Main information
Gender / Year of Submittee
Karl (1925)
Dating
Day sent: 09.03.2015
Object-related numbers
"Museumnumber b": 2015-1-95
Place
Núverandi sveitarfélag: Borgarbyggð, Borgarbyggð
Questions / Answers
Allar spurningar
(..1..)
Snjáfríður Pétursdóttir á Stóra Kroppi
Fædd 24. maí 1862, dáin 15. febr. 1951. Foreldrar: Pétur Þorsteinsson og Kristín Vigfúsdóttir, Grund, Skorradal.
Eins og aðrir menn átti ég tvær ömmur. Önnur þeirra var Andrína Guðrún Einarsdóttir fyrri kona Kristleifs afa míns. Hún dó af barnsfararsótt árið 1899, tuttugu og sex árum fyrir fæðingu mína. Hin amma mín, Ástríður Þorsteinsdóttur dó árið 1921 fjórum árum áður en ég var í heiminn borinn. Ég kynntist ömmum mínum þar af leiðandi ekkert nema af afspurn. Sérstaklega var minning Ástríðar sterk á heimilinu. Hún eignaðist 10 börn. Þegar séð varð að börnin yrðu ekki fleiri tók hún tvö börn bræðra sinn í fóstur og þar að auki tók hún bróðurson vinnukonunnar Guðrúnar í fóstur þriggja ára gamlan. Dugur hennar mannkærleikur og fas var öllum sem henni kynntust ógleymanlegt, og mér er í minni hve mikla virðingu fólkið bar fyrir minningu hennar.
Kristleifur Þorsteinsson á Stóra Kroppi afi minn var tvígiftur. Fyrri kona hans var Andrína amma mín en sú seinni var Snjáfríður Pétursdóttir frá Grund í Skorradal, dugmikil glæsikona. Hún kom að Stóra Kroppi til Kristleifs árið sem Andrína dó og giftust þau fljótlega og eignuðust eina dóttur Guðnýju. Snjáfríður var áður gift Jónatani Þorsteinssyni. Þau höfðu hrakist milli margra bæja í fátækt og óláni, og að síðustu dó Jónatan úr holdsveiki. Einhver hafði orð á því við Snjáfríði hvort hún vildi ekki fara frá þessum hrakningsmanni. ,, Ég held að hans raun sé nógu mikil þó að ég svíki hann ekki líka” sagði hún. Þau áttu eina dóttur barna, Kristínu. Hún bjó allan sinn búskap á Varmalæk. Jónatan var skáld gott og er kveðskapur eftir hann varðveittur. Þessa vísur orti hann til Snjáfríðar:
Konan mín þá kemur heim
kærum finnst mér birta af degi,
henni tek ég höndum tveim
hún er ljós á mínum vegi.
Og svo blessað barnið mitt
beggja okkar líf og yndi,
hún fær glaða geðið sitt,
gengur móti henni í skyndi.
Segir hún með ákefð: Æ!
ertu komin mamma góða,
þér ég loksins fegin fæ
faðminn minn og kossa bjóða.
Þannig allt í okkar bæ
umbreytist og verður nýrra,
öðrum með og betri blæ,
bjartara og miklu hlýrra
Bærinn okkar er svo smár,
auðlegð virðist litla geyma
en mér finnst hann fagur og hár,
fullur af auð ef þú ert heima.
Fyrst ég á þig, á ég nóg,
elskulega konan fríða.
Ég á gull og grænan skóg,
guðsblessun og kraft að stríða.
Börn Kristleifs og Andrínu voru 7. Af þeim ólust 4 upp á Stóra Kroppi, bræður 3, Þorsteinn, Þórður og Einar, og ein stúlka Katrín. Börn Kristleifs kölluðu Snjáfríði mömmu. Ég spurði Þórð í elli hvernig þeim bræðrum hefði fallið við Snjáfríði. Hann svaraði því til að honum hefði fallið mjög vel við hana. Þórður var kappsamur og líkaði vel dugur hennar, en hann svaraði ekki fyrir bræður sína. Katrín og Guðný helguðu heimilinu alla krafta sína og það varð yfirþyrmandi sorg í fjölskyldunni þegar Guðný veiktist og dó árið 1932, þrjátíu og tveggja ára gömul. Hún giftist pilti frá Varmalæk, Birni Jakobssyni. Þau voru til heimilis á Stóra Kroppi og Björn hélt tryggð við heimilið meðan gömlu hjónin Kristleifur og Snjáfríður lifðu. En Katrín var alla tíð hinn góði andi heimilisns sem aldrei týndi sjálfri sér við hliðina á hinni skörulegu stjúpu sinni. Er hún í prúðmennsku sinni mér ekki síður minnisstæð en húsmóðirin þegar ég var vetrarmaður hjá þeim Kristleifi og Snjáfríði 16 ára gamall. Þarna hafði Snjáfríður ríkt eins og drottning í 41 ár þegar ég var þar. Kristleifur elskaði hana meira en gekk og gerðist meðal fólks í sveitinni og hún endurgalt ástina sannarlega. Þessi vetrarvist mín getur réttlætt að ég minnist hennar í staðinn fyrir ömmu eða langömmu eins og um er beðið. Hún er 79 ára þegar ég er hjá þeim á Stóra Kroppi
Í öllu fasi og útliti var hún tíguleg. Í verkum var hún kappsöm, lagin og dugleg. Þegar hún tók í rokkinn var eins og allur bærinn léki á þræði. Af prjónunum flaug hver rósavettligurinn eftir annan og svo var með annað sem hún tók sér fyrir hendur, og hún dekraði við Kristleif. Allt var myndarlegt og þrifalegt á bænum, viðurgerningur allur góður sem mátti þakka jafnt Snjáfríði og Katrínu. Á Stóra Kroppi var símstöð, hún sat oft við símann og lét ekki eftir sinn hlut í streðinu við fjarlægar símadömur. Hún hafði auga með öllu stóru og smáu á heimilinu og þrátt fyrir sinn virðuleik var hún sífjasandi. – Símastúlkurnar í Borgarnesi voru beinlínis leiðinlegar að hennar dómi. Hugsuðu vertrarmennirnir nógu vel um fjósið og fjárhúsin? Þó að hún skipti sér ekki beinlínis af hlutunum varð allt að sitja og standa eins og hún vildi. Ég fór með sölumjólkina í brúsum í veg fyrir mjólkurbílinn út að Flókadalsá. Mjólkurbílstjórinn kom með póstinn og tók við bréfum. Einu sinn átti ég að koma á hann sendibréfi. Ég varð aðeins of seinn til að hitta bílstjórann. Hann var farinn inn í Flókadal, kom sömu leið til baka til að hirða mjólkina. Ég setti bréfið ofan á brúsalokið og stein þar ofanyfir. Þetta játaði ég hreinskilinislega þegar heim kom. Út af þessu fjasaði Snjáfríður allt þangað til svar kom við bréfinu mánuði seinna.
En á bak við fjasið ríkti sönn mannvinátta og kærleikur og ég lærði að meta hana og virða. Ég var með vonda húfu þegar ég kom að Kroppi. Áður en varði hafði hún prjónað á mig ágætis höfðuðfat. Kristleif elskaði hún og virti. En hann hlaut að sitja og standa eins og hún vildi án þess að hún viki að honum einu skipandi orði.
Snjáfríður andaðist í febrúar 1951. Þá átti Kristleifur rúmt ár eftir ólifað. Hann orti orðinn nær blindur þegar hún dó:
Lýsi eg í ljóðsmíði
ljúfri Snjáfríði.
sú var sönn prýði
sínum ættlýði.
Mér í sál sendi
sól valkvendi
gjöf úr guðs hendi
gef hún þar lendi.
Snjáfríður var andstæða við þær hugmyndir sem oft heyrast nú á dögum. Sveitakonan útþrælkuð og heilsulaus af einlægum barneignum, deyr að lokum í blóma lifsins. Bóndinn drottnandi á heimilinu og stýrir þar öllum þrældómnum með harðri hendi.
En Snjáfríður og Kristleifur unnu saman í ást og einlægni, mættu sorgum og þrautum sem einn maður. Næstum það sama gilti um ömmu mína Ástríði. Hún var elskuð og virt, stóð af sér barneignir, strit og sorgir með fasi sem allir virtu.
(..1..)
Snjáfríður Pétursdóttir á Stóra Kroppi
Fædd 24. maí 1862, dáin 15. febr. 1951. Foreldrar: Pétur Þorsteinsson og Kristín Vigfúsdóttir, Grund, Skorradal.
Eins og aðrir menn átti ég tvær ömmur. Önnur þeirra var Andrína Guðrún Einarsdóttir fyrri kona Kristleifs afa míns. Hún dó af barnsfararsótt árið 1899, tuttugu og sex árum fyrir fæðingu mína. Hin amma mín, Ástríður Þorsteinsdóttur dó árið 1921 fjórum árum áður en ég var í heiminn borinn. Ég kynntist ömmum mínum þar af leiðandi ekkert nema af afspurn. Sérstaklega var minning Ástríðar sterk á heimilinu. Hún eignaðist 10 börn. Þegar séð varð að börnin yrðu ekki fleiri tók hún tvö börn bræðra sinn í fóstur og þar að auki tók hún bróðurson vinnukonunnar Guðrúnar í fóstur þriggja ára gamlan. Dugur hennar mannkærleikur og fas var öllum sem henni kynntust ógleymanlegt, og mér er í minni hve mikla virðingu fólkið bar fyrir minningu hennar.
Kristleifur Þorsteinsson á Stóra Kroppi afi minn var tvígiftur. Fyrri kona hans var Andrína amma mín en sú seinni var Snjáfríður Pétursdóttir frá Grund í Skorradal, dugmikil glæsikona. Hún kom að Stóra Kroppi til Kristleifs árið sem Andrína dó og giftust þau fljótlega og eignuðust eina dóttur Guðnýju. Snjáfríður var áður gift Jónatani Þorsteinssyni. Þau höfðu hrakist milli margra bæja í fátækt og óláni, og að síðustu dó Jónatan úr holdsveiki. Einhver hafði orð á því við Snjáfríði hvort hún vildi ekki fara frá þessum hrakningsmanni. ,, Ég held að hans raun sé nógu mikil þó að ég svíki hann ekki líka” sagði hún. Þau áttu eina dóttur barna, Kristínu. Hún bjó allan sinn búskap á Varmalæk. Jónatan var skáld gott og er kveðskapur eftir hann varðveittur. Þessa vísur orti hann til Snjáfríðar:
Konan mín þá kemur heim
kærum finnst mér birta af degi,
henni tek ég höndum tveim
hún er ljós á mínum vegi.
Og svo blessað barnið mitt
beggja okkar líf og yndi,
hún fær glaða geðið sitt,
gengur móti henni í skyndi.
Segir hún með ákefð: Æ!
ertu komin mamma góða,
þér ég loksins fegin fæ
faðminn minn og kossa bjóða.
Þannig allt í okkar bæ
umbreytist og verður nýrra,
öðrum með og betri blæ,
bjartara og miklu hlýrra
Bærinn okkar er svo smár,
auðlegð virðist litla geyma
en mér finnst hann fagur og hár,
fullur af auð ef þú ert heima.
Fyrst ég á þig, á ég nóg,
elskulega konan fríða.
Ég á gull og grænan skóg,
guðsblessun og kraft að stríða.
Börn Kristleifs og Andrínu voru 7. Af þeim ólust 4 upp á Stóra Kroppi, bræður 3, Þorsteinn, Þórður og Einar, og ein stúlka Katrín. Börn Kristleifs kölluðu Snjáfríði mömmu. Ég spurði Þórð í elli hvernig þeim bræðrum hefði fallið við Snjáfríði. Hann svaraði því til að honum hefði fallið mjög vel við hana. Þórður var kappsamur og líkaði vel dugur hennar, en hann svaraði ekki fyrir bræður sína. Katrín og Guðný helguðu heimilinu alla krafta sína og það varð yfirþyrmandi sorg í fjölskyldunni þegar Guðný veiktist og dó árið 1932, þrjátíu og tveggja ára gömul. Hún giftist pilti frá Varmalæk, Birni Jakobssyni. Þau voru til heimilis á Stóra Kroppi og Björn hélt tryggð við heimilið meðan gömlu hjónin Kristleifur og Snjáfríður lifðu. En Katrín var alla tíð hinn góði andi heimilisns sem aldrei týndi sjálfri sér við hliðina á hinni skörulegu stjúpu sinni. Er hún í prúðmennsku sinni mér ekki síður minnisstæð en húsmóðirin þegar ég var vetrarmaður hjá þeim Kristleifi og Snjáfríði 16 ára gamall. Þarna hafði Snjáfríður ríkt eins og drottning í 41 ár þegar ég var þar. Kristleifur elskaði hana meira en gekk og gerðist meðal fólks í sveitinni og hún endurgalt ástina sannarlega. Þessi vetrarvist mín getur réttlætt að ég minnist hennar í staðinn fyrir ömmu eða langömmu eins og um er beðið. Hún er 79 ára þegar ég er hjá þeim á Stóra Kroppi
Í öllu fasi og útliti var hún tíguleg. Í verkum var hún kappsöm, lagin og dugleg. Þegar hún tók í rokkinn var eins og allur bærinn léki á þræði. Af prjónunum flaug hver rósavettligurinn eftir annan og svo var með annað sem hún tók sér fyrir hendur, og hún dekraði við Kristleif. Allt var myndarlegt og þrifalegt á bænum, viðurgerningur allur góður sem mátti þakka jafnt Snjáfríði og Katrínu. Á Stóra Kroppi var símstöð, hún sat oft við símann og lét ekki eftir sinn hlut í streðinu við fjarlægar símadömur. Hún hafði auga með öllu stóru og smáu á heimilinu og þrátt fyrir sinn virðuleik var hún sífjasandi. – Símastúlkurnar í Borgarnesi voru beinlínis leiðinlegar að hennar dómi. Hugsuðu vertrarmennirnir nógu vel um fjósið og fjárhúsin? Þó að hún skipti sér ekki beinlínis af hlutunum varð allt að sitja og standa eins og hún vildi. Ég fór með sölumjólkina í brúsum í veg fyrir mjólkurbílinn út að Flókadalsá. Mjólkurbílstjórinn kom með póstinn og tók við bréfum. Einu sinn átti ég að koma á hann sendibréfi. Ég varð aðeins of seinn til að hitta bílstjórann. Hann var farinn inn í Flókadal, kom sömu leið til baka til að hirða mjólkina. Ég setti bréfið ofan á brúsalokið og stein þar ofanyfir. Þetta játaði ég hreinskilinislega þegar heim kom. Út af þessu fjasaði Snjáfríður allt þangað til svar kom við bréfinu mánuði seinna.
En á bak við fjasið ríkti sönn mannvinátta og kærleikur og ég lærði að meta hana og virða. Ég var með vonda húfu þegar ég kom að Kroppi. Áður en varði hafði hún prjónað á mig ágætis höfðuðfat. Kristleif elskaði hún og virti. En hann hlaut að sitja og standa eins og hún vildi án þess að hún viki að honum einu skipandi orði.
Snjáfríður andaðist í febrúar 1951. Þá átti Kristleifur rúmt ár eftir ólifað. Hann orti orðinn nær blindur þegar hún dó:
Lýsi eg í ljóðsmíði
ljúfri Snjáfríði.
sú var sönn prýði
sínum ættlýði.
Mér í sál sendi
sól valkvendi
gjöf úr guðs hendi
gef hún þar lendi.
Snjáfríður var andstæða við þær hugmyndir sem oft heyrast nú á dögum. Sveitakonan útþrælkuð og heilsulaus af einlægum barneignum, deyr að lokum í blóma lifsins. Bóndinn drottnandi á heimilinu og stýrir þar öllum þrældómnum með harðri hendi.
En Snjáfríður og Kristleifur unnu saman í ást og einlægni, mættu sorgum og þrautum sem einn maður. Næstum það sama gilti um ömmu mína Ástríði. Hún var elskuð og virt, stóð af sér barneignir, strit og sorgir með fasi sem allir virtu.
Questionnaire
Record type
Keywords