Panta mynd Notkunarskilmálar

Hrauntún?

1703

Varðveitt hjá

Borgarsögusafn Reykjavíkur

Lýsing: Beitarhúsið er 18 x 6 m og liggur norðaustur suðvestur. Veggir úr torfi og grjóti (hrauni), en vel grasi grónir og sér ekki í grjót, veggir eru 1,5–2,0 m breiðir og 0,2–0,5 m háir. Tóftin samanstendur af tveimur hólfum (A og B). Dyr eru á hólfi A í suðvestur. Töluvert grjót er á gólfi ? Norðvestan við rústina er tóftalegt svæði líklega leynist þar heygarður. Sæmilegt ástand var á fornleifunum árið 1982 og hið sama var 1994. Voru fornleifarnar flokkaðar í C-flokk Þjms. Hrauntún GK-213:016 er lítið sem ekkert raskað af mannavöldum og fer það því í ástandsflokk 4. samkvæmt mati Oddgeirs. Minjar undir Malbiki. Árið 2025 er ástand sæmilegt en birkitré spilla rústinni. Innan vatnsverndarsvæðis við Gvendarbrunna. Um 110 m austur af Hrauntúnstjörn og 12 m norður af tjörn merkt Gvendarbrunnar. Um 150 m norðnorðvestur af dælustöð Gvendarbrunna. Svæðið er grasi gróið og á rústinni og við hana vaxa stór birkitré sem þyrfti að fjarlægja. Þar er talið að bærinn Hrauntún hafi verið en síðasta notkun tóftarinnar var beitarhús. Í örnefnaskrá fyrir Hólm segir: „Suðaustan við Hrauntúnstjörn er Réttarklif, og þar rétt hjá var hin gamla hjáleiga Hrauntún, en hún er nefnd í Jarðabókinni.[1] Í Jarðabókinni 1703 er Hrauntún síðasti bærinn sem er nefndur í Gullbringusýslu. Þar segir: „Hrauntún segja menn að heitið hafi jörð til forna og legið millum Hólms og Elliðavatns. Þar sjást enn nú girðingarleifar eftir og ef grannt er athugað nokkur húsatófta líkindi. Túnið er eyðilagt og komið í stórgrýti og hraun. Þar segjast menn heyrt hafa að kirkjustaður hafi til forna verið, og til líkinda þeirri sögn heita enn nú í vatninu þar rjett framundan Kirkjuhólmar. Eru munnmæli, að þegar þetta Hrauntún lagðist í eyði, hafi bærinn þaðan frá þangað færður verið, sem nú er jörðin Hólmur, og ætla menn að Hólmur hafi fyrr byggður verið, so nú megi þessa jörð Hólm kalla Hrauntúns stað uppbyggða verið hafa. Segja so allir á þessum samfundi þeir eð til leggja, að ómögulegt sje þetta hið forna Hrauntún aftur að byggja.“[2] Ekki er talið líklegt að Hrauntún hafi verið eldra bæjarstæði Hólms. [1] Stofnun Árna Magnússonar: Örnefnasafn. Hólmur Athugasemdir og viðbætur. Heimildarmaður Karl Norðdahl. Skrásetjari Guðlaugur R. Guðmundsson, bls. 2. (Ö.Hólmur 3). [2] Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns, 3. bindi, bls. 283.