Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1956)
Ártal
Tímabil: 01.01.1900 - 01.01.1980
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-82
Staður
Núverandi sveitarfélag: Bláskógabyggð, Bláskógabyggð
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
[Barst 13.05.2015]
Viðtal Ólafar Magnúsdóttur við (..1..)
Ó: Í dag er 7. mars árið 2015. Ég heiti Ólöf Magnúsdóttir og ég er að taka viðtal við (..2..) í tengslum við verkefnið: Frásagnir af ömmu, í tilefni af því að hundrað ár eru liðin frá því að konur öðluðust kosningarétt. Getur þú sagt mér frá ömmu þinni, hvað hún hét og hvar hún var fædd og svona?
S: Við erum þá að tala um Ólöfu Diðriksdóttur og hérna hún hét Ólöf Valgerður Diðriksdóttir og hún fæðist, það er nefnilega það. Hún fæðist í kringum 1890, eitthvað svoleiðis. Hún hlýtur að hafa fæðst 1899. Vegna þess að hún fylgdi alltaf áratugnum. Hún fæðist, hún fæðist líklega Í Vatnsholti, frekar en Vatnshóli. Sérðu, maður veit þetta ekki. En hún fæðist líklega á Vatnsholti sem er jörð sem er við Apavatn og er bara svona smá jörð, hvað hún átti af systkinum er ég ekki viss um. Ég heiti í höfuðið á semsagt systur hennar sem drukknaði í Apavatni, Stefanía Vigdís. Svo átti hún Diðrik, Diðrik frænda og svo átti hún Pál sem varð seinna bóndi á Búrfelli og Stefán var líka bróðir hennar og meira veit ég ekki um hennar uppvexti. Annað en það setti svolítið mikið, hérna, Þetta að, semsagt að nafna mín drukknaði í Apavatni og það fylgdi sögunni alltaf að amma hefði hér um bil drukknað líka einu sinni og hérna langafi semsagt dró hana svo upp á hárinu. Þetta var svona hluti af því sem maður ólst upp við.
Nú veit ég ekki alveg hvað það er fleira sem þú vilt vita um ömmu og uppruna hennar. Seinna skeði, nú er ég bara að rifja upp sögur sem ég man, sem ég heyrði þá býr hún þarna við Apavatn öll sín uppvaxtar ár. Afi var semsagt bóndi og vatnið hafði alltaf sterkar tilfinningar hjá henni. Hún var hrædd við það og það er önnur saga, skiptir kannski ekki öllu máli.
En síðan einhvertíman á seinni part unglingsárana, upp úr tvítugt þá flytur hún þangað sem heitir Bakkárholtspartur og er í Ölfusi og þar kynnist hún afa, Þorleifi Eyjólfssyni. Yfir ánna eins og þau sögðu. Þau eignuðust allavega eitt barn þar áður en þau gifta sig, það líður ár frá því þau eignast barnið og þangað til þau svo gifta þau sig og svo í framhaldi af því þá flytja þau til Reykjavíkur.
Mamma er fædd 1926 og Sverrir bróðir hennar er fimm árum eldri, þau hafa komið þangað í kringum svona, upp úr 1918 eða 1920.
Ó: Já.
S: Þegar ég man eftir þeim þá hérna henni ömmu þá, ég er semsagt fædd 1956. Þá búa þau á Baldursgötunni á efri hæð og við fórum, ég fór þar oft. Ég var svo heppin að fá að vera hjá þeim í viku, yfirleitt á sumrin og þá var rölt mikið um þarna gamla bæinn. Farið í mjólkurbúðina og fleira.
Ef við horfum á svona hvernig lífshlaupið var hjá ömmu þá ala þau þarna upp líklega, það er mamma, það er Sverrir, það er Tóti sem eru á lífi þegar ég fæðist en þau áttu tvo drengi aðar Eyjólf og Ólaf sem drukkna í kringum 1953. Þar verður svona vendipunktur hjá þeim, fram að því hafið afi verið mikið meira að vinna úti en þá breytist bara alveg. Afi fær, ég get ekki fullyrt að þetta hafi verið taugaáfall en ég hef trú á að þetta hafi verið taugaáfall því að eftir það þá vann hann bara aldrei úti, heldur amma, hún vann. Ég veit ekkert, ég þekki bara ekki söguna og veit ekki hvort hann fékk örorkubætur eða eitthvað þess háttar, ég bara þekki ekki hvernig það ferli var, ég hef bara ekki hugsað út í það.
En allavega þegar ég er að alast upp þá er þetta semsagt þannig að amma er alltaf að vinna. Hún er að vinna á því tímabili í því sem heitir Búrfell og var kjötiðja, rétt hjá Skúlagötunni. Og að auki þá skúrar hún hjá Álafossi. Ég man eftir að fara með ömmu og afa, og afi fór með henni þangað, þetta var eftir, á kvöldin. Og þar að auki þá, þá skúraði hún eitthvað tímabil í lakkrísgerð sem var þarna á Hverfisgötu, vegna þess að amma átti alltaf lakkrís, amma átti alltaf lakkrís í skáp inni í stofu. Þegar maður kom í heimsókn þá var manni alltaf boðið upp á lakkrís og þetta er svakalegt að mega ekki borða lakkrís núna.
En ef við horfum á þetta út frá, hérnaþá breytist náttúrulega mikið þarna ´53 þegar hún verður aðal fyrirvinna heimilisins.
Ó: Já.
S: Og hún vann sko, þegar ég er ´73, komin með bílpróf og er í Lindagötuskólanum þá er amma enn þá að vinna hjá Búrfelli. Þá er hún semsagt komin meira bara í þrif og er farin að vinna bara hálfan daginn og hún fer um hádegisbil í vinnuna og ég tók hana, því að Lindagötuskóli var þarna rétt hjá þá kom ég við þegar ég var búin að vinna og var á bíl þá kom ég við og tók ömmu með og keyrði hana. Þá voru þau í Gautlandi 11, þau voru hérna flutt. Tóti frændi byggir í Gautlandi 11 og þau flytja með honum þangað. Á meðan að amma lifði þá var hann alltaf einn og þau samna og afi líka þangað til að hann dó.
Ó: Hvenær byggja þau Gautlandið?
S: Gautlandi, ég er ekki alveg viss, hringum 1970 kannski. Nei.
Ó: Tók hún þátt í þeirri byggingu?
S: Já, hún gerði það. Þetta var svona byggingarfélag þannig að menn komu að því að einhverju leyti. Þegar ég segi já þá er ég ekki viss um að hún hafi sjálf farið með hamar en ég veit að hún hefur smurt nesti því að með ömmu þegar hún fór í ferðalag þá var box af brauði sem var búið að smyrja og kaffikanna, svona mjög skemmtilegar kaffikönnur. Já, við skulum ekki orða það en ég hef tilhneigingu til þess að skoða svona kaffikönnur þegar ég fer á svona markaði. Ég veit alveg að þetta er eftir það.
En amma var líka, mamma var semsagt með fimm börn, og við vorum, það eru semsagt fimm ár á milli mín og elsta, ég er næst elst og síðan komu hin þrjú á eftir bara á næstu fjórum árum þannig það var mikið að gera og mikil læti og mamma ekki með mestu starfsorku sem til er. Hún var frekar á þessum tímabili svona frekar ee hún var semsagt skjaldkyrtilstruflun. Amma og afi komu oft semsagt með Tóta, já eða hvorugt þeirra keyrið, þau höfðu ekki bílpróf en Tóti hafði það auðvitað, Þórólfur Valgeir hafði það. Þau komu oft og iðulega á sunnudögum og kipptu þá einu eða tveimur af systkinunum með. Stundum var farið í kartöflugarðana, þau voru alltaf með kartöflugarða þar sem að hátæknisjúkrahúsið á að koma núna.
Ó: Mm
S: Þar voru, það eru til í myndaalbúmum frá Tóta frænda alveg ógrynni af myndum af því þegar það var verið að setja niður kartöflur og taka upp. Og við vorum iðulega með, fengum að fara með, okkur fannst þetta bara spennandi, að fá að fara með. Það var alltaf gaman í kringum ömmu, hún var svo mikil mat, ah hvað eigum við að segja, hún vildi alltaf troða mat í alla.
Vinkona hennar t.d. á efrihæðinni, þá erum við að tala um eftir 1973, hún Hulda á eftirhæðinni hún vann í heildsölunni sem var með Prins póló.
Ó: mmm
S: Aha, þú veist alveg hvað mér finnst Prins póló gott. Upphafið af því er að, amma fékk hjá henni semsagt kassa af prins póló og átti það líka til að gefa okkur. En hún hafði einstakt ánægju á að troða mat í fólk. T.d. þá vissi hún það að mér þætti kúmen gott og þá bakaði hún flatkökur með kúmen fyrir mig og pönnukökur með kúmen. En svo gerir hún það líka að við fórum í allskonar bílferðir. Hún var mjög frændrækin og Tóti frændi sem var alveg einstaklega frændrækinn maður. Hann hefur haft þetta frá ömmu. Vegna þess að það var ekki bara farið í kartöflugarðana heldur var líka farið suður með sjó, þar sem þau áttu ættingja. Þá vorum við tekin með að fara heimsækja bæ sem er rétt hjá Garðinum, Lónshús held ég alveg ábyggilega það hafi heitið og það var farið í Bakkárholt í Ölfusinu þar sem þau höfðu, afi og amma kynnst yfir lækinn. Það er líka farið í Búrfell og það er alltaf komið og heimsótt fólk og maður á minningar af þessu, þetta eru. Mér þótti óskaplega gaman þegar ég hitti um daginn Helgu fræknu úr Bakkárholti sem býr núna fyrir vestan og ég uppgötvaði að hún var með uppskriftina frá mömmu sinni af tebollum.
Ó Mmm
S: Þetta er allt svo matartengt. Amma sagði mér frá því þegar ég var að alast upp að það var alltaf mikil vinna á fólki, Þannig að hún var að fara á engjar, þau voru að fara með nesti og það var tekið þátt í öllum störfum sem að til féllu þegar hún var að alast upp og svo var þetta bara puð og þetta var bara erfitt að komast af í Reykjavík þarna eftir fyrra stríð. Koma þaki yfir húsið, þau áttu heima á nokkrum stöðum í Reykjavík, Baldursgatan er ekki fyrsti staðurinn sem þau eignast þó að ég hafi bara minningar þaðan. Ég man eftir því að labba um gamla hverfið þarna, Njálsgötuna og fleiri þessa staði að þá hérna þá var verið að segja manni: Þanna áttum við heima og vorum í litlu, við vorum með herbergi þarna og við vorum með herbergi hér þannig þau fóru aðeins á milli en alltaf á þessari torfu.
Ég veit ekki hvað meira ég get sagt. Jú t.d. eitt sem hún gerði. Mamma og pabbi ákváðu að fara í siglingu þegar ég er tólf ára, tíu, tólf ára, með Gullfossi og þá flytur amma inn á heimilið hjá okkur og er alveg heila viku. Hún kom alltaf á haustin og þá kom hún og vann með mömmu í sláturgerð, semsagt þannig ég myndi segja að hún hafi verið mjög vinnusöm kona og alveg einstaklega ljúf og góð kona.
Mér bara þótti hún alveg, bara svo mikill hluti af en hún var auðvitað móðurmóðir mín. En svo átti ég aðra ömmu og ég veit ekki hvort þú vilt fá að heyra eitthvað um hennar.
Ó: Já, kannski á eftir.
S: Ég veit bara ekki hvað meira ég á að segja þér meira um hana ömmu mína.
Ó: Finnst þér hún hafa haft stórt uppeldishlutverk í þínu lífi?
S: Já, alveg tvímælalaust vegna þess að hún svona kenndi manni að meta svolítið fjölskyldu og átta sig á hérna, þessum tengslum, að maður átti ættingja. Maður var ekki það eina, heldur maður var hluti af stærri einingu. En nákvæmlega, ég hef ekki sömu tilhneigingu til að baka og amma hafði, ég er ekki eins dugleg að skvetta í form eins og hún var. Hún var kannski meira fyrir pönnukökur og flatkökur, en það var alltaf. Hún var miklu meiri matarmanneskja en ég. En hún var ekki mikið fyrir saumaskap, ég man ekki eftir að hún hafi verið en hún var rosalega mikil prjónakona.
Ó: Já?
S: Af því að hún var þarna eins og ég segi hjá Álafoss við þrif en hún vann líka við að prjóna, það var alltaf einhvern vegin, kannski, ég hef bara ekkert velt þessu fyrir mér, hef aldrei haft ástæðu til því ég var sko mikill krakki, því eins og ég segi þá voru rúm fimtíu ár milli þess sem við fæðumst, rúm sextíu ár á milli okkar þannig að ég var ekkert að velta því fyrir mér en þegar fyrivinnan veikist og þú verður að taka við þá hefur þetta verið heilmikið mál að bara halda pakkanum gangandi.
Og maður er að sjá það núna þegar ég er að tala um það að hún er þarna í Búrfell, og hún er semsagt í ræstingum fyrir Álafoss en hún prjónar líka fyrir Álafoss. Vettlinga og sokka, ég man ekki mikið eftir peysum en þetta voru meira svona vettlingar og sokkar sem hún gat setið með í höndunum og unnið svolítið hratt. Hún prjónaði ennþá eftir að þið fæðist, börnin mín. Að hérna, það er kannski allt í lagi að láta það koma fram að við erum að tala um langömmu þína.
Ó: Já.
S: Hún prjónar sokka þegar þú fæðist og hún prjónar vettlinga. Ég á ofan á hlutina enn þá af þessu ég hendi þessu ekki. Ég á peysufötin hennar, hún átti þau en hún var ekki mikið í þeim og ég veit ekki einu sinni hvort ég á mynd af henni í þeim, ég þori ekki að fara með það. Ég allavega á hana ekki, ég á miklu frekar myndir af henni með, jah með veiðistöngina. Já það er nú alveg eitt.
Ó: Já, segðu mér frá því.
S: Jah hún hafði bara alveg óskaplega gaman af því að fara í veiðiferðir. Það er, ég er ekki viss um að það hafi margar eða að það séu til myndir af mörgum konum sem eru í kápu með hatt og veiðistöng en.
Ó: [Flissar]
S: Það var amma og í Vatnsdalsánni. Pabbi hann í gegnum kunningja eða tengslanet sitt í vinnu þá kemst hann inn í klúbb sem að fór í veiðiferðir í Vatnsdalsánna og amma og Tóti komu með. Og hérna, hún alveg, hún var duglegasta manneskjan til að fara út í ánna. Ekki í ánna heldur að árbakkanum, hún var keyrð. Hún bara var ótrúlega hress, ekki mikið veik en alltaf var hún tilbúin að standa þarna og þetta er bara alveg ótrúlegt. Það eru til myndir til þess að staðfesta þetta, að hún var í kápu, síðri kápu niður fyrir hné með hatt og veiðistöng. Þú manst kannski eftir myndinni sem er máluð, málverkinu sem er eftir einni myndinni.
Hún bara hafið yndi af ferðalögum. Hún fór, af því eins og ég sagði fyrr. Tóti var með bíl og var heima bara, þannig að þau ferðuðust geypilega mikið saman, Tóti og amma og afi á meðan afi var lifandi, afi deyr í kringum ´73, ´74 en amma deyr ekki fyrr en þú ert fimm ára, hún deyr ekki fyrr en ´89,´90. ´89 gæti ég trúað,ég er ekki alveg með það á hreinu af því að ég er ekki búin að fletta því upp en jú hún er fædd 5. mars. þannig henni þótti nú voða gaman að því að þú fæddist þarna tveimur dögum seinna.
Ég veit ekki alveg hvað ég á að segja meira, nema þetta var bara alveg mjög indæl kona og bara alltaf jákvæð, alltaf í góðu skapi. Það gat kannski fokið í hana og gat, ég meina [ræskir sig] pabbi var stundum svona frekar fúll út í hana því henni fannst að mamma hefði geta gert betur en að giftast þessum strákstaula. Pabbi var semsagt fimm árum yngri en mamma og ömmu fannst það svona hálf. Svo var henni nú bent á það að karlinn hennar hefði nú verið tveimur árum yngri þannig að þetta er nú ekkert alveg eins dæmi í fjölskyldunni. Pabbi hafði svolítið gaman af að stríða henni. Að það væri nú betra að vera komin af, þau voru svolítið að kýta um það að hann var af, Eða já semsagt Sverrir frændi, móðurbróðir minn hann hafði náð að komast yfir svona ættartöflu sem hafði verið látið gera. Ég ætla ekki að fullyrða hvað mikið áræðanleg hún er, en sko fjölskyldan var sko komin af konungum, en pabbi sagðist alltaf vera kominn af þrælunum sem voru komir. En þá var nú spurning hvort það væri ekki betra að vera verkstjóri kominn af þrælum heldur en að vera konungsborinn og vera að vinna í öskunni.
Ó: [Flissar]
S: Þannig að þau höfðu svona vissan kýting sem þú þekkir áfram í samskiptum Tóta og pabba. Þannig að þetta byrjaði með ömmu og Tóta. Ekki gleyma því hvað hún hafði gaman af því að spila og þau spiluðu mikið saman, Guðmundur afi, pabbi hans pabba og svo amma og svo pabbi og einhverjir fleiri, ég man ekki hver fjórði aðilinn hefur verið, þetta var alveg. Eins og þú veist þá spila ég ekki, það er vegna þess að pabbi minn var alveg einstaklega fúllyndur spilamaður, bara alveg einstaklega fúllyndur spilamaður. Hann var með svo einstakt minni, hann gat alveg munað hvaða spil voru komin niður á borðið og allt saman, amma hún spilaði þetta bara eftir einhverju svona rúlli og hún naut þess alveg niður í stórutá að, af því að afi var svona alltaf pínu lítið eins og pabbi þá naut hún þess að gera einhverja bölvaða vitleysu og svo bara hló hún þegar þeir misstu skapið, þeir alveg hentu spilunum og urðu alveg brjálaðir og þá hló gamla og brosti og. En hún hafði yndi af því og þeir spiluðu alltaf við hana. [Hlær dátt] Jú mér fannst hún bara alveg óskaplega góð amma, mjög já ekkert kannski ekkert meira að segja um það.
Ó: Fannst þér samband ykkar breytast eftir því sem þú eldist?
S: Ég held, nei ég get ekki sagt að ég hafi orðið var við það því eins og ég segi þá á ég aðra ömmu og við getum þá talað um hana seinna en þar var alveg stigbreyting en þarna þá bara rúllaði þetta og var svo sjálfsagt. Maður var tekinn með til að fara með og létta undir með mömmu, þá var maður tekinn með til þess að fara í ferðalög þegar maður var krakki en svo fór maður sjálfur að sækja ömmu þegar, til að keyra henni í búðir eða fara með henni í búðir og hún vildi frekar að, hún hafið mjög gaman af því að slóra í búðum þannig að henni fannst ágætt að fá mig með því ég var ekkert að ýta á hana. Þú þekkir kannski að mömmu þinni finnst ágætt að slóra soldið í búðum. Þannig að kannski hef ég það frá ömmu þinni eða langömmu þinni. Þetta var bara svona eðlileg þróun, hún tók mig með þegar ég var krakki og ég tók hana með þegar ég var orðin fullorðin.
Ó: Var hún einhver hvatning í því hverju þú tókst þér fyrir hendur sem lífsstarf og?
S: Nei. Ég get ekki sagt það, ég man ekki eftir að hún hafi yfirleitt bara skipt sér af. Ég fékk næði til að koma til hennar því eins og ég segi þá vorum við svolítið mörg systkinin og þau voru komin í Gautlandið þá var það eitt, allavega eitt vorið þá fékk ég að vera hjá henni og gisti hjá henni, til að læra, bara til að fá næði en ég man ekki eftir neinum samtölum um menntun eða störf. Hún lagði, sko mamma aftur lagði svo mikla áherslu á það að konur væru sjáfbjarga og gætu séð fyrir sér sjálfar og það var miklu meira mamma sem lagði áherslu og ég gæti trúað að það kæmi meira frá afa.
Ó: En heyrðir þú hana einhvertíman tala um jafnréttismál?
S: Nei, ég man ekki eftir því að hafa heyrt hana nokkurn tíman tala um, kannski af því að henni hefur fundist það svo sjálfsagt. En ég man ekki eftir umræðu um það. Ég man eftir umræðum, hún var alveg viss um að það var líf til eftir dauðann, bara alveg viss. Hún taldi sig hafa séð, brú, ekki brú heldur ljós, ljósbrú einhvern tíman, hvort það var þegar afi dró hana upp á hárinu, ég veit það ekki. Hún var alveg sannfærð um það að það væri framhald eftir þetta og hún ræddi það alveg og ég man eftir því einhvertíman að reyna að ræða við hana um stjörnukerfin og tunglið og það hlyti bara að vera. Þá var ég í Lindagötuskóla og þá var ég að læra um stjörnufræðina og ég var að reyna að ræða við hana, segja ömmu frá þessu því mér fannst þetta rosalega spennandi en guð minn almáttugur ef ég hefði nú reynt að tala við hana um skammtafræði. En amma bara [ leikur fussandi röddu] fuss hvað heldur þú að það sé til eitthvað líf annarstaðar upp á einhverju öðru reikistjörnu, hverskonar þvæla er þetta í þér stelpa.
Ó: [Flissar]
S: Þannig að ég hætti bara að reyna að tala við hana um þetta, það var bara ekki í hennar heimi. Þannig að ég er ekki viss um að amma hafi bara, ég man ekki eftir umræðum um það, um jafnréttismál.
Ó: Veistu hvort að hún kaus, nýtti kosningarétt?
S: Ég er hugsa að hún hafi gert það, sko ef hún hefði ekki gert það þá myndi ég vita það vegna þess að pabbi lagði svo mikla áherslu á það, að hann hefði notað það sem skot á ömmu [hlæjum báðar] Þannig að ég er alveg viss um að hún kaus en ég man bara ekki, það er nefnanlega ljótt að segja það en þetta hefðir þú þurft að spyrja Gunnu systur um og ég get forvitnast, af því að hún myndi muna þetta, ef þessi umræða hefði einhvern tíma komið.[ Hér grípur maður Stefaníu inn í og segir að hún hafi kosið] Ég er að segja það, ég er nokkuð viss um að hún hefur kosið.
Ó: Hver finnst þér hafa verið helsti munurinn á hlutverkum afa og ömmu, gangvart þér?
S: Afi var miklu, miklu bara hlutlausari og minna svona, hann var þarna, alltaf óskaplega ljúfur og góður við mig, man aldrei eftir öðru og hann. Þegar amma var að vinna, sko ég man meira eftir því að hafa verið að fylgja afa í mjólkurbúðina, og ég er sko að tala um mjólkurbúðina, ég er sko ekki að tala um vínbúðina. Ég er að tala um mjólkurbúðina á horninu þar sem að var marens til. Guð minn almáttugur, þegar ég er að segja þér þetta þá finn ég, lakkrísinn, ha, prins pólóið og nú marensinn og segjum að þau hafi ekki haft áhrif [hlær]. En það var semsagt þarna á horninu á Freyjugötunni og eitthvað, ég þarf að skoða þetta á kroti, ég man ekkert hvað þessar götur heita en það var labbað niður Baldursgötuna og inn einhverja götu og á horninu þar rétt hjá Framnesvegi að þar var mjólkurbúð og þar fórum við afi alltaf og keyptum mjólkina og brauð og marens handa stelpunni ef hann var til. Og þannig að.
Ó: það er eins og þú skreppir til þeirra…
S: Í gegnum mat [hlær] Það gæti vel verið. En þetta var óskaplega, hann var alltaf svo hægur, gönguferðir upp Baldursgötuna og niður næstu götu fyrir ofan, hvað heitir gata oh ég verð að sjá þetta á korti [ Kallar til eiginmansins Magnúsar eftir götuheiti] Freyjugata, þar var, ég held að þeir hafi verið bræður hann og afi, þar var skósmiður, Eyvi skósmiður. Annað hvort voru þeir bræðrasynir eða bræður. Svo það var oft komið við hjá Eyva og skoðað aðeins skó. Þannig að afi var svona, ég var með honum í minningunum um þessa staði þá er amma ekkert með í þessu, þá hefur hún verið í vinnu. Eins og ég segi, ég man eftir því að hafa farið með þeim í Álafoss þar sem verið var að þrífa og allt og tvinnar og. Kannski er áráttan mín í garni sprottin frá því tímabili.
Ó: Er þetta Álafoss uppi í Mosó?
S: Nei þetta er Álafoss sem var á Laugarveginum, á Horninu á Laugarvegi og Bankastræti. Ég veit ekki hvort að þú veist hvaða hús það er en þar var stór, og verksmiðjan var uppi og saumastofan og allt það niðri og þetta var mjög gaman að koma þar inn.
Ó: Mér finnst svo áhugavert þetta að hún hafi verið fyrirvinnan.
S: Já. Já það kemur af þessu slysi sem verður og afi verður, hann bara verður. Í dag myndum við segja að hann hafi fengið taugaáfall. Missa þarna tvo syni sína, þeir drukkna semsagt. Amma einhvern vegin verið jah kannski ekki eins mikil tilfinningavera, bara meira svona verið á ég að leyfa mér að segja það kannski bara líkari mér og það er bara vaðið áfram. En auðvitað, það fer ekkert á milli mála að það að við höfum mjög sterkar minningar af þeim.
Ó: Hún hefur alveg örugglega verið mikilill áhrifavaldur.
S: Já, já já. En ekki svona að maður sé að eltast við að gera eins en hún gat verið óskaplega, hvað hún hafði gaman af því að, ponsulítið að íta á hann pabba, á hann pabba sko. En hún var líka dálítið, ég veit ekki hvort maður á að segja það en hún átti, einn af frændum mínum, við skulum bara nefna það, var alki. Og það var ekki þessi margumtalaði Tóti [hlær] En hún og mágkona, eða semsagt konan hans hún hringdi iðulega í ömmu þegar að hann var á túr og þá er það amma sem tekur strætó eða Tóti keyrði hana til þess að fara til þess að sinna eða til þess að koma kallinum í rúm eða semsagt, mágkona mömmu semsagt hafði ekki heilsu til þess sjálf, hún var fatlaður einstaklingur, semsagt líkamlega fötluð og hún réði ekki við hann í svona ástandi og bara þá var hringt í ömmu og þá oft fór hún með strætó og þessi saga segi ég alltaf, ég veit ekki hvort ég hef sagt þér það en þetta er ástæðan fyrir því að ég er ed, ég drekk ekki. Ég er svo mikið, eins og þú sérð með lakkrísinn og með kaffið, með appelsínurnar, bara nefndu það. Ég var alveg pottþétt á því sem unglingur að ef ég myndi fara að drekka þá yrði ég alki. Og það var bara ekki eitthvað sem mig langaði til að gera. En amma hún sinnti líka þessu hlutverki, að fara og redda þegar allt var komið á hvolfið þar. Ég var aldrei vitni að því, ég heyrði bara sögur.
Ó: En tók hún ekki líka stundum til sín dætur bræðrana sem dóu.
S: Þær voru bara rosalega mikið, semsagt Óli átti engin börn, hann var einleipur, Ólafur en aftur á móti Eyvi,Eyljólfur átti þrjár dætur. Ekkjan hans hafið alltaf mjög gott samband við ömmu. Það var alveg, t.d á aðfangadag þá mættu allir til ömmu, öll afkvæmin, allir afkomendurnir komu um kvöldið og þá komu þær alltaf. Þær voru í öllum afmælum og allt og þær voru alltaf, hún hélt alltaf sambandi við þær. Og þó að Inga gifti sig aftur þá bara var Hilmar bara hluti af fjölskyldunni. Hann bara mætti með henni og það var ekkert, það hefur verið amma sem tengdi það. Ég efast ekkert um það, það hefði verið mjög einfalt að missa það, því þær voru svo ungar þegar hann dó. Það hefur verð þarna 1940 eða fjörtíu og, þær hafa verið innan við tíu ára. Það hefði verið mjög einfalt að missa af og hittast bara einu sinni á ári. Ég á fullt af minningum og þær eru alltaf með, í öllum svona veislum og hittingum, afmælum. Við vitum það alveg í dag hvernig við höldum við fjölskyldu sem ekki er lengur hluti af einingunni að þetta þarf vinnu.
Ó: Hélt hún margar veislur?
S: Hún hélt, sko alltaf þegar hún, það voru kannski ekki hefðbundnar veislur sem amma hélt, það var miklu frekar að það var komið saman og bakaðar pönnukökur, Gunna kom, mákona hennar mömmu kom alltaf með ógeðslega góðar brúnar, tertur við erum að tala um alveg ekta, við erum að tala um skúffukökur eða djöflatertur sko og mamma kom kannski með rjómatertu og Inga kom kannski með brauðtertu og eitthvað. Ég veit ekki nákvæmlega hver kom með hvað en þær komu með með sér og komu ef það var eitthvað um að vera. Auðvitað voru haldin afmæli og þessháttar. Afmæli ömmu, það var haldið alltaf upp á þetta. Ég man ekki eftir því að hún væri mikið að bjóða í mat. En eins og í sláturtíð, þegar hún var að taka slátur þá, áður en hún fór að koma hjá öllum öðrum að gera það þá tók hún líka hjá sjálfri sér. Það eru sko til myndir af ömmu með hendurnar ofan í sko, heilum bölum af þessu dóti og jukki. Þannig að hún var mikið.
Ó: Hún vann náttúrulega í sláturhúsi
S: Já já hún vann eins og ég segi í Búrfell og hún var, hluti af því sem að hún kom með heim, af því að hún var þarna síðustu árin þá sá hún svo mikið um þvottana og það og þá voru bakkarnir sem voru að koma t.d það sem kláraðist ekki það mátti hún hriða. Það var mikil búbót fyrir mömmu og pabba sem voru með fimm börn og pabbi einn að vinna þegar við vorum lítil að amma gat komið með afganga sem komu. Bara kjötfars og sviðnir hérna, þetta er allt matartengt! Eins og hangikjötið, hangikjötsleggirnir þetta var oft bara skellt í pott. Þetta var eitthvað sem átti að henda, þú varst ekkert að selja þetta. Hæklarnir og svona hitt og þetta sko.
Ó: Já. Hún hefur greinilega verið mikill.
S: Það þurfti að bjarga sér á þeim tímum sem hún kemur til Reykjavíkur, þetta var bara, þetta var eiginlega bara eins og maður segir, þú þurftir reglulega að hafa fyrir því að bara að lifa af. En hún var alltaf hamingjusöm, það var aldrei hjá henni. Hún missti dóttir, mamma er eina stelpan sem lifir af, hún missti barn og allt en hún var aldrei, hún var bara alltaf ánægð. Lífsglöð og engin svona, eftirsjá eða sjálfsvorkunn, það virtist bara ekki vera til í henni. Ég man aldrei eftir því að hún nokkrunn tímann væri fúllynd eða annað en bara glöð. Ég veit ekki hvernig á að orða það, ég átti bara alveg rosalega flotta ömmu.
Ó: Já. Sem var góð í að baka pönnukökur.
S: Já hún var alveg snillingur að baka pönnukökur og flatkökurnar, með kúmen.
Ó: Já, með kúmen. Ég held að þetta sé bara að verða ágætt, nema það séu einhverjar skemmtilegar sögur af ömmu sem þér dettur í hug.
S: Eins og ég segi, hún bara hafði gaman að ferðalögum, ég held að hún hafi aldrei farið erlendis, ég held að hún hafi bara. Ég man ekki eftir neinni ferð um það en hún ferðast mikið hérna innan lands, hún gisti í hér og þar, svolítið hjá ættingjum og svo var hún rosalega sko þegar þau koma, þetta fólk sem býr í Reykjavík á þessu tímabili, þetta var enn þá svo mikið að ættingjum sem voru til sveita að þegar þeir voru að koma í bæinn þá voru mjög margir sem gistu hjá þeim. Við eigum ættingja sem gistu hjá þeim sem voru, komu semsagt úr Ölfusinu og svo var frænka sem flutti norður í Bárðardal og börnin hennar eða strákarnir hennar þegar þeir voru í námi þá gistu þeir hjá henni, voru heilann vetur.
Ó: Hún hefur verið með svona kostgangara eigninlega?
S: Já já, semsagt voru hjá þeim og þá er ég að tala um Tóta og ömmu, sko. Þegar þau koma að heimsækja mig norður á Kópasker, Tóti og amma, eftir að ég er flutt þangað þá er afi dáinn auðvitað. Ég flyt ekki norður fyrr en ´82, þá komu þau alltaf við í Bárðardalnum og þau gistu semsagt hjá þessum ættingjum. Það var ekki hægt að koma norður án þess að koma líka við í Bárðardalnum. Þannig að það var bara hluti af prógrammeð. Eins og ég segi það eru t.d. að það eru myndir til frá Tóta frá Kópaskeri, fljótlega eftir 1967, fljótlega eftir ´66 eða ´67 það var bara fljótlega eftir skjálftann og þá voru þau á ferðinni þar, löngu áður en ég vissi að þessi staður væri til, en það eru myndir til frá því tímabili. Ég veit ekki hvort þú hefur séð þær?
Ó: Nei ég vissi ekki að þetta væri til.
S: Nei ég er bara að hugsa um þetta núna, ég held að ég eigi þær í stafrænu, Gummi bróðir skannaði þær. En nei veistu ég held að ég hafi ekkert meira um ömmu að segja. Þetta var lífsglöð, hörkudugleg kona sem að, bara þegar ég fer að telja þetta upp.
Ó: Aha.
S: Vinnurnar sem hún var í, ég man ekkert eftir henni labbandi með mér þegar ég er í heimsókn hjá þeim, ég man eftir henni um kvöldið sitjandi, prjónandi og talandi. Það var ekkert sjónvarp á þessu tímabili svo við þurftum að spjalla saman en það þíðiðir það að hún var bara í vinnu. En ég er bara að fatta það núna.
Ó: Það hefur ekkert verið vælt yfir því.
S: Nei, nei. Ég man ekki einu sinni eftir því að það hafið verið til umræðu.
[ Hér kemur svo spjall meðan verið er að slökkva á upptökunni.]
[Hljóðrit af viðtalinu liggur fyrir og ber það skráningarnúmerið 2015-1-82]
[Barst 13.05.2015]
Viðtal Ólafar Magnúsdóttur við (..1..)
Ó: Í dag er 7. mars árið 2015. Ég heiti Ólöf Magnúsdóttir og ég er að taka viðtal við (..2..) í tengslum við verkefnið: Frásagnir af ömmu, í tilefni af því að hundrað ár eru liðin frá því að konur öðluðust kosningarétt. Getur þú sagt mér frá ömmu þinni, hvað hún hét og hvar hún var fædd og svona?
S: Við erum þá að tala um Ólöfu Diðriksdóttur og hérna hún hét Ólöf Valgerður Diðriksdóttir og hún fæðist, það er nefnilega það. Hún fæðist í kringum 1890, eitthvað svoleiðis. Hún hlýtur að hafa fæðst 1899. Vegna þess að hún fylgdi alltaf áratugnum. Hún fæðist, hún fæðist líklega Í Vatnsholti, frekar en Vatnshóli. Sérðu, maður veit þetta ekki. En hún fæðist líklega á Vatnsholti sem er jörð sem er við Apavatn og er bara svona smá jörð, hvað hún átti af systkinum er ég ekki viss um. Ég heiti í höfuðið á semsagt systur hennar sem drukknaði í Apavatni, Stefanía Vigdís. Svo átti hún Diðrik, Diðrik frænda og svo átti hún Pál sem varð seinna bóndi á Búrfelli og Stefán var líka bróðir hennar og meira veit ég ekki um hennar uppvexti. Annað en það setti svolítið mikið, hérna, Þetta að, semsagt að nafna mín drukknaði í Apavatni og það fylgdi sögunni alltaf að amma hefði hér um bil drukknað líka einu sinni og hérna langafi semsagt dró hana svo upp á hárinu. Þetta var svona hluti af því sem maður ólst upp við.
Nú veit ég ekki alveg hvað það er fleira sem þú vilt vita um ömmu og uppruna hennar. Seinna skeði, nú er ég bara að rifja upp sögur sem ég man, sem ég heyrði þá býr hún þarna við Apavatn öll sín uppvaxtar ár. Afi var semsagt bóndi og vatnið hafði alltaf sterkar tilfinningar hjá henni. Hún var hrædd við það og það er önnur saga, skiptir kannski ekki öllu máli.
En síðan einhvertíman á seinni part unglingsárana, upp úr tvítugt þá flytur hún þangað sem heitir Bakkárholtspartur og er í Ölfusi og þar kynnist hún afa, Þorleifi Eyjólfssyni. Yfir ánna eins og þau sögðu. Þau eignuðust allavega eitt barn þar áður en þau gifta sig, það líður ár frá því þau eignast barnið og þangað til þau svo gifta þau sig og svo í framhaldi af því þá flytja þau til Reykjavíkur.
Mamma er fædd 1926 og Sverrir bróðir hennar er fimm árum eldri, þau hafa komið þangað í kringum svona, upp úr 1918 eða 1920.
Ó: Já.
S: Þegar ég man eftir þeim þá hérna henni ömmu þá, ég er semsagt fædd 1956. Þá búa þau á Baldursgötunni á efri hæð og við fórum, ég fór þar oft. Ég var svo heppin að fá að vera hjá þeim í viku, yfirleitt á sumrin og þá var rölt mikið um þarna gamla bæinn. Farið í mjólkurbúðina og fleira.
Ef við horfum á svona hvernig lífshlaupið var hjá ömmu þá ala þau þarna upp líklega, það er mamma, það er Sverrir, það er Tóti sem eru á lífi þegar ég fæðist en þau áttu tvo drengi aðar Eyjólf og Ólaf sem drukkna í kringum 1953. Þar verður svona vendipunktur hjá þeim, fram að því hafið afi verið mikið meira að vinna úti en þá breytist bara alveg. Afi fær, ég get ekki fullyrt að þetta hafi verið taugaáfall en ég hef trú á að þetta hafi verið taugaáfall því að eftir það þá vann hann bara aldrei úti, heldur amma, hún vann. Ég veit ekkert, ég þekki bara ekki söguna og veit ekki hvort hann fékk örorkubætur eða eitthvað þess háttar, ég bara þekki ekki hvernig það ferli var, ég hef bara ekki hugsað út í það.
En allavega þegar ég er að alast upp þá er þetta semsagt þannig að amma er alltaf að vinna. Hún er að vinna á því tímabili í því sem heitir Búrfell og var kjötiðja, rétt hjá Skúlagötunni. Og að auki þá skúrar hún hjá Álafossi. Ég man eftir að fara með ömmu og afa, og afi fór með henni þangað, þetta var eftir, á kvöldin. Og þar að auki þá, þá skúraði hún eitthvað tímabil í lakkrísgerð sem var þarna á Hverfisgötu, vegna þess að amma átti alltaf lakkrís, amma átti alltaf lakkrís í skáp inni í stofu. Þegar maður kom í heimsókn þá var manni alltaf boðið upp á lakkrís og þetta er svakalegt að mega ekki borða lakkrís núna.
En ef við horfum á þetta út frá, hérnaþá breytist náttúrulega mikið þarna ´53 þegar hún verður aðal fyrirvinna heimilisins.
Ó: Já.
S: Og hún vann sko, þegar ég er ´73, komin með bílpróf og er í Lindagötuskólanum þá er amma enn þá að vinna hjá Búrfelli. Þá er hún semsagt komin meira bara í þrif og er farin að vinna bara hálfan daginn og hún fer um hádegisbil í vinnuna og ég tók hana, því að Lindagötuskóli var þarna rétt hjá þá kom ég við þegar ég var búin að vinna og var á bíl þá kom ég við og tók ömmu með og keyrði hana. Þá voru þau í Gautlandi 11, þau voru hérna flutt. Tóti frændi byggir í Gautlandi 11 og þau flytja með honum þangað. Á meðan að amma lifði þá var hann alltaf einn og þau samna og afi líka þangað til að hann dó.
Ó: Hvenær byggja þau Gautlandið?
S: Gautlandi, ég er ekki alveg viss, hringum 1970 kannski. Nei.
Ó: Tók hún þátt í þeirri byggingu?
S: Já, hún gerði það. Þetta var svona byggingarfélag þannig að menn komu að því að einhverju leyti. Þegar ég segi já þá er ég ekki viss um að hún hafi sjálf farið með hamar en ég veit að hún hefur smurt nesti því að með ömmu þegar hún fór í ferðalag þá var box af brauði sem var búið að smyrja og kaffikanna, svona mjög skemmtilegar kaffikönnur. Já, við skulum ekki orða það en ég hef tilhneigingu til þess að skoða svona kaffikönnur þegar ég fer á svona markaði. Ég veit alveg að þetta er eftir það.
En amma var líka, mamma var semsagt með fimm börn, og við vorum, það eru semsagt fimm ár á milli mín og elsta, ég er næst elst og síðan komu hin þrjú á eftir bara á næstu fjórum árum þannig það var mikið að gera og mikil læti og mamma ekki með mestu starfsorku sem til er. Hún var frekar á þessum tímabili svona frekar ee hún var semsagt skjaldkyrtilstruflun. Amma og afi komu oft semsagt með Tóta, já eða hvorugt þeirra keyrið, þau höfðu ekki bílpróf en Tóti hafði það auðvitað, Þórólfur Valgeir hafði það. Þau komu oft og iðulega á sunnudögum og kipptu þá einu eða tveimur af systkinunum með. Stundum var farið í kartöflugarðana, þau voru alltaf með kartöflugarða þar sem að hátæknisjúkrahúsið á að koma núna.
Ó: Mm
S: Þar voru, það eru til í myndaalbúmum frá Tóta frænda alveg ógrynni af myndum af því þegar það var verið að setja niður kartöflur og taka upp. Og við vorum iðulega með, fengum að fara með, okkur fannst þetta bara spennandi, að fá að fara með. Það var alltaf gaman í kringum ömmu, hún var svo mikil mat, ah hvað eigum við að segja, hún vildi alltaf troða mat í alla.
Vinkona hennar t.d. á efrihæðinni, þá erum við að tala um eftir 1973, hún Hulda á eftirhæðinni hún vann í heildsölunni sem var með Prins póló.
Ó: mmm
S: Aha, þú veist alveg hvað mér finnst Prins póló gott. Upphafið af því er að, amma fékk hjá henni semsagt kassa af prins póló og átti það líka til að gefa okkur. En hún hafði einstakt ánægju á að troða mat í fólk. T.d. þá vissi hún það að mér þætti kúmen gott og þá bakaði hún flatkökur með kúmen fyrir mig og pönnukökur með kúmen. En svo gerir hún það líka að við fórum í allskonar bílferðir. Hún var mjög frændrækin og Tóti frændi sem var alveg einstaklega frændrækinn maður. Hann hefur haft þetta frá ömmu. Vegna þess að það var ekki bara farið í kartöflugarðana heldur var líka farið suður með sjó, þar sem þau áttu ættingja. Þá vorum við tekin með að fara heimsækja bæ sem er rétt hjá Garðinum, Lónshús held ég alveg ábyggilega það hafi heitið og það var farið í Bakkárholt í Ölfusinu þar sem þau höfðu, afi og amma kynnst yfir lækinn. Það er líka farið í Búrfell og það er alltaf komið og heimsótt fólk og maður á minningar af þessu, þetta eru. Mér þótti óskaplega gaman þegar ég hitti um daginn Helgu fræknu úr Bakkárholti sem býr núna fyrir vestan og ég uppgötvaði að hún var með uppskriftina frá mömmu sinni af tebollum.
Ó Mmm
S: Þetta er allt svo matartengt. Amma sagði mér frá því þegar ég var að alast upp að það var alltaf mikil vinna á fólki, Þannig að hún var að fara á engjar, þau voru að fara með nesti og það var tekið þátt í öllum störfum sem að til féllu þegar hún var að alast upp og svo var þetta bara puð og þetta var bara erfitt að komast af í Reykjavík þarna eftir fyrra stríð. Koma þaki yfir húsið, þau áttu heima á nokkrum stöðum í Reykjavík, Baldursgatan er ekki fyrsti staðurinn sem þau eignast þó að ég hafi bara minningar þaðan. Ég man eftir því að labba um gamla hverfið þarna, Njálsgötuna og fleiri þessa staði að þá hérna þá var verið að segja manni: Þanna áttum við heima og vorum í litlu, við vorum með herbergi þarna og við vorum með herbergi hér þannig þau fóru aðeins á milli en alltaf á þessari torfu.
Ég veit ekki hvað meira ég get sagt. Jú t.d. eitt sem hún gerði. Mamma og pabbi ákváðu að fara í siglingu þegar ég er tólf ára, tíu, tólf ára, með Gullfossi og þá flytur amma inn á heimilið hjá okkur og er alveg heila viku. Hún kom alltaf á haustin og þá kom hún og vann með mömmu í sláturgerð, semsagt þannig ég myndi segja að hún hafi verið mjög vinnusöm kona og alveg einstaklega ljúf og góð kona.
Mér bara þótti hún alveg, bara svo mikill hluti af en hún var auðvitað móðurmóðir mín. En svo átti ég aðra ömmu og ég veit ekki hvort þú vilt fá að heyra eitthvað um hennar.
Ó: Já, kannski á eftir.
S: Ég veit bara ekki hvað meira ég á að segja þér meira um hana ömmu mína.
Ó: Finnst þér hún hafa haft stórt uppeldishlutverk í þínu lífi?
S: Já, alveg tvímælalaust vegna þess að hún svona kenndi manni að meta svolítið fjölskyldu og átta sig á hérna, þessum tengslum, að maður átti ættingja. Maður var ekki það eina, heldur maður var hluti af stærri einingu. En nákvæmlega, ég hef ekki sömu tilhneigingu til að baka og amma hafði, ég er ekki eins dugleg að skvetta í form eins og hún var. Hún var kannski meira fyrir pönnukökur og flatkökur, en það var alltaf. Hún var miklu meiri matarmanneskja en ég. En hún var ekki mikið fyrir saumaskap, ég man ekki eftir að hún hafi verið en hún var rosalega mikil prjónakona.
Ó: Já?
S: Af því að hún var þarna eins og ég segi hjá Álafoss við þrif en hún vann líka við að prjóna, það var alltaf einhvern vegin, kannski, ég hef bara ekkert velt þessu fyrir mér, hef aldrei haft ástæðu til því ég var sko mikill krakki, því eins og ég segi þá voru rúm fimtíu ár milli þess sem við fæðumst, rúm sextíu ár á milli okkar þannig að ég var ekkert að velta því fyrir mér en þegar fyrivinnan veikist og þú verður að taka við þá hefur þetta verið heilmikið mál að bara halda pakkanum gangandi.
Og maður er að sjá það núna þegar ég er að tala um það að hún er þarna í Búrfell, og hún er semsagt í ræstingum fyrir Álafoss en hún prjónar líka fyrir Álafoss. Vettlinga og sokka, ég man ekki mikið eftir peysum en þetta voru meira svona vettlingar og sokkar sem hún gat setið með í höndunum og unnið svolítið hratt. Hún prjónaði ennþá eftir að þið fæðist, börnin mín. Að hérna, það er kannski allt í lagi að láta það koma fram að við erum að tala um langömmu þína.
Ó: Já.
S: Hún prjónar sokka þegar þú fæðist og hún prjónar vettlinga. Ég á ofan á hlutina enn þá af þessu ég hendi þessu ekki. Ég á peysufötin hennar, hún átti þau en hún var ekki mikið í þeim og ég veit ekki einu sinni hvort ég á mynd af henni í þeim, ég þori ekki að fara með það. Ég allavega á hana ekki, ég á miklu frekar myndir af henni með, jah með veiðistöngina. Já það er nú alveg eitt.
Ó: Já, segðu mér frá því.
S: Jah hún hafði bara alveg óskaplega gaman af því að fara í veiðiferðir. Það er, ég er ekki viss um að það hafi margar eða að það séu til myndir af mörgum konum sem eru í kápu með hatt og veiðistöng en.
Ó: [Flissar]
S: Það var amma og í Vatnsdalsánni. Pabbi hann í gegnum kunningja eða tengslanet sitt í vinnu þá kemst hann inn í klúbb sem að fór í veiðiferðir í Vatnsdalsánna og amma og Tóti komu með. Og hérna, hún alveg, hún var duglegasta manneskjan til að fara út í ánna. Ekki í ánna heldur að árbakkanum, hún var keyrð. Hún bara var ótrúlega hress, ekki mikið veik en alltaf var hún tilbúin að standa þarna og þetta er bara alveg ótrúlegt. Það eru til myndir til þess að staðfesta þetta, að hún var í kápu, síðri kápu niður fyrir hné með hatt og veiðistöng. Þú manst kannski eftir myndinni sem er máluð, málverkinu sem er eftir einni myndinni.
Hún bara hafið yndi af ferðalögum. Hún fór, af því eins og ég sagði fyrr. Tóti var með bíl og var heima bara, þannig að þau ferðuðust geypilega mikið saman, Tóti og amma og afi á meðan afi var lifandi, afi deyr í kringum ´73, ´74 en amma deyr ekki fyrr en þú ert fimm ára, hún deyr ekki fyrr en ´89,´90. ´89 gæti ég trúað,ég er ekki alveg með það á hreinu af því að ég er ekki búin að fletta því upp en jú hún er fædd 5. mars. þannig henni þótti nú voða gaman að því að þú fæddist þarna tveimur dögum seinna.
Ég veit ekki alveg hvað ég á að segja meira, nema þetta var bara alveg mjög indæl kona og bara alltaf jákvæð, alltaf í góðu skapi. Það gat kannski fokið í hana og gat, ég meina [ræskir sig] pabbi var stundum svona frekar fúll út í hana því henni fannst að mamma hefði geta gert betur en að giftast þessum strákstaula. Pabbi var semsagt fimm árum yngri en mamma og ömmu fannst það svona hálf. Svo var henni nú bent á það að karlinn hennar hefði nú verið tveimur árum yngri þannig að þetta er nú ekkert alveg eins dæmi í fjölskyldunni. Pabbi hafði svolítið gaman af að stríða henni. Að það væri nú betra að vera komin af, þau voru svolítið að kýta um það að hann var af, Eða já semsagt Sverrir frændi, móðurbróðir minn hann hafði náð að komast yfir svona ættartöflu sem hafði verið látið gera. Ég ætla ekki að fullyrða hvað mikið áræðanleg hún er, en sko fjölskyldan var sko komin af konungum, en pabbi sagðist alltaf vera kominn af þrælunum sem voru komir. En þá var nú spurning hvort það væri ekki betra að vera verkstjóri kominn af þrælum heldur en að vera konungsborinn og vera að vinna í öskunni.
Ó: [Flissar]
S: Þannig að þau höfðu svona vissan kýting sem þú þekkir áfram í samskiptum Tóta og pabba. Þannig að þetta byrjaði með ömmu og Tóta. Ekki gleyma því hvað hún hafði gaman af því að spila og þau spiluðu mikið saman, Guðmundur afi, pabbi hans pabba og svo amma og svo pabbi og einhverjir fleiri, ég man ekki hver fjórði aðilinn hefur verið, þetta var alveg. Eins og þú veist þá spila ég ekki, það er vegna þess að pabbi minn var alveg einstaklega fúllyndur spilamaður, bara alveg einstaklega fúllyndur spilamaður. Hann var með svo einstakt minni, hann gat alveg munað hvaða spil voru komin niður á borðið og allt saman, amma hún spilaði þetta bara eftir einhverju svona rúlli og hún naut þess alveg niður í stórutá að, af því að afi var svona alltaf pínu lítið eins og pabbi þá naut hún þess að gera einhverja bölvaða vitleysu og svo bara hló hún þegar þeir misstu skapið, þeir alveg hentu spilunum og urðu alveg brjálaðir og þá hló gamla og brosti og. En hún hafði yndi af því og þeir spiluðu alltaf við hana. [Hlær dátt] Jú mér fannst hún bara alveg óskaplega góð amma, mjög já ekkert kannski ekkert meira að segja um það.
Ó: Fannst þér samband ykkar breytast eftir því sem þú eldist?
S: Ég held, nei ég get ekki sagt að ég hafi orðið var við það því eins og ég segi þá á ég aðra ömmu og við getum þá talað um hana seinna en þar var alveg stigbreyting en þarna þá bara rúllaði þetta og var svo sjálfsagt. Maður var tekinn með til að fara með og létta undir með mömmu, þá var maður tekinn með til þess að fara í ferðalög þegar maður var krakki en svo fór maður sjálfur að sækja ömmu þegar, til að keyra henni í búðir eða fara með henni í búðir og hún vildi frekar að, hún hafið mjög gaman af því að slóra í búðum þannig að henni fannst ágætt að fá mig með því ég var ekkert að ýta á hana. Þú þekkir kannski að mömmu þinni finnst ágætt að slóra soldið í búðum. Þannig að kannski hef ég það frá ömmu þinni eða langömmu þinni. Þetta var bara svona eðlileg þróun, hún tók mig með þegar ég var krakki og ég tók hana með þegar ég var orðin fullorðin.
Ó: Var hún einhver hvatning í því hverju þú tókst þér fyrir hendur sem lífsstarf og?
S: Nei. Ég get ekki sagt það, ég man ekki eftir að hún hafi yfirleitt bara skipt sér af. Ég fékk næði til að koma til hennar því eins og ég segi þá vorum við svolítið mörg systkinin og þau voru komin í Gautlandið þá var það eitt, allavega eitt vorið þá fékk ég að vera hjá henni og gisti hjá henni, til að læra, bara til að fá næði en ég man ekki eftir neinum samtölum um menntun eða störf. Hún lagði, sko mamma aftur lagði svo mikla áherslu á það að konur væru sjáfbjarga og gætu séð fyrir sér sjálfar og það var miklu meira mamma sem lagði áherslu og ég gæti trúað að það kæmi meira frá afa.
Ó: En heyrðir þú hana einhvertíman tala um jafnréttismál?
S: Nei, ég man ekki eftir því að hafa heyrt hana nokkurn tíman tala um, kannski af því að henni hefur fundist það svo sjálfsagt. En ég man ekki eftir umræðu um það. Ég man eftir umræðum, hún var alveg viss um að það var líf til eftir dauðann, bara alveg viss. Hún taldi sig hafa séð, brú, ekki brú heldur ljós, ljósbrú einhvern tíman, hvort það var þegar afi dró hana upp á hárinu, ég veit það ekki. Hún var alveg sannfærð um það að það væri framhald eftir þetta og hún ræddi það alveg og ég man eftir því einhvertíman að reyna að ræða við hana um stjörnukerfin og tunglið og það hlyti bara að vera. Þá var ég í Lindagötuskóla og þá var ég að læra um stjörnufræðina og ég var að reyna að ræða við hana, segja ömmu frá þessu því mér fannst þetta rosalega spennandi en guð minn almáttugur ef ég hefði nú reynt að tala við hana um skammtafræði. En amma bara [ leikur fussandi röddu] fuss hvað heldur þú að það sé til eitthvað líf annarstaðar upp á einhverju öðru reikistjörnu, hverskonar þvæla er þetta í þér stelpa.
Ó: [Flissar]
S: Þannig að ég hætti bara að reyna að tala við hana um þetta, það var bara ekki í hennar heimi. Þannig að ég er ekki viss um að amma hafi bara, ég man ekki eftir umræðum um það, um jafnréttismál.
Ó: Veistu hvort að hún kaus, nýtti kosningarétt?
S: Ég er hugsa að hún hafi gert það, sko ef hún hefði ekki gert það þá myndi ég vita það vegna þess að pabbi lagði svo mikla áherslu á það, að hann hefði notað það sem skot á ömmu [hlæjum báðar] Þannig að ég er alveg viss um að hún kaus en ég man bara ekki, það er nefnanlega ljótt að segja það en þetta hefðir þú þurft að spyrja Gunnu systur um og ég get forvitnast, af því að hún myndi muna þetta, ef þessi umræða hefði einhvern tíma komið.[ Hér grípur maður Stefaníu inn í og segir að hún hafi kosið] Ég er að segja það, ég er nokkuð viss um að hún hefur kosið.
Ó: Hver finnst þér hafa verið helsti munurinn á hlutverkum afa og ömmu, gangvart þér?
S: Afi var miklu, miklu bara hlutlausari og minna svona, hann var þarna, alltaf óskaplega ljúfur og góður við mig, man aldrei eftir öðru og hann. Þegar amma var að vinna, sko ég man meira eftir því að hafa verið að fylgja afa í mjólkurbúðina, og ég er sko að tala um mjólkurbúðina, ég er sko ekki að tala um vínbúðina. Ég er að tala um mjólkurbúðina á horninu þar sem að var marens til. Guð minn almáttugur, þegar ég er að segja þér þetta þá finn ég, lakkrísinn, ha, prins pólóið og nú marensinn og segjum að þau hafi ekki haft áhrif [hlær]. En það var semsagt þarna á horninu á Freyjugötunni og eitthvað, ég þarf að skoða þetta á kroti, ég man ekkert hvað þessar götur heita en það var labbað niður Baldursgötuna og inn einhverja götu og á horninu þar rétt hjá Framnesvegi að þar var mjólkurbúð og þar fórum við afi alltaf og keyptum mjólkina og brauð og marens handa stelpunni ef hann var til. Og þannig að.
Ó: það er eins og þú skreppir til þeirra…
S: Í gegnum mat [hlær] Það gæti vel verið. En þetta var óskaplega, hann var alltaf svo hægur, gönguferðir upp Baldursgötuna og niður næstu götu fyrir ofan, hvað heitir gata oh ég verð að sjá þetta á korti [ Kallar til eiginmansins Magnúsar eftir götuheiti] Freyjugata, þar var, ég held að þeir hafi verið bræður hann og afi, þar var skósmiður, Eyvi skósmiður. Annað hvort voru þeir bræðrasynir eða bræður. Svo það var oft komið við hjá Eyva og skoðað aðeins skó. Þannig að afi var svona, ég var með honum í minningunum um þessa staði þá er amma ekkert með í þessu, þá hefur hún verið í vinnu. Eins og ég segi, ég man eftir því að hafa farið með þeim í Álafoss þar sem verið var að þrífa og allt og tvinnar og. Kannski er áráttan mín í garni sprottin frá því tímabili.
Ó: Er þetta Álafoss uppi í Mosó?
S: Nei þetta er Álafoss sem var á Laugarveginum, á Horninu á Laugarvegi og Bankastræti. Ég veit ekki hvort að þú veist hvaða hús það er en þar var stór, og verksmiðjan var uppi og saumastofan og allt það niðri og þetta var mjög gaman að koma þar inn.
Ó: Mér finnst svo áhugavert þetta að hún hafi verið fyrirvinnan.
S: Já. Já það kemur af þessu slysi sem verður og afi verður, hann bara verður. Í dag myndum við segja að hann hafi fengið taugaáfall. Missa þarna tvo syni sína, þeir drukkna semsagt. Amma einhvern vegin verið jah kannski ekki eins mikil tilfinningavera, bara meira svona verið á ég að leyfa mér að segja það kannski bara líkari mér og það er bara vaðið áfram. En auðvitað, það fer ekkert á milli mála að það að við höfum mjög sterkar minningar af þeim.
Ó: Hún hefur alveg örugglega verið mikilill áhrifavaldur.
S: Já, já já. En ekki svona að maður sé að eltast við að gera eins en hún gat verið óskaplega, hvað hún hafði gaman af því að, ponsulítið að íta á hann pabba, á hann pabba sko. En hún var líka dálítið, ég veit ekki hvort maður á að segja það en hún átti, einn af frændum mínum, við skulum bara nefna það, var alki. Og það var ekki þessi margumtalaði Tóti [hlær] En hún og mágkona, eða semsagt konan hans hún hringdi iðulega í ömmu þegar að hann var á túr og þá er það amma sem tekur strætó eða Tóti keyrði hana til þess að fara til þess að sinna eða til þess að koma kallinum í rúm eða semsagt, mágkona mömmu semsagt hafði ekki heilsu til þess sjálf, hún var fatlaður einstaklingur, semsagt líkamlega fötluð og hún réði ekki við hann í svona ástandi og bara þá var hringt í ömmu og þá oft fór hún með strætó og þessi saga segi ég alltaf, ég veit ekki hvort ég hef sagt þér það en þetta er ástæðan fyrir því að ég er ed, ég drekk ekki. Ég er svo mikið, eins og þú sérð með lakkrísinn og með kaffið, með appelsínurnar, bara nefndu það. Ég var alveg pottþétt á því sem unglingur að ef ég myndi fara að drekka þá yrði ég alki. Og það var bara ekki eitthvað sem mig langaði til að gera. En amma hún sinnti líka þessu hlutverki, að fara og redda þegar allt var komið á hvolfið þar. Ég var aldrei vitni að því, ég heyrði bara sögur.
Ó: En tók hún ekki líka stundum til sín dætur bræðrana sem dóu.
S: Þær voru bara rosalega mikið, semsagt Óli átti engin börn, hann var einleipur, Ólafur en aftur á móti Eyvi,Eyljólfur átti þrjár dætur. Ekkjan hans hafið alltaf mjög gott samband við ömmu. Það var alveg, t.d á aðfangadag þá mættu allir til ömmu, öll afkvæmin, allir afkomendurnir komu um kvöldið og þá komu þær alltaf. Þær voru í öllum afmælum og allt og þær voru alltaf, hún hélt alltaf sambandi við þær. Og þó að Inga gifti sig aftur þá bara var Hilmar bara hluti af fjölskyldunni. Hann bara mætti með henni og það var ekkert, það hefur verið amma sem tengdi það. Ég efast ekkert um það, það hefði verið mjög einfalt að missa það, því þær voru svo ungar þegar hann dó. Það hefur verð þarna 1940 eða fjörtíu og, þær hafa verið innan við tíu ára. Það hefði verið mjög einfalt að missa af og hittast bara einu sinni á ári. Ég á fullt af minningum og þær eru alltaf með, í öllum svona veislum og hittingum, afmælum. Við vitum það alveg í dag hvernig við höldum við fjölskyldu sem ekki er lengur hluti af einingunni að þetta þarf vinnu.
Ó: Hélt hún margar veislur?
S: Hún hélt, sko alltaf þegar hún, það voru kannski ekki hefðbundnar veislur sem amma hélt, það var miklu frekar að það var komið saman og bakaðar pönnukökur, Gunna kom, mákona hennar mömmu kom alltaf með ógeðslega góðar brúnar, tertur við erum að tala um alveg ekta, við erum að tala um skúffukökur eða djöflatertur sko og mamma kom kannski með rjómatertu og Inga kom kannski með brauðtertu og eitthvað. Ég veit ekki nákvæmlega hver kom með hvað en þær komu með með sér og komu ef það var eitthvað um að vera. Auðvitað voru haldin afmæli og þessháttar. Afmæli ömmu, það var haldið alltaf upp á þetta. Ég man ekki eftir því að hún væri mikið að bjóða í mat. En eins og í sláturtíð, þegar hún var að taka slátur þá, áður en hún fór að koma hjá öllum öðrum að gera það þá tók hún líka hjá sjálfri sér. Það eru sko til myndir af ömmu með hendurnar ofan í sko, heilum bölum af þessu dóti og jukki. Þannig að hún var mikið.
Ó: Hún vann náttúrulega í sláturhúsi
S: Já já hún vann eins og ég segi í Búrfell og hún var, hluti af því sem að hún kom með heim, af því að hún var þarna síðustu árin þá sá hún svo mikið um þvottana og það og þá voru bakkarnir sem voru að koma t.d það sem kláraðist ekki það mátti hún hriða. Það var mikil búbót fyrir mömmu og pabba sem voru með fimm börn og pabbi einn að vinna þegar við vorum lítil að amma gat komið með afganga sem komu. Bara kjötfars og sviðnir hérna, þetta er allt matartengt! Eins og hangikjötið, hangikjötsleggirnir þetta var oft bara skellt í pott. Þetta var eitthvað sem átti að henda, þú varst ekkert að selja þetta. Hæklarnir og svona hitt og þetta sko.
Ó: Já. Hún hefur greinilega verið mikill.
S: Það þurfti að bjarga sér á þeim tímum sem hún kemur til Reykjavíkur, þetta var bara, þetta var eiginlega bara eins og maður segir, þú þurftir reglulega að hafa fyrir því að bara að lifa af. En hún var alltaf hamingjusöm, það var aldrei hjá henni. Hún missti dóttir, mamma er eina stelpan sem lifir af, hún missti barn og allt en hún var aldrei, hún var bara alltaf ánægð. Lífsglöð og engin svona, eftirsjá eða sjálfsvorkunn, það virtist bara ekki vera til í henni. Ég man aldrei eftir því að hún nokkrunn tímann væri fúllynd eða annað en bara glöð. Ég veit ekki hvernig á að orða það, ég átti bara alveg rosalega flotta ömmu.
Ó: Já. Sem var góð í að baka pönnukökur.
S: Já hún var alveg snillingur að baka pönnukökur og flatkökurnar, með kúmen.
Ó: Já, með kúmen. Ég held að þetta sé bara að verða ágætt, nema það séu einhverjar skemmtilegar sögur af ömmu sem þér dettur í hug.
S: Eins og ég segi, hún bara hafði gaman að ferðalögum, ég held að hún hafi aldrei farið erlendis, ég held að hún hafi bara. Ég man ekki eftir neinni ferð um það en hún ferðast mikið hérna innan lands, hún gisti í hér og þar, svolítið hjá ættingjum og svo var hún rosalega sko þegar þau koma, þetta fólk sem býr í Reykjavík á þessu tímabili, þetta var enn þá svo mikið að ættingjum sem voru til sveita að þegar þeir voru að koma í bæinn þá voru mjög margir sem gistu hjá þeim. Við eigum ættingja sem gistu hjá þeim sem voru, komu semsagt úr Ölfusinu og svo var frænka sem flutti norður í Bárðardal og börnin hennar eða strákarnir hennar þegar þeir voru í námi þá gistu þeir hjá henni, voru heilann vetur.
Ó: Hún hefur verið með svona kostgangara eigninlega?
S: Já já, semsagt voru hjá þeim og þá er ég að tala um Tóta og ömmu, sko. Þegar þau koma að heimsækja mig norður á Kópasker, Tóti og amma, eftir að ég er flutt þangað þá er afi dáinn auðvitað. Ég flyt ekki norður fyrr en ´82, þá komu þau alltaf við í Bárðardalnum og þau gistu semsagt hjá þessum ættingjum. Það var ekki hægt að koma norður án þess að koma líka við í Bárðardalnum. Þannig að það var bara hluti af prógrammeð. Eins og ég segi það eru t.d. að það eru myndir til frá Tóta frá Kópaskeri, fljótlega eftir 1967, fljótlega eftir ´66 eða ´67 það var bara fljótlega eftir skjálftann og þá voru þau á ferðinni þar, löngu áður en ég vissi að þessi staður væri til, en það eru myndir til frá því tímabili. Ég veit ekki hvort þú hefur séð þær?
Ó: Nei ég vissi ekki að þetta væri til.
S: Nei ég er bara að hugsa um þetta núna, ég held að ég eigi þær í stafrænu, Gummi bróðir skannaði þær. En nei veistu ég held að ég hafi ekkert meira um ömmu að segja. Þetta var lífsglöð, hörkudugleg kona sem að, bara þegar ég fer að telja þetta upp.
Ó: Aha.
S: Vinnurnar sem hún var í, ég man ekkert eftir henni labbandi með mér þegar ég er í heimsókn hjá þeim, ég man eftir henni um kvöldið sitjandi, prjónandi og talandi. Það var ekkert sjónvarp á þessu tímabili svo við þurftum að spjalla saman en það þíðiðir það að hún var bara í vinnu. En ég er bara að fatta það núna.
Ó: Það hefur ekkert verið vælt yfir því.
S: Nei, nei. Ég man ekki einu sinni eftir því að það hafið verið til umræðu.
[ Hér kemur svo spjall meðan verið er að slökkva á upptökunni.]
[Hljóðrit af viðtalinu liggur fyrir og ber það skráningarnúmerið 2015-1-82]
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti