og það hafði verið áður fyrr. Ég man ekki til þess að hún talaði í síma, það var óþarfa tímaeyðsla en hún skrifaði vinkonum sínum stundum bréf. Það voru sum sé almennilegir mannasiðir. Þó var það misræmi í persónuleika hennar að hún fylgdist með tískunni og það stóð ekki á henni að nota nýjustu sniðin. Hún var mjög hrifin af "stæl" pilsinu mínu þar sem nafn Tommy Steele var bróderað með stórum stöfum en hún ætlaði alveg að ærast þegar upp kom að ég ætlaði að fara á ball fjórtán ára gömul. Það tók langan tíma að semja við hana um ballferðir og hún vakti gjarna eftir mér. Pabbi studdi hana til að byrja með en það varði ekki lengi og var aðeins í nösunum á honum. En samt ... hann sýndi vilja til að styðja hennar málstað sem er umhugsunarefni út af fyrir sig.   Ég var ekki gömul þegar ég tók eftir því að fólk bar mikla virðingu fyrir ömmu, það talaði við hana af meiri hógværð en aðra og bar undir hana mismunandi mál og fór gjarna að ráðum hennar hvort sem um var að ræða peningamál, byggingar, samskiptavandamál eða saumaskapur.   Kynslóð ömmu taldi það dyggð að láta sér aldrei verk úr hendi falla. Sömuleiðis var það dyggð að vera fljótur að borða, ekki eyða of miklum tíma í að matast. Vinnan var fyrir öllu. Amma mín hefði aldei látið sér detta í hug að fara á kaffihús. Henni hefði bara leiðst jafnvel þótt hún hefði haft prjónana með.   Þannig var ævin hennar ömmu. Eftir að hún hætti að vera bóndi eignaðist hún aldrei neitt veraldlegt til frambúðar, hún gaf allt. Þó átti hún einatt peninga tiltæka ef einhverjum lá á aur. Henni fannst meira virði að hjálpa þeim sem voru hjálparþurfi en að eiga eitthvað í handraðanum. Á meðan hún var gift kona og eins og fyrr segir "búnaðist vel" fór hún á bæi þar sem mikil fátækt ríkti og hafði meðferðis mat, bakkelsi og föt handa börnunum. Það eina sem hún sagði mér úr fortíð sinni var að eitt sinn hefði hún komið á bæ rétt fyrir jólin, þar voru ekki til nein sængurföt utan um hálfónýtar sængurnar, börnin voru klæðalítil og köld og matur af mjög skornum skammti, engin mjólk því kýrin var komin að burði. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram að amma mín bætti úr þessu þannig að heimilisfólkið gæti haldið jól. Steinunn Guðmundsdóttir sagði mér að þótt afi hefði verið rausnarlegur hefði honum þótt nóg um þegar amma  fór ríðandi af bæ með birgðir af heimilinu til annars fólks.   Varla hefur það verið nein óskastaða árið 1920 að vera fráskilin kona. En greinilega hefur amma tekist á við það eins og hvert annað verkefni og gengið vel.   Þegar amma var 82 ára veiktist hún af krabbameini. Til Reykjavíkur fór hún þar sem meiri hluti magans var fjarlægður. Hún náði ágætri heilsu í þrjú ár en haustið 1970 var ljóst að krabbameinið hafði tekið sig upp og dreift sér víða. Hún dó 15. nóvember hjá nunnunum á spítalanum í Stykkishólmi nýlega orðin 85 ára.   Lífshlaup hennar er merkilegt fyrir margra hluta sakir.   Einhver bar í oddvita er það lygasaga. Að lægju víða lífvana lömb og ær í haga.   Hreppsnefndin þá hratt við brá hugðist gera mikið. Það má heyra og það má sjá þegar hún tekur strikið.             A. Friðr. Úr lengra kvæði

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Föðurömmu mína man ég sem einstaklega hjartahlýja og brosmilda konu. Hún sagði aldrei neitt slæmt um nokkra manneskju. Hún var hæfileikarík kona og var sjálfmenntuð í hljóðfæraleik - orgel og píanó, en var ómenntuð. Hún hafði aldrei efni á að fara til náms. Hún missti manninn sinn snemma og var því einstæð með 5 börn, það elsta unglingur. Þau höfðu haldið bú í sveit norður í Skagafirði. Amma fluttist á mölina með börnin fáum árum eftir eiginmannsmissinn. Þegar ég kem inn í líf hennar eru börnin eðli málsins samkvæmt orðin fullorðið fólk og farin að heiman, en aðstæður hennar á þeim tíma voru að hún vann við afgreiðslustörf samhliða að vera ráðskona á heimili feðga og bjó hún þar þangað til hún fór í öldrunarþjónustu. Það var tiltölulega erilsamt hjá henni. Börn, barnabörn, nágrannar og vinir komu við í kaffisopa og alltaf virtist amma eiga tíma, bros, eyra og orð fyrir alla. Henni fannst gaman að kíkja í bolla. Einhvern tíma þegar ég var um 17 ára og dvaldi nokkra daga hjá henni eins og ég gerði alltaf 2-3x á ári frá 7 ára aldri, las hún í bollann minn. Hún sagðist sjá peninga í bollanum mínum og taldi víst að mér mundi áskotnast aukapeningar á næstunni, happdrættisvinningur eða eitthvað í þá áttina. Mér fannst þetta fyrst og fremst skemmtilegt spjall og hugsaði ekki frekar um spádóminn. Um það bil mánuði síðar fann ég 35.000 krónur þar sem ég stytti mér leið yfir óræktarmóa í skólann. Amma sem var alltaf brosmild, hlý og hjálpsöm og átti líka góða spádóma sem rættust. Þær gerast ekki fullkomnari en það. *Bros* Frásögn með stuðningi minnisatriða: Amma átti heima lengst af í Þorlákshöfn. Hún varð ekkja þegar börnin voru öll á barnsaldri og hún giftist ekki aftur. Hún var ómenntuð. Vann við afgreiðslustörf og sem ráðskona. Það fyrsta sem ég man er amma við eldavélina að hella upp á kaffi og spjalla við mig nýkomna úr rútunni til dvalar hjá henni í nokkra daga. Þannig man ég hana alla tíð, það eina sem breyttist var innihald samræðnanna. Með auknum þroska mínum urðu samræðurnar flóknari og fjölbreyttari. Hún er fyrirmynd mín í framkomu við fólk. Hún kom alltaf hlýlega fram við alla og sýndi öllum umburðarlyndi, var einfaldlega góð manneskja. Hún tók því sem að höndum bar og kvartaði ekki, að minnsta kosti ekki í mín eyru. Mér finnst ég og reyndar allir afkomendur hennar ekki takast að vera eins miklar manneskjur og hún og velti oft fyrir mér hvort hún hafi verið of góð, hvort hún hafi gert of mikið fyrir okkur - sýnt of mikla þjónustulund gagnvart öllu og öllum. Ég verð stundum sorgmædd að það skuli enginn hafa erft þennan fallega persónuleika. Ég get ekki látið allt yfir mig ganga sem að höndum ber. Kannski er það öðru vísi við hana en okkur afkomendurna að hún hugsaði bara kvartanir og þreytu og setti aldrei í orð.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Ég minnist ömmu minnar hennar Margrétar Fanneyjar Bjarnadóttur sem bjó ásamt eiginmanni sínumm og 11 af 12 börnum á Kirkjuferju í Ölfusi. Hún amma mín fæddist 27-07-1917 og lést 28-03-1989 á 72 aldursári. Ég minnist hennar með mikilli hlýju og fæ hita og vellíðunartilfinngu um mig alla þegar ég hugsa til hennar. Amma mín var alltaf kát og glöð, brosti og hló mikið, ég man aldrei nokkurn tíma eftir henni öðru vísi í skapi. Hún rak stórt heimili og var mikið að gera hjá henni alla daga. Margir í mat og kaffi og mikill gestagangur. Ég man eftir ömmu minni hún var alltaf í einum af þessum sígildu Hagkaups sloppum sem voru munstraðir með vösu og svo var hún alltaf með niðurrúllaða nælonsokkana og oftar en ekki með rúllur í hárinu og slæðu þar yfir. Hún var góður kokkur og kökurnar hennar ömmu vour þær albestu sem ég gat hugsað mér og uppáhaldið mitt var brún randalína og svo pönnukökurnar hennar. Það var alltaf svo fínt heima hjá ömmu, aldrei nokkurn tíma drast eða dót út um allt. Þegar amma klæddi sig upp þá var hún í glaðlegum kjólum með blómamunstri eða mikið munstraðir. Ég á góðar og dýrmætar minningar um hana ömmu mína og hefur hún verið mín fyrirmynd í svo mörgu. Ég ákvað það sem barn að heimilið mitt skyldi líta út eins og hjá ömmu alltaf hreint og fínt og það hefur alla tíð verið svoleiðis hjá mér. Það var alltaf yndislegt að koma til ömmu og vel tekið á móti okkur. Ég er sjálf orðin amma í dag og finn ég það hjá mínum barnabörnum að þeim finnst gott að koma til ömmu og líður vel hér hjá mér og vilja hér vera og finnst mér ég eiga ömmu minni það að þakka því mér finnst ég hafa lært það af ömmu minni að taka vel á móti mínu fólki og gestum og sér í lagi mínum barnabörnum. Þetta er mín minning um ömmu Jóna barnabarn Margrétar Fanneynar Bjarnadóttur. Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?   Sveitarfélagið Ölfus, Kirkjuferju frá ca 1967.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín var bóndakona. Hún var alltaf með sítt hár í fléttum. Hún var mikil handavinnukona. Ég var fimm ára þegar hún dó og man því lítið eftir henni. Ég man þó að hún átti alltaf "klukkusúkkulaði" (After Eight) uppi í skáp hjá sér og gaukaði því að mér þegar ég var dugleg að borða hafragrautinn minn. Einnig átti hún sveskjur í geymslu uppi á lofti sem mér fannst gaman að stelast í.

Frjáls frásögn - án leiðbeininga: Amma mín fæddist árið 1919 í Hólmavíkurhreppi á Ströndum. Þar ólst hún upp, yngst 10 systkina. Þegar hún var ung að aldri byggði faðir hennar nýtt, glæsilegt hús á jörðinni eftir teikningu Guðjóns Samúelssonar húsameistara. Sagði amma stundum í gríni að það hefði nú þó ekkert verið að gamla húsinu þeirra, en það var rifið fljótlega eftir að þau fluttu í nýja húsið c. 1926. Amma fékk að mennta sig áfram eftir heimaskóla, fór yfir í Hrútafjörð í skóla og svo gekk hún í húsmæðraskólann á Laugum. Amma giftist seint, miðað við þessa tíma, eða 25 ára gömul. Eiginmaður hennar eftirlifandi fæddist árið 1915. Þau kynntust á Akureyri þar sem þau voru bæði að vinna, en þar áður hafði amma meðal annars unnið í Reykjavík í Heyrnleysingjaskóla/heimili. Fyrst hófu þau sinn búskap á æskuheimili ömmu, en byggðu fljótlega lítið býli út úr landskika á jörðinni. Fyrsti sonurinn fæddist giftingarárið þeirra 1944, og annar sonur þeirra fæddist 4 árum síðar. Amma og afi festa kaup á jörð norður í Eyjafirði, og á meðan afi byggði þar nýtt fjós og viðbyggingu við húsið tók hann að sér bústjórastöðu á Akureyri og amma fæddi þar þriðja son þeirra árið 1956. Amma og afi voru duglegt fólk og leystu sín verkefni vel úr hendi. Þau bjuggu myndarbúi allt þar til tveir synir þeirra tóku við árið 1979, en þá fluttu þau til Akureyrar. Þar ákvað amma að halda áfram að vinna þar til hún kæmist á aldur og kunni vel við sig í frystihússtarfinu. Alla tíð talaði amma vel um foreldra sína og heimili sitt. Ólst hún upp við að heimilið var opið öllum og nokkur börn þar í fóstri í lengri og skemmri tíma. Faðir hennar var mikils metinn og lengi við Riis verslunina á Hólmavík. Hún mat föður sinn mikils og þótti mikið til hans koma og oft lýsti hún því hvernig kona móðir hennar hefði verið, með sitt jafnaðargeð og hvað hún reyndi alltaf að líkja eftir henni. Amma hafði alla tíð mikinn metnað fyrir menntun. Hún fékk þó ekki alltaf hljómgrunn fyrir því gagnvart sonum sínum hjá afa, en einn sona hennar varð framhaldsskólakennari og sá yngsti hefði áreiðanlega farið lengra eftir landsprófið ef hann hefði viljað, en áhuginn á búskapnum var meiri hjá þeim feðgum. Ég naut þeirra forréttinda að njóta mikilla samvista við ömmu og afa, enda stutt að fara til þeirra í bæinn (Akureyri). Að eiga ömmu sem vinkonu alla mína tíð þar til hún kvaddi okkur árið 2012 er fjársjóður sem ég geymi í hjarta mínu ævi mína á enda og deili sem mest ég get með börnum mínum. Metnaður hennar fyrir menntun minni, fjölskyldu og framtíð skipti hana máli og að finna fyrir þeim kærleika og væntumþykju var ómetanlegt. Að upplifa stolt aldraðrar konu fyrir mína hönd er einstök tilfinning. Hún er mér mikil fyrirmynd og hefur sett háa staðla fyrir ömmuhlutverkið sem ég vona að ég fái að gegna síðar á lífsleiðinni.

Soffía föðuramma mín   Í gær kláraðist Smjörvinn.  Í eitt lítið augnablik leið mér eins og ég væri að líða stærsta skort lífs míns.  Í eitt lítið augnablik þurrkaðist það algjörlega úr minni mínu að það er opið alla daga í Samkaupum til klukkan átta.  Engin hætta á skorti, bara labba út í búð.  Mér varð hugsað til hennar Eriku vinkonu minnar sem ólst upp í Ungverjalandi.  Hún þarf helst alltaf að hafa alla skápa fulla af mat og sagði að hún hefði þetta frá ömmu sinni.  Hún hafði búið við mikinn skort í fyrri heimsstyrjöldinn og þegar hagurinn batnaði var hún ekki í rónni nema eiga fulla skápa af mat.   Ég veit að formæður mínar bjuggu stundum við skort.  Eins og hún Soffía föðuramma mín.  Ætli óttinn við skort geti verið arfur frá gengnum kynslóðum sem þekktu skort af eigin raun?  Er það kannski þess vegna sem kemur upp ótti við skort þegar Smjörvinn klárast og rökhugsunin verður þá víðs fjarri?  Athyglisvert, ekki satt?    Föðuramma mín Soffía Guðmundsdóttir, er sú eina af ömmum mínum og öfum sem ég kynntist.  Hún bjó í kjallaranum hjá okkur heima í Stykkishólmi og þær voru margar stundirnar sem ég átti með henni.  Hún kenndi mér að spila Kasínu og Marías og það var eins og tíminn gengi örlítið hægar þarna í kjallaranum.  Klukkan á veggnum tifaði hægt og virðulega og sló á hálftíma fresti.  Vistarverur ömmu þarna í kjallaranum voru langt frá því að vera lúxus.  Komið var inn í þvottahús, þaðan inn í litla eldhússkonsu – eða eiginlega eldhúshorn, þar sem var tjaldað með efni fyrir eldhússkápana.  Og síðan hafði hún eitt herbergi, sem gegndi bæði hlutverki svefnherbergis og stofu.  Til að fara á klósett þurfti hún að fara út og upp tröppurnar á loftið til okkar.  Það hentaði ekki á öllum tímum sólarhrings og því var alltaf koppur á vísum stað undir rúminu.  Þó plássið væri ekki mikið, bjó dóttursonur hennar hjá henni í herberginu, einn vetur þegar hann var í skóla í Stykkishólmi.    Amma var með silfurhvítt sítt hár sem hún fléttaði á hverjum morgni og setti í krans um höfuðið. Ég horfði alltaf opinmynnt á hana flétta sig og undraðist hvernig hún gat verið svona fljót, sérstaklega þegar komið var neðst í örþunnar flétturnar.    Soffía var fædd árið 1899 og ólst að mestu upp í Jónsnesi í Helgafellssveit, fyrir utan Stykkishólm.  Hún var næstyngsta barn foreldra sinna, Guðmundar og Ólínu.  Ólína gekk með og fæddi 17 börn á átján árum, þar af eina tvíbura og eina þríbura.  En aðeins 6 barnanna komust til fullorðinsára, flest hinna dóu nokkurra daga gömul, ein dóttir dó á fimmta ári og önnur 10 ára.    Á þessum tíma var eina skólagangan í farskóla og þess vegna fannst mér alltaf merkilegt að amma var alveg ágæt í dönsku.  Síðar komst ég að því að 16 eða sautján ára fór hún í vist til Reykjavíkur og jafnframt því að sinna vinnukonustörfunum, gekk hún í kvöldskóla.    Þegar amma var að alast upp í Jónsnesi, bjó glæsilegur maður, jafnaldri hennar, hjá afa sínum og ömmu á Helgafelli.  Sjálfsagt hafa þau vitað hvort af öðru, sést við kirkju og á mannamótum eins og gerðist á þessum tíma.  Þetta var Gunnar, afi minn.  Vorið 1923, þegar þau voru 24 ára, fóru þau í kaupavinnu inn í Dali.  Þetta sumar hefur rómantíkin blómstrað og um haustið var amma kona ekki einsömul.  Þá fóru þau í Jónsnes til foreldra hennar og þar fæddist frumburðurinn Jóhanna Þórunn, skírð eftir móður Gunnars, sem hann missti þegar hann var 13 ára.  Árið eftir fæddist sonurinn Njáll og þar kom að ungu hjónin hófu búskap í Efri Hlíð undir Drápuhlíðarfjalli.  Dæmigerð ung fjölskylda þess tíma, hjón með tvö börn, nokkrar kindur, kýr og hesta.  Bærinn var ekki stór,  þetta var dæmigert bárujárnsklætt timburhús eins og voru svo algeng á fyrri hluta síðustu aldar.  Þarna voru tvær vistarverur, norður- og suðurendi og eldhús í miðjunni, þar sem var eitt rúm.     Haustið eftir að Soffía og Gunnar fluttu í Efri-Hlíð fæddist þriðja barnið, Vigdís, kölluð Dísa og síðan fæddust þrjú börn í viðbót, Ragnhildur Kristjana og tvíburarnir  Áskell og Hannes Kristján, pabbi minn.    Árið eftir að tvíburarnir komu í heiminn var farið að huga að því að stækka bæinn enda suðurgaflinn farinn að ganga í bylgjum í sunnan rokunum.   Gunnar afi var frekar lágvaxinn en kvikur og léttur í lund og ein af þeim fáu minningum sem Dísa dóttir hans á um hann er sú að Hanna var veik og lá í rúminu og ældi á gólfið en hann náði í vatn í fötu, skrúbbaði og tilheyrandi og svo blístraði hann fjörugt lag á meðan hann þreif þetta upp og dansaði við skrúbbuna.   Um haustið 1934 fór Gunnar ofan í Jónsnes, annað hvort að hjálpa til að flytja kindur í eyjar eða eitthvað þess háttar.  En þegar hann kom heim kvartaði hann um óþægindi í náranum og við nánari athugun kom í ljós að hann var kviðslitinn. Dísa minnist þess að hann var að búa sig til að fara í Hólminn og þar átti að skera hann upp. Þetta var í nóvember og nú rann upp afmælisdagur Dísu, sem fékk stafrófskver í afmælisgjöf.  Hún rifjar upp:   „Um það leiti sem fullbjart varð sáum við að Guðbrandur á Svelgsá var að koma, hann kallaði mömmu á eintal inn í norðurendann, ég beið við hurðina, lengi, fannst mér, svo komu þau og mamma var einhvernveginn svo undarleg og hún ýtti mér bara til hliðar, náði svo í hvítt léreft og settist við saumavélina og fór að sauma og nú runnu tárin niður kinnar hennar.  Seinna um daginn sagði hún mér hvernig komið var.  Pabbi hafði fengið lungnabólgu og var dáinn.  Fáum við þá aldrei að sjá hann aftur, spurði ég, jú þegar við deyjum sagði hún,- þegar við deyjum, við áttum þá líka að deyja, ég og mamma.  það var skelfilegt, en þá sagði mamma og það væri langt þangað til svo þar með var þeim áhyggjum aflétt.    Ég man svo þegar komið var með kistuna heim og hún var látin inn í norður endann og stóð þar á tveimur kistlum svo hún var á lofti í miðjunni. Einhverntímann meðan kistan stóð þarna fórum við krakkarnir í feluleik þrátt fyrir allt. Svo kom að því að ég átti að fela mig, ég fór inn í norðurendann og faldi mig undir kistunni ég lá þar lengi, lengi, enginn kom að leita, loks kom mamma og náði í mig, ekki man ég eftir að hún segði neitt, en ég man enn svipinn á Njáli og Hönnu, þeim fannst þetta greinilega óviðeigandi, en ég var nú bara fimm ára.“   Þegar leið að jólum vildu margir styðja fjölskylduna og börnin fengu mikið af jólagjöfum, þar á meðal fjögur jólatré, tvö lifandi grenitré og tvö gerfitré.  Amma lét þau gefa krökkunum á næsta bæ annað grenitréð og einstæðings dreng á öðrum bæ annað gerfitréð.    Þarna var amma orðin ekkja, 35 ára gömul, með sex börn, það elsta 10 ára og tvíburarnir ársgamlir.  Foreldrar hennar, systir og fósturbróðir fluttu í Efri-Hlíð og byggt var við bæinn.   Dísa segir:  „Nú vorum við orðin ellefu og lífið gekk sinn gang, við uxum upp og mamma lagði allt kapp á að halda saman heimilinu svo við krakkarnir þyrftum ekki að fara til vandalausra. Þetta tókst með hjálp Guðs og góðra manna en þegar við vorum öll komin yfir fermingu brá hún búi og flutti til Stykkishólms.“   Lífið var áreiðanlega ekki alltaf auðvelt í litla kotinu í Efri-Hlíð.  Þetta var svokölluð Kristsfjárjörð, en ætlunin var að afgjaldið af jörðinni rynni til fátækra í sókninni og átti presturinn að úthluta því.  Hann kærði sig hins vegar ekki um það og því kom það í hlut hreppstjórans. Fjölskyldan í Efri-Hlíð hefði því kannski átt að fá styrk, frekar en að borga leigu, en því var ekki fyrir að fara, enda ku hreppstjórinn hafa haldið fast um budduna fyrir hreppinn.  Amma fékk lán úr svokölluðum Kreppulánasjóði sem hefur trúlega gert henni kleift að byggja við bæinn.  Pabbi minnist þess að eitt sinn hafði henni ekki tekist að standa skil á afborgun og honum leið eins og þetta væri eitthvað það versta sem komið gæti fyrir.   Ég má til með að segja ykkur að ég prófaði að gúggla „Kreppulánasjóður“ og þá komu aðallega upp blogg og greinar um bankahrunið 2008.    Amma var skarpgreind og hana þyrsti í að læra.  Hún  las alltaf mikið og m.a.s. undir það síðasta þegar ég heimsótti hana á Dvalarheimilið og hún komin með alzheimer, tók hún stundum bók úr hillu og las fyrir mig.  Og í bókunum í hillunum leyndust stundum peningaseðlar.  Því löngu áður en hugurinn fór að bresta gerði hún bókasafnið að geymslustað fyrir það sem hún átti afgangs og sagðist vilja vera viss um að hún ætti fyrir útförinni.    Þegar ég var krakki, var það eitt sinn að mig langaði alveg óstjórnlega mikið í hafragraut.  Ég byrjaði á að suða í mömmu, því ef ég vildi fá mitt fram, þurfti ég yfirleitt bara að suða nógu lengi þangað til hún gafst upp.  Í þetta sinn dugði það ekki og þegar ég þóttist viss um að þessi nokkuð gulltrygga aðferð myndi ekki duga, þá fór ég niður í kjallara til ömmu.  Það þurfti ekki að suða í henni.  Annað hvort sagði hún já eða nei.  Hún var ákveðin kona – og stundum þrjósk.  Amma eldaði fyrir mig hafragraut og hafði skammtinn ríflegan.  Hvílík dásemd, allar mínar óskir uppfylltar.  En það skal þó viðurkennt að þarna borðaði ég svo mikinn hafragraut að ég gat ekki borðað hann næstu þrjá áratugi.    Á unglingsárunum stóð ég eitt sinn fyrir utan mjólkurbúðina á laugardagsmorgni, þegar amma kom til að kaupa á brúsann sinn.  Öll mjólk var búin og hún varð öskureið og blótaði hraustlega.  Bekkjarsystur minni sem þarna var, var greinilega brugðið.  Hún horfði undrandi á mig og spurði:  „Blótar amma þín?“.  Ég var ekki alveg viss um hvað mér ætti að finnast um þetta, fannst það svolítið vandræðalegt, en samt einhvernveginn var ég alveg viss um það að ég stóð með henni ömmu minni.    Amma mín, Soffía Guðmundsdóttir, lést árið 1987, 86 ára að aldri.  Þessi fátæka og sterka alþýðukona mun hafa átt fyrir útförinni sinni.    PUNKTAR: Þegar fjölskyldan flutti í Stykkishólm, bjuggu þau fyrst í gömlu lélegu húsi sem stóð þar sem hús Rögga og Sveinu var.  Síðan fluttu þau í Staðarhólinn, sem var svo miklu betra hús.