Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1942)
Ártal
Sent dags: 09.03.2015
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-67
Staður
Núverandi sveitarfélag: Ísafjarðarbær, Ísafjarðarbær
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
Frjáls frásögn - án leiðbeininga:
Móður amma mín er sú manneskja mér skyld sem ég met mest og hef líklega þótt vænst um þótt það sé nú erfitt að gera þar upp á milli. Hún var á heimilinu frá því að ég fæddist og lést ekki fyrr en börnin mín voru komin vel á legg, eins og sagt var. Það yngsta hefur verið um 5 ára og hin þá 8 og 10 ára. Reyndar byggðu afi og hún ásamt öðrum hjónum húsið sem ég átti heima í. Það stendur enn vestur í Súgandafirði. Amma var eins konar ankeri því hún var alla tíð heima. Hún varð snemma blind en fór allra sinna ferða innan húss og jafnvel upp fyrir hús þar sem hún þreyfaði sig meðfram veggjum þar til hún kom að þeim stað sem hún vildi vera á. Hún var alltaf að prjóna enda þótt hún væri orðin blind. Hún mældi stærðir á sokkum og því sem hún prónaði í fingurhæðum og það mælitæki nota ég líka þar sem ég kynntist því hjá henni, þá þarf ekki málband. Hún gat vaskað upp og í raun kenndi hún okkur að loka skáphurðum því að ef við lokuðum ekki skápunum þá rak hún sig á hurðirnar og það fannst okkur ekki gott. Sjónina missti hún smátt og smátt og hún fór í nokkrar augnaðgerðir sem ekki gögnuðust. Hún vissi alltaf hvaða bátur var að koma í land, það gerðist þannig að þegar hún heyrði í báti koma inn þá spurði hún hvaða bátur þetta væri og þannig lærði hún að þekkja hljóðið í hverjum fyrir sig. Ég held að hún hafi aldrei sagt styggðaryrði við nokkun, hvorki börn eða fullorðna. Mamma vann í 8 sumur í eldhúsinu í Holti Önundarfirði þar sem sumarbúðir þjóðkirkjunnar voru. Oft hafði hún ömmu með sér og þar var hún vinsæl meðal barnanna enda var hún af öllum bæði þar og í heimabyggð kölluð Amma Sigga. Þótt sjónin væri farin að daprast kenndi hún okkur systkinum að spila á spil og reyndar spilaði hún sjálf á munnhörpu. Við lásum fyrir hana jafnvel námsgreinarnar sem við áttum að læra heima. Seinna hef ég frétt að einhverjir aðrir krakkar hafi komið og lesið fyrir hana eftir að við urðum uppkomin og sumir fluttir að heiman. Ef hún var með mér á ferðalagi þá reyndi ég að lýsa því sem fyrir augu bar til þess að hún nyti betur ferðalagsins. Ég bjó á stór- Reykjavíkur svæðinu eftir að ég fór að búa en stundum kom mamma með ömmu suður og þá bjó dvaldi hún hjá mér eða hinni dóttur sinni sem bjó í Keflavík. Hún var dugleg að prjóna sokka fyrir börnin mín eins og aðra og þegar hún var öll fékk ég poka fullan af sokkum og vettlingum á börnin mín sem hún hafði verið búin að ætla mér. Þegar ég var komin á unglingsár hef ég líklega eitthvað verið að kvarta yfir skilningsleysi mömmu (pabbi var oftast skilningsbetri þótt hann mælti yfirleitt ekki á móti mömmu) þá sagði hún oft "það man sjaldan kýrin að kálfur hefur verið". En það er nú ekki fyrir þetta sem ég met hana svo mikils eins og ég hef nefnt. Það eru sérstaklega tvö atvik úr barnæsku minni sem valda því. Ég var ekki komin í barnaskóla þegar foreldrar mínir þurftu að bregða sér af bæ í nokkra daga. Ekki veit ég erindið. En á þeim tíma átti ég tvær ömmur. Föður amma mín átti líka heima í þorpinu og dvaldi til skiptis hjá okkur og systur pabba. Á þessum tíma var hún á hinum staðnum og mamma hafði beðið hana að hafa mig á meðan. Líklega hefur hún samt óskað eftir því en ég var ekki hrifin af þeirri ráðstöfun þótt okkur væri vel til vina. Ég vildi vera hjá ömmu Siggu ég held að það hafi jafnvel bara verið af einskærri þrjósku því ég man ekki til að ég hafi neitt verið að bera þær saman. Amma Gunna lét það eftir mér að heimsækja ömmu Siggu. Hún fór með mig upp í kindakofa til að sýna mér lambærnar og reyndi þar að tala máli ömmu Gunnu. Ekki man ég hver niðurstaðan varð en þetta atvik hef ég skynjað sem muninn á væntumþykju ömmu Gunnu sem birtist sem eigingirni en væntumþykju ömmu Siggu sem birtist þannig að hún vildi ekki að ég mundi særa ömmu Gunnu. Annað atvik er mér mjög ferskt í minni enda þótt liðin séu nærri 70 ár síðan. Þetta var þegar afi dó. Ég hef líklega sofið eftir hádegið annars geri ég mér ekki grein fyrir tíma dagsins, að öðru leyti en því að ég vaknaði við raddir í eldhúsinu og kom fram. Þá hljóðnaði skrafið og konurnar sem þar voru fóru að hvísla en ég skynjaði samt að þær voru að tala um að afi væri týndur. Við vorum mjög samrýmd. Mamma bað ömmu Siggu um að fara með mig upp á kvist sem var á efri hæðinni. Þegar við vorum komnar upp á slána, sem við kölluðum pallinn fyrir ofan stigan, þá stoppa ég skyndilega. Ég sá afa liggja á pallinum. Amma spurði mig hvers vegna ég hafi stoppað og ég svaraði að við mættum ekki stíga yfir hann afa. Hún spurði strax hvort hann væri blautur en svo var ekki. Síðan sagði hún við mig að ég þyrfti að segja sér hvar við ættum að stíga svo að við stigum ekki á hann. Þetta fannst mér alltaf dálítið skrýtið þar sem hún var enn með sæmilega sjón á þessum tíma. Ég byrja að finna staði til að leiða ömmu án þess að hún stigi á afa en svo hverfur hann alveg. Ég hélt samt áfram eins og ekkert hafi breyst og þegar við komum að hurðinni á kvistinum leit ég til baka og þar var enginn. Eins og barna er háttur var ég eitthvað að leika mér á gólfinu og líklega hefur amma verið að lesa fyrir mig. Ég geri mér ekki grein fyrir hve lengi við vorum þarna en loks heyrum við einhvern umgang niðri og amma biður mig að athuga hvort ég sjái afa enn frammi. Ég vissi að svo var ekki og ansaði henni ekki en þegar hún bað mig í annað sinn opna ég aðeins dyrnar og kíkti fram og sagði henni að hann væri ekki lengur þarna. Ekki man ég hvert framhaldið var aðeins þetta atriði festist í mínu minni. Margir fullorðnir hefðu líklega gert þá vitleysu að skamma barnið fyrir að segja þessa vitleysu að afi lægi á pallinum en ekki Sigga amma hún hafði einhvers konar skilning á mannlegu eðli sem ekki er öllum gefin. Þetta finnst mér ég hafa skilið enn betur eftir að ég varð fullorðin. Afi var á leið í land á litlum pramma sem var notaður til að fara í land af bátnum sem hann átti og var lagt við legufæri. Hann var við annan mann og í minningagrein um hann er því lýst að hann hafi allt í einu staðið upp og prammanum hvolft og hann drukknað en hinn sem með honum var komst af sjálfsdáðum í land. Ég hef hins vegar túlkað þetta atvik þannig að hann hafi fengið hjartaáfall og þess vegna staðið svona snökkt upp og því ekki drukknað. Þess vegna var hann ekki blautur. Þau eiga bæði stóran sess í mínu hjarta en ég veit ekki hvernig hann hefði brugðist við ef hann hefði lent í svipuðum aðstæðum og amma Sigga. Því er skemmst frá að segja að ég vissi ekki hið rétta fyrr en amma dó. Þegar við vorum að rifja upp atvik úr lífi ömmu með prestinum þá sagði ég að afi hafi verið lagður upp á slána þegar hann dó en mamma sagði aftur á móti " hvaða vitleysa það var aldrei farið með lík upp á slána þau voru alltaf lögð til inni í stofu" (stofan var ekki opin að staðaldri á þeim tíma og ég man eftir nokkrum líkum sem voru lögð þar). Það er fyrst þarna sem ég uppgötva að ég hafði séð hann afa framliðinn þar sem hann aldrei var og hef ekki nokkra skýringu á því enn hvernig á því stóð, þrátt fyrir að hafa hugsað mikið um það. Þarna sá ég hve skynsöm amma var og ég er mjög þakklát fyrir að hafa fengið tækifæri til að vera í samneyti við hana og á henni mikið að þakka.
Frásögn með stuðningi minnisatriða:
Sigríður Guðnadóttir, fædd 31. okt. 1883. Held að hún hafi fæðst í Bolungarvík en átti lengst af í Skálavík. Þangað sótti afi hana. Skólagangan hefur örugglega ekki verið mikil en hún var læs og skifandi. Það er grein eftir hana í félagsblaði kvenfélagsins Ársólar þar sem hún fékk það hlutverk að skrifa um hvað væri sterkast aflið í heiminum. Hennar ályktun var að það væri kærleikurinn. Uppkastið af greininni er skrifað á brúnan pappírspoka þar sem ekki var auðvelt að finna skrifpappír á þessum tíma heima. Þetta félagsblað var handskrifað í bók og er líklega í skjalasafninu á Ísafirði ef búið er að flytja það úr skjalaskáp Sparisjóðsins. Merkilegt starf var unnið þarna þar sem konur fengu úthlutað efni til að tala og flytja á kvenfélagsfundi. Síðan skráði ritarinn þetta inn í bækur og blaðsíður voru tölusettar. Mig minnir að ein bók hafi verið eingöngu efnisyfirlit hinna bókanna. Þetta var í kringum 1934.
Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?:
Suðureyri við Súgandafjörð um 1945 - 1947.
Frjáls frásögn - án leiðbeininga:
Móður amma mín er sú manneskja mér skyld sem ég met mest og hef líklega þótt vænst um þótt það sé nú erfitt að gera þar upp á milli. Hún var á heimilinu frá því að ég fæddist og lést ekki fyrr en börnin mín voru komin vel á legg, eins og sagt var. Það yngsta hefur verið um 5 ára og hin þá 8 og 10 ára. Reyndar byggðu afi og hún ásamt öðrum hjónum húsið sem ég átti heima í. Það stendur enn vestur í Súgandafirði. Amma var eins konar ankeri því hún var alla tíð heima. Hún varð snemma blind en fór allra sinna ferða innan húss og jafnvel upp fyrir hús þar sem hún þreyfaði sig meðfram veggjum þar til hún kom að þeim stað sem hún vildi vera á. Hún var alltaf að prjóna enda þótt hún væri orðin blind. Hún mældi stærðir á sokkum og því sem hún prónaði í fingurhæðum og það mælitæki nota ég líka þar sem ég kynntist því hjá henni, þá þarf ekki málband. Hún gat vaskað upp og í raun kenndi hún okkur að loka skáphurðum því að ef við lokuðum ekki skápunum þá rak hún sig á hurðirnar og það fannst okkur ekki gott. Sjónina missti hún smátt og smátt og hún fór í nokkrar augnaðgerðir sem ekki gögnuðust. Hún vissi alltaf hvaða bátur var að koma í land, það gerðist þannig að þegar hún heyrði í báti koma inn þá spurði hún hvaða bátur þetta væri og þannig lærði hún að þekkja hljóðið í hverjum fyrir sig. Ég held að hún hafi aldrei sagt styggðaryrði við nokkun, hvorki börn eða fullorðna. Mamma vann í 8 sumur í eldhúsinu í Holti Önundarfirði þar sem sumarbúðir þjóðkirkjunnar voru. Oft hafði hún ömmu með sér og þar var hún vinsæl meðal barnanna enda var hún af öllum bæði þar og í heimabyggð kölluð Amma Sigga. Þótt sjónin væri farin að daprast kenndi hún okkur systkinum að spila á spil og reyndar spilaði hún sjálf á munnhörpu. Við lásum fyrir hana jafnvel námsgreinarnar sem við áttum að læra heima. Seinna hef ég frétt að einhverjir aðrir krakkar hafi komið og lesið fyrir hana eftir að við urðum uppkomin og sumir fluttir að heiman. Ef hún var með mér á ferðalagi þá reyndi ég að lýsa því sem fyrir augu bar til þess að hún nyti betur ferðalagsins. Ég bjó á stór- Reykjavíkur svæðinu eftir að ég fór að búa en stundum kom mamma með ömmu suður og þá bjó dvaldi hún hjá mér eða hinni dóttur sinni sem bjó í Keflavík. Hún var dugleg að prjóna sokka fyrir börnin mín eins og aðra og þegar hún var öll fékk ég poka fullan af sokkum og vettlingum á börnin mín sem hún hafði verið búin að ætla mér. Þegar ég var komin á unglingsár hef ég líklega eitthvað verið að kvarta yfir skilningsleysi mömmu (pabbi var oftast skilningsbetri þótt hann mælti yfirleitt ekki á móti mömmu) þá sagði hún oft "það man sjaldan kýrin að kálfur hefur verið". En það er nú ekki fyrir þetta sem ég met hana svo mikils eins og ég hef nefnt. Það eru sérstaklega tvö atvik úr barnæsku minni sem valda því. Ég var ekki komin í barnaskóla þegar foreldrar mínir þurftu að bregða sér af bæ í nokkra daga. Ekki veit ég erindið. En á þeim tíma átti ég tvær ömmur. Föður amma mín átti líka heima í þorpinu og dvaldi til skiptis hjá okkur og systur pabba. Á þessum tíma var hún á hinum staðnum og mamma hafði beðið hana að hafa mig á meðan. Líklega hefur hún samt óskað eftir því en ég var ekki hrifin af þeirri ráðstöfun þótt okkur væri vel til vina. Ég vildi vera hjá ömmu Siggu ég held að það hafi jafnvel bara verið af einskærri þrjósku því ég man ekki til að ég hafi neitt verið að bera þær saman. Amma Gunna lét það eftir mér að heimsækja ömmu Siggu. Hún fór með mig upp í kindakofa til að sýna mér lambærnar og reyndi þar að tala máli ömmu Gunnu. Ekki man ég hver niðurstaðan varð en þetta atvik hef ég skynjað sem muninn á væntumþykju ömmu Gunnu sem birtist sem eigingirni en væntumþykju ömmu Siggu sem birtist þannig að hún vildi ekki að ég mundi særa ömmu Gunnu. Annað atvik er mér mjög ferskt í minni enda þótt liðin séu nærri 70 ár síðan. Þetta var þegar afi dó. Ég hef líklega sofið eftir hádegið annars geri ég mér ekki grein fyrir tíma dagsins, að öðru leyti en því að ég vaknaði við raddir í eldhúsinu og kom fram. Þá hljóðnaði skrafið og konurnar sem þar voru fóru að hvísla en ég skynjaði samt að þær voru að tala um að afi væri týndur. Við vorum mjög samrýmd. Mamma bað ömmu Siggu um að fara með mig upp á kvist sem var á efri hæðinni. Þegar við vorum komnar upp á slána, sem við kölluðum pallinn fyrir ofan stigan, þá stoppa ég skyndilega. Ég sá afa liggja á pallinum. Amma spurði mig hvers vegna ég hafi stoppað og ég svaraði að við mættum ekki stíga yfir hann afa. Hún spurði strax hvort hann væri blautur en svo var ekki. Síðan sagði hún við mig að ég þyrfti að segja sér hvar við ættum að stíga svo að við stigum ekki á hann. Þetta fannst mér alltaf dálítið skrýtið þar sem hún var enn með sæmilega sjón á þessum tíma. Ég byrja að finna staði til að leiða ömmu án þess að hún stigi á afa en svo hverfur hann alveg. Ég hélt samt áfram eins og ekkert hafi breyst og þegar við komum að hurðinni á kvistinum leit ég til baka og þar var enginn. Eins og barna er háttur var ég eitthvað að leika mér á gólfinu og líklega hefur amma verið að lesa fyrir mig. Ég geri mér ekki grein fyrir hve lengi við vorum þarna en loks heyrum við einhvern umgang niðri og amma biður mig að athuga hvort ég sjái afa enn frammi. Ég vissi að svo var ekki og ansaði henni ekki en þegar hún bað mig í annað sinn opna ég aðeins dyrnar og kíkti fram og sagði henni að hann væri ekki lengur þarna. Ekki man ég hvert framhaldið var aðeins þetta atriði festist í mínu minni. Margir fullorðnir hefðu líklega gert þá vitleysu að skamma barnið fyrir að segja þessa vitleysu að afi lægi á pallinum en ekki Sigga amma hún hafði einhvers konar skilning á mannlegu eðli sem ekki er öllum gefin. Þetta finnst mér ég hafa skilið enn betur eftir að ég varð fullorðin. Afi var á leið í land á litlum pramma sem var notaður til að fara í land af bátnum sem hann átti og var lagt við legufæri. Hann var við annan mann og í minningagrein um hann er því lýst að hann hafi allt í einu staðið upp og prammanum hvolft og hann drukknað en hinn sem með honum var komst af sjálfsdáðum í land. Ég hef hins vegar túlkað þetta atvik þannig að hann hafi fengið hjartaáfall og þess vegna staðið svona snökkt upp og því ekki drukknað. Þess vegna var hann ekki blautur. Þau eiga bæði stóran sess í mínu hjarta en ég veit ekki hvernig hann hefði brugðist við ef hann hefði lent í svipuðum aðstæðum og amma Sigga. Því er skemmst frá að segja að ég vissi ekki hið rétta fyrr en amma dó. Þegar við vorum að rifja upp atvik úr lífi ömmu með prestinum þá sagði ég að afi hafi verið lagður upp á slána þegar hann dó en mamma sagði aftur á móti " hvaða vitleysa það var aldrei farið með lík upp á slána þau voru alltaf lögð til inni í stofu" (stofan var ekki opin að staðaldri á þeim tíma og ég man eftir nokkrum líkum sem voru lögð þar). Það er fyrst þarna sem ég uppgötva að ég hafði séð hann afa framliðinn þar sem hann aldrei var og hef ekki nokkra skýringu á því enn hvernig á því stóð, þrátt fyrir að hafa hugsað mikið um það. Þarna sá ég hve skynsöm amma var og ég er mjög þakklát fyrir að hafa fengið tækifæri til að vera í samneyti við hana og á henni mikið að þakka.
Frásögn með stuðningi minnisatriða:
Sigríður Guðnadóttir, fædd 31. okt. 1883. Held að hún hafi fæðst í Bolungarvík en átti lengst af í Skálavík. Þangað sótti afi hana. Skólagangan hefur örugglega ekki verið mikil en hún var læs og skifandi. Það er grein eftir hana í félagsblaði kvenfélagsins Ársólar þar sem hún fékk það hlutverk að skrifa um hvað væri sterkast aflið í heiminum. Hennar ályktun var að það væri kærleikurinn. Uppkastið af greininni er skrifað á brúnan pappírspoka þar sem ekki var auðvelt að finna skrifpappír á þessum tíma heima. Þetta félagsblað var handskrifað í bók og er líklega í skjalasafninu á Ísafirði ef búið er að flytja það úr skjalaskáp Sparisjóðsins. Merkilegt starf var unnið þarna þar sem konur fengu úthlutað efni til að tala og flytja á kvenfélagsfundi. Síðan skráði ritarinn þetta inn í bækur og blaðsíður voru tölusettar. Mig minnir að ein bók hafi verið eingöngu efnisyfirlit hinna bókanna. Þetta var í kringum 1934.
Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?:
Suðureyri við Súgandafjörð um 1945 - 1947.
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti