Tóvinna
Varðveitt hjá
Þjóðminjasafn Íslands
Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Karl (1891)
Safnnúmer
Safnnúmer A: 1490
Safnnúmer B: 1968-1
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar og svör
Nr. 1490
p1
Ull og tóvinna 4.
Þórður Tómasson! Þekka bréfið og kveðju þjóðminjavarðar.
Sagt hef ég ykkur áður að ég mun hafa verið um 9 ára þegar vefnaður lagðist
niður á heimili foreldra minn. Hafði þá lítinn áhuga á iðninni, og
hef mestu gleymt. Þess vegna verður lítið um ull í mínu geitarhúsi.
Hér var og aðeins einfaldari vefnaður ofinn. Mér skilst að þið hafið
ekki haft dug í ykkur í sumar er leið að skoða refagildruna í Brokey. Það
getur verið hættulegt að draga allt á langinn. Vefnaður hér
var vaðmál og einskefta eða skefta. Vaðmál var ofið frá ystu til
innstu fata. Ytri föt voru yfirleitt lituð, þó stundum samkembd grá.
Þá ekki lituð. Litur var allur tekinn í búð. Misjafnlega
grófar voðir þessar eins og henta þótti til notkunnar. Nærföt voru
öll úr alhvítri ull og hyllst til, að þau væru fíngerð og voðfelld. Konur
voru í heimaunnum nærfötum, skyrtum og svo nefndum nærpilsum og sennilega
buxum. Millipils voru oft í skærum litum og lögð bekkjum og blúndum. Þá
tíðkaðist að konur brytu upp hin þungu ytri pils, er þær lögðu land undir
fót. Það var list að ganga vel frá því að ekki bilaði. Augnayndi
var það samferðafólki að sjá hin litskrúðugu pils "um fæturnar flaxast
og flagga í hálfa stöng".
p2
Stundum var uppistaða
tvistur, en ívafið band. Það mun hafa heitið einskefta. Þertta
mun hafa verið notað í nærföt og yfir rekkvoðir, jóðir. Tvistur
í tvist var ofinn í milliskyrtur, svuntur ofl. Það var úr marglitum
tvisti. Oftast var það rúðótt, sem kallað var. Það er að ferhyrndir
reitir mynduðust innan fjöllitra teina eða randa, sem skárust. Líka
var til að voðin væri aðeins röndótt. Þessum fjöllitu dúkum var vafið,
raðað á spjald, til skrafs og ráðagerða áður en ofið var sýnishorn.
Segl voru úr einskeftu dúk var hér til þegar ég fyrst men eftir. Þau
voru notuð á skipinu, sem svo var kallað. Það var áttæringur. Segl
þessi voru yfirleitt ekki notuð nema í fiskaferðir undir Jökul. Það
voru lengstu ferðirnar, ein á ári. Þess á milli voru seglin geymd
eins og helgur dómur. Vormel - ormeldúka hef ég heyrt nefnda,
veit ekki hvert ég hef séð þá. Salúnsábreiður voru hér yfir rúmum. Þær
munu hafa verið nokkuð dýrar og ekki var allra að setja til þann vef né
vefa hann. Enn er bér til ein slík ábreiða, marglit og flókið verk. Mér
finnst hún falleg en treysti mér ekki til að lýsa henni.
Brekán munu að mestu hafa verið unnin úr togi. Þau voru oft rúðótt.
Oftast sauðalitir. Sennilega einskefta. Slagborð, skeið og
skyttur voru notaðar hér við allan vefnað.
p3
Fótvefnað sá ég gamla
konu grípa í, þegar hún hafði stund til. Hún brá því á fót sér, að
öðru leyti virtist mér hún hafa allt vefjarverkið í höndunum. Ég
hnýstist aldrei í það. Þetta var með mörgum sterkum litum. Virtist
eiga að vera lindi, mittisband, belti. Gjarðarvefnaður. Hér
í sveit dvaldi eitt ár fyrir um 40 árum maður, sem óf eða reið söðul og
reiðingsgjarðir. Þær vöktu eftirtekt fyrir fjölbreytni og vandvirkni.
Maðurinn hefur átt heima í Staðarsveit, mig minnir á Brekku eða Fossi.
Hann hét Sveinn. Ef þið hafið áhuga á þessu væri leitandi þangað.
Kannske er maðurinn dáinn, en það kynnu að vera aðrir sem kynnu iðnina.
Það er borin von, að mér verði send fleirri plögg af þessu
tagi. Ég er nú við háan aldur og heilsan ótrygg. Þakka viðskiftin.
Hef haft gaman af þeim. Kær kveðja Jónas Jóhannsson.
Nr. 1490
p1
Ull og tóvinna 4.
Þórður Tómasson! Þekka bréfið og kveðju þjóðminjavarðar.
Sagt hef ég ykkur áður að ég mun hafa verið um 9 ára þegar vefnaður lagðist
niður á heimili foreldra minn. Hafði þá lítinn áhuga á iðninni, og
hef mestu gleymt. Þess vegna verður lítið um ull í mínu geitarhúsi.
Hér var og aðeins einfaldari vefnaður ofinn. Mér skilst að þið hafið
ekki haft dug í ykkur í sumar er leið að skoða refagildruna í Brokey. Það
getur verið hættulegt að draga allt á langinn. Vefnaður hér
var vaðmál og einskefta eða skefta. Vaðmál var ofið frá ystu til
innstu fata. Ytri föt voru yfirleitt lituð, þó stundum samkembd grá.
Þá ekki lituð. Litur var allur tekinn í búð. Misjafnlega
grófar voðir þessar eins og henta þótti til notkunnar. Nærföt voru
öll úr alhvítri ull og hyllst til, að þau væru fíngerð og voðfelld. Konur
voru í heimaunnum nærfötum, skyrtum og svo nefndum nærpilsum og sennilega
buxum. Millipils voru oft í skærum litum og lögð bekkjum og blúndum. Þá
tíðkaðist að konur brytu upp hin þungu ytri pils, er þær lögðu land undir
fót. Það var list að ganga vel frá því að ekki bilaði. Augnayndi
var það samferðafólki að sjá hin litskrúðugu pils "um fæturnar flaxast
og flagga í hálfa stöng".
p2
Stundum var uppistaða
tvistur, en ívafið band. Það mun hafa heitið einskefta. Þertta
mun hafa verið notað í nærföt og yfir rekkvoðir, jóðir. Tvistur
í tvist var ofinn í milliskyrtur, svuntur ofl. Það var úr marglitum
tvisti. Oftast var það rúðótt, sem kallað var. Það er að ferhyrndir
reitir mynduðust innan fjöllitra teina eða randa, sem skárust. Líka
var til að voðin væri aðeins röndótt. Þessum fjöllitu dúkum var vafið,
raðað á spjald, til skrafs og ráðagerða áður en ofið var sýnishorn.
Segl voru úr einskeftu dúk var hér til þegar ég fyrst men eftir. Þau
voru notuð á skipinu, sem svo var kallað. Það var áttæringur. Segl
þessi voru yfirleitt ekki notuð nema í fiskaferðir undir Jökul. Það
voru lengstu ferðirnar, ein á ári. Þess á milli voru seglin geymd
eins og helgur dómur. Vormel - ormeldúka hef ég heyrt nefnda,
veit ekki hvert ég hef séð þá. Salúnsábreiður voru hér yfir rúmum. Þær
munu hafa verið nokkuð dýrar og ekki var allra að setja til þann vef né
vefa hann. Enn er bér til ein slík ábreiða, marglit og flókið verk. Mér
finnst hún falleg en treysti mér ekki til að lýsa henni.
Brekán munu að mestu hafa verið unnin úr togi. Þau voru oft rúðótt.
Oftast sauðalitir. Sennilega einskefta. Slagborð, skeið og
skyttur voru notaðar hér við allan vefnað.
p3
Fótvefnað sá ég gamla
konu grípa í, þegar hún hafði stund til. Hún brá því á fót sér, að
öðru leyti virtist mér hún hafa allt vefjarverkið í höndunum. Ég
hnýstist aldrei í það. Þetta var með mörgum sterkum litum. Virtist
eiga að vera lindi, mittisband, belti. Gjarðarvefnaður. Hér
í sveit dvaldi eitt ár fyrir um 40 árum maður, sem óf eða reið söðul og
reiðingsgjarðir. Þær vöktu eftirtekt fyrir fjölbreytni og vandvirkni.
Maðurinn hefur átt heima í Staðarsveit, mig minnir á Brekku eða Fossi.
Hann hét Sveinn. Ef þið hafið áhuga á þessu væri leitandi þangað.
Kannske er maðurinn dáinn, en það kynnu að vera aðrir sem kynnu iðnina.
Það er borin von, að mér verði send fleirri plögg af þessu
tagi. Ég er nú við háan aldur og heilsan ótrygg. Þakka viðskiftin.
Hef haft gaman af þeim. Kær kveðja Jónas Jóhannsson.
Spurningaskrá
Aðfangategund