Hafís

01.01.1855

Varðveitt hjá

Skip í hafís. Skip í hafíshroða. Lík nr. 70 og merkt eins. Áletrun: Et Skip í Isen under Island, tegnet af C. Baagöe. Úrklippa, st. 18,5 x 24,3 cm. Eftir ítarskrá Halldórs J. Jónssonar: Tréstunga (Xylografi), 18,5 x 24,3 cm., úrklippa. Frumm.: Carl Baagöe ( 1855 ) „ CB“U. Stunga: „Et skib i Isen under Island“, tegnet af C. Baagöe, nefnd Skip í hafís í skrá MÞ. Gef.: Ekki getið, skráð 25. 1. 1918. Gamlar þjóðlífsmyndir, mynd 122: Ertu kominn landsins forni fjandi? Fyrstur varstu enn að sandi, fyrr en sigling, sól og bjargráð. Þannig yrkir Matthías Jochumsson um hafísinn fyrir hundrað árum, enda hafði þessi silfurfloti þá verið tíður vágestur að ströndum landsins síðustu fimm aldirnar. Veðurfræðingar og sagnfræðingar hafa sýnt fram á, að meðalárshiti umhverfis Ísland hafi orðið 1 - 2 gráðum lægri á bilinu frá 13. öld og fram til síðustu aldamóta, heldur en hann var á þjóðveldisöld og hefur verið síðustu sex til sjö áratugina. Aukinn hafís var ein afleiðing þessa kuldaskeiðs og fyllti oft flóa og firði 2 - 3 mánuði á ári. Hafísinn olli enn meiri kulda á landinu en sem nam kólnun loftslagsins í heild og hleypti með því kyrkingu í grasvöxt og annan gróður. það hafði aftur fjárfelli í för með sér. Önnur hremming af völdum hafíssins var sú, að víða var ekki unnt að róa til fiskjar, því að ísinn þakti öll mið. Skip með einhverja matbjörg innanborðs komust ekkiheldur til hafnar langtímum saman. En hafísinn er oftast ágengastur síðla vetrar og snemma vors, einmitt þegar vorskipin voru væntanleg frá útlandinu. Margar hetjusagnir eru til um skipstjóra, sem reyndu að brjótast gegnum ísinn til lands. Hannes Hafstein gerði slíkar dáðir að fyrirmynd handa stórhuga þjóðarleiðtogum í kvæðinu Í hafísnum 1914 sem byrjar á þessa leið: Hvort hefur þú vin okkar hafísinn séð? Hugmyndin að baki þessu karlmannlega vináttuhjali er væntanlega sú, erfiðleikarnir efli kjark og dug, en reyndar hafði hafís stórlega minnkað síðustu þrjá áratugina, áður en kvæðið var ort. Í nær hálfa öld frá 1918 varð svo naumast vart við hafís hér, og fólk var næstum hætt að reikna með honum sem vandamáli. Mönnum brá því hastarlega, þegar þrjú hafísár komu 1965-68 og þessi forni fjandi reyndist langt frá því eins viðráðanlegur og bjartsýnir tæknitrúmenn höfðu haldið. Myndin er af skipi í ís frá árinu 1855, en óvíst hvaðan. (Sett inn af Sigrúnu Blöndal, 2.3.2011)