Panta mynd Notkunarskilmálar

Merkibyssa, t. að merkja með

1955 - 1975

Varðveitt hjá

Síldarminjasafn Íslands

Merkibyssa, gefin af Hafrannsóknastofnun. Byssan var notuð til þess að merkja síldar. Er í trékassa og henni fylgja fjöldi af merkjum. Á kassanum er leðuról sem er slitin. Byssan var framleidd af norska fyrirtækinu Bergen Nautik. Síldarmerkingar sem Árni Fiðriksson, fiskifræðingur, hóf árið 1948 reyndust hafa grundvallarþýðingu fyrir rannsóknir á göngu síldarinnar og því að sanna að Norðurlandssíldin og norska vorgotssíldin voru einn og sami stofninn. Eftir að síldar merktar Íslandi veiddust við Noreg 1948-49 hófst náin samvinna Íslendinga og Norðmanna í rannsóknum á sameiginlegum síldarstofni. Fiskmerkingar voru stundaðar alla 20. öld við rannsóknir á göngum margra fisktegunda, einkum þó nytjafiska. Merkin voru fest með einum eða öðrum hætti utan á fiskinn svo hann væri auðfundinn þegar hann veiddist aftur. Þegar síld var merkt með venjulegum ytri merkjum urðu endurheimtur lengst af fáar eða engar vegna þess að merkin losnuðu úr mjúku holdi síldarinnar. Auk þess var erfitt að greina merkta síld í stórri kös sem landað var á vélrænan hátt beint í bræðslu. Þetta breyttist þegar farið var að nota svokölluð innri merki. Þau voru númeraðar litlar stálplötur sem vógu um eitt gramm. Síldin var merkt á þann hátt að gerð var örlítil rauf á kvið síldarinnar með skurðstofuhníf og merkinu ýtt inn í kviðarholið með flísatöng og þess gætt að skaða ekki innyflin. Þegar síldin fór í bræðslu lentu merkin í síldarmjölinu. Þau voru svo endurheimt þegar mjölinu var rennt yfir rafsegla áður en það var pokað og sett á markað. Merkingabyssan var mjög handhægt tæki sem kom í stað skurðstofuhnífs og flísatangar. Hún var fyrst notuð við síldarmerkingar veturinn 1951. Norski fiskifræðingurinn Olav Aasen hannaði byssuna en hún var smíðuð hjá fyrirtækinu Bergen Nautik sem var sérhæft í framleiðslu á hvers kyns fiski- og hafrannsóknatækjum. Þegar síldin var merkt var henni haldið þannig að kviðurinn sneri upp og byssuhlaupinu beint að neðanverðu kviðarholinu, rétt framan við gotraufina. Örlítil rauf var gerð með því að þrýsta þumalfingrinum á byssustinginn og nánast samtímis var tekið í gikkinn og ýttist þá merki fram úr hlaupinu og inn um raufina. Eftir að byssan var tekin í notkun var unnt að merkja 200-300 síldar á klukkustund eða margfalt fleiri en með gömlu aðferðinni.