Til baka í leit
Veistu meira?

Næla, til skrauts

900 - 1000
Varðveitt hjá
Þjóðminjasafn Íslands
Úr aðfangabók: Nisti úr bronsi, kringlótt. Það er hérumb. 3½ sm. að þvermáli. Yzt umhverfis það er ½ sm. breiður flötur, en fyrir innan hann hækkar það og verður kúlumyndað og upp úr miðri kúlunni stendur svo typpi eða strýta.  Allt er nistið að ofan krotað með strykum langs og þvers, er skipta því í 8 reiti, með smáum götum milli reitanna, nema efst, þar er krossmynduð slétt bunga og upp úr henni gengur typpið. Þessi lögun á nisti er ókunn áður hér á landi, en aptur á móti má sjá sama lagið á spennum (Spænder) fundnum í Noregi  (sbr. O. Rygh. Norske Oldsager No ). Undir nistinu er eirplata (sbr. plötuna No. 741 í safninu), sem límfellur við nistið, neðan á hana eru negldar 2 eirræmur sín hvoru megin á plötunni, önnur þessi ræma er kengbeygð upp og niður ( ?? ) og er í gegn um hök þau , sem þannig myndast, rekinn þolinmóður, á honum leikur eirnál (þorn), sem gengur undir eyru, sem er á miðri  hinni ræmunni. Neðan í miðja nistisplötuna er enn negld ein ræma, hosar hún frá og bungar upp um miðjuna og leikur þar í hringur, sem er beygður saman á misvíxl til endanna; úr honum ganga 2 festar með 5 hlekkjum að lögun sem 8 í tölu, þær eru 4 sm. á lengd, neðan í þeim hangir svo þunn bronsplata, 2½ sm. á lengd og 2 sm. á breidd, sem hefur verið gyllt, má enn sjá leifar gyllingarinnar; platan er með kroti, sem líkist ormahnúti og efst er bjarndýrshöfuð (?) (sbr. No 740 í safninu).  Neðst á plötunni eru svo 3 göt og í þeim 3 festar af sömu gerð og hinar en lengri (7 sm.); neðan í þessum festum hanga svo að síðustu 3 bronsþynnur, aflangar, ferhyrndar og breiðari í neðri endann enn þann efri. Nisti þetta er eflaust úr heiðni og  mjög merkur gripur, því bæði er það heillegra en nokkurt annað nisti, sem til er á safninu og svo er lögun þess frábrugðin öllum öðrum nistum, sem hér eru kunn.  - Nistið er fundið fyrir skömmu í dys hjá Vaði í Skriðdal í Suður-Múlasýslu. Úr Gersemar og þarfaþing: (Texti eftir Vilhjálm Örn Vilhjálmsson) „Allmargir gripir sem ættaðir eru frá austurhluta Skandinavíu og löndunum við botn Eystrasalts hafa fundist í jörðu á Íslandi.  Sumir þessara gripa eru greinilega gerðir þar austur frá, en aðrir eru undir stíláhrifum þaðan.  Í raun hafa fundist fleiri gripir sem óyggjandi er hægt að tengja Írlandi eða svokölluðum keltneskum stíláhrifum.  Nælan frá Vaði í Skriðdal í Suður-Múlasýslu fannst í kumli 1894 en kom í Forngripasafnið tveirmur árum síðar.  Það er til góð lýsing á fundi hennar frá 1897 eftir Stefán Þórarinsson:       Þess skal þá fyrst getið að þessi staður er rétt fyrir utan og ofan túnið á Vaði á snöggu grasbarði.  Þannig var varið að utan af þessu barði hefir blásið, grasrótin og moldin, sem mun vera c.3 kvartél á þykkt ofan á aur.  Svona hefir         haldið áfram að blása upp til komið var að beinunum, þá komu þau í ljós.  Auðvitað sást ekki nema höfuðkúpan sem upp var komin, en þegar grafið var svo sem 4-5 þuml., og sumstaðar ekki nema 2-3 þuml., þá komu öll beinin í ljós.  Öll    mannsbeinin sáust bæði tábein og fingur, nema hvað ryfbein og hryggur var mjög farin að fúna, þar sem innýflin höfðu legið.  Eftir því sem eg þekki best til átta, þá lág maðurinn frá há norðri til há suðurs, þannig að höfðið snöri suður, en fæturnir norður.  Beinin lágu öll reglulega, og var auð séð, að við þau hefði aldrei verið átt. - Sverð það sem sumir segja að þar hafi fundist hef eg ekki getað fengið áreiðanlegar sagnir um, enda hefði eg best getað trúað, að það væri ósatt?  En Björn á Vaði segir það satt vera að þar hafi fundist hnappar nokkuð einkennilegir, en víst eru þeir tapaðir. - Brjóstnálina fann eg af þeirri ástæðu að þegar eg sá höfuðkúpuna, þá fór eg að grafa þar niður og fann eg þá strax nálina hjá hálsinum.  Eg tók öll beinin saman og gróf þau í sama stað niður, þó nokkuð dýpra.  Þess skal getið að barðið er ekki blásið lengra upp inneftir en rétt yfir beinin, svo fleiri bein geta ef til vill verið þar. Sendi form. Forngripasafnsins mann hér austur þá er eg jafnan reiðubúinn að gefa þær upplýsingar er eg get af þessum fundi mínum. Þessi hringlaga næla er steypt og lokuð að aftan með plötu sem nál er fest á.  Bronsplantan, sem hangir í keðjunum er með skrautverki í Borróstíl.  Nælan, keðjurnar og axarlaga plötur sem hanga á þeim benda til stíláhrifa frá baltnesku löndunum eða Rússlandi og að hún sé frá 10.öld.  Svipaðar nælur finnast í Finnlandi, norður í Þrumu í Norður-Noregi, en finnast hins vegar ekki í sunnan- og vestanverðri Skandinavíu.  Austrænir hlutir finnast afar sjaldan þar.  Tvær mjög líkar nælur hafa fundist á Íslandi.“   Í texta Vilhjálms eru hugmyndir um tengsl Sama við Íslendinga.  Vísað er til rannsókna í Þjóðminjasafni frá árinu 1993 á beinum fyrstu Íslendinganna en þar koma fram vísbendingar um þessi tengsl. „Austrænir gripir á Íslandi gætu því sýnt tvennt.  Annars vegar verslunartengsl við Norður-Skandinavíu, og hins vegar skyldleika Íslendinga við þá sem þar bjuggu. (Sett inn af Sigrúnu Blöndal, 19.8.2010)“

Aðrar upplýsingar

Gefandi: Jón Helgason
Ártal
900 - 1000
Efni
Tækni
Safnnúmer
Safnnúmer A: 4340 Safnnúmer B: 1896-118
Stærð
3.5 x 18.7 cm Lengd: 3.5 Breidd: 18.7 cm
Staður
Staður: Vað, 701-Egilsstöðum, Múlaþing, Skriðdalur, Ísland
Aðfangategund
Undirskrár
Undirskrá: Fundaskrá_Munir Undirskrá: Fundaskrá
Efnisorð / Heiti
Heimildir
Hermann Pálsson. „Nyrstu rætur íslenskrar þjóðar.“ Lesbók Morgunblaðsins. #. nóvember 1990, bls. 4-5. Kristín Huld Sigurðardóttir: „Haugfé. Gripir úr heiðnum gröfum.“ Hlutavelta tímans. Menningararfur á Þjóðminjasafni. Rvk. 2004. Bls. 64-75, skart 68-9. Kristján Eldjárn: Kuml og haugfé. Rvk. 2000, bls. 232-34, kúptar nælur 353-363. Inger Storli,. „De østlige smykkene fra vikingetid og tidlig middelalder.“ Viking LIV. 1991. Bls. 89-104. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson. „Archaeologival retrospect on physical anthropology in Iceland.“ Populations of the Nordic countries: Human Population Biology from the Present to the Mesolithic. University of Lund. Institute of Archaeology. Report series No. 46. 1993. Bls. 198-214. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson. „Næla frá Vaði.“ Gersemar og þarfaþing. Rvk. 1994. Bls. 78-79.

Upprunastaður

65°6'28.0"N 14°35'44.8"W