Tóvinna

Varðveitt hjá
Þjóðminjasafn Íslands
Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Karl (1896)
Safnnúmer
Safnnúmer A: 1262
Safnnúmer B: 1966-1
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar og svör
Nr. 1262
p1
Ull og tóvinna 3.
Ég verð að segja það, eins og er, að ég er mjög ófróður um allt
sem að vefnaði lýtur. Að vísu var gömul kona á bænum, þar sem ég
var, sem átti vefstað. Hún setti oft upp vef, síðari hluta vetrar,
og greip þá í að vefa stund og stund. Ég var þá svo ungur, að ég
tók lítt eftir slíkum hlutum, og svo er ég víst búinn að gleyma mörgu,
sem viðkemur vefstað og vefnaði. Ég held að það hafi verið á 3 eða
4 heimilum í Laxárdal, sem ofið var fyrir heimilin. Einum manni man
ég eftir, sem tók vefnað af öðrum bæjum, og gerði ekki annað yfir veturinn
en vefa.
p2
Yfirleitt var talað
um vefstað og vefjarskeið og spólutein. Ég man eftir nöfnum eins
og spólurokk og spjálk, en ekki að lýsa þeim hlutum. Mig minnir að talað
væri um að setja upp vefinn. Ég kannast við orðin: rakgrind, fyrirvaf,
balbínur og að balbína. Og þá má nefna höföld og hafaldagrind. Höföldin
í vefstað gömlu konunnar, er ég gat um áður, voru heimaunnin. Svo
voru rif og rifsköft. Ég held að tveir eða tvennt hafi unnið að því
að draga í höföldin. Krækja var höfð þegar dregið var í skeið.
p3
Þóf: Tveir
undu úr voðinni með þeim hætti, að járnkarlar eða kefli voru sett í báða
enda vaðmálsins, og snéri þá annar þeirra upp á voðina, þar til hún þótti
full undin. Á bænum þar sem ég var, þæfðu heimamenn, en ég vissi
til þess að sum heimili fengu mann af öðrum bæjum til þess að þæfa.
Ég held að flestir hafi verið á nærbuxunum og nærskyrtunni við þófið.
Öðru hvoru var voðin svo hrist upp, og gerðu það tveir eða tvennt, með
því að teygja vaðmálið á milli sín og hrista af því lóna. Þegar ekki
sást lengur fyrir vend vaðmálsins var voðin fullþæfð. Að því búnu
var vaðmálið undið upp á rúmfjöl og sett undir farg, þungar kistur eða
koffort. Á þeim árum sendu sumir vaðmál út, til litunar og lóskurðar.
p4
Athugasemd: Ég
hef spurt eldra fólk, sem þekkti vel til vefnaðar og vefstóla, en það mundi
óglöggt nöfn á einstökum hlutum vefstólsins, svo ég tók það ráð að senda
skrá óútfyllta, heldur en að skrifa einhverja vitleysu, því eins og ég
hef ápur tekið fram, man ég sjálfur yfirleitt ekki nöfnin það vel, að ég
treysti mér til þess að skrásetja þau á skrána.
Nr. 1262
p1
Ull og tóvinna 3.
Ég verð að segja það, eins og er, að ég er mjög ófróður um allt
sem að vefnaði lýtur. Að vísu var gömul kona á bænum, þar sem ég
var, sem átti vefstað. Hún setti oft upp vef, síðari hluta vetrar,
og greip þá í að vefa stund og stund. Ég var þá svo ungur, að ég
tók lítt eftir slíkum hlutum, og svo er ég víst búinn að gleyma mörgu,
sem viðkemur vefstað og vefnaði. Ég held að það hafi verið á 3 eða
4 heimilum í Laxárdal, sem ofið var fyrir heimilin. Einum manni man
ég eftir, sem tók vefnað af öðrum bæjum, og gerði ekki annað yfir veturinn
en vefa.
p2
Yfirleitt var talað
um vefstað og vefjarskeið og spólutein. Ég man eftir nöfnum eins
og spólurokk og spjálk, en ekki að lýsa þeim hlutum. Mig minnir að talað
væri um að setja upp vefinn. Ég kannast við orðin: rakgrind, fyrirvaf,
balbínur og að balbína. Og þá má nefna höföld og hafaldagrind. Höföldin
í vefstað gömlu konunnar, er ég gat um áður, voru heimaunnin. Svo
voru rif og rifsköft. Ég held að tveir eða tvennt hafi unnið að því
að draga í höföldin. Krækja var höfð þegar dregið var í skeið.
p3
Þóf: Tveir
undu úr voðinni með þeim hætti, að járnkarlar eða kefli voru sett í báða
enda vaðmálsins, og snéri þá annar þeirra upp á voðina, þar til hún þótti
full undin. Á bænum þar sem ég var, þæfðu heimamenn, en ég vissi
til þess að sum heimili fengu mann af öðrum bæjum til þess að þæfa.
Ég held að flestir hafi verið á nærbuxunum og nærskyrtunni við þófið.
Öðru hvoru var voðin svo hrist upp, og gerðu það tveir eða tvennt, með
því að teygja vaðmálið á milli sín og hrista af því lóna. Þegar ekki
sást lengur fyrir vend vaðmálsins var voðin fullþæfð. Að því búnu
var vaðmálið undið upp á rúmfjöl og sett undir farg, þungar kistur eða
koffort. Á þeim árum sendu sumir vaðmál út, til litunar og lóskurðar.
p4
Athugasemd: Ég
hef spurt eldra fólk, sem þekkti vel til vefnaðar og vefstóla, en það mundi
óglöggt nöfn á einstökum hlutum vefstólsins, svo ég tók það ráð að senda
skrá óútfyllta, heldur en að skrifa einhverja vitleysu, því eins og ég
hef ápur tekið fram, man ég sjálfur yfirleitt ekki nöfnin það vel, að ég
treysti mér til þess að skrásetja þau á skrána.
Spurningaskrá
Aðfangategund