Hundslíkneski, skrautgripur
1890 - 1900
Varðveitt hjá
Þjóðminjasafn Íslands
Hundslíkneski úr postulíni eða leir með hvítum glerungi, lítill loðhundur, með stórum, hangandi eyrum, en hringaðri rófu, bandi um hálsinn og lás á, og festi við: er lásinn, festin og nokkrir smáblettir með gyllingu augun máluð gul, nema sjáaldur, sem er svart, hvarmar svartir: trýni rauðbleikt með svörtum dráttum til að sýna kjaptinn, granahárin o. fl. Hundurinn situr hnarreistur, snýr hausnum til hægri og starir út í loftið. Er hæðin 32,3 cm., en br. haussins um eyrun 13 cm. Sennilega þýzkur að uppruna og frá síðasta tug 19. aldar. - Við þennan hund er átt í Alþingisrímum (1899 - 1901), Rvík., 1902 (eptir Guðm. Guðmundsson skáld), bls. 15. Er þar ort út af (draum-) sýn, er Valtýr kvaðst hafa sjeð: virtist honum sem hann sæi Benedikt Sveinsson, þingm. Norður - Þingeyinga: en er hann vaknaði fyllilega við, sá hann, að þar var þessi hvíta hundsmynd. Er hann kom á fætur þennan sama morgunn, frjetti hann þegar andlát Benedikts (2. Ág. 1899). - Valtýr hafði ánafnað gjöfina.
Gersemar þjóðarinnar:
Gull á hvítu trýni
Með aukinni þéttbýlismyndun og breyttum verslunarháttum á 19. öld fór fólk að skreyta heimili sín með fjöldaframleiddum skrautmunum. Postulínshundar voru vinsælir í Bretlandi og náði tíska þessi til Íslands. Þessi tegund af styttum var alla jafna seld sem par, þ.e. tveir samstæðir hundar. Sögur fóru af því að slíkar styttur væru notaðar til að gefa ástmönnum til kynna, eftir því hvernig þeim væri stillt upp í gluggakistur, hvort að eiginmaður húsfrúarinnar væri heima eður ei. Engar skjalfestar heimildir eru þó til um það hér á landi.
Þessa tiltekna hundastytta er líklega frá síðasta áratug 19. aldar. Í skráningu gripsins kemur fram að um hann sé fjallað í Alþingisrímum 1899-1901 eftir Guðmund Guðmundsson skólaskáld. Er þar ort um draumsýn Valtýs Guðmundssonar alþingismanns. Í draumnum virtist honum sem hann sæi Benedikt Sveinsson alþingismann. Er Valtýr vaknaði af draumnum sá hann að þar var þessi hvíta hundsmynd. Segir svo í Alþingisrímum: „Stóð á ofni hundsmynd hátt í herberginu, hafði gull á hvítu trýni; hundurinn var úr postulíni.“ Er Valtýr fór á fætur þann morgunn, frétti hann af andláti Benedikts (2. ágúst 1899). Styttan var í eigu Valtýs og var afhent Þjóðminjasafninu til varðveislu árið 1930.
Hundslíkneskið er úr postulíni með hvítum glerungi, lítill loðhundur, með stór, hangandi eyru og hringaða rófu, band um hálsinn og lás á, og festi við. Hundurinn situr hnarreistur, snýr hausnum til hægri og starir út í loftið.
Umfjöllunin birtist í Menningarblaði Morgunblaðsins, 30. apríl 2026. Fjallað er um gripi í varðveislu Þjóðminjasafnsins í hverju fimmtudagsblaði undir formerkjunum „Gersemar þjóðarinnar”.
Aðrar upplýsingar
Ártal
1890 - 1900
Safnnúmer
Safnnúmer A: 10606
Safnnúmer B: 1930-10
Stærð
32.3 x 0 cm
Lengd: 32.3 cm
Aðfangategund
Undirskrár
Undirskrá: Munasafn
Efnisorð / Heiti