Main information
Gender / Year of Submittee
Kona (1936)
Dating
Day sent: 09.03.2015
Object-related numbers
"Museumnumber b": 2015-1-17
Place
Núverandi sveitarfélag: Fjallabyggð, Fjallabyggð
Questions / Answers
Allar spurningar
Svava Guðvarðardóttir frá Garði í Ólafsfirði, f. 2. sept. 1883, d. 12. júlí 1964. Var gift Jóni Árna Hanssyni frá Siglunesi.
Karakterinn:
Svava amma var heilsteiptur karakter í orði og á borði.Hún var dugleg, atorkusöm, réttsýn hafði ákveðnar skoðanir, bæði á mönnum og málefnum, sagði sína meiningu afdráttarlaust, en skifti líka um skoðun ef henni fannst hún hafa haft rangt fyrir sér einkum ef henni fannst hún hafa dæmt fólk rangt. Hún hafði stórt hjarta, hjálpfús og gaf mikið af sjálfri sér. Kannski var pínulítið „snobb“ í henni. Hún lét skíra öll sín börn Ólfjörð, svo þau hefðu ættarnafn sem þótti finna í þá daga, en það getur líka hafa verið af væntumþykju, á byggðinni‚ Ólafsfirði, þar sem hún og afi bjuggu alla æfi. Enginn af afkomendum þeirra hefur hampað þessu nafni að ráði.
Eitt sinn var ég vitni af, þegar ömmu var neitað um að fá rúsinur, þegar hún kom í Kaupfélagið eftir nauðþurftum. Þá sló sú „gamla“ í borðið og bað um yfirlit yfir innlögn Jóns afa, á afla síðasta mánaðar, þær upplýsingar fékk hún ekki, en rúsinur fékk hún, þær hafa sennilega þótt munaðarvara á þessum tíma fyir sjómannskonur. Þarna var sjálfstæð kona og viljaföst, Jón afi var dugnaðarforkur og mikill aflamaður.
Daglegt líf. Störf utan heimilis.
Lífið á þessum árum sem ég man ömmu best,snerist um vinnu og aftur vinnu. Heimilisstörf og barnauppeldi ásamt vinnu utan heimilis. Aldrei heyrðist hún kvarta. Hún var 8 árum eldri en afi, sem ég undrast eftirá, fannst hann alltaf miklu eldri en hún. Hann var kunnur kvennaljómi, dó 1947. Þau eignuðust 5 börn frá 1910- 1920. Að auki ólu þau upp eitt barnabarn f. 1940. Amma vann við uppstokkun á línum og beitningar fyrir róðrarbátana. Beitningarskúrarnir voru sérstakt fyrirbæri í þorpinu. Þeir stóðu í röð, hlið við hlið í mismunandi litum og ásigkomulagi. Margir voru heldur kalsasamir, en aðrir bara notalegir. Þei hlífðu konunum fyrir mesta garranum á veturna, en mest voru þetta konur sem þessa vinnu stunduðu og oft hjálpuðu eldri börn mæðrum sínum. Fengur væri ef svona skúrar væru til í dag, sem minning um horfna vinnuhætti.
Þeegar bátarnir komu að landi með aflann, var kallað út í uppstokkun af línunni úr balanum, það gat verið tafsamt og erfitt, ef línan var mikið flækt. Svo fyrir næsta róður var kallað út í að beita linuna. Þessa vinnu stunduðu aðallega húsmæður og allt niður í 13 ára börn. Frá árinu 1948, (afi dó 1947) fór amma á sumrin til Siglufjarðar á síldar vertíð. Hún hafði fósturdóttur sína með sem þá var 8 ára. Amma bjó oftast í Sunnubrakka en barnið var ýmist hjá fóstursystur sinni eða sniglaðist á bryggjunni í kring um ömmu og fór fljótt að hjálpa henni við síldarsöltunina. Þessar sumarvertíðir stundaði amma til ársins 1952, og var mikil búbót fyrir hana, þegar veiddist vel. Amma hafði fyrir giftingu farið á saumanámskeið til Akureyrar. Gat því saumað allt á börnin og oft fyrir aðra. Allt var nýtt af efnum, gamlar flíkur og slitnar klipptar til og heilir bútar notaðir í „nýjar“ flíkur‚ ég man eftir gömlu slitnu sófaáklæði, sem var klippt til og saumaður hinn besti jakki. Partar af herrafrökkum, og buxum voru vel þegin í strákabuxur og pils á stelpur. Nánast allt var prjónað heima. Forkunnarfallega prjónaklukku átti ég, prjónaða úr einspinnu með fallegum mynsturbekk að neðan. Þetta var falleg flík, sem gaman væri að eiga í dag. Klukkan var undirkjóll, hlý og mjúk flestar stelpur gengu í klukku undir kjól eða pilsi, stelpur fóru ekki að ganga í buxum (þar sem ég þekkti til fyrr en 15-16 ára) Undir klukku var svo kot með teygjuböndum til að halda ullarsokkunum uppi. Þeir voru oftast prjónaðir í vél úr finni ull í ljósdröppuðum lit og héldu vel á manni hita. Þetta var snilldarvinna hjá ömmu.
Amma og afi áttu hús sem var kjallari hæð og ris. Kannski 40-50 ferm. að grunnfleti. Lúga var á eldhúsgólfi niður í kjallara þar sem var klósett. Seinna var byggður einskonar skápur yfir lúgugatið og betri stigi niður. Steipt baðkar búið til, því heitt vatn fannst í bænum sem fljótlega var virkjað til hagsbóta fyrir bæjarbúa. En aðalmálið í þessum kjallara var gríðarlega stór steinn öllu heldur klettur sem ekki var hægt að fjarlægja. Í þessum kletti bjó huldukona að sögn ömmu, mikil vinkona hennar, sem sagði henni oft til um óorðna hluti. Þetta baðherbergi áttum við börnin og allir að umgangast af virðingu og ekki að vera með hávaða né læti þarna niðri, við bústað vinkonu ömmu. Þessu trúðum við en nokkrir þó með semingi. Einu sinni sem oftar gerðist mjög skyndilega ofsaveður, með sjósköðum. Bátur afa kom ekki fram og ekkert fréttist í marga daga, engar samgöngur né fréttir vegna ofsaveðurs. Þeir voru taldir af og presturinn kom í heimsókn á heimilin. Amma var alltaf sallaróleg og sagði að þeir væru allir heili á húfi, vinkona sin í kjallaranum hefði komið til sín í draumi og sagt henni það. Hvort það liðu 14 eða20 dagar man ég ekki, en loks komu skilaboð frá Dalvík að þeir hefðu náð landi og komist á afskekktan bæ, en vegna veðurs var ekki hægt að koma skilaboðum fyrr til byggða fyrr, en allir væru við góða heilsu. Vinkonan sagði ömmu líka að afi mundi færa henni fallegt klæði. Þeir höfðu þá farið inná Akreyri eftir veiðitúrinn og afi keypt mjög fallegt frankst mynstrað sjal með kögri, sem þótti kostagripur og enginn átti þvílíka gersemi við íslenska búninginn í þorpinu. Hverju á maður að trúa?? Fleiri sögur sagði amma af þessari huldukonu, hvernig hún gaf henni góð ráð t.d. þegar börnin voru veik. (Eitt ráð notaði ég á öll min börn þau voru alltaf með lítinn kamfórumola í litlum léreftspoka nældan í nærbolinn alla vetur, voru aldrei með hor í nös eða kvefuð) Við virtum boð ömmu og vorum aldrei með ærsl og læti niðri í kjallara, þótt burslað væri af krafti í baðkarinu stóra.
Amma var skartkona í eðli sínu. Hún hafði gaman af að punta sig. Hún strauk stundum kálfa sína og leggi með jugurfeiti og sagði: Sjáðu bara hvað ég er með hvíta og fallega húð og vel lagaða fætur ég gæti alveg farið í fegurðarsamkeppni, þá að nálgast sextug, engin minnimáttarkennd þar. Veit ekki einu sinni hvort þetta orð fegurðarkeppni var komið til þá. Hún brýndi fyrir mér“ að ganga bein í baki eins og amma“. Ég var ansi hávaxin sem krakki og vildi oft ganga hokin til að sýnast minni eins og vinkonur mínar, Þetta var dálítið skondin athugasemd fannst mér þá, því amma var orðin dálítið hokin efst í hryggjarliðum og hálsi sennilega vegna mikillar vinnu og að bogra yfir beitubölum og tunnum,en bein reyndi hún alltaf að ganga rösklega og hnarreist.
Áföll og framsýni. Eins og fyrr sagði eignuðust amma og afi 5 börn, 4 stelpur og einn dreng.Það virðist hafa verið einhver siður á þessum tíma (eins og í fornöld) að setja börn í fóstur. Eini sonurinn fór til afa síns Guðvarðar sem var bóndi í Garði sæmilega vel stæður á þeirratíma mælikvarða. Hann stundaði skóla á veturna með systrum sínum í Þorpinu,og var þá viðloðinn á heimilinu,öðru hverju,hann tók síðar við sem bóndi í Garði. Ein dóttirin fædd 1915 fékk heilahimnubólgu þegar hun var 9 ára gömul, upp úr þeim veikindum missti hún algerlega heyrn. Það lýsir ömmu vel hve framsýn og klár hún var að þegar veikindin voru yfirstaðin gekk hún í að finna“ kennara „til að taka að sér telpuna, læra með henni og kenna áfram eins vel og hann gæti.(hún var vel læs 9 ára) Þetta heppnaðist svo vel að þegar ég kynntist Sigrúnu frænku var aldrei erfitt að ræða við hana. Hún var dásamleg kona, glaðvær, alltaf í góðu skapi,fylgdist vel með öllu markverðu sem skeði í þorpinu,vissi manna fyrst t.d. ef um andlát var að ræða.Hún las varamál eins og við notuðum heyrnina. Ég varð oftar en einu sinni vör við að hún vissi hver var í símanum,þá las hún varamál þess sem tók símann. Svo vinsæl var hún í þorpinu að allir voru tilbúnir að láta hana fylgjast vel með daglega lífinu. Hún var líka dugnaðarforkur til vinnu,og séerstaklega var handavinnan hennar rómuð.
Þarna tók amma í taumana ekkert vol og vil árið 1924. Bara redda málunum. Til eru ótal sögur um Sigrúnu sem börn hennar gætu sagt frá. Sigrún eignaðist stúlku 1940 sem amma og afi tóku í fóstur, en sín næstu tvö börn ól hún upp með manni sínum og fórst það vel úr hendi eins og allt sem hún gerði. Öll þrjú börn hennar eru frábærir einstaklingar. ‘Eg fékk að dveljast hjá ömmu 2-3 vikur á hverju vori frá 8-9 ára aldri og á því margar minningar. Í og með fór ég til að læra sund, en engin sundlaug var á Siglufirði á þeim árum, en í Ólafsfirði var heitt vatn, og dásamleg sundlaug. Það eru forréttindi að hafa kynnst og upplifað, hugsunarhátt, daglegt líf og starf, kynslóðar ömmu.
Svava Guðvarðardóttir frá Garði í Ólafsfirði, f. 2. sept. 1883, d. 12. júlí 1964. Var gift Jóni Árna Hanssyni frá Siglunesi.
Karakterinn:
Svava amma var heilsteiptur karakter í orði og á borði.Hún var dugleg, atorkusöm, réttsýn hafði ákveðnar skoðanir, bæði á mönnum og málefnum, sagði sína meiningu afdráttarlaust, en skifti líka um skoðun ef henni fannst hún hafa haft rangt fyrir sér einkum ef henni fannst hún hafa dæmt fólk rangt. Hún hafði stórt hjarta, hjálpfús og gaf mikið af sjálfri sér. Kannski var pínulítið „snobb“ í henni. Hún lét skíra öll sín börn Ólfjörð, svo þau hefðu ættarnafn sem þótti finna í þá daga, en það getur líka hafa verið af væntumþykju, á byggðinni‚ Ólafsfirði, þar sem hún og afi bjuggu alla æfi. Enginn af afkomendum þeirra hefur hampað þessu nafni að ráði.
Eitt sinn var ég vitni af, þegar ömmu var neitað um að fá rúsinur, þegar hún kom í Kaupfélagið eftir nauðþurftum. Þá sló sú „gamla“ í borðið og bað um yfirlit yfir innlögn Jóns afa, á afla síðasta mánaðar, þær upplýsingar fékk hún ekki, en rúsinur fékk hún, þær hafa sennilega þótt munaðarvara á þessum tíma fyir sjómannskonur. Þarna var sjálfstæð kona og viljaföst, Jón afi var dugnaðarforkur og mikill aflamaður.
Daglegt líf. Störf utan heimilis.
Lífið á þessum árum sem ég man ömmu best,snerist um vinnu og aftur vinnu. Heimilisstörf og barnauppeldi ásamt vinnu utan heimilis. Aldrei heyrðist hún kvarta. Hún var 8 árum eldri en afi, sem ég undrast eftirá, fannst hann alltaf miklu eldri en hún. Hann var kunnur kvennaljómi, dó 1947. Þau eignuðust 5 börn frá 1910- 1920. Að auki ólu þau upp eitt barnabarn f. 1940. Amma vann við uppstokkun á línum og beitningar fyrir róðrarbátana. Beitningarskúrarnir voru sérstakt fyrirbæri í þorpinu. Þeir stóðu í röð, hlið við hlið í mismunandi litum og ásigkomulagi. Margir voru heldur kalsasamir, en aðrir bara notalegir. Þei hlífðu konunum fyrir mesta garranum á veturna, en mest voru þetta konur sem þessa vinnu stunduðu og oft hjálpuðu eldri börn mæðrum sínum. Fengur væri ef svona skúrar væru til í dag, sem minning um horfna vinnuhætti.
Þeegar bátarnir komu að landi með aflann, var kallað út í uppstokkun af línunni úr balanum, það gat verið tafsamt og erfitt, ef línan var mikið flækt. Svo fyrir næsta róður var kallað út í að beita linuna. Þessa vinnu stunduðu aðallega húsmæður og allt niður í 13 ára börn. Frá árinu 1948, (afi dó 1947) fór amma á sumrin til Siglufjarðar á síldar vertíð. Hún hafði fósturdóttur sína með sem þá var 8 ára. Amma bjó oftast í Sunnubrakka en barnið var ýmist hjá fóstursystur sinni eða sniglaðist á bryggjunni í kring um ömmu og fór fljótt að hjálpa henni við síldarsöltunina. Þessar sumarvertíðir stundaði amma til ársins 1952, og var mikil búbót fyrir hana, þegar veiddist vel. Amma hafði fyrir giftingu farið á saumanámskeið til Akureyrar. Gat því saumað allt á börnin og oft fyrir aðra. Allt var nýtt af efnum, gamlar flíkur og slitnar klipptar til og heilir bútar notaðir í „nýjar“ flíkur‚ ég man eftir gömlu slitnu sófaáklæði, sem var klippt til og saumaður hinn besti jakki. Partar af herrafrökkum, og buxum voru vel þegin í strákabuxur og pils á stelpur. Nánast allt var prjónað heima. Forkunnarfallega prjónaklukku átti ég, prjónaða úr einspinnu með fallegum mynsturbekk að neðan. Þetta var falleg flík, sem gaman væri að eiga í dag. Klukkan var undirkjóll, hlý og mjúk flestar stelpur gengu í klukku undir kjól eða pilsi, stelpur fóru ekki að ganga í buxum (þar sem ég þekkti til fyrr en 15-16 ára) Undir klukku var svo kot með teygjuböndum til að halda ullarsokkunum uppi. Þeir voru oftast prjónaðir í vél úr finni ull í ljósdröppuðum lit og héldu vel á manni hita. Þetta var snilldarvinna hjá ömmu.
Amma og afi áttu hús sem var kjallari hæð og ris. Kannski 40-50 ferm. að grunnfleti. Lúga var á eldhúsgólfi niður í kjallara þar sem var klósett. Seinna var byggður einskonar skápur yfir lúgugatið og betri stigi niður. Steipt baðkar búið til, því heitt vatn fannst í bænum sem fljótlega var virkjað til hagsbóta fyrir bæjarbúa. En aðalmálið í þessum kjallara var gríðarlega stór steinn öllu heldur klettur sem ekki var hægt að fjarlægja. Í þessum kletti bjó huldukona að sögn ömmu, mikil vinkona hennar, sem sagði henni oft til um óorðna hluti. Þetta baðherbergi áttum við börnin og allir að umgangast af virðingu og ekki að vera með hávaða né læti þarna niðri, við bústað vinkonu ömmu. Þessu trúðum við en nokkrir þó með semingi. Einu sinni sem oftar gerðist mjög skyndilega ofsaveður, með sjósköðum. Bátur afa kom ekki fram og ekkert fréttist í marga daga, engar samgöngur né fréttir vegna ofsaveðurs. Þeir voru taldir af og presturinn kom í heimsókn á heimilin. Amma var alltaf sallaróleg og sagði að þeir væru allir heili á húfi, vinkona sin í kjallaranum hefði komið til sín í draumi og sagt henni það. Hvort það liðu 14 eða20 dagar man ég ekki, en loks komu skilaboð frá Dalvík að þeir hefðu náð landi og komist á afskekktan bæ, en vegna veðurs var ekki hægt að koma skilaboðum fyrr til byggða fyrr, en allir væru við góða heilsu. Vinkonan sagði ömmu líka að afi mundi færa henni fallegt klæði. Þeir höfðu þá farið inná Akreyri eftir veiðitúrinn og afi keypt mjög fallegt frankst mynstrað sjal með kögri, sem þótti kostagripur og enginn átti þvílíka gersemi við íslenska búninginn í þorpinu. Hverju á maður að trúa?? Fleiri sögur sagði amma af þessari huldukonu, hvernig hún gaf henni góð ráð t.d. þegar börnin voru veik. (Eitt ráð notaði ég á öll min börn þau voru alltaf með lítinn kamfórumola í litlum léreftspoka nældan í nærbolinn alla vetur, voru aldrei með hor í nös eða kvefuð) Við virtum boð ömmu og vorum aldrei með ærsl og læti niðri í kjallara, þótt burslað væri af krafti í baðkarinu stóra.
Amma var skartkona í eðli sínu. Hún hafði gaman af að punta sig. Hún strauk stundum kálfa sína og leggi með jugurfeiti og sagði: Sjáðu bara hvað ég er með hvíta og fallega húð og vel lagaða fætur ég gæti alveg farið í fegurðarsamkeppni, þá að nálgast sextug, engin minnimáttarkennd þar. Veit ekki einu sinni hvort þetta orð fegurðarkeppni var komið til þá. Hún brýndi fyrir mér“ að ganga bein í baki eins og amma“. Ég var ansi hávaxin sem krakki og vildi oft ganga hokin til að sýnast minni eins og vinkonur mínar, Þetta var dálítið skondin athugasemd fannst mér þá, því amma var orðin dálítið hokin efst í hryggjarliðum og hálsi sennilega vegna mikillar vinnu og að bogra yfir beitubölum og tunnum,en bein reyndi hún alltaf að ganga rösklega og hnarreist.
Áföll og framsýni. Eins og fyrr sagði eignuðust amma og afi 5 börn, 4 stelpur og einn dreng.Það virðist hafa verið einhver siður á þessum tíma (eins og í fornöld) að setja börn í fóstur. Eini sonurinn fór til afa síns Guðvarðar sem var bóndi í Garði sæmilega vel stæður á þeirratíma mælikvarða. Hann stundaði skóla á veturna með systrum sínum í Þorpinu,og var þá viðloðinn á heimilinu,öðru hverju,hann tók síðar við sem bóndi í Garði. Ein dóttirin fædd 1915 fékk heilahimnubólgu þegar hun var 9 ára gömul, upp úr þeim veikindum missti hún algerlega heyrn. Það lýsir ömmu vel hve framsýn og klár hún var að þegar veikindin voru yfirstaðin gekk hún í að finna“ kennara „til að taka að sér telpuna, læra með henni og kenna áfram eins vel og hann gæti.(hún var vel læs 9 ára) Þetta heppnaðist svo vel að þegar ég kynntist Sigrúnu frænku var aldrei erfitt að ræða við hana. Hún var dásamleg kona, glaðvær, alltaf í góðu skapi,fylgdist vel með öllu markverðu sem skeði í þorpinu,vissi manna fyrst t.d. ef um andlát var að ræða.Hún las varamál eins og við notuðum heyrnina. Ég varð oftar en einu sinni vör við að hún vissi hver var í símanum,þá las hún varamál þess sem tók símann. Svo vinsæl var hún í þorpinu að allir voru tilbúnir að láta hana fylgjast vel með daglega lífinu. Hún var líka dugnaðarforkur til vinnu,og séerstaklega var handavinnan hennar rómuð.
Þarna tók amma í taumana ekkert vol og vil árið 1924. Bara redda málunum. Til eru ótal sögur um Sigrúnu sem börn hennar gætu sagt frá. Sigrún eignaðist stúlku 1940 sem amma og afi tóku í fóstur, en sín næstu tvö börn ól hún upp með manni sínum og fórst það vel úr hendi eins og allt sem hún gerði. Öll þrjú börn hennar eru frábærir einstaklingar. ‘Eg fékk að dveljast hjá ömmu 2-3 vikur á hverju vori frá 8-9 ára aldri og á því margar minningar. Í og með fór ég til að læra sund, en engin sundlaug var á Siglufirði á þeim árum, en í Ólafsfirði var heitt vatn, og dásamleg sundlaug. Það eru forréttindi að hafa kynnst og upplifað, hugsunarhátt, daglegt líf og starf, kynslóðar ömmu.
Questionnaire
Record type
Keywords