Main information
Gender / Year of Submittee
Kona (1931)
Dating
Day sent: 09.03.2015
Object-related numbers
"Museumnumber b": 2015-1-112
Place
Núverandi sveitarfélag: Reykjavíkurborg
Questions / Answers
Allar spurningar
Mig langar að byrja á langalangaömmu minni. Ragnhildi (1805-1876)
Hún var dóttir Margrétar Kolbeinsdóttur Þorsteinssonar prests og skáld í Miðdal og Jóns Jónssonar Finnsonar biskups.Jón var prestur í Klausturhólum eftir að Margrét móðir Ragnhildar dó. Ráðstafar Jón faðir hennar hlutunum þannig: Hann fær ráðskonu Björns Jónssonar á Búrfelli en gefur Birni Birni Ragnhildi. Björn og Ragnhildur bjuggu á Búrfelli með miklum myndarskap. Aldursmunur var mikill en þau voru bæði listfeng og kenndi Ragnhildur hverskonar handavinnu. Björn dó og Ragnhildur bjó áfram í 3 ár ekkja. Nú víkur sögunni til Steingríms Jónssonar biskups í Laugarnesi. Jón Halldórsson var ráðsmaður hjá honum í níu ár og vildi Steingrímur gera vel við hann og tryggja framtíð hans en sjálfur var hann dauðvona. Steingrímur og Ragnhildur þekktust vel en ekki Jón og Ragnhildur. Steingrímur hvatti eindregið til þess að Jón giftist ríku ekkjunni á Búrfelli. Þegar jón kom að Búrfelli vorið 1845 var það hans fyrsta verk að fá úrvalssmið og byggja timburkirkju. Það var Ragnhildur sem átti jörðina og peningana, þetta hefur verið hennar ósk því staða Jóns Halldórssonar var ótrygg, þau giftust ekki fyrr en um haustið. Alltaf þegar talað er um þessa elstu timburkirkju í Skálholtsumdæmi er talað um stórbóndann á Búrfelli, sem var þá ekki einu sinni orðinn bóndi þar.
Börn Ragnhildar og Björns voru. 1. Jón söðlasmiður langafi minn. 2. Jón prestur sem barðist fyrir byggingu Eyrarbakka kirkju. 3. Margrét hannyrðiskona og síðan húsmóðir í Landakoti á Vatnsleysuströnd, framtakssöm kona sem reyndist mörgum vel. Við giftingu Margrétar urðu þáttaskil í lífi Ragnhildar, Jón var mjög ósáttur og það svo að hann seldi ættarjörð Ragnhildar og flutti út í óvissuna en Ragnhildur hafði hjálpað unga fólkinu að ná saman. Síðar keypti hann Suður Reyki í Mosfellssveit og þar dó Ragnhildur.
Vinnukonan vel klædda.
Um tvítugt kom Halldóra Bjarnadóttir sem vinnukona að Búrfelli til Jóns Halldórssonar stórbónda. Foreldrar hennar voru þau Bjarni Einarsson frá Vatnsleysu í Biskupstungum og Vigdís Halldórsdóttir prests á Torfastöðum en þau fluttu í Grímsnesið um miðja 19. öld og bjuggu í Eyvík um nokkurra ára bil. Halldóra var talin myndarleg, þrekmikil og dugleg, jafnt við útistörf sem innivinnu og þá ekki síst hina fínustu handavinnu. Hún var mikil hannyrðakona, enda fékk hún góða tilsögn hjá húsmóðir sinni, Ragnhildi á Búrfelli. Halldóra kunni vel að sauma með silfur-og gullvír barma á skauttreyjum og mittisbeltum. Sömuleiðis kunni hún spjaldvefnað, banderingar og rósavefnað. Vegna þessa eignaðist hún mikið af góðum og vönduðum skartklæðnaði sem hún klæddist jafnan við kirkju á búrfelli eða við aðra mannfundi og vakti hún því jafnan mikla athygli bæði manna og kvenna. Mælt var að þrír ungir menn hefðu biðlað til hennar en hún hafnað þeim öllum-hún vildi heldur vera vinnukona á stórbýli en eiginkona fátæks manns þótt myndarlegur væri.Halldóra var í níu ár á Búrfelli, eða til dauðadags, og var í miklum metum hjá húsbændum sínum. Vorið 1856 gekk vond kvefpest um sveitina og Halldóra fékk lungnabólgu sem lagðist þungt á hana og varð að lokum banamein hennar. Hún var 29 ára gömul. (Heimild Búrfell í bókinni Grímsnes fyrra bindi útg. Mál og mynd 2002)
Hjón á Hömrum Snorri Jónsson og Sigríður Einarsdóttir áttu „dótturina Katrínu sem var langamma mín. Hún varð kona Jóns Björnssonar frá Búrfelli. Sagan segir að þegar Jón var við nám í Kaupmannahöfn hafi hann skrifað vini sínum á Íslandi og beðið hann að benda sér á konuefni. Vinurinn teiknaði mynd af Katrínu og sendi honum. Jóni fannst stúlkan falleg og gekk að eiga hana árið 1853.
(..1..)
Katrín Snorradóttir langamma mín fædd á Hömrum í Grímsnesi, ættarjörð frá 1726. Jón Guðmundsson hreppstjóri faðir Snorra keypti jörðina þegar stólsjarðir voru seldar. Ung lærði Katrín allskonar hannyrðir hjá Ragnhildi á Búrfelli sem síðar varð tengadmóðir hennar og þar saumaði hún skautbúninginn sinn. Sjá „vinnukonan vel klædda hér á undan“ Ábúendur Hamra [ sjá í bókinni Grímsnes, annað bindi. Útg.Mál og mynd, 2002.]
[Amman].
Ragnhildur Jónsdóttir amma mín finnst mér hafa verið merkiskona. Henni var fljótt haldið að útiverkum en lærði samt alla tóvinnu en bóklegur lærdómur var í lágmarki. Þegar hún var tuttugu og tveggja ára dó Ragnhildur amma hennar og Jón Halldórsson gat ekki hugsað sér annað en að fá nöfnu hennar sem ráðskonu. Það var góður skóli að vera ráðskona hans, hann kunni öll innistörf og sagði frá ágæti Ragnhildar konu sinnar sem varð ömmu minni góð fyrirmynd. Katrín tók loforð af Ragnhildi að borða aldrei hrossakjöt og það fannst ömmu að hún yrði að standa við, en hún vildi ekki að börnin væru svöng vegna svona sérvisku. Á góðviðris dögum lét hún yngri börnin vera allsnakin úti og það hneigslaði jafnvel ennþá meira en hrossakjötsátið. Amma sýndi það strax og hún fór að búa að hún var mjög sjálfstæð kona sem þurfti ekki alltaf að fara troðnar slóðir. Eftir að hún átti yngsta barnið 1897 fór hún illa í mjöðm sem olli henni miklum sársauka næstu ár, á þeim árum missti hún þrisvar fóstur og 1904 missti hún manninn. Ekki brást umhverfið blíðlega við sorgum hennar, þrátt fyrir að hún ætti jörðina sendi hreppstjórinn henni boð um uppboðsdag mjög fljótlega. Hún fór að tala við hreppstjórann og hann sagði að þetta væri vaninn, en sættist á að hún byggi áfram. Næsta stríðið hjá henni var ágengur nágranni sem ætlaði að nýta hennar engjar, ég held að það hafi ekki komist svo langt að hann færi með heyið heim til sín en hún þurfti að kalla til nokkra bændur til að hann léti sig. Ekki bað hann afsökunar og þau töluðu aldrei saman eftir það. Þessi maður kom með póstinn á hverjum sunnudagsmorgni og var alltaf boðið inn en aldrei þáði hann það á meðan amma lifði. (Hann lék þennan leik oftar þegar bændur dóu). Hún .lagði mikla áherslu á að hann héldi undir kistuhornið, hún vildi ekki fara með óvildina í gröfina. Minni Bæinn erfðu 4 bræður og hafði Bjarni borgað bræðrum sínum að fullu áður en hann dó, ekkert skrifað eins og amma vildi allt munnlegt. Svo kom að því að einn bróðirinn sagðist ekki hafa fengið síðustu greiðsluna og þetta gekk svo langt að það fór fyrir dóm. Margir bentu ömmu á að fá sér talsmann, en hún gæti sagt sannleikann sjálf og vann málið. Ekki er gótt að standa í svona hlutum á breytingaskeiði enda fékk þetta allt mikið á hana, hún fór að fá þunglyndisköst sem hún losnaði ekki að fullu við fyrr en eftir 20 ár.
Eftir 1909 (þá er hún 55 ára) var hún hjá Önnu dóttir sinni í Ölfusinu og börnum sínum í Reykjavík 1917-1919 húskona á Hömrum 1922 fór hún að mosfelli og gerðist vinnukona hjá Elínborgu Lárusdóttir rithöfundi og varð þeim vel til vina. Elínborg tók í nefið og skar amma tóbakið fyrir hana og fór sjálf að taka í nefið 68 ára gömul. Hún fór til Kjartans sonar síns þegar hann fór að búa 1923 og var þar til 1928. Fram að 1923 hafði hún fengið leigu fyrir Minni-Bæinn, en þá dó bóndinn þar, hann var yngsti bróðir hennar og uppeldissonur og þá hjálpaði hún ekkjunni með stóra barnahópinn með því að leyfa henni að búa leigulaust á jörðinni.
1928-1932 var hún á ýmsum stöðum og vann gjarnan fyrir sér með því að spinna fyrir fólk. Jafnvel, eftir að hún var komin að Hömrum og hún orðin áttræði var hún einu sinni 3 vikur í Vatnsnesi (næsti bær) að spinna. Hún reið í söðli, hún fór líka til sonar sína að Ormsstöðum og gisti þá orlofsnæturnar. Hún átti mjög fallegan söðul, enda pabbi hennar söðlasmiður. Hún kaus eftir að konur fengu kosningarétt. Henni fannst bóklegt nám eftirsóknarvert, hún hafði mjög ákveðna afstöðu til menntunar kvenna. Hún sagði við dætur sínar „Ég get kennt ykkur ýmislegt veklegt, en lærið þið líka munnlegt“ (bóklegt). Ragnhildur amma mín þekkti ekkert Ragnhildi ömmu sína en með því að vera ráðskona stjúpa síns í eitt ár eignaðist hún góða fyrirmynd, góð fyrirmynd er ekki lítilsvirði.
[Hér koma þrjár blaðsíður sem ljósritaðar hafa verið upp úr bókinni Grímsnes fyrra bindi. Heimildarmaður hefur sett inn athugasemdir á fáeinum stöðum.]
Mig langar að byrja á langalangaömmu minni. Ragnhildi (1805-1876)
Hún var dóttir Margrétar Kolbeinsdóttur Þorsteinssonar prests og skáld í Miðdal og Jóns Jónssonar Finnsonar biskups.Jón var prestur í Klausturhólum eftir að Margrét móðir Ragnhildar dó. Ráðstafar Jón faðir hennar hlutunum þannig: Hann fær ráðskonu Björns Jónssonar á Búrfelli en gefur Birni Birni Ragnhildi. Björn og Ragnhildur bjuggu á Búrfelli með miklum myndarskap. Aldursmunur var mikill en þau voru bæði listfeng og kenndi Ragnhildur hverskonar handavinnu. Björn dó og Ragnhildur bjó áfram í 3 ár ekkja. Nú víkur sögunni til Steingríms Jónssonar biskups í Laugarnesi. Jón Halldórsson var ráðsmaður hjá honum í níu ár og vildi Steingrímur gera vel við hann og tryggja framtíð hans en sjálfur var hann dauðvona. Steingrímur og Ragnhildur þekktust vel en ekki Jón og Ragnhildur. Steingrímur hvatti eindregið til þess að Jón giftist ríku ekkjunni á Búrfelli. Þegar jón kom að Búrfelli vorið 1845 var það hans fyrsta verk að fá úrvalssmið og byggja timburkirkju. Það var Ragnhildur sem átti jörðina og peningana, þetta hefur verið hennar ósk því staða Jóns Halldórssonar var ótrygg, þau giftust ekki fyrr en um haustið. Alltaf þegar talað er um þessa elstu timburkirkju í Skálholtsumdæmi er talað um stórbóndann á Búrfelli, sem var þá ekki einu sinni orðinn bóndi þar.
Börn Ragnhildar og Björns voru. 1. Jón söðlasmiður langafi minn. 2. Jón prestur sem barðist fyrir byggingu Eyrarbakka kirkju. 3. Margrét hannyrðiskona og síðan húsmóðir í Landakoti á Vatnsleysuströnd, framtakssöm kona sem reyndist mörgum vel. Við giftingu Margrétar urðu þáttaskil í lífi Ragnhildar, Jón var mjög ósáttur og það svo að hann seldi ættarjörð Ragnhildar og flutti út í óvissuna en Ragnhildur hafði hjálpað unga fólkinu að ná saman. Síðar keypti hann Suður Reyki í Mosfellssveit og þar dó Ragnhildur.
Vinnukonan vel klædda.
Um tvítugt kom Halldóra Bjarnadóttir sem vinnukona að Búrfelli til Jóns Halldórssonar stórbónda. Foreldrar hennar voru þau Bjarni Einarsson frá Vatnsleysu í Biskupstungum og Vigdís Halldórsdóttir prests á Torfastöðum en þau fluttu í Grímsnesið um miðja 19. öld og bjuggu í Eyvík um nokkurra ára bil. Halldóra var talin myndarleg, þrekmikil og dugleg, jafnt við útistörf sem innivinnu og þá ekki síst hina fínustu handavinnu. Hún var mikil hannyrðakona, enda fékk hún góða tilsögn hjá húsmóðir sinni, Ragnhildi á Búrfelli. Halldóra kunni vel að sauma með silfur-og gullvír barma á skauttreyjum og mittisbeltum. Sömuleiðis kunni hún spjaldvefnað, banderingar og rósavefnað. Vegna þessa eignaðist hún mikið af góðum og vönduðum skartklæðnaði sem hún klæddist jafnan við kirkju á búrfelli eða við aðra mannfundi og vakti hún því jafnan mikla athygli bæði manna og kvenna. Mælt var að þrír ungir menn hefðu biðlað til hennar en hún hafnað þeim öllum-hún vildi heldur vera vinnukona á stórbýli en eiginkona fátæks manns þótt myndarlegur væri.Halldóra var í níu ár á Búrfelli, eða til dauðadags, og var í miklum metum hjá húsbændum sínum. Vorið 1856 gekk vond kvefpest um sveitina og Halldóra fékk lungnabólgu sem lagðist þungt á hana og varð að lokum banamein hennar. Hún var 29 ára gömul. (Heimild Búrfell í bókinni Grímsnes fyrra bindi útg. Mál og mynd 2002)
Hjón á Hömrum Snorri Jónsson og Sigríður Einarsdóttir áttu „dótturina Katrínu sem var langamma mín. Hún varð kona Jóns Björnssonar frá Búrfelli. Sagan segir að þegar Jón var við nám í Kaupmannahöfn hafi hann skrifað vini sínum á Íslandi og beðið hann að benda sér á konuefni. Vinurinn teiknaði mynd af Katrínu og sendi honum. Jóni fannst stúlkan falleg og gekk að eiga hana árið 1853.
(..1..)
Katrín Snorradóttir langamma mín fædd á Hömrum í Grímsnesi, ættarjörð frá 1726. Jón Guðmundsson hreppstjóri faðir Snorra keypti jörðina þegar stólsjarðir voru seldar. Ung lærði Katrín allskonar hannyrðir hjá Ragnhildi á Búrfelli sem síðar varð tengadmóðir hennar og þar saumaði hún skautbúninginn sinn. Sjá „vinnukonan vel klædda hér á undan“ Ábúendur Hamra [ sjá í bókinni Grímsnes, annað bindi. Útg.Mál og mynd, 2002.]
[Amman].
Ragnhildur Jónsdóttir amma mín finnst mér hafa verið merkiskona. Henni var fljótt haldið að útiverkum en lærði samt alla tóvinnu en bóklegur lærdómur var í lágmarki. Þegar hún var tuttugu og tveggja ára dó Ragnhildur amma hennar og Jón Halldórsson gat ekki hugsað sér annað en að fá nöfnu hennar sem ráðskonu. Það var góður skóli að vera ráðskona hans, hann kunni öll innistörf og sagði frá ágæti Ragnhildar konu sinnar sem varð ömmu minni góð fyrirmynd. Katrín tók loforð af Ragnhildi að borða aldrei hrossakjöt og það fannst ömmu að hún yrði að standa við, en hún vildi ekki að börnin væru svöng vegna svona sérvisku. Á góðviðris dögum lét hún yngri börnin vera allsnakin úti og það hneigslaði jafnvel ennþá meira en hrossakjötsátið. Amma sýndi það strax og hún fór að búa að hún var mjög sjálfstæð kona sem þurfti ekki alltaf að fara troðnar slóðir. Eftir að hún átti yngsta barnið 1897 fór hún illa í mjöðm sem olli henni miklum sársauka næstu ár, á þeim árum missti hún þrisvar fóstur og 1904 missti hún manninn. Ekki brást umhverfið blíðlega við sorgum hennar, þrátt fyrir að hún ætti jörðina sendi hreppstjórinn henni boð um uppboðsdag mjög fljótlega. Hún fór að tala við hreppstjórann og hann sagði að þetta væri vaninn, en sættist á að hún byggi áfram. Næsta stríðið hjá henni var ágengur nágranni sem ætlaði að nýta hennar engjar, ég held að það hafi ekki komist svo langt að hann færi með heyið heim til sín en hún þurfti að kalla til nokkra bændur til að hann léti sig. Ekki bað hann afsökunar og þau töluðu aldrei saman eftir það. Þessi maður kom með póstinn á hverjum sunnudagsmorgni og var alltaf boðið inn en aldrei þáði hann það á meðan amma lifði. (Hann lék þennan leik oftar þegar bændur dóu). Hún .lagði mikla áherslu á að hann héldi undir kistuhornið, hún vildi ekki fara með óvildina í gröfina. Minni Bæinn erfðu 4 bræður og hafði Bjarni borgað bræðrum sínum að fullu áður en hann dó, ekkert skrifað eins og amma vildi allt munnlegt. Svo kom að því að einn bróðirinn sagðist ekki hafa fengið síðustu greiðsluna og þetta gekk svo langt að það fór fyrir dóm. Margir bentu ömmu á að fá sér talsmann, en hún gæti sagt sannleikann sjálf og vann málið. Ekki er gótt að standa í svona hlutum á breytingaskeiði enda fékk þetta allt mikið á hana, hún fór að fá þunglyndisköst sem hún losnaði ekki að fullu við fyrr en eftir 20 ár.
Eftir 1909 (þá er hún 55 ára) var hún hjá Önnu dóttir sinni í Ölfusinu og börnum sínum í Reykjavík 1917-1919 húskona á Hömrum 1922 fór hún að mosfelli og gerðist vinnukona hjá Elínborgu Lárusdóttir rithöfundi og varð þeim vel til vina. Elínborg tók í nefið og skar amma tóbakið fyrir hana og fór sjálf að taka í nefið 68 ára gömul. Hún fór til Kjartans sonar síns þegar hann fór að búa 1923 og var þar til 1928. Fram að 1923 hafði hún fengið leigu fyrir Minni-Bæinn, en þá dó bóndinn þar, hann var yngsti bróðir hennar og uppeldissonur og þá hjálpaði hún ekkjunni með stóra barnahópinn með því að leyfa henni að búa leigulaust á jörðinni.
1928-1932 var hún á ýmsum stöðum og vann gjarnan fyrir sér með því að spinna fyrir fólk. Jafnvel, eftir að hún var komin að Hömrum og hún orðin áttræði var hún einu sinni 3 vikur í Vatnsnesi (næsti bær) að spinna. Hún reið í söðli, hún fór líka til sonar sína að Ormsstöðum og gisti þá orlofsnæturnar. Hún átti mjög fallegan söðul, enda pabbi hennar söðlasmiður. Hún kaus eftir að konur fengu kosningarétt. Henni fannst bóklegt nám eftirsóknarvert, hún hafði mjög ákveðna afstöðu til menntunar kvenna. Hún sagði við dætur sínar „Ég get kennt ykkur ýmislegt veklegt, en lærið þið líka munnlegt“ (bóklegt). Ragnhildur amma mín þekkti ekkert Ragnhildi ömmu sína en með því að vera ráðskona stjúpa síns í eitt ár eignaðist hún góða fyrirmynd, góð fyrirmynd er ekki lítilsvirði.
[Hér koma þrjár blaðsíður sem ljósritaðar hafa verið upp úr bókinni Grímsnes fyrra bindi. Heimildarmaður hefur sett inn athugasemdir á fáeinum stöðum.]
Questionnaire
Record type
Keywords