Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Karl (1932)
Ártal
Sent dags: 09.03.2015
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-20
Staður
Núverandi sveitarfélag: Dalabyggð
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
Ömmusögur
Föðuramma mín hét Katrín Elinborg Guðmundsdóttir (1860-1893). Hún dó næstum fjórum áratugum áður en ég fæddist. Ég veit því nánast ekkert um hana annað en hún var vinnukona hjá afa mínum Magnúsi Jóhannessyni á Sveinsstöðum innundir Ólafsvíkurenni. Eiginkona hans dó sama ár og heimilið leystist upp, en hann fluttist út á Hellissand og varð þar formaður á bátum. Hann kvæntist seinna Matthildi Þorkelsdóttur ljósmóður, systur Jóns þjóðskjalavarðar og afasystur Lúðvíks Kristjánssonar sagnfræðings. Föður mínum Birni Magnússyni var komið fyrir 8 ára gömlum hjá Teiti Jónssyni og Ásu Tómasdóttur á Hóli í Hörðudal í Dalasýslu.
Móðuramma mín hét Margrét Steinunn Guðmundsdóttir (1861-1939). Ég var samtíða henni tvö ár þegar ég var fimm til sjö ára. Hún var fædd í Snóksdal í Miðdölum í Dalasýslu. Faðir hennar var Guðmundur Guðmundsson bóndi þar og kona hans Hólmfríður Hallgrímsdóttir. Hún hafði víst verið glæsileg stúlka, verið ráðskona hjá ekkjumanninum og kvennaljósinu Tómasi Eiríkssyni á Ketilsstöðum í Hörðudal og eignast með honum tvö börn. Annað var Kristján sem kvæntist auðugri ekkju, Ásu Egilsdóttur á Þorbergsstöðum í Laxárdal og gerðist stórbóndi, hreppstjóri, oddviti og dannebrogsmaður – og fremur drykkfelldur. Magnús Friðriksson á Staðarfelli og Oscar Clausen segja nokkuð frá honum í endurminningum sínum. Hitt barn Hólmfríðar langömmu og Tómasar var fyrrnefnd Ása sem varð húsfreyja á Hóli í Hörðudal. Kristján og Ása voru 10-17 árum eldri en Margrét amma.
Margrét amma giftist 1883, 22ja ára gömul, Agli Benediktssyni, syni Ásu Egilsdóttur á Þorbergsstöðum af fyrra hjónabandi. Þau eignuðust tvö börn, Hjört og Ásu, en Egill varð úti milli bæja tæplega þrítugur árið 1887. Þrem árum seinna giftist hún Benedikt, hálfbróður Egils, eldri syni Ásu Egilsdóttur og Kristjáns Tómassonar sem var einnig hálfbróðir Margrétar ömmu og langafi minn. Benedikt afi var því ekki nema tvítugur þegar þau giftust, f. 1870 og 9 árum yngri en amma. Þau voru því náskyld.
Þau hófu búskap á Ketilsstöðum í Hörðudal, sem Kristján Tómasson hálfbróðir ömmu og tengdafaðir hennar mun hafa átt. Þar bjuggu þau 12 ár og þar fæddust þeim 2 dætur, Hólmfríður og Ása, og 4 synir, Egill, Kristján, Jakob og Ágúst. Árið 1902 fluttust þau að Hóli í Hörðudal og bjuggu þar 5 ár í tvíbýli við Teit Jónsson og Ásu Tómasdóttur, hálfsystur ömmu. Þar fæddist yngsta dóttirin, Guðfríður Lilja, og var látin heita eftir tveim systrum ömmu sem höfðu flust til Ameríku og enn hafði ekkert til spurst. Hún kenndi sonardóttur sinni og alnöfnu að tefla, en sú varð síðar skákdrottning Íslands, alþingismaður og fleira.
Árið 1907 andaðist Kristján Tómasson, 63 ára, og afi og amma fluttust að Þorbergsstöðum með allan barnahópinn. Hólmfríður móðir mín var elst, 16 ára. Hún giftist föður mínum tvítug og fjögur fyrstu börn þeirra fæddust á Þorbergsstöðum. Árið 1917 fluttust þau burt og bjuggu á tveim öðrum bæjum í tvo áratugi. Benedikt afi lést árið 1930, sextugur að aldri, og amma bjó með sonum sínum, Jakob og Ágústi, til 1936. Þá dó Ágúst og kona Jakobs vildi ekki búa í sveit að vetrarlagi.
Vorið 1937 fluttust foreldrar mínir á tvo þriðju hluta Þorbergsstaða en Ása systir mín og Páll Rögnvaldsson maður hennar á einn þriðja. Kristján langafi hafði látið reisa timburhús árið 1904 sem þótti stórt á þeirra tíma mælikvarða, tvær hæðir ásamt hanabjálka og kjallari fyrir eldhús, búr og miðstöðvarhitun, að auki viðfasta geymsluskúra og hjall fyrir verkfæri. Þar bjuggu báðar fjölskyldur. Amma hafði sitt sérherbergi, en stundum lét hún einhver barnabörn sofa hjá sér og það kom öðru hverju í minn hlut. Á þessum árum kynntist ég ömmu lítið eitt.
Mér skilst að Margrét amma hafi verið nokkuð stjórnsöm og ráðrík, en Benedikt afi meira ljúfmenni. Móðir mín sagði oftar en einu sinni þegar yngri konur voru að tala um karl- og kvenleg gildi, að hefðu foreldrar hennar skilið, hefði hún viljað fylgja pabba sínum. Amma tók hálffimmtug við stóru búi með stóra fjölskyldu í stóru húsi þar sem leiðir mættust úr suðri, vestri og austri og frá alda öðli hafði verið kunnur viðkomu- og gististaður. Hún hafði verið söngvin og spilað á harmóniku. Börn hennar voru alþekkt gleðskaparfólk. Þá var enn ekkert samkomuhús í sveitinni og því voru stundum haldnir dansleikir og leiksýningar í húsinu. Þar var jafnan margt vinnufólk og kaupafólk héðan og þaðan. Meðal vinnumanna má nefna Aðalstein Kristmundsson sem seinna tók sér skáldnafnið Steinn Steinarr. Prestum þótti einnig gott að gista hjá ömmu þegar þeir voru í húsvitjunarferðum. Hún kunni að sýna þeim tilhlýðilega virðingu og atlæti þótt hún brosti stundum að hégómaskap þeirra út í annað. Frá þessu segir Eyjólfur Ragnar Eyjólfsson í minningabókinni Gengið á brattann en hann var á unglingsárum vinnumaður á Þorbergstöðum.
Ráðríki hennar hafði víst snert sjálfan mig persónulega í frumbernsku. Foreldrar mínir bjuggu þá langt fram í afdal sem hét Þverdalur og þangað lá enginn akvegur. Móðir mín hafði eignast sjö börn á níu árum, en síðan kom tíu ára hlé og hún var orðin fertug þegar ég kom undir. Þá þótti vissara að hún væri nálægt lækninum í Búðardal og hún fór til ömmu á Þorbergsstöðum í tæka tíð. Ekkert þurfti þó á lækni að halda, en ákveðið var að láta skíra mig áður en farið væri með mig fram í dalinn. Björn faðir minn hafði fengið þá hugdettu að láta mig heita Árna Þverdal eftir dalnum. En ömmu þótti það fráleitt að skíra lítið barn þvílíku ónefni, og hún virðist hafa kúgað föður minn til þeirrar málamiðlunar að ég skyldi heita Hlíðdal. Þá var einmitt verið að leggja símann um Dalina og símamálastjórinn hét einmitt Guðmundur Hlíðdal. Ég hef helst aldrei viljað nota þetta nafn en hefði með ánægju viljað heita Þverdal. Kristján bróðir minn bætti löngu seinna úr þessu með því að láta syni sína heita Þverdal.
Til er mynd af Margréti ömmu rúmlega fertugri í skautbúningi með dætrum sínum fjórum. Hún er svipmikil. Hún var vitaskuld orðin mjög hrum þegar ég kynntist henni, en samt var viss reisn yfir henni sem ættmóður og allir báru virðingu fyrir henni, foreldrar mínir og systkini. Greinilegt var að hún var vön að stjórna stóru heimili. Fyrir kom að hún vildi elda kvöldmatinn og þá sauð hún miklu meira kjöt en móðir mín eða systir voru vanar.
Enginn gerði sér dælt við ömmu nema Svala sonardóttir hennar sem ólst upp hjá henni. Kristján hafði eignast hana í lausaleik. Svala var fimm árum eldri en ég og alltaf dálítill villingur. Ég fór að reyna að herma eftir henni þegar hún var að stríða ömmu. En amma tók varla eftir minni stríðni. ‚Árni minn er alltaf svo góður drengur‘ sönglaði hún bara, og mér fannst súrt í broti hvað lítið mark var tekið á mér.
Margrét amma var 76 ára þegar ég kynntist henni 5 ára. Sem áður sagði mun hún hafa verið söngelsk einsog margir afkomendur hennar, en líklega var hún búin að missa röddina þegar hér var komið sögu. Ég man ekki eftir að hafa heyrt hana nema raula. En hún fór með sumt sem mig rétt rámar í slitur úr og hefði verið fengur að muna. Eitt lag og ljóð þykist ég muna alveg, enda var textinn skrítinn og hefur reyndar borist víða um land í ýmsum afbrigðum. Hann var svona í meðferð Margrétar ömmu:
Geng ég inn göngin
rek ég mig á kvörnina.
Ég er eins og jólatré
ég er í hreppsnefndinni.
Vísan er sannanlega eftir Sigurbjörn Bergþórsson bónda og söðlasmið á Svarfhóli í Laxárdal (1856-1953). Hann bjó á Svarfhóli 1886-1922 og var á líkum aldri og amma. Dótturdóttir hans Margrét Sigtryggsdóttir frá Hrappstöðum vissi ekki annað en vísan væri eftir afa hennar. Tildrögin voru að Sigurbjörn var á heimleið að kvöldlagi fram Laxárdal dálítið kenndur og kom við í Þrándarkoti við Þrándargil. Hann paufaðist inn bæjargöngin, rak sig á malkvörnina við enda ganganna, kom upp í baðstofuna og heilsaði fólkinu með þessum kviðlingi. Sigurbjörn átti það til að kasta fram vísum en hirti ekki alltaf um kórrétta stuðlasetningu eða rím. Hann orti bændarímu um Laxdælinga á árunum 1905 til 1906 og er hún birt í tímaritinu Breiðfirðingi 1989, s. 25-66 með skýringum eftir Árna L. Tómasson. Ríman byrjar á Kristjáni Tómassyni á Þorbergstöðum:
Kristján sér um sveitina.
Situr Gísli rólegur.
Björn kann prjóna brókina.
Byggir hún Ása veggina.
Kristján var sem áður sagði bæði hreppstjóri og oddviti. Meðal jarðeigna hans var Kambsnes og hann vildi koma leiguliða sínum Gísla Sigurðssyni burt þaðan en tókst ekki. Björn Jónsson var smiður og mun fyrstur manna í sveitinni hafa eignast prjónavél. Ása Jóhannsdóttir var gift Kristjáni syni Kristjáns á Þorbergstöðum. Þau bjuggu á Höskuldsstöðum í Laxárdal. Ása varð ekkja 27 ára gömul árið 1899 en bjó áfram til 1922. Hún var móðir Kristjáns langa sem lengi var borgarfógeti í Reykjavík og tengdamóðir Arndísar Jónsdóttur frá Fögrubrekku í Hrútafirði sem átti Tómas son hennar og varð seinna þekkt í íslenskri bókmenntasögu sem ‚elskan hans Þórbergs‘.
Annan samsetning heyrði ég á þessum árum, sem ég veit engin deili á og er ekki viss hvort ég lærði af ömmu eða einhverjum öðrum á heimilinu. Hann virðist tengjast Suðurlandi:
Það var skrítið sem ég sá fyrir austan Ölfusá. Við fótagaflinn frúnni hjá sá ég hvar hann Gústi lá :/:sem rekinn var úr skóla:/: Austur í Flóa strákur stökk ofan í forarkeldu sökk.
Mér er í barnsminni annað dæmi um stjórnsemi ömmu sem mér fannst svolítið skrítið. Elsti sonarsonur hennar var Guðmundur sonur Hjartar Egilssonar sem bjó í Knarrarhöfn í Hvammsveit. Hann kom stundum í heimsókn eins og fleiri ættmenni og gisti. Tvisvar man ég eftir að amma hafði drifið Munda úr öllum fötum og var með stóran þvottabala við hlið sér og þvoði honum hátt og lágt. Hann hefur þá verið 27-28 ára og mér er minnisstætt hvað hann var kafloðinn á skrokkinn og holdugur þar sem hann sat á stól með hana yfir sér.
Haustið 1938 þegar amma var 77 ára vorum við Svala stödd í sama herbergi og hún. Hún var eitthvað að bardúsa, en allt í einu heyri ég að Svala hrópar‘ ‚Amma‘ og hleypur að henni þar sem hún var að hníga niður. Hún hafði fengið slag.
Amma lá allan veturinn og dó ekki fyrr en um vorið 31.maí. Ég man að það var komið með ruggustól sunnan úr Reykjavík fyrir hana að sitja í. Hún var samt stjórnsöm. Hún vildi ekki láta hvern sem var bera sig milli rúma þegar skipta þurfti um. Hún kaus helst Benna bróður minn sem þá var um tvítugt. Líklega hefur henni fundist hann sterklegur, nema geðslagið hafi líka haft sitt að segja því hann var gamansamur og svolítið ljóðrænn. Svo hét hann fullu nafni Benedikt Bjarni eftir afa sínum.
Ömmusögur
Föðuramma mín hét Katrín Elinborg Guðmundsdóttir (1860-1893). Hún dó næstum fjórum áratugum áður en ég fæddist. Ég veit því nánast ekkert um hana annað en hún var vinnukona hjá afa mínum Magnúsi Jóhannessyni á Sveinsstöðum innundir Ólafsvíkurenni. Eiginkona hans dó sama ár og heimilið leystist upp, en hann fluttist út á Hellissand og varð þar formaður á bátum. Hann kvæntist seinna Matthildi Þorkelsdóttur ljósmóður, systur Jóns þjóðskjalavarðar og afasystur Lúðvíks Kristjánssonar sagnfræðings. Föður mínum Birni Magnússyni var komið fyrir 8 ára gömlum hjá Teiti Jónssyni og Ásu Tómasdóttur á Hóli í Hörðudal í Dalasýslu.
Móðuramma mín hét Margrét Steinunn Guðmundsdóttir (1861-1939). Ég var samtíða henni tvö ár þegar ég var fimm til sjö ára. Hún var fædd í Snóksdal í Miðdölum í Dalasýslu. Faðir hennar var Guðmundur Guðmundsson bóndi þar og kona hans Hólmfríður Hallgrímsdóttir. Hún hafði víst verið glæsileg stúlka, verið ráðskona hjá ekkjumanninum og kvennaljósinu Tómasi Eiríkssyni á Ketilsstöðum í Hörðudal og eignast með honum tvö börn. Annað var Kristján sem kvæntist auðugri ekkju, Ásu Egilsdóttur á Þorbergsstöðum í Laxárdal og gerðist stórbóndi, hreppstjóri, oddviti og dannebrogsmaður – og fremur drykkfelldur. Magnús Friðriksson á Staðarfelli og Oscar Clausen segja nokkuð frá honum í endurminningum sínum. Hitt barn Hólmfríðar langömmu og Tómasar var fyrrnefnd Ása sem varð húsfreyja á Hóli í Hörðudal. Kristján og Ása voru 10-17 árum eldri en Margrét amma.
Margrét amma giftist 1883, 22ja ára gömul, Agli Benediktssyni, syni Ásu Egilsdóttur á Þorbergsstöðum af fyrra hjónabandi. Þau eignuðust tvö börn, Hjört og Ásu, en Egill varð úti milli bæja tæplega þrítugur árið 1887. Þrem árum seinna giftist hún Benedikt, hálfbróður Egils, eldri syni Ásu Egilsdóttur og Kristjáns Tómassonar sem var einnig hálfbróðir Margrétar ömmu og langafi minn. Benedikt afi var því ekki nema tvítugur þegar þau giftust, f. 1870 og 9 árum yngri en amma. Þau voru því náskyld.
Þau hófu búskap á Ketilsstöðum í Hörðudal, sem Kristján Tómasson hálfbróðir ömmu og tengdafaðir hennar mun hafa átt. Þar bjuggu þau 12 ár og þar fæddust þeim 2 dætur, Hólmfríður og Ása, og 4 synir, Egill, Kristján, Jakob og Ágúst. Árið 1902 fluttust þau að Hóli í Hörðudal og bjuggu þar 5 ár í tvíbýli við Teit Jónsson og Ásu Tómasdóttur, hálfsystur ömmu. Þar fæddist yngsta dóttirin, Guðfríður Lilja, og var látin heita eftir tveim systrum ömmu sem höfðu flust til Ameríku og enn hafði ekkert til spurst. Hún kenndi sonardóttur sinni og alnöfnu að tefla, en sú varð síðar skákdrottning Íslands, alþingismaður og fleira.
Árið 1907 andaðist Kristján Tómasson, 63 ára, og afi og amma fluttust að Þorbergsstöðum með allan barnahópinn. Hólmfríður móðir mín var elst, 16 ára. Hún giftist föður mínum tvítug og fjögur fyrstu börn þeirra fæddust á Þorbergsstöðum. Árið 1917 fluttust þau burt og bjuggu á tveim öðrum bæjum í tvo áratugi. Benedikt afi lést árið 1930, sextugur að aldri, og amma bjó með sonum sínum, Jakob og Ágústi, til 1936. Þá dó Ágúst og kona Jakobs vildi ekki búa í sveit að vetrarlagi.
Vorið 1937 fluttust foreldrar mínir á tvo þriðju hluta Þorbergsstaða en Ása systir mín og Páll Rögnvaldsson maður hennar á einn þriðja. Kristján langafi hafði látið reisa timburhús árið 1904 sem þótti stórt á þeirra tíma mælikvarða, tvær hæðir ásamt hanabjálka og kjallari fyrir eldhús, búr og miðstöðvarhitun, að auki viðfasta geymsluskúra og hjall fyrir verkfæri. Þar bjuggu báðar fjölskyldur. Amma hafði sitt sérherbergi, en stundum lét hún einhver barnabörn sofa hjá sér og það kom öðru hverju í minn hlut. Á þessum árum kynntist ég ömmu lítið eitt.
Mér skilst að Margrét amma hafi verið nokkuð stjórnsöm og ráðrík, en Benedikt afi meira ljúfmenni. Móðir mín sagði oftar en einu sinni þegar yngri konur voru að tala um karl- og kvenleg gildi, að hefðu foreldrar hennar skilið, hefði hún viljað fylgja pabba sínum. Amma tók hálffimmtug við stóru búi með stóra fjölskyldu í stóru húsi þar sem leiðir mættust úr suðri, vestri og austri og frá alda öðli hafði verið kunnur viðkomu- og gististaður. Hún hafði verið söngvin og spilað á harmóniku. Börn hennar voru alþekkt gleðskaparfólk. Þá var enn ekkert samkomuhús í sveitinni og því voru stundum haldnir dansleikir og leiksýningar í húsinu. Þar var jafnan margt vinnufólk og kaupafólk héðan og þaðan. Meðal vinnumanna má nefna Aðalstein Kristmundsson sem seinna tók sér skáldnafnið Steinn Steinarr. Prestum þótti einnig gott að gista hjá ömmu þegar þeir voru í húsvitjunarferðum. Hún kunni að sýna þeim tilhlýðilega virðingu og atlæti þótt hún brosti stundum að hégómaskap þeirra út í annað. Frá þessu segir Eyjólfur Ragnar Eyjólfsson í minningabókinni Gengið á brattann en hann var á unglingsárum vinnumaður á Þorbergstöðum.
Ráðríki hennar hafði víst snert sjálfan mig persónulega í frumbernsku. Foreldrar mínir bjuggu þá langt fram í afdal sem hét Þverdalur og þangað lá enginn akvegur. Móðir mín hafði eignast sjö börn á níu árum, en síðan kom tíu ára hlé og hún var orðin fertug þegar ég kom undir. Þá þótti vissara að hún væri nálægt lækninum í Búðardal og hún fór til ömmu á Þorbergsstöðum í tæka tíð. Ekkert þurfti þó á lækni að halda, en ákveðið var að láta skíra mig áður en farið væri með mig fram í dalinn. Björn faðir minn hafði fengið þá hugdettu að láta mig heita Árna Þverdal eftir dalnum. En ömmu þótti það fráleitt að skíra lítið barn þvílíku ónefni, og hún virðist hafa kúgað föður minn til þeirrar málamiðlunar að ég skyldi heita Hlíðdal. Þá var einmitt verið að leggja símann um Dalina og símamálastjórinn hét einmitt Guðmundur Hlíðdal. Ég hef helst aldrei viljað nota þetta nafn en hefði með ánægju viljað heita Þverdal. Kristján bróðir minn bætti löngu seinna úr þessu með því að láta syni sína heita Þverdal.
Til er mynd af Margréti ömmu rúmlega fertugri í skautbúningi með dætrum sínum fjórum. Hún er svipmikil. Hún var vitaskuld orðin mjög hrum þegar ég kynntist henni, en samt var viss reisn yfir henni sem ættmóður og allir báru virðingu fyrir henni, foreldrar mínir og systkini. Greinilegt var að hún var vön að stjórna stóru heimili. Fyrir kom að hún vildi elda kvöldmatinn og þá sauð hún miklu meira kjöt en móðir mín eða systir voru vanar.
Enginn gerði sér dælt við ömmu nema Svala sonardóttir hennar sem ólst upp hjá henni. Kristján hafði eignast hana í lausaleik. Svala var fimm árum eldri en ég og alltaf dálítill villingur. Ég fór að reyna að herma eftir henni þegar hún var að stríða ömmu. En amma tók varla eftir minni stríðni. ‚Árni minn er alltaf svo góður drengur‘ sönglaði hún bara, og mér fannst súrt í broti hvað lítið mark var tekið á mér.
Margrét amma var 76 ára þegar ég kynntist henni 5 ára. Sem áður sagði mun hún hafa verið söngelsk einsog margir afkomendur hennar, en líklega var hún búin að missa röddina þegar hér var komið sögu. Ég man ekki eftir að hafa heyrt hana nema raula. En hún fór með sumt sem mig rétt rámar í slitur úr og hefði verið fengur að muna. Eitt lag og ljóð þykist ég muna alveg, enda var textinn skrítinn og hefur reyndar borist víða um land í ýmsum afbrigðum. Hann var svona í meðferð Margrétar ömmu:
Geng ég inn göngin
rek ég mig á kvörnina.
Ég er eins og jólatré
ég er í hreppsnefndinni.
Vísan er sannanlega eftir Sigurbjörn Bergþórsson bónda og söðlasmið á Svarfhóli í Laxárdal (1856-1953). Hann bjó á Svarfhóli 1886-1922 og var á líkum aldri og amma. Dótturdóttir hans Margrét Sigtryggsdóttir frá Hrappstöðum vissi ekki annað en vísan væri eftir afa hennar. Tildrögin voru að Sigurbjörn var á heimleið að kvöldlagi fram Laxárdal dálítið kenndur og kom við í Þrándarkoti við Þrándargil. Hann paufaðist inn bæjargöngin, rak sig á malkvörnina við enda ganganna, kom upp í baðstofuna og heilsaði fólkinu með þessum kviðlingi. Sigurbjörn átti það til að kasta fram vísum en hirti ekki alltaf um kórrétta stuðlasetningu eða rím. Hann orti bændarímu um Laxdælinga á árunum 1905 til 1906 og er hún birt í tímaritinu Breiðfirðingi 1989, s. 25-66 með skýringum eftir Árna L. Tómasson. Ríman byrjar á Kristjáni Tómassyni á Þorbergstöðum:
Kristján sér um sveitina.
Situr Gísli rólegur.
Björn kann prjóna brókina.
Byggir hún Ása veggina.
Kristján var sem áður sagði bæði hreppstjóri og oddviti. Meðal jarðeigna hans var Kambsnes og hann vildi koma leiguliða sínum Gísla Sigurðssyni burt þaðan en tókst ekki. Björn Jónsson var smiður og mun fyrstur manna í sveitinni hafa eignast prjónavél. Ása Jóhannsdóttir var gift Kristjáni syni Kristjáns á Þorbergstöðum. Þau bjuggu á Höskuldsstöðum í Laxárdal. Ása varð ekkja 27 ára gömul árið 1899 en bjó áfram til 1922. Hún var móðir Kristjáns langa sem lengi var borgarfógeti í Reykjavík og tengdamóðir Arndísar Jónsdóttur frá Fögrubrekku í Hrútafirði sem átti Tómas son hennar og varð seinna þekkt í íslenskri bókmenntasögu sem ‚elskan hans Þórbergs‘.
Annan samsetning heyrði ég á þessum árum, sem ég veit engin deili á og er ekki viss hvort ég lærði af ömmu eða einhverjum öðrum á heimilinu. Hann virðist tengjast Suðurlandi:
Það var skrítið sem ég sá fyrir austan Ölfusá. Við fótagaflinn frúnni hjá sá ég hvar hann Gústi lá :/:sem rekinn var úr skóla:/: Austur í Flóa strákur stökk ofan í forarkeldu sökk.
Mér er í barnsminni annað dæmi um stjórnsemi ömmu sem mér fannst svolítið skrítið. Elsti sonarsonur hennar var Guðmundur sonur Hjartar Egilssonar sem bjó í Knarrarhöfn í Hvammsveit. Hann kom stundum í heimsókn eins og fleiri ættmenni og gisti. Tvisvar man ég eftir að amma hafði drifið Munda úr öllum fötum og var með stóran þvottabala við hlið sér og þvoði honum hátt og lágt. Hann hefur þá verið 27-28 ára og mér er minnisstætt hvað hann var kafloðinn á skrokkinn og holdugur þar sem hann sat á stól með hana yfir sér.
Haustið 1938 þegar amma var 77 ára vorum við Svala stödd í sama herbergi og hún. Hún var eitthvað að bardúsa, en allt í einu heyri ég að Svala hrópar‘ ‚Amma‘ og hleypur að henni þar sem hún var að hníga niður. Hún hafði fengið slag.
Amma lá allan veturinn og dó ekki fyrr en um vorið 31.maí. Ég man að það var komið með ruggustól sunnan úr Reykjavík fyrir hana að sitja í. Hún var samt stjórnsöm. Hún vildi ekki láta hvern sem var bera sig milli rúma þegar skipta þurfti um. Hún kaus helst Benna bróður minn sem þá var um tvítugt. Líklega hefur henni fundist hann sterklegur, nema geðslagið hafi líka haft sitt að segja því hann var gamansamur og svolítið ljóðrænn. Svo hét hann fullu nafni Benedikt Bjarni eftir afa sínum.
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti