Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1949)
Ártal
Sent dags: 09.03.2015
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-5
Staður
Núverandi sveitarfélag: Reykjavíkurborg
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
Sigrún Jónsdóttir
Hún var ekki hávær hún amma mín.
Aldrei man ég eftir að hún hafi skammað mig eða lagt mér lífsreglurnar, en það var ekki margt sem fór fram hjá henni. Ég man fyrst eftir henni þegar hún var að greiða sér og flétta hárið og hvað mig klæjaði í puttana að fá að greiða þetta óvenjulega þykka og fallega hár sem náði henni niður á lendar. Hún var þá hálf sjötug. Aðeins í eitt sinn ræddi hún við mig um atvik í lífi sínu. Það var eftir að hún fékk fyrstu heilablæðinguna. Hún var svolítið óskýrmælt en ég skildi þó að frásögnin fjallaði um ógleymanlega góðan dag þegar hún fór með systkinum sínum í bátsferð út í eyjar og það var sólskin og þau tóku með sér nesti og dagurinn hafði verið fullkomlega yndislegur.
(Tvær ljósmyndir)
Mynd til vinstri: Á Sogaveginum 1963, aftari röð, Oddrún, Sigurður Hreinn, Ágúst Úlfar, Sigurður Þórir Ágústsson. Fremri röð, Sigrún amma, Sigrún Lóa, Páll Ragnar, Halldóra Sunna og Ágúst afi.
Mynd til hægri: Jól á Blátindi (1951?), Þorsteinn, Anna, Stefanía, Ágúst afi, Sigurður Þórir Jónsson, Sigrún amma, Sigrún Þorsteinsdóttir, Jón Ólafsson, Þórunn og Guðrún uppeldissystir Önnu.
En byrjum á byrjuninni. Sigrún Jónsdóttir amma mín fæddist 7. febrúar 1886 í Vestmannaeyjum. Samkvæmt Íslendingabók voru þau 7 systkinin, tveir yngstu bræðurnir dóu í eða fljótlega eftir fæðingu. Tveir bræðranna lifðu til 17 og 20 ára aldurs. Annar þeirra var svo óheppinn að hann var staddur í fuglabjargi þegar Suðurlandsskjálftinn reið yfir og fékk á sig grjóthnullunga sem urðu honum að bana. Hinn drukknaði. Þannig að þau voru þrjú sem náðu fullorðinsaldri, amma, Jóhanna og Þorsteinn sem kenndur var við Laufás. Fjölskyldan hafði lifað við mjög þröng kjör framanaf en með dugnaði og eljusemi náðu þau að eignast hlut í bátum, fyrst sexæringnum Ísaki og síðar í vélbátunum Farsæli og Elliða. Á þeim árum sem vélbátar voru að taka við af árabátum voru miklir uppgangstímar í Vestmannaeyjum.
Amma giftist Sigurði Hermannssyni. Hann var ættaður austan af landi og hafði verið skilinn eftir, ásamt tvíburabróður sínum, í fóstri hjá nágrönnunum þegar fjölskyldan flutti til Vesturheims. Þorsteinn bróðir ömmu var nokkrum árum eldri en amma og hafði þá þegar hafið útgerð. Menn keyptu sér hlut í bátum þannig að nokkrir eigendur voru að hverjum báti. Sigurður og amma áttu hlut í vélbátum og stunduðu útgerð. Þau amma voru eflaust mjög driftug og á nokkrum árum byggðu þau sér húsið að Melstað í Vestmannaeyjum en Melstaður var nafnið á býlinu sem Sigurður kom frá. Fjölskyldan bjó á miðhæðinni og var brattur stigi upp í risið sem var oftast leigt út til fjölskyldufólks. Sigurður var formaður á báti sínum. Venjan var að formaður sæi þeim skipsverjum fyrir húsnæði sem ekki áttu heimili í plássinu. Voru því skipsverjar þeirra vistaðir í kjallaranum. Eldhúsið var á miðhæðinni og var allur matur soðinn í sameiginlegri suðu í einum eða tveim pottum en matarbitarnir voru eign þeirra sem bjuggu í húsinu og voru merktir með lituðum spottum þannig að hver lagði sér til í matinn það sem hann ætlaði að borða og fékk það soðið. Húsið var hitað með olíukyndingu og föt voru þvegin í kjallara og þurfti að hita allt vatn með olíu eða viði. Skortur var á góðu vatni í Vestmannaeyjum og var regnvatni safnað af þökum. Laun voru yfirleitt ekki borguð út í peningum en aflanum var skipt eftir róður og tók hver sína fiska og gekk frá því sem ekki var notað til matar með að salta eða hengja í trönur. Átti hver sinn saltfisksstafla og oft voru konur og börn í fiskburði þegar bátarnir komu að.
Þau amma keyptu sér einnig jörð við Brimhóla í Vestmannaeyjum og voru með kýr sem þau heyjuðu fyrir á landinu. Kýr eru nauðsynlegar þeim sem eiga börn og Sigurður og amma eignuðust þrjú börn, Þorstein á Blátindi, Þórunni og Sigríði. Dag einn í febrúar 1920 lagði Sigurður upp í bæjarferð til Reykjavíkur á bátinum Nirði VE-220. Á heimleiðinni eftir bæjartúrinn voru skipsverjar þreyttir og lögðust til svefns. Sigurður stóð við stýrið. Þegar þeir svo vöknuðu var Sigurður ekki lengur á skipinu og enginn hafði orðið var við að hann tók út. Lík hans rak seinna á land og var hann grafinn í Vestmannaeyjum.
Amma var orðin ekkja með 3 börn, það yngsta ársgamalt. Hún réði til sín ráðsmann til að hjálpa sér við daglegar sýslur og varð fyrir valinu Ágúst Úlfarsson, ættaður úr Fljótshlíðinni. Hann var úr stórum systkinahóp og hafði móðirin Guðlaug dáið af barnsförum þegar 15. barnið fæddist. Úlfar kvæntist aftur og átti 3 börn með seinni konunni. Mér finnst sennilegt að barnaskarinn hafi þurft að vaxa hratt úr grasi og fara að sjá fyrir sér. Ágúst hafði alltaf verið bókhneigður og var búinn að fá skólapláss en vantaði farareyri. Í skólann komst hann aldrei en ílendist hjá ömmu og varð seinni maður hennar.
(Tvær ljósmyndir) Guðlaug Brynjólfsdóttir og Úlfar Jónsson frá Fljótadal í Fljótshlíð með 10 elstu börnin 1904. Ágúst afi er 2. frá hægri.
Á neðri myndinni eru þau alsystkinin sem náðu fullorðinsaldri. Afi er þriðji frá hægri.
Nokkur aldursmunur var á þeim þar sem amma var 10 árum eldri en Ágúst afi. Þau eignuðust 2 börn Sigurð Þóri föður minn og litla telpu, Ástu Guðlaugu sem náði einungis þriggja mánaða aldri. Pabbi hét eftir báðum tvíburunum Sigurði og Þóri Hermannssonum, en þeir höfðu dáið með stuttu millibili. Hálfu öðru ári áður en pabbi fæddist hafði Sigríður litla dáið á fjórða aldursári. Þær systur voru báðar grafnar í gröf Sigurðar. Amma var einnig næstum búin að missa Þórunni elstu dóttur sína þar sem hún veiktist svo alvarlega að henni var vart hugað líf. Þá var haft samband við huldulækni og strax eftir það bráði af Þórunni og náði hún fullri heilsu. Ég veit ekki úr hvaða sjúkdómi telpurnar hennar ömmu dóu en það voru margar pestir sem herjuðu á fólk þá og erfitt að fá góð lyf.
(Tvær ljósmyndir)
Þórunn, Þorsteinn og Sigurður Þórir
Ég sá að í Íslendingabók var afi titlaður útvegsbóndi en sennilega var hann ekki með réttu genin fyrir sjómennsku. Hann var grúskari, trésmiður og bóndi. Ég veit ekki hvenær amma og hann hættu í útgerðinni en sennilega tók Þorsteinn föðurbróðir minn við henni og var með talsverð umsvif. Afi smíðaði handa mér leikföng, og húsgögn og innréttingar fyrir fjölskylduna og svo kistla og vindlakassa til gjafa sem hann seldi. Það var alltaf stutt í brosið hjá afa og þau amma smáhlógu saman. Það var alltaf reglulega hlýtt á milli þeirra
Fjölskylda mín bjó í Reykjavík en Þorsteinn og Þórunn systkini pabba í Vestmannaeyjum. Afi og amma komu einstaka sinnum í bæinn og voru þá oftast að leita sér lækninga. Ég man eftir hvað afa lá oft mikið á hjarta og hvað hann gat talað og pælt. Hann var alltaf að grúska í annálum og alls konar gömlum skræðum og hafði gaman af að ræða um það sem hann hafði lesið. Seinna datt hann svo í ættfræðina og var búinn að rekja ættir okkar gegnum helstu konungaættir Noregs alla leið aftur til Ásanna. Amma smáhló yfirleitt að honum þegar hann lét gamminn geysa og fannst ræður hans greinilega hafa visst skemmtanagildi. Um tíma var afi í meiriháttar neftóbaksnotkun, gekk um með svartan taum niður á höku og veifaði rauðum vasaklút. Amma lét það ekki raska ró sinni en mig minnir að mamma hafi stundum verið svolítið þreytt á honum og tóbaksklútunum og sagði að það væri rosalegar tiktúrur í karlinum. Þegar læknisþjónustan í Eyjum batnaði þurftu þau ekki að fara til Reykjavíkur til að ná tali af lækni og fækkaði þá ferðunum suður.
(Þrjár ljósmyndir)
Jón Ólafsson og Þórunn Anna Jónsdóttir og Þorsteinn Sigurður og Oddrún Pálsdóttir
Amma fékk gláku og gekk um með dökk sólgleraugu vegna þess að hún var mjög ljósfælin. Hún fór ekki mikið út af heimilinu en það gerði ekki svo mikið til þar sem margir litu inn hjá henni og ræddu við hana enda var hún sérstaklega góður áheyrandi. Mér er sagt að það hafi ekki verið margt í bæjarlífinu sem hún missti af þó hún færi lítið út. Þau Þorsteinn og Þórunn höfðu bæði stofnað heimili, Þórunn giftist Jóni Ólafssyni og áttu þau einn son Sigurð Þóri sem var fæddur á sama árinu og ég. Þórunn var talsvert mikið með ömmu að baka og hjálpa til við það sem gera þurfti enda stutt á milli bústaða þeirra. Jón maður hennar var mikið ljúfmenni, en hann dó alltof snemma eftir erfið veikindi. Þorsteinn hafði kvænst Önnu Jónsdóttur, sem var sérstaklega glæsileg kona á allan hátt. Hún saumaði ýmsar fallegar flíkur á okkur systurnar, en var alltaf sjálf aðdáunarlega vel til fara. Þorsteinn var höfðingi og kom alltaf með í soðið þegar hann átti leið um. Í eitt sinn man ég að hann kom með væna stórlúðu og lét skipta henni milli nágranna okkar á Sogaveginum, en þar voru menn yfirleitt allir í basli við að koma þaki yfir höfuðið. Þorsteinn og Anna eignuðust tvær dætur, Sigrúnu og Stefaníu og eru þær nokkrum árum eldri en ég. Þau bjuggu á Melstað þegar Sigrún fæddist en voru flutt í hús sitt Blátind þegar Stefanía fæddist. Mér finnst sennilegt að vel hafi verið litið eftir þeim ömmu og afa á Melstað. Afi sá um alla aðdrætti en amma var mest heima og man ég eftir því hvað gólfin hjá henni voru hættulega vel bónuð. Ég var mikið að velta fyrir mér hvernig amma hefði farið að því svona hálfblind að velja svona rosalega fallega liti á forstofuna sína en hún var klædd með trépanel og máluð í lyngbleikum og ólífugrænum lit.
Ég held að það hafi verið nokkuð góður tími hjá þeim afa alveg þangað til janúar 1973. Þá um nóttina hringir síminn hjá okkur og Þorsteinn föðurbróðir minn tilkynnir okkur að við skylum fara að búa um því það væri von á gestum. Það sé byrjað eldgos í Vestmannaeyjum og hann ætli að koma gömlu hjónunum suður með flugvél sem hann hafði pata af að væri á leiðinni. Við pabbi drifum okkur út á flugvöll og sáum þau koma úr flugvél flugmálastjóra gömul og þreytuleg. Þau leiddust og afi var með litla ferðatösku í hendinni. Fyrstu flóttamennirnir frá Heimaey voru komnir í bæinn og þessa nótt höfðu þau misst heimili sitt og á vissan hátt líf sitt og allt umhverfi. Amma var þá 86 ára. Aldrei heyrði ég hana kvarta yfir því sem gerðist, ekki eitt orð. Meðan á gosinu stóð vorum við 10 sem bjuggum í litla húsinu okkar á Sogaveginum. Það var samt ekki sérstaklega þröngt um okkur því mamma og amma voru svo sérstaklega þægilegar manneskjur að hafa nálægt sér. Mamma sagði mér eitt sinn að hún hefði aldrei kynnst ömmu almennilega fyrr eða gert sér grein fyrir því hvað hún væri yndisleg manneskja. Ég held að það hafi alltaf setið í mömmu að þegar hún var kynnt fyrir væntanlegum tengdaforeldrum sínum hafi þau boðið henni kæsta skötu í mat. Mamma var ofan úr Rangárvallasýslu og þar hafði aldrei verið borðuð skata. Mamma var alveg miður sín yfir því að hafa hagað sér eins og matvandur krakki þegar hún vildi svo gjarnan sýna sínar bestu hliðar, en skötunni kom hún engan veginn niður.
Það var smá vandamál með afa fyrst eftir að hann kom. Sennilega hafa einhverjir læknar ætlað að gera góðverk á honum og skrifað út fyrir hann geðlyf til að hressa hann. Síðan virtist hann hafa fengið ótakmarkaðan aðgang að pillum og þoldi þær býsna vel. Hann át þær eins og við borðum smartís, hellti smá haug í lófann og skellti upp í sig. Síðan glamraði svolítið þegar hann var að renna þeim niður. Við vorum þó svo heppin að hann fékk að vera nokkrar vikur á Vífilsstöðum þar sem hann var vaninn af pillunum og fylltur af vítamínum. Eftir það var hann eins og nýr.
Allt gekk vel á Sogaveginum í næstum heilt ár eða þar til blóðþrýstingurinn í ömmu setti strik í reikninginn og hún fékk heilablæðingu og var flutt á Borgarspítalann. Seinna fékk hún aðra blæðingu og eftir það var hún alveg lömuð. Afi sagði alltaf að hann finndi að hún væri þarna enn en gæti bara ekki hreift sig. Hún myndi taka eftir ef hann ekki kæmi svo hann fór til hennar á hverjum einasta degi. Hann var skolli reffilegur, stór og vel á sig kominn, alltaf í svörtum jakkafötum með hatt, klukku í keðju og silfursleginn göngustaf. Einn daginn kom hann heim með stóran gullhring á fingri og ég var fljót að draga mínar ályktanir. „Þarna þykist hann vera að heimsækja ömmu og kemur svo bara heim hringtrúlofaður. Eins gott að amma ……….“ En afi sagði frá því að það væru þarna einhverjar gellur á Borgarspítalanum sem væru að sýna honum athygli á þann hátt sem hann kunni ekki við og taldi óviðeigandi þar sem hann væri giftur maður. Þess vegna hafði hann fengið sér þennan myndarlega hring, með nafni ömmu í, til að það yrði enginn misskilningur á ferðum. Fljótlega eftir þetta var sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum opnað og ákveðið var að amma skyldi flutt þangað og afi kaus að fylgja henni. Hann fékk herbergi á nýju elliheimili sem var byggt þar. Amma dó svo 1978 92 ára gömul og afi ári seinna. Hringurinn hans afa lenti svo í minni eigu en nú á Sigrún dóttir mín hringinn.
..
(Þrjár ljósmyndir)
Sigurður Hermannsson, Sigrún Jónsdóttir og Ágúst Úlfarsson
Þessa samantekt hef ég gert, [1] í mars 2015 og er þá á svipuðum aldri og amma var þegar ég man fyrst eftir henni.
Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?:
Æfi ömmu frá 1886 aðallega í Vestmannaeyjum
Sigrún Jónsdóttir
Hún var ekki hávær hún amma mín.
Aldrei man ég eftir að hún hafi skammað mig eða lagt mér lífsreglurnar, en það var ekki margt sem fór fram hjá henni. Ég man fyrst eftir henni þegar hún var að greiða sér og flétta hárið og hvað mig klæjaði í puttana að fá að greiða þetta óvenjulega þykka og fallega hár sem náði henni niður á lendar. Hún var þá hálf sjötug. Aðeins í eitt sinn ræddi hún við mig um atvik í lífi sínu. Það var eftir að hún fékk fyrstu heilablæðinguna. Hún var svolítið óskýrmælt en ég skildi þó að frásögnin fjallaði um ógleymanlega góðan dag þegar hún fór með systkinum sínum í bátsferð út í eyjar og það var sólskin og þau tóku með sér nesti og dagurinn hafði verið fullkomlega yndislegur.
(Tvær ljósmyndir)
Mynd til vinstri: Á Sogaveginum 1963, aftari röð, Oddrún, Sigurður Hreinn, Ágúst Úlfar, Sigurður Þórir Ágústsson. Fremri röð, Sigrún amma, Sigrún Lóa, Páll Ragnar, Halldóra Sunna og Ágúst afi.
Mynd til hægri: Jól á Blátindi (1951?), Þorsteinn, Anna, Stefanía, Ágúst afi, Sigurður Þórir Jónsson, Sigrún amma, Sigrún Þorsteinsdóttir, Jón Ólafsson, Þórunn og Guðrún uppeldissystir Önnu.
En byrjum á byrjuninni. Sigrún Jónsdóttir amma mín fæddist 7. febrúar 1886 í Vestmannaeyjum. Samkvæmt Íslendingabók voru þau 7 systkinin, tveir yngstu bræðurnir dóu í eða fljótlega eftir fæðingu. Tveir bræðranna lifðu til 17 og 20 ára aldurs. Annar þeirra var svo óheppinn að hann var staddur í fuglabjargi þegar Suðurlandsskjálftinn reið yfir og fékk á sig grjóthnullunga sem urðu honum að bana. Hinn drukknaði. Þannig að þau voru þrjú sem náðu fullorðinsaldri, amma, Jóhanna og Þorsteinn sem kenndur var við Laufás. Fjölskyldan hafði lifað við mjög þröng kjör framanaf en með dugnaði og eljusemi náðu þau að eignast hlut í bátum, fyrst sexæringnum Ísaki og síðar í vélbátunum Farsæli og Elliða. Á þeim árum sem vélbátar voru að taka við af árabátum voru miklir uppgangstímar í Vestmannaeyjum.
Amma giftist Sigurði Hermannssyni. Hann var ættaður austan af landi og hafði verið skilinn eftir, ásamt tvíburabróður sínum, í fóstri hjá nágrönnunum þegar fjölskyldan flutti til Vesturheims. Þorsteinn bróðir ömmu var nokkrum árum eldri en amma og hafði þá þegar hafið útgerð. Menn keyptu sér hlut í bátum þannig að nokkrir eigendur voru að hverjum báti. Sigurður og amma áttu hlut í vélbátum og stunduðu útgerð. Þau amma voru eflaust mjög driftug og á nokkrum árum byggðu þau sér húsið að Melstað í Vestmannaeyjum en Melstaður var nafnið á býlinu sem Sigurður kom frá. Fjölskyldan bjó á miðhæðinni og var brattur stigi upp í risið sem var oftast leigt út til fjölskyldufólks. Sigurður var formaður á báti sínum. Venjan var að formaður sæi þeim skipsverjum fyrir húsnæði sem ekki áttu heimili í plássinu. Voru því skipsverjar þeirra vistaðir í kjallaranum. Eldhúsið var á miðhæðinni og var allur matur soðinn í sameiginlegri suðu í einum eða tveim pottum en matarbitarnir voru eign þeirra sem bjuggu í húsinu og voru merktir með lituðum spottum þannig að hver lagði sér til í matinn það sem hann ætlaði að borða og fékk það soðið. Húsið var hitað með olíukyndingu og föt voru þvegin í kjallara og þurfti að hita allt vatn með olíu eða viði. Skortur var á góðu vatni í Vestmannaeyjum og var regnvatni safnað af þökum. Laun voru yfirleitt ekki borguð út í peningum en aflanum var skipt eftir róður og tók hver sína fiska og gekk frá því sem ekki var notað til matar með að salta eða hengja í trönur. Átti hver sinn saltfisksstafla og oft voru konur og börn í fiskburði þegar bátarnir komu að.
Þau amma keyptu sér einnig jörð við Brimhóla í Vestmannaeyjum og voru með kýr sem þau heyjuðu fyrir á landinu. Kýr eru nauðsynlegar þeim sem eiga börn og Sigurður og amma eignuðust þrjú börn, Þorstein á Blátindi, Þórunni og Sigríði. Dag einn í febrúar 1920 lagði Sigurður upp í bæjarferð til Reykjavíkur á bátinum Nirði VE-220. Á heimleiðinni eftir bæjartúrinn voru skipsverjar þreyttir og lögðust til svefns. Sigurður stóð við stýrið. Þegar þeir svo vöknuðu var Sigurður ekki lengur á skipinu og enginn hafði orðið var við að hann tók út. Lík hans rak seinna á land og var hann grafinn í Vestmannaeyjum.
Amma var orðin ekkja með 3 börn, það yngsta ársgamalt. Hún réði til sín ráðsmann til að hjálpa sér við daglegar sýslur og varð fyrir valinu Ágúst Úlfarsson, ættaður úr Fljótshlíðinni. Hann var úr stórum systkinahóp og hafði móðirin Guðlaug dáið af barnsförum þegar 15. barnið fæddist. Úlfar kvæntist aftur og átti 3 börn með seinni konunni. Mér finnst sennilegt að barnaskarinn hafi þurft að vaxa hratt úr grasi og fara að sjá fyrir sér. Ágúst hafði alltaf verið bókhneigður og var búinn að fá skólapláss en vantaði farareyri. Í skólann komst hann aldrei en ílendist hjá ömmu og varð seinni maður hennar.
(Tvær ljósmyndir) Guðlaug Brynjólfsdóttir og Úlfar Jónsson frá Fljótadal í Fljótshlíð með 10 elstu börnin 1904. Ágúst afi er 2. frá hægri.
Á neðri myndinni eru þau alsystkinin sem náðu fullorðinsaldri. Afi er þriðji frá hægri.
Nokkur aldursmunur var á þeim þar sem amma var 10 árum eldri en Ágúst afi. Þau eignuðust 2 börn Sigurð Þóri föður minn og litla telpu, Ástu Guðlaugu sem náði einungis þriggja mánaða aldri. Pabbi hét eftir báðum tvíburunum Sigurði og Þóri Hermannssonum, en þeir höfðu dáið með stuttu millibili. Hálfu öðru ári áður en pabbi fæddist hafði Sigríður litla dáið á fjórða aldursári. Þær systur voru báðar grafnar í gröf Sigurðar. Amma var einnig næstum búin að missa Þórunni elstu dóttur sína þar sem hún veiktist svo alvarlega að henni var vart hugað líf. Þá var haft samband við huldulækni og strax eftir það bráði af Þórunni og náði hún fullri heilsu. Ég veit ekki úr hvaða sjúkdómi telpurnar hennar ömmu dóu en það voru margar pestir sem herjuðu á fólk þá og erfitt að fá góð lyf.
(Tvær ljósmyndir)
Þórunn, Þorsteinn og Sigurður Þórir
Ég sá að í Íslendingabók var afi titlaður útvegsbóndi en sennilega var hann ekki með réttu genin fyrir sjómennsku. Hann var grúskari, trésmiður og bóndi. Ég veit ekki hvenær amma og hann hættu í útgerðinni en sennilega tók Þorsteinn föðurbróðir minn við henni og var með talsverð umsvif. Afi smíðaði handa mér leikföng, og húsgögn og innréttingar fyrir fjölskylduna og svo kistla og vindlakassa til gjafa sem hann seldi. Það var alltaf stutt í brosið hjá afa og þau amma smáhlógu saman. Það var alltaf reglulega hlýtt á milli þeirra
Fjölskylda mín bjó í Reykjavík en Þorsteinn og Þórunn systkini pabba í Vestmannaeyjum. Afi og amma komu einstaka sinnum í bæinn og voru þá oftast að leita sér lækninga. Ég man eftir hvað afa lá oft mikið á hjarta og hvað hann gat talað og pælt. Hann var alltaf að grúska í annálum og alls konar gömlum skræðum og hafði gaman af að ræða um það sem hann hafði lesið. Seinna datt hann svo í ættfræðina og var búinn að rekja ættir okkar gegnum helstu konungaættir Noregs alla leið aftur til Ásanna. Amma smáhló yfirleitt að honum þegar hann lét gamminn geysa og fannst ræður hans greinilega hafa visst skemmtanagildi. Um tíma var afi í meiriháttar neftóbaksnotkun, gekk um með svartan taum niður á höku og veifaði rauðum vasaklút. Amma lét það ekki raska ró sinni en mig minnir að mamma hafi stundum verið svolítið þreytt á honum og tóbaksklútunum og sagði að það væri rosalegar tiktúrur í karlinum. Þegar læknisþjónustan í Eyjum batnaði þurftu þau ekki að fara til Reykjavíkur til að ná tali af lækni og fækkaði þá ferðunum suður.
(Þrjár ljósmyndir)
Jón Ólafsson og Þórunn Anna Jónsdóttir og Þorsteinn Sigurður og Oddrún Pálsdóttir
Amma fékk gláku og gekk um með dökk sólgleraugu vegna þess að hún var mjög ljósfælin. Hún fór ekki mikið út af heimilinu en það gerði ekki svo mikið til þar sem margir litu inn hjá henni og ræddu við hana enda var hún sérstaklega góður áheyrandi. Mér er sagt að það hafi ekki verið margt í bæjarlífinu sem hún missti af þó hún færi lítið út. Þau Þorsteinn og Þórunn höfðu bæði stofnað heimili, Þórunn giftist Jóni Ólafssyni og áttu þau einn son Sigurð Þóri sem var fæddur á sama árinu og ég. Þórunn var talsvert mikið með ömmu að baka og hjálpa til við það sem gera þurfti enda stutt á milli bústaða þeirra. Jón maður hennar var mikið ljúfmenni, en hann dó alltof snemma eftir erfið veikindi. Þorsteinn hafði kvænst Önnu Jónsdóttur, sem var sérstaklega glæsileg kona á allan hátt. Hún saumaði ýmsar fallegar flíkur á okkur systurnar, en var alltaf sjálf aðdáunarlega vel til fara. Þorsteinn var höfðingi og kom alltaf með í soðið þegar hann átti leið um. Í eitt sinn man ég að hann kom með væna stórlúðu og lét skipta henni milli nágranna okkar á Sogaveginum, en þar voru menn yfirleitt allir í basli við að koma þaki yfir höfuðið. Þorsteinn og Anna eignuðust tvær dætur, Sigrúnu og Stefaníu og eru þær nokkrum árum eldri en ég. Þau bjuggu á Melstað þegar Sigrún fæddist en voru flutt í hús sitt Blátind þegar Stefanía fæddist. Mér finnst sennilegt að vel hafi verið litið eftir þeim ömmu og afa á Melstað. Afi sá um alla aðdrætti en amma var mest heima og man ég eftir því hvað gólfin hjá henni voru hættulega vel bónuð. Ég var mikið að velta fyrir mér hvernig amma hefði farið að því svona hálfblind að velja svona rosalega fallega liti á forstofuna sína en hún var klædd með trépanel og máluð í lyngbleikum og ólífugrænum lit.
Ég held að það hafi verið nokkuð góður tími hjá þeim afa alveg þangað til janúar 1973. Þá um nóttina hringir síminn hjá okkur og Þorsteinn föðurbróðir minn tilkynnir okkur að við skylum fara að búa um því það væri von á gestum. Það sé byrjað eldgos í Vestmannaeyjum og hann ætli að koma gömlu hjónunum suður með flugvél sem hann hafði pata af að væri á leiðinni. Við pabbi drifum okkur út á flugvöll og sáum þau koma úr flugvél flugmálastjóra gömul og þreytuleg. Þau leiddust og afi var með litla ferðatösku í hendinni. Fyrstu flóttamennirnir frá Heimaey voru komnir í bæinn og þessa nótt höfðu þau misst heimili sitt og á vissan hátt líf sitt og allt umhverfi. Amma var þá 86 ára. Aldrei heyrði ég hana kvarta yfir því sem gerðist, ekki eitt orð. Meðan á gosinu stóð vorum við 10 sem bjuggum í litla húsinu okkar á Sogaveginum. Það var samt ekki sérstaklega þröngt um okkur því mamma og amma voru svo sérstaklega þægilegar manneskjur að hafa nálægt sér. Mamma sagði mér eitt sinn að hún hefði aldrei kynnst ömmu almennilega fyrr eða gert sér grein fyrir því hvað hún væri yndisleg manneskja. Ég held að það hafi alltaf setið í mömmu að þegar hún var kynnt fyrir væntanlegum tengdaforeldrum sínum hafi þau boðið henni kæsta skötu í mat. Mamma var ofan úr Rangárvallasýslu og þar hafði aldrei verið borðuð skata. Mamma var alveg miður sín yfir því að hafa hagað sér eins og matvandur krakki þegar hún vildi svo gjarnan sýna sínar bestu hliðar, en skötunni kom hún engan veginn niður.
Það var smá vandamál með afa fyrst eftir að hann kom. Sennilega hafa einhverjir læknar ætlað að gera góðverk á honum og skrifað út fyrir hann geðlyf til að hressa hann. Síðan virtist hann hafa fengið ótakmarkaðan aðgang að pillum og þoldi þær býsna vel. Hann át þær eins og við borðum smartís, hellti smá haug í lófann og skellti upp í sig. Síðan glamraði svolítið þegar hann var að renna þeim niður. Við vorum þó svo heppin að hann fékk að vera nokkrar vikur á Vífilsstöðum þar sem hann var vaninn af pillunum og fylltur af vítamínum. Eftir það var hann eins og nýr.
Allt gekk vel á Sogaveginum í næstum heilt ár eða þar til blóðþrýstingurinn í ömmu setti strik í reikninginn og hún fékk heilablæðingu og var flutt á Borgarspítalann. Seinna fékk hún aðra blæðingu og eftir það var hún alveg lömuð. Afi sagði alltaf að hann finndi að hún væri þarna enn en gæti bara ekki hreift sig. Hún myndi taka eftir ef hann ekki kæmi svo hann fór til hennar á hverjum einasta degi. Hann var skolli reffilegur, stór og vel á sig kominn, alltaf í svörtum jakkafötum með hatt, klukku í keðju og silfursleginn göngustaf. Einn daginn kom hann heim með stóran gullhring á fingri og ég var fljót að draga mínar ályktanir. „Þarna þykist hann vera að heimsækja ömmu og kemur svo bara heim hringtrúlofaður. Eins gott að amma ……….“ En afi sagði frá því að það væru þarna einhverjar gellur á Borgarspítalanum sem væru að sýna honum athygli á þann hátt sem hann kunni ekki við og taldi óviðeigandi þar sem hann væri giftur maður. Þess vegna hafði hann fengið sér þennan myndarlega hring, með nafni ömmu í, til að það yrði enginn misskilningur á ferðum. Fljótlega eftir þetta var sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum opnað og ákveðið var að amma skyldi flutt þangað og afi kaus að fylgja henni. Hann fékk herbergi á nýju elliheimili sem var byggt þar. Amma dó svo 1978 92 ára gömul og afi ári seinna. Hringurinn hans afa lenti svo í minni eigu en nú á Sigrún dóttir mín hringinn.
..
(Þrjár ljósmyndir)
Sigurður Hermannsson, Sigrún Jónsdóttir og Ágúst Úlfarsson
Þessa samantekt hef ég gert, [1] í mars 2015 og er þá á svipuðum aldri og amma var þegar ég man fyrst eftir henni.
Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?:
Æfi ömmu frá 1886 aðallega í Vestmannaeyjum
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti