Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1969)
Ártal
Sent dags: 09.03.2016
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-40
Staður
Sveitarfélag 1950: Búlandshreppur
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
Frjáls frásögn - án leiðbeininga:
Móðuramma mín Stefanía Þorvaldsdóttir var fædd 1902 og bjó alla sína ævi í sveit á Austfjörðum. Hún fæddist á bæ sem hét Veturhús í Hamarsfirði, fluttist mjög ung að Hálsi, líka í Hamarsfirði og flutti svo að Karlsstöðum í Berufirði á unglingsaldri. Hún hafði ákaflega gaman af handavinnu, sérstaklega útsaumi og vakti oft fram á nótt við að sauma þegar ekki var tími til þess á daginn. Ég hef séð fullt af handavinnu frá henni og þetta eru algjör listaverk, mikil vandvirkni. Stundum er erfitt að sjá hvort er rangan og hvort réttan. Þegar hún bjó sem unglingur á Karlsstöðum með foreldrum og systkinum, fékk hún iðulega það verkefni að kveikja og slökkva á vitanum sem var í fjörunni fyrir neðan bæinn. Ef veðrið var gott, settist hún stundum út við turninn á morgnana og naut útsýnisins. Hún lærði að lesa og skrifa og kenndi mér að lesa þegar ég var 7 ára. Henni fannst alveg agalegt að 7 ára barnið kynni ekki að lesa. Hún lét mig læra á gamla lestrarbók þar sem voru gamlar þjóðsögur, t.d. sagan af Búkollu. Hún giftist afa mínum sem átti heima í Fossgerði, sem var þarnæsti bær, þegar hún var 25 ára og fluttist til hans og þau bjuggu þar allan sinn búskap. Hann var 10 árum eldri en hún og dó þegar hún var 55 ára og mamma mín nýlega fermd. Ég kynntist honum því aldrei en hann hafði verið mjög duglegur og tæknilega sinnaður. Hann var hreppstjóri um tíma og setti upp eina af fyrstu rafstöðvunum í sveitinni. Amma var því hreppstjórafrú og hafði rafmagn til lýsingar, eldamennsku og þvotta allan sinn búskap ef frá eru talin held ég fyrstu 2 árin. Ég fór til ömmu í sveitina nánast öll sumur frá fæðingu og þar til ég var unglingur. Með mömmu fyrstu árin en frá 6 eða 7 ára aldri var ég hjá henni ásamt frændsystkinum mínum eða ein hjá ömmu. Amma bjó ein á veturna, en móðurbróðir minn bjó á þarnæsta bæ og sinnti ýmsum verkum fyrir hana. Þegar ég fer að muna eftir ömmu var hún komin yfir sjötugt og stundaði enn búskap. Hann hafði samt minnkað töluvert frá því eftir að afi dó, en þá hafði hún haldið áfram með kýr, kindur og hænur. Hún og mamma bjuggu saman fyrstu árin eftir að afi dó en svo rak amma mömmu í skóla og hálf rak hana að heiman svo mamma myndi ekki daga uppi í sveitinni hjá henni. Sem sagt amma hafði ennþá 30 kindur, nokkrar hænur og 1 kött þegar ég fer að muna eftir mér og hjálpa til á sumrin. Hún átti hvorki dráttarvél né bíl og því var ansi margt gert með handafli utandyra sérstaklega fyrstu árin. Móðurbróðir minn kom þó alltaf reglulega með sínar vélar í heyskapinn, t.d. sló hann alltaf. Við þurftum aftur á móti oft að snúa í og raka með hrífum. Ef mamma var líka í heyskapnum fór hún stundum og sótti elstu dráttarvélina til bróður síns og sneri í rakaði saman hjá ömmu. En mamma var heldur aldrei á bíl svo hún fór labbandi milli bæjanna að sækja dráttarvél. Amma sá um öll húsverk inni og töluvert af útiverkunum en þar hjálpuðum við líka til.Fjárhúsið var aðeins frá íbúðarhúsinu og þar var ekki rennandi vatn. Það var þó brunnur við hliðina á fjárhúsinu en hann fraus stundum og þá þurfti að bera vatn í fötum frá bænum. Þegar heyið kláraðist úr fjárhúshlöðunni þurfti líka að bera hey á bakinu úr fjóshlöðunni sem var við íbúðarhúsið. Eitt vorið í sauðburðinum þegar ég var hjá ömmu var svo kalt og mikill snjór að það var ekki hægt að setja kindurnar út á daginn og brunnurinn fraus. Þá þurfti að bera bæði hey og vatn milli húsa og skipta niður fjárhúsinu í minni krær til að hólfa af þær kindur sem voru komnar með lömb. Þó amma hafi haft rafmagn átti hún samt ekki mikið af rafmagnstækjum, það var t.d. hvorki ísskápur eða frystikista. Ferskvara var aðallega mjólk og hún var geymd undir stóru grenitré úti í garði. Amma bakaði nánast á hverjum morgni, brauð og kökur, hún keypti eiginlega aldrei brauð eða kökur en keypti stundum kex. Mér fannst vel bakað bakkelsi langbest, nánast brennt. Iðulega fann ég bökunarlyktina upp í svefnherbergi á morgnana og fór þá stundum niður til að kjafta við ömmu í þeirri von að hún gleymdi því sem var í ofninum í smá stund og það yrði aðeins dekkra. Amma vissi þetta og lét það oft eftir mér að brenna bæði brauðið og hálfmánana aðeins fyrir mig. Hún átti einhverja súrgerla í krukku sem hún notaði til að sýra mjólk sem hún notaði í brauðbaksturinn. Í eina skiptið sem ég man eftir að hún fór í ferð suður að sumri til, þá var það eitt af verkefnunum sem við frænkurnar fengum, að passa gerlana hennar. Hella af þeim reglulega og setja nýja mjólk í krukkuna. Við áttum náttúrulega líka að gefa hænunum, tína eggin, gefa kisu og vökva blómin. Hún átti mikið af fallegum blómum, pelagóníur, hortensíu, begóníur, gyðinga og fleira. Hún var líka með töluvert af blómum úti í garði. Svo ræktaði hún kartöflur og rabarbara. Karföflurnar voru geymdar niðri í kjallara ásamt stórri súrtunnu með slátri, sultukrukkum og saftflöskum. Það var einmitt eitt af verkefnum sumarsins að búa til rabarbarasultu. Við krakkarnir sóttum leggina, amma vigtaði, við brytjuðum, amma sauð og setti í krukkur og við sniðum smjörpappír ofan í krukkurnar og settum lokin á. Hluti af sultunni fór svo til barnanna hennar þriggja. Hún lifði mjög rólegu lífi, fór nánast aldrei af bæ en hlustaði reglulega á útvarpið. Á sumrin var reyndar oft nóg að gera, sérstaklega í sauðburðinum og heyskapnum, en þá hafði hún líka alltaf einhverja til að aðstoða. Amma var af þessari kynslóð sem var ekkert að sýna of mikla tilfinningasemi og ég man ekki til þess að hún hafi mikið verið að knúsa okkur, mig minnir að við höfum bara faðmað hana þegar við komum að vori og fórum í lok sumars. En hún var mjög góð við okkur barnabörnin og skipti mjög sjaldan skapi. Hún var þessi gamla sveita-amma, var eiginlega alltaf í kjól eða pilsi, upphluturinn var spari, en peysufötin spari-spari. Hvort tveggja hafði hún sjálf saumað. Hún var með sítt grátt hár og alltaf með tvær fléttur vafðar tvo hringi ofan á höfðinu, nema þegar hún var með skotthúfuna, þá lét hún þær hanga eins og tvær lykkjur. Ef hún þurfti að fara í mikil skítverk, fór hún í gamlar buxur af afa utanyfir kjólinn. Inni var hún nánast alltaf með svuntu og iðulega stakk hún einhverju smálegu í vasana á svuntunni. Ég man líka að ef við vorum útivið og hún fann ullarlagð, þá tíndi hún þá upp og stakk í vasann, það átti að nýta allt. Hún var ákaflega nýtin og sparsöm en alls ekki nísk. Ég veit ekki hvort það var vegna þess að hún hafði þurft að sjá um mestallt sjálf svo lengi eða hvort hún var svona jafnréttissinnuð en henni fannst alveg sjálfsagt að við stelpurnar gengjum í sömu störf og strákarnir. Við vorum tvær frænkurnar sem vorum mest hjá henni á sumrin síðustu árin og amma setti okkur í flest störf utandyra, gera við girðingar, gera við grindurnar í fjárhúsunum, bólusetja lömbin o.s.frv. Henni fannst reyndar að við ættum að læra hannyrðir líka og um mitt sumar þegar minnst var að gera sátum við oft að sauma hjá ömmu. Rafstöðin sem afi hafði sett upp var enn í notkun þegar ég fer að muna eftir mér og amma fór niður í gil í rafstöðina kvölds og morgna til að stilla hana þar til hætt var að nota hana og bærinn fékk rafmagn frá sveitalínunni. Rafstöðin hafði nefnilega enga sjálfvirka stýringu svo það væri spennumælir í eldhúsinu þar sem hægt var að fylgjast með stöðunni og ef spennan lækkaði þurfti stundum að fara um húsið og slökkva á rafmagnstækjum eða ef spennan hækkaði þá þurfti að kveikja á einhverju. Þannig að þegar amma var að fara að elda eða baka þurfti iðulega að fara og slökkva á t.d. rafmagnsofnum svo spennan lækkaði ekki of mikið þegar kveikt væri á eldavélinni. Amma vaknaði alltaf snemma á morgnana og byrjaði yfirleitt á því að fara og gefa hænunum. Ef kindurnar voru ekki á húsi fór hún síðan að baka. Síðan var morgunmatur. Það var líka iðulega morgunkaffi. Það var alltaf hafragrautur með súru slátri á morgnana. Ég fylgdist líka oft með henni þegar hún var að greiða sér, þá sat hún í hægindastólnum sínum, greiddi úr hvorri fléttu fyrir sig og fléttaði þær svo aftur. Vafði svo bandi og hári utan um endana, fyrst í sitt hvoru lagi en svo batt hún endana saman, lagði svo flétturnar í hring utanum höfuðið. Festi svo flétturnar með nokkrum spennu. Eftir hádegið þá fékk amma sér yfirleitt smá lúr. Þá settist hún í hægindastólinn sinn með fæturna fyrir framan eða ofan á rafmagnsofni, með hönd undir kinn og sofnaði. Amma var nokkuð frá á fæti þó hún væri að nálgast áttrætt og hikaði ekki við að hlaupa í veg fyrir rollurnar þegar þær vildu ekki alveg fara þangað sem hún vildi. Hún hafði gaman af því að hlaupa og fara í fjallgöngur en gerði það eiginlega ekki nema það þyrfti, því hennar kynslóð gerði eiginlega ekki slíkt að óþörfu. Amma hætti ekki búskap fyrr en hún var komin yfir áttrætt og síðustu 2 eða 3 veturna bjó hún hjá eldri dóttur sinni í Kópavogi. Sú var dagmamma og amma fór iðulega með henni og börnunum út í garð á daginn, þau að leika sér en hún að viðra sig og líta til með börnunum. Hún var orðin mjög bogin í baki undir það síðasta, heyrnin farin að daprast og sjónin líka. Hún gat samt bæði prjónað og hellt upp á kaffi fyrir gesti nánast til síðasta dags.
Frásögn með stuðningi minnisatriða:
Stefanía Þorvaldsdóttir fædd að Veturhúsum í Hamarsfirði 1902. Fluttist með foreldrunum að Hálsi í Hamarsfirði fyrir 3ja ára aldur. Fluttist með foreldrunum að Karlsstöðum í Berufirði um fermingu. Giftist 25 ára og flutti þá í Fossgerði í Berufirði og bjó þar vel framyfir áttrætt. Hún gekk í hefðbundinn sveitaskóla þess tíma, lærði að lesa, skrifa og reikna. Hún fór einnig í læri til móðursystur sinnar að læra hannyrðir, en móðursystirin hafði lært í Reykjavík. Hún bjó aðeins austar, í Brimnesi í Seyðisfirði minnir mig. Þar saumaði amma t.d. fyrstu peysufötin sín sem hún gifti sig í og líka upphlutinn sinn. Amma var orðin rúmlega sjötug þegar ég fer að muna eftir henni og var ekkert sérlega ræðin eða félagslynd. Ég var ekkert sérstaklega ræðin eða félagslynd heldur og það skipti mig því ekki miklu máli þó hún væri ekki alltaf að spjalla við mig. Hún var umhyggjusöm og sá alltaf til þess að ég hefði allt sem ég þyrfti, mat, hrein og heil föt, hreint rúm, þvoði á mér hárið reglulega og svoleiðis. Ég eyddi mörgum sumrum með henni, stundum vorum við bara tvær einar en yfirleitt t voru einhverjir fleiri líka, oftast ein frænka mín og jafnaldra. Við höfðum það ákaflega gott hjá henni, fengum heilmikið að gera en var aldrei þrælað út og fengum heilmikinn tíma til að leika okkur. Hún kenndi mér að lesa og ýmsa handavinnu. Henni fannst alveg sjálfsagt að við fengjumst bæði við hefðbundinn kvenna og karlastörf. Hún lét okkur samt eiginlega aldrei sinna hefðbundnum heimilisstörfum, vissi að við hefðum ekki gaman af þeim en vildi frekar að við aðstoðuðum hana við útistörfin. Einu innistörfin sem ég man eftir að við kæmum nálægt var að búa til rabarbarasultu. Sumrin hjá ömmu eru með bestu minningum sem ég á frá því ég var krakki. Afi dó löngu áður en ég fæddist svo ég þekkti hann ekkert, en hann var hreppstjóri um tíma og bókasafn hreppsins var til húsa hjá þeim í einhver ár. Afi hafði líka virkjað ána við bæinn mjög snemma og það komu margir í sveitinni til að hlaða rafgeymana sína hjá honum, fyrir útvörpin. Það var því töluverður gestagangur á bænum og stundum næturgestir, svo það hefur oft verið nóg að gera hjá ömmu. Mamma sagði mér að afi hafi iðulega borðað í stofunni en amma í eldhúsinu, sérstaklega ef það voru gestir. Það var alltaf mjög snyrtilegt bæði úti og inni á bænum og það var alltaf gert mjög vel við skepnurnar. Þau lásu bæði mikið af bókum og afi keypti töluvert af bókum og tímaritum meðan hann lifði, t.d. ýmis fræðirit og handbækur. Heimilið staðnaði töluvert í tíma eftir að afi dó, amma reyndi að halda öllu gangandi en það varð ekki mikið um nýjungar eftir að afi dó. Allt heimilishald og búskapur var því töluvert gamaldags þegar ég fer að vera þar sem krakki. Amma lifði frekar spart og mjög rósömu og vanaföstu lífi. Hún var þessi týpíska sveita-amma af gamla skólanum.
Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?
Berufjörður eystri, mestmegnis 1975-1984.
Frjáls frásögn - án leiðbeininga:
Móðuramma mín Stefanía Þorvaldsdóttir var fædd 1902 og bjó alla sína ævi í sveit á Austfjörðum. Hún fæddist á bæ sem hét Veturhús í Hamarsfirði, fluttist mjög ung að Hálsi, líka í Hamarsfirði og flutti svo að Karlsstöðum í Berufirði á unglingsaldri. Hún hafði ákaflega gaman af handavinnu, sérstaklega útsaumi og vakti oft fram á nótt við að sauma þegar ekki var tími til þess á daginn. Ég hef séð fullt af handavinnu frá henni og þetta eru algjör listaverk, mikil vandvirkni. Stundum er erfitt að sjá hvort er rangan og hvort réttan. Þegar hún bjó sem unglingur á Karlsstöðum með foreldrum og systkinum, fékk hún iðulega það verkefni að kveikja og slökkva á vitanum sem var í fjörunni fyrir neðan bæinn. Ef veðrið var gott, settist hún stundum út við turninn á morgnana og naut útsýnisins. Hún lærði að lesa og skrifa og kenndi mér að lesa þegar ég var 7 ára. Henni fannst alveg agalegt að 7 ára barnið kynni ekki að lesa. Hún lét mig læra á gamla lestrarbók þar sem voru gamlar þjóðsögur, t.d. sagan af Búkollu. Hún giftist afa mínum sem átti heima í Fossgerði, sem var þarnæsti bær, þegar hún var 25 ára og fluttist til hans og þau bjuggu þar allan sinn búskap. Hann var 10 árum eldri en hún og dó þegar hún var 55 ára og mamma mín nýlega fermd. Ég kynntist honum því aldrei en hann hafði verið mjög duglegur og tæknilega sinnaður. Hann var hreppstjóri um tíma og setti upp eina af fyrstu rafstöðvunum í sveitinni. Amma var því hreppstjórafrú og hafði rafmagn til lýsingar, eldamennsku og þvotta allan sinn búskap ef frá eru talin held ég fyrstu 2 árin. Ég fór til ömmu í sveitina nánast öll sumur frá fæðingu og þar til ég var unglingur. Með mömmu fyrstu árin en frá 6 eða 7 ára aldri var ég hjá henni ásamt frændsystkinum mínum eða ein hjá ömmu. Amma bjó ein á veturna, en móðurbróðir minn bjó á þarnæsta bæ og sinnti ýmsum verkum fyrir hana. Þegar ég fer að muna eftir ömmu var hún komin yfir sjötugt og stundaði enn búskap. Hann hafði samt minnkað töluvert frá því eftir að afi dó, en þá hafði hún haldið áfram með kýr, kindur og hænur. Hún og mamma bjuggu saman fyrstu árin eftir að afi dó en svo rak amma mömmu í skóla og hálf rak hana að heiman svo mamma myndi ekki daga uppi í sveitinni hjá henni. Sem sagt amma hafði ennþá 30 kindur, nokkrar hænur og 1 kött þegar ég fer að muna eftir mér og hjálpa til á sumrin. Hún átti hvorki dráttarvél né bíl og því var ansi margt gert með handafli utandyra sérstaklega fyrstu árin. Móðurbróðir minn kom þó alltaf reglulega með sínar vélar í heyskapinn, t.d. sló hann alltaf. Við þurftum aftur á móti oft að snúa í og raka með hrífum. Ef mamma var líka í heyskapnum fór hún stundum og sótti elstu dráttarvélina til bróður síns og sneri í rakaði saman hjá ömmu. En mamma var heldur aldrei á bíl svo hún fór labbandi milli bæjanna að sækja dráttarvél. Amma sá um öll húsverk inni og töluvert af útiverkunum en þar hjálpuðum við líka til.Fjárhúsið var aðeins frá íbúðarhúsinu og þar var ekki rennandi vatn. Það var þó brunnur við hliðina á fjárhúsinu en hann fraus stundum og þá þurfti að bera vatn í fötum frá bænum. Þegar heyið kláraðist úr fjárhúshlöðunni þurfti líka að bera hey á bakinu úr fjóshlöðunni sem var við íbúðarhúsið. Eitt vorið í sauðburðinum þegar ég var hjá ömmu var svo kalt og mikill snjór að það var ekki hægt að setja kindurnar út á daginn og brunnurinn fraus. Þá þurfti að bera bæði hey og vatn milli húsa og skipta niður fjárhúsinu í minni krær til að hólfa af þær kindur sem voru komnar með lömb. Þó amma hafi haft rafmagn átti hún samt ekki mikið af rafmagnstækjum, það var t.d. hvorki ísskápur eða frystikista. Ferskvara var aðallega mjólk og hún var geymd undir stóru grenitré úti í garði. Amma bakaði nánast á hverjum morgni, brauð og kökur, hún keypti eiginlega aldrei brauð eða kökur en keypti stundum kex. Mér fannst vel bakað bakkelsi langbest, nánast brennt. Iðulega fann ég bökunarlyktina upp í svefnherbergi á morgnana og fór þá stundum niður til að kjafta við ömmu í þeirri von að hún gleymdi því sem var í ofninum í smá stund og það yrði aðeins dekkra. Amma vissi þetta og lét það oft eftir mér að brenna bæði brauðið og hálfmánana aðeins fyrir mig. Hún átti einhverja súrgerla í krukku sem hún notaði til að sýra mjólk sem hún notaði í brauðbaksturinn. Í eina skiptið sem ég man eftir að hún fór í ferð suður að sumri til, þá var það eitt af verkefnunum sem við frænkurnar fengum, að passa gerlana hennar. Hella af þeim reglulega og setja nýja mjólk í krukkuna. Við áttum náttúrulega líka að gefa hænunum, tína eggin, gefa kisu og vökva blómin. Hún átti mikið af fallegum blómum, pelagóníur, hortensíu, begóníur, gyðinga og fleira. Hún var líka með töluvert af blómum úti í garði. Svo ræktaði hún kartöflur og rabarbara. Karföflurnar voru geymdar niðri í kjallara ásamt stórri súrtunnu með slátri, sultukrukkum og saftflöskum. Það var einmitt eitt af verkefnum sumarsins að búa til rabarbarasultu. Við krakkarnir sóttum leggina, amma vigtaði, við brytjuðum, amma sauð og setti í krukkur og við sniðum smjörpappír ofan í krukkurnar og settum lokin á. Hluti af sultunni fór svo til barnanna hennar þriggja. Hún lifði mjög rólegu lífi, fór nánast aldrei af bæ en hlustaði reglulega á útvarpið. Á sumrin var reyndar oft nóg að gera, sérstaklega í sauðburðinum og heyskapnum, en þá hafði hún líka alltaf einhverja til að aðstoða. Amma var af þessari kynslóð sem var ekkert að sýna of mikla tilfinningasemi og ég man ekki til þess að hún hafi mikið verið að knúsa okkur, mig minnir að við höfum bara faðmað hana þegar við komum að vori og fórum í lok sumars. En hún var mjög góð við okkur barnabörnin og skipti mjög sjaldan skapi. Hún var þessi gamla sveita-amma, var eiginlega alltaf í kjól eða pilsi, upphluturinn var spari, en peysufötin spari-spari. Hvort tveggja hafði hún sjálf saumað. Hún var með sítt grátt hár og alltaf með tvær fléttur vafðar tvo hringi ofan á höfðinu, nema þegar hún var með skotthúfuna, þá lét hún þær hanga eins og tvær lykkjur. Ef hún þurfti að fara í mikil skítverk, fór hún í gamlar buxur af afa utanyfir kjólinn. Inni var hún nánast alltaf með svuntu og iðulega stakk hún einhverju smálegu í vasana á svuntunni. Ég man líka að ef við vorum útivið og hún fann ullarlagð, þá tíndi hún þá upp og stakk í vasann, það átti að nýta allt. Hún var ákaflega nýtin og sparsöm en alls ekki nísk. Ég veit ekki hvort það var vegna þess að hún hafði þurft að sjá um mestallt sjálf svo lengi eða hvort hún var svona jafnréttissinnuð en henni fannst alveg sjálfsagt að við stelpurnar gengjum í sömu störf og strákarnir. Við vorum tvær frænkurnar sem vorum mest hjá henni á sumrin síðustu árin og amma setti okkur í flest störf utandyra, gera við girðingar, gera við grindurnar í fjárhúsunum, bólusetja lömbin o.s.frv. Henni fannst reyndar að við ættum að læra hannyrðir líka og um mitt sumar þegar minnst var að gera sátum við oft að sauma hjá ömmu. Rafstöðin sem afi hafði sett upp var enn í notkun þegar ég fer að muna eftir mér og amma fór niður í gil í rafstöðina kvölds og morgna til að stilla hana þar til hætt var að nota hana og bærinn fékk rafmagn frá sveitalínunni. Rafstöðin hafði nefnilega enga sjálfvirka stýringu svo það væri spennumælir í eldhúsinu þar sem hægt var að fylgjast með stöðunni og ef spennan lækkaði þurfti stundum að fara um húsið og slökkva á rafmagnstækjum eða ef spennan hækkaði þá þurfti að kveikja á einhverju. Þannig að þegar amma var að fara að elda eða baka þurfti iðulega að fara og slökkva á t.d. rafmagnsofnum svo spennan lækkaði ekki of mikið þegar kveikt væri á eldavélinni. Amma vaknaði alltaf snemma á morgnana og byrjaði yfirleitt á því að fara og gefa hænunum. Ef kindurnar voru ekki á húsi fór hún síðan að baka. Síðan var morgunmatur. Það var líka iðulega morgunkaffi. Það var alltaf hafragrautur með súru slátri á morgnana. Ég fylgdist líka oft með henni þegar hún var að greiða sér, þá sat hún í hægindastólnum sínum, greiddi úr hvorri fléttu fyrir sig og fléttaði þær svo aftur. Vafði svo bandi og hári utan um endana, fyrst í sitt hvoru lagi en svo batt hún endana saman, lagði svo flétturnar í hring utanum höfuðið. Festi svo flétturnar með nokkrum spennu. Eftir hádegið þá fékk amma sér yfirleitt smá lúr. Þá settist hún í hægindastólinn sinn með fæturna fyrir framan eða ofan á rafmagnsofni, með hönd undir kinn og sofnaði. Amma var nokkuð frá á fæti þó hún væri að nálgast áttrætt og hikaði ekki við að hlaupa í veg fyrir rollurnar þegar þær vildu ekki alveg fara þangað sem hún vildi. Hún hafði gaman af því að hlaupa og fara í fjallgöngur en gerði það eiginlega ekki nema það þyrfti, því hennar kynslóð gerði eiginlega ekki slíkt að óþörfu. Amma hætti ekki búskap fyrr en hún var komin yfir áttrætt og síðustu 2 eða 3 veturna bjó hún hjá eldri dóttur sinni í Kópavogi. Sú var dagmamma og amma fór iðulega með henni og börnunum út í garð á daginn, þau að leika sér en hún að viðra sig og líta til með börnunum. Hún var orðin mjög bogin í baki undir það síðasta, heyrnin farin að daprast og sjónin líka. Hún gat samt bæði prjónað og hellt upp á kaffi fyrir gesti nánast til síðasta dags.
Frásögn með stuðningi minnisatriða:
Stefanía Þorvaldsdóttir fædd að Veturhúsum í Hamarsfirði 1902. Fluttist með foreldrunum að Hálsi í Hamarsfirði fyrir 3ja ára aldur. Fluttist með foreldrunum að Karlsstöðum í Berufirði um fermingu. Giftist 25 ára og flutti þá í Fossgerði í Berufirði og bjó þar vel framyfir áttrætt. Hún gekk í hefðbundinn sveitaskóla þess tíma, lærði að lesa, skrifa og reikna. Hún fór einnig í læri til móðursystur sinnar að læra hannyrðir, en móðursystirin hafði lært í Reykjavík. Hún bjó aðeins austar, í Brimnesi í Seyðisfirði minnir mig. Þar saumaði amma t.d. fyrstu peysufötin sín sem hún gifti sig í og líka upphlutinn sinn. Amma var orðin rúmlega sjötug þegar ég fer að muna eftir henni og var ekkert sérlega ræðin eða félagslynd. Ég var ekkert sérstaklega ræðin eða félagslynd heldur og það skipti mig því ekki miklu máli þó hún væri ekki alltaf að spjalla við mig. Hún var umhyggjusöm og sá alltaf til þess að ég hefði allt sem ég þyrfti, mat, hrein og heil föt, hreint rúm, þvoði á mér hárið reglulega og svoleiðis. Ég eyddi mörgum sumrum með henni, stundum vorum við bara tvær einar en yfirleitt t voru einhverjir fleiri líka, oftast ein frænka mín og jafnaldra. Við höfðum það ákaflega gott hjá henni, fengum heilmikið að gera en var aldrei þrælað út og fengum heilmikinn tíma til að leika okkur. Hún kenndi mér að lesa og ýmsa handavinnu. Henni fannst alveg sjálfsagt að við fengjumst bæði við hefðbundinn kvenna og karlastörf. Hún lét okkur samt eiginlega aldrei sinna hefðbundnum heimilisstörfum, vissi að við hefðum ekki gaman af þeim en vildi frekar að við aðstoðuðum hana við útistörfin. Einu innistörfin sem ég man eftir að við kæmum nálægt var að búa til rabarbarasultu. Sumrin hjá ömmu eru með bestu minningum sem ég á frá því ég var krakki. Afi dó löngu áður en ég fæddist svo ég þekkti hann ekkert, en hann var hreppstjóri um tíma og bókasafn hreppsins var til húsa hjá þeim í einhver ár. Afi hafði líka virkjað ána við bæinn mjög snemma og það komu margir í sveitinni til að hlaða rafgeymana sína hjá honum, fyrir útvörpin. Það var því töluverður gestagangur á bænum og stundum næturgestir, svo það hefur oft verið nóg að gera hjá ömmu. Mamma sagði mér að afi hafi iðulega borðað í stofunni en amma í eldhúsinu, sérstaklega ef það voru gestir. Það var alltaf mjög snyrtilegt bæði úti og inni á bænum og það var alltaf gert mjög vel við skepnurnar. Þau lásu bæði mikið af bókum og afi keypti töluvert af bókum og tímaritum meðan hann lifði, t.d. ýmis fræðirit og handbækur. Heimilið staðnaði töluvert í tíma eftir að afi dó, amma reyndi að halda öllu gangandi en það varð ekki mikið um nýjungar eftir að afi dó. Allt heimilishald og búskapur var því töluvert gamaldags þegar ég fer að vera þar sem krakki. Amma lifði frekar spart og mjög rósömu og vanaföstu lífi. Hún var þessi týpíska sveita-amma af gamla skólanum.
Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?
Berufjörður eystri, mestmegnis 1975-1984.
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti