Tóvinna
Varðveitt hjá
Þjóðminjasafn Íslands
Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1896)
Safnnúmer
Safnnúmer A: 5725
Safnnúmer B: 1968-1
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar og svör
Nr. 5725
p1
Ull og tóvinna 4.
Það er spurt um ull og ullarvinnu. Það var nú margt unnið
úr ullinni, en nú er víst meiningin að fækka skepnunum sem ullin er af,
og ekki fæst hún af því sem drepið er af blessuðum kindunum, sem mér heyrist
allir fordæma. En ég spyr, lifði íslenska þjóðin ekki mest að því
sem framleitt var í sveitunum áður, og voru víst ekki allir með fullan
maga þá, en nú er þetta gleymt þá gleypt er, en nú er maginn fullur.
En því miður get ég svo lítið lýst nema því sem var unnið í vaðmál
og prjónaföt, því þá var mest hugsað um að heimafólkið hefði fötin sem
hlýjust og endingarbest. Það var margt handtakið sem þurfti að vinna
áður en ullin var komin í flík, og byrjuðu strax þegar haustannir voru
úti að fara að líta á ullarpokana fulla af ull og unnið myrkranna milli,
að taka þar til hendi. Þá var nú fyrst að undirbúa. Þá var
farið að taka ofanaf togið og allar illhærur úr ullinni, ef hún átti að
fara í fallega voð, t.d. hvítt í nærföt, en hitt sem átti að fara í utanyfirföt
karlmanna, buxur og úlpur, það var dökkleitt. Það varð að tvíkemba
eða samkemba, sem kallað var. Það var kembt í ullarkömbum, en þeir
eru nú sjálfsagt óvíða til nú orðið. Það gat verið erfitt verk, en
stundum kembdu karlmenn fyrir kvenfólkið á kvöldin,
p2
þegar þeir voru búnir
við húsaverkin og var það mikil flýtisauki. Það var nú sagt að sumir
sem ekki áttu konur, þyrftu stundum að gá í gegnum kemburnar og ef mikið
voru hnökrar í eða ill kembt, að konuefnið ætti að vera geðstirð, þess
vegna reyndu þeir að vera vandvirkir. Og mikill var munur þegar
kembuvélarnar komu og var farið að spinna úr lopa. Ég man fyrst eftir
því að ein kom að Ólafsdal. Það þótti mikill lúxus, en Adam var ekki
lengi í Paradís, því húsið með kembivélunum brann, og var öskuhrúga þegar
maðurinn kom að einn morguninn. Það var mikil ógæfa.
En þá var það spuninn. Ég man að mamma spann þráðinn, því það var
mikið handaverk, en ég spann ívafið, og það var gaman að spinna á góðan
rokk, en nú er það ekki nema minningin ein, sem lifir, en svo var nú að
fá það ofið, en það var ekki nema fáir sem gerðu það. Það var vandaverk
að vel væri gert. Hvíta voðin var höfð í nærföt bæði á karla og konur,
en það mislita í untanyfirföt. En svo var sumt af ullinni haft í
sokka og vettlinga og mikið þurfti að prjóna, þangað til prjónavélin kom
til sögunnar. Það var spunnið bæði tvöfallt band eða ef fínt var
spunnið þá var bandið þrefallt. Það var margt prjónað fallegt úr
fínu bandi áður á árum. Og er enn.
p3
En það er nú svo
með vefnaðinn að ég er þar mikið ófróð, nema á það sem ofið var á þessa
stóru vefstóla, sem ófu bara vaðmál. Þegar voðin kom heim þá var
að fara að þæfa, það voru oftast karlmenn sem það gerðu. Það var
afmarkað skot í baðstofunum og voðin látin þar svo þæfðu það karlmenn með
berum fótum, svo þetta varð mjúkt og fallegt efni og vel var frá því gengið.
Það var tekið og lagað til og hrist öðru hvoru meðan á þófinu stóð
og vafið svo á fjöl þegar vel og vandlega og sett svo undir þungt farg
og haft þar nokkra daga. Þá var það orðið mikið til þurrt og tilbúið í
flíkur. Svo heyrði ég talað um hraðskyttuvefnað. Það var einn
maður sem átti hann og óf á hann og hafði meir en nóg að gera, en það var
allt efni í því útlent. Það var mjög fallegt og haft í kjóla og ýmislegt
sem fínt átti að vera. Þessi maður, sem þetta gerði, var á Kjörseyri
í Hrútafirði. Mér þykir verst ef þið geti ð ekki komist úr úr þessu.
Það er bæði illa skrifað og vitlaust. Ég þakka innilega fyrir
kortið sem mér var sent af Reykhólakirkju, því það kannaðist ég við, bara
hún fjúki ekki eins og hinar í Saurbæ á Rauðasandi.
Nr. 5725
p1
Ull og tóvinna 4.
Það er spurt um ull og ullarvinnu. Það var nú margt unnið
úr ullinni, en nú er víst meiningin að fækka skepnunum sem ullin er af,
og ekki fæst hún af því sem drepið er af blessuðum kindunum, sem mér heyrist
allir fordæma. En ég spyr, lifði íslenska þjóðin ekki mest að því
sem framleitt var í sveitunum áður, og voru víst ekki allir með fullan
maga þá, en nú er þetta gleymt þá gleypt er, en nú er maginn fullur.
En því miður get ég svo lítið lýst nema því sem var unnið í vaðmál
og prjónaföt, því þá var mest hugsað um að heimafólkið hefði fötin sem
hlýjust og endingarbest. Það var margt handtakið sem þurfti að vinna
áður en ullin var komin í flík, og byrjuðu strax þegar haustannir voru
úti að fara að líta á ullarpokana fulla af ull og unnið myrkranna milli,
að taka þar til hendi. Þá var nú fyrst að undirbúa. Þá var
farið að taka ofanaf togið og allar illhærur úr ullinni, ef hún átti að
fara í fallega voð, t.d. hvítt í nærföt, en hitt sem átti að fara í utanyfirföt
karlmanna, buxur og úlpur, það var dökkleitt. Það varð að tvíkemba
eða samkemba, sem kallað var. Það var kembt í ullarkömbum, en þeir
eru nú sjálfsagt óvíða til nú orðið. Það gat verið erfitt verk, en
stundum kembdu karlmenn fyrir kvenfólkið á kvöldin,
p2
þegar þeir voru búnir
við húsaverkin og var það mikil flýtisauki. Það var nú sagt að sumir
sem ekki áttu konur, þyrftu stundum að gá í gegnum kemburnar og ef mikið
voru hnökrar í eða ill kembt, að konuefnið ætti að vera geðstirð, þess
vegna reyndu þeir að vera vandvirkir. Og mikill var munur þegar
kembuvélarnar komu og var farið að spinna úr lopa. Ég man fyrst eftir
því að ein kom að Ólafsdal. Það þótti mikill lúxus, en Adam var ekki
lengi í Paradís, því húsið með kembivélunum brann, og var öskuhrúga þegar
maðurinn kom að einn morguninn. Það var mikil ógæfa.
En þá var það spuninn. Ég man að mamma spann þráðinn, því það var
mikið handaverk, en ég spann ívafið, og það var gaman að spinna á góðan
rokk, en nú er það ekki nema minningin ein, sem lifir, en svo var nú að
fá það ofið, en það var ekki nema fáir sem gerðu það. Það var vandaverk
að vel væri gert. Hvíta voðin var höfð í nærföt bæði á karla og konur,
en það mislita í untanyfirföt. En svo var sumt af ullinni haft í
sokka og vettlinga og mikið þurfti að prjóna, þangað til prjónavélin kom
til sögunnar. Það var spunnið bæði tvöfallt band eða ef fínt var
spunnið þá var bandið þrefallt. Það var margt prjónað fallegt úr
fínu bandi áður á árum. Og er enn.
p3
En það er nú svo
með vefnaðinn að ég er þar mikið ófróð, nema á það sem ofið var á þessa
stóru vefstóla, sem ófu bara vaðmál. Þegar voðin kom heim þá var
að fara að þæfa, það voru oftast karlmenn sem það gerðu. Það var
afmarkað skot í baðstofunum og voðin látin þar svo þæfðu það karlmenn með
berum fótum, svo þetta varð mjúkt og fallegt efni og vel var frá því gengið.
Það var tekið og lagað til og hrist öðru hvoru meðan á þófinu stóð
og vafið svo á fjöl þegar vel og vandlega og sett svo undir þungt farg
og haft þar nokkra daga. Þá var það orðið mikið til þurrt og tilbúið í
flíkur. Svo heyrði ég talað um hraðskyttuvefnað. Það var einn
maður sem átti hann og óf á hann og hafði meir en nóg að gera, en það var
allt efni í því útlent. Það var mjög fallegt og haft í kjóla og ýmislegt
sem fínt átti að vera. Þessi maður, sem þetta gerði, var á Kjörseyri
í Hrútafirði. Mér þykir verst ef þið geti ð ekki komist úr úr þessu.
Það er bæði illa skrifað og vitlaust. Ég þakka innilega fyrir
kortið sem mér var sent af Reykhólakirkju, því það kannaðist ég við, bara
hún fjúki ekki eins og hinar í Saurbæ á Rauðasandi.
Spurningaskrá
Aðfangategund