Um fjörtíu ára skeið var útsaumaður taupoki, „handavinnupokinn“, eitt af skylduverkefnum stúlkna í barnaskólum landsins. Borgarsögusafn Reykjavíkur varðveitir nú um fjörtíu slíka kjörgripi.
Handavinnukennsla hófst í Reykjavík í Miðbæjarskólanum árið 1901. Kennarar voru þá ráðnir þau Louise Zimsen, Margarethe Siemsen og Stefán Eiríksson myndskeri. Handavinnukennsla var áskilin í fræðslulögunum 1936 og samkvæmt námskrá frá 1960 er handavinnupoki formlega orðinn skyldustykki í 9 ára bekk í barnaskólum landsins. Ef miðað er við skráðan safnkost má sjá að nemendur voru látnir glíma við þetta verkefni að minnsta kosti frá 1937 í Miðbæjarskólanum. Í Sarpi, gagnasafni, er að finna köflóttan handavinnupoka sem Elsa E. Guðjónsdóttir saumaði á árunum 1932-35 í Landakotsskóla. Sá er varðveittur á Þjóðminjasafni Íslands. Áður höfðu sambærilegir pokar verið saumaðir í Kvennaskólanum á Blönduósi árið 1926, sjá má tvö dæmi á sarpur.is. Þeir pokar báðir eru varðveittir á Heimilisiðnaðarsafninu á Blönduósi.
Handavinnupokinn var góð æfing í bæði útsaumi og handsaumi. Markmiðið var bæði að kenna og æfa almenna saumakunnáttu og útsaumskunnáttu ungra stúlkna en um leið að láta þær búa til nytsaman hlut sem gagnast gæti þeim áfram í lífinu. Ýmist var notast við hvítt bómullarefni, jafnvel hveitipoka, eða rúðótt efni sem varð með tímanum alsráðandi. Kosturinn við rúðurnar var að þá var auðveldara að telja út, útsaumslínur urðu beinar og stafir og munstur héldu lagi.
Kynjaskipt handavinnukennsla leið undir lok með nýrri aðalnámskrá 1977 þar sem byggt var á jafnréttislögum og þar með lauk fjörtíu ára sögu útsaumaða handavinnupokans og ný verkefni tóku við.
Fyrir rúmum tíu árum hófst formleg söfnun á skólahandavinnu í textíl á vegum Borgarsögusafns. Forkólfar og framkvæmdastýrur verkefnisins voru þær Sigrún Guðmundsdóttir, fyrrum lektor við handavinnudeild Kennaraháskóla Íslands og Sigrún Laufey Baldvinsdóttir fyrrum handavinnukennari og sáu þær alfarið um söfnun, greiningu og skráningu. Báðar bjuggu þær yfir mikilli þekkingu og reynslu á þessu sviði. Afrakstur verkefnisins er varðveittur í textílsafni Borgarsögusafns og telur rúmlega eitt þúsund gripi. Þar á meðal eru margir handavinnupokar. Að auki varðveitti safnið fyrri gjafir og eru nú skráðir 37 handavinnupokar í varðveislu Borgarsögusafns Reykjavíkur.
Aðföng
21
Aðföng á sýningu



















