Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1938)
Ártal
Sent dags: 09.03.2015
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-44
Staður
Staður: Goðdalir, 560-Varmahlíð, Skagafjörður
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
Frjáls frásögn - án leiðbeininga:
Æskuheimili mitt var í húsi ömmu minnar , Steinunnar Briem, en eðlilegra þótti að skrá hana eiganda, vegna lélegrar heilsu afa míns, Vilhjálms Briem. Afi var prestur. Hann fékk berkla skömmu eftir að þau giftu sig, og hófu búskap í Goðdölum í Skagafirði. Amma kom drengjunum fyrir hjá ættingjum og sigldi til Kaupmannahafnar með afa, þar sem hann lagðist inn á berklahæli, en sjálf notaði hún tímann til að alfa sér menntunar til að geta séð fyrir börnunum. Afi náði sér, og tók við prestskap á ný á Stað á Ölduhrygg þar sem dæturnar fæddust. Pétur Pálmason, faðir ömmu var þeirrar skoðunar að mennta þyrfti dæturnar, strákarnir ættu auðveldara með að spjara sig. Í ljós kom að afi hafði ekki heilsu til að gegna prestsembætti í sveit, þar sem fólk þurfti helzt á presti að halda í foráttu veðrum og ófærð. Þau flutti til Reykjavíkur, afi hóf störf í Landsbankanum, en amma setti á stofn verzlun og tók til sín stúlkur til að kenna þeim kvenlegar dyggðir. 22 ára giftist ég verkfræðinema, sem mátti hafa sig allan við að sinna náminu, þannig að ég fór að venja komur mínar til ömmu, því ég hafði einnig fengið til umráða litla íbúð í húsinu. Hún sagði mér frá yndislegri æsku sinni í Skagafirðinum, þar sem sólin skein i heiði og féð gekk sjálfala. Hún var fædd 1870 og samkvæmt veðurskýrslum og annálum gengu þá yfir mikil harðindi, hafís og ísþoka á láglendinu. En upp í fjallinu þar sem þau bjuggu í Valadal var veðrið miklu betra, sagði mér Eggert sonur hennar síðar. Hún minntist þess að hafa verið mjög hrædd við Bólu-Hjálmar, sem var setztur að vestan vatna, og frábitin samveru við annað fólk. Amma var fermd í Víðimýrarkirkju, sem enn stendur. Þar er leiði foreldra hennar fyrir kirkjudyrum og snýr legsteinninn öfugt við aðra steina í garðinum. Ég man lítið eftir ömmu meðan hún var ennþá kvenskörungur, hún var samt mikið í garðinum, gróðursetti tré og berjarunna og ræktaði grænmeti. Smám saman tóku dætur hennar við þessum störfum, og hún hætti að sjóða niður og heilu skrokkana, sulta og safta. Hún var orðin níræð, þegar ég hafði vit á því að rekja úr henni garnirnar í stað þess að hanga yfir eiginmanninum, sem las og las og las og las. Amma skildi ekkert í því hvers vegna ég var að vinna allan daginn utan heimilisins, hennni fannst ég eiga að "hugsa um manninn minn". Ég sagði henni sem satt var að það væri varla dagsverk, matur í hádeginu og á kvöldin. Púnktur, Þá rifjaði hún upp fyrstu búskapardaga sína. Þau komu ungu hjónin í Goðdali og áttu sér einskis ills von. En bæjarhúsin reyndust að falli komin, baðstofan með moldargólfi, ólyktin yfirgengileg, niðursetningar (geðfatlaðir, þroskahamlaðir etc.) innan um vinnufólkið, sennilega tvímennt í öllum rúmum. Innst var afþyljað kames, athvarf fyrir þau hjónin. Og hvað gerði hún amma mín?? Hún lét bera allt út úr baðstofunni, bera grænsápu á alla fleti, skúra og skrubba, baða allan mannskapinn og aflúsa, þvo hvert pút og plagg, Bera hey úr hlöðunni inn í bælin, og búa um með einhverjum nothæfum tuskum, eftir að hafa farið hamförum í þvottum og saumaskap. Heimilismenn vissu ekki hvaðan á þá stóð veðrið. Það var bölvað og ragnað - aldrei hafði fólkið orðið fyrir öðrum eins yfirgangi. Og hvað?? spurði ég. Jú, ég gaf fólkinu vel að borða, bjó til góðan mat, og skammtaði drjúgt. Já, mér fyrirgafst á endanum, sagði amma og brosti. Og hvernig í ósköpunum gat hún skammtað betur en fyrirrennari hennar, ekki áttu þau brúðhjónin grænan túskilding. Það leystist bara....sagði amma. Sjálf held ég að fjölskylda hennar hafi komið til hjálpar, og gengizt í ábyrgð fyrir skuldum hjá kaupmönnum á Króknum. Þeim hjónum búnaðist vel í Goðdölum, en þurftu að fara þaðan vegna veikinda afa. Búskapurinn á Staðastað var umsvifamikill, og þann stað lögðu þau bæði ást við. Og safnaðarbörn héldu tryggð við þau og litu inn hjá þeim eftir að þau fluttu til Reykjavíkur. Bækur Þórbergs um séra Árna vöktu mikla angist og sára reiði á Snæfellsnesi, þannig að afi hélt áfram að vera sálusorgari alla æfi, þótt hann þyrfti að hverfa frá prestskap á Nesinu. Afi sagði Þórberg hafa afflutt og misskilið gamansemi séra Árna, en þeir prestarnir voru vildarvinir. Meðan afi var að ná sér af berklunum kom sér vel fyrir að amma gat séð fyrir heimilinu. Auk þess að reka saumastofu, kenndi hún ungum stúlkum að spila á orgel og gítar. Amma hélt heimili fram undir nírætt, en þegar hún var hún orðin næstum blind, fékk hún ráðskonu, sem annaðist þau hjónin af stakri prýði og elskusemi. Þegar Sjúkrasamlag Reykjavíkur var stofnað, voru þau af og amma orðin og gömul og lasburða til að fá inngöngu, en urðu bæði níræð, sem var mjög hár aldur á þeim tíma.
Frásögn með stuðningi minnisatriða:
Steinunn Pétursdóttir f.10.3.1870 - d. 1.6.1962 í Valadal, Seyluhreppi, Skag. Giftist Vilhjálmi Briem 19.4.1894. Amma uppi á lofti var blíð og brosandi, í hennar augum vorum við barnabörnin fullkomin. Við systkinin fórum á hverjum einasta degi upp á loft að hitta ömmu og afa, en þau komu aldrei til okkar nema í afmæli og á jólum. Þó man ég eftir að þeim hafi verið falið að hafa auga með okkur systkinunum , þegar foreldrarnir fóru út að kvöldi, en við vorum frekar þæg held ég, og það reyndi ekki þau í gæzlustörfum. Ég harma það að hafa ekki kynnzt þeim hjónum meðan þau voru upp á sitt bezta, framtakssamir búhöldar, sem stóðu fyrir nýmælum í landbúnaði. Afi lét bændur á krikjuförðum slétta túnin, gegn afslætti á afgjaldi. Þau tóku að sér að ala upp þrjú börn auk sinna eigin þriggja barna, það síðasta eftir drepsóttina 1918, þá tæplega fimmtug. Jafnrétti?? Strákarnir fóru báðir í sérnám í útlöndum, annar í vélfræði, hinn í tónlist. Mamma var send í Verzlunarskólann, þótt hana langaði í menntaskóla, en verzlunarnám þótti praktískara. Systirin hafði kennarapróf í teikningu frá Kaupmannahöfn. Drengur, sem þau fóstruðu, var alla tíð með annann fótinn hjá móður sinni, fékk ágæta mentun bæði hér heima og erlendis. Yngsta barnið lézt 18 ára. Hlutverk: Afi kenndi okkur að spila á spil, og það var daglega erindið við hann, auk þess sem hann yddaði blýantana og reyndi að segja okkur til í stærðfræði. Hann fór stundum með gamlan kveðskap, (það á að taka strákaling og sting´onum í kolabing... og ég varð skíthrædd við kolabinginn í kjallaranum) Amma átti stundum konfekt, og kenndi okkur að bíta molana í sundur og láta þá renna á tungunni, ekki bara gleypa molana í æsingi. Hún spilaði á gítar og söng, en ég man ekki hvort hún kenndi okkur söngva. Tel það þó víst. Amma kenndi mér að búa til mat, og vaska upp, og sagði mér til um hvernig ætti að ryksuga.
Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?
1944 - 1962.
Frjáls frásögn - án leiðbeininga:
Æskuheimili mitt var í húsi ömmu minnar , Steinunnar Briem, en eðlilegra þótti að skrá hana eiganda, vegna lélegrar heilsu afa míns, Vilhjálms Briem. Afi var prestur. Hann fékk berkla skömmu eftir að þau giftu sig, og hófu búskap í Goðdölum í Skagafirði. Amma kom drengjunum fyrir hjá ættingjum og sigldi til Kaupmannahafnar með afa, þar sem hann lagðist inn á berklahæli, en sjálf notaði hún tímann til að alfa sér menntunar til að geta séð fyrir börnunum. Afi náði sér, og tók við prestskap á ný á Stað á Ölduhrygg þar sem dæturnar fæddust. Pétur Pálmason, faðir ömmu var þeirrar skoðunar að mennta þyrfti dæturnar, strákarnir ættu auðveldara með að spjara sig. Í ljós kom að afi hafði ekki heilsu til að gegna prestsembætti í sveit, þar sem fólk þurfti helzt á presti að halda í foráttu veðrum og ófærð. Þau flutti til Reykjavíkur, afi hóf störf í Landsbankanum, en amma setti á stofn verzlun og tók til sín stúlkur til að kenna þeim kvenlegar dyggðir. 22 ára giftist ég verkfræðinema, sem mátti hafa sig allan við að sinna náminu, þannig að ég fór að venja komur mínar til ömmu, því ég hafði einnig fengið til umráða litla íbúð í húsinu. Hún sagði mér frá yndislegri æsku sinni í Skagafirðinum, þar sem sólin skein i heiði og féð gekk sjálfala. Hún var fædd 1870 og samkvæmt veðurskýrslum og annálum gengu þá yfir mikil harðindi, hafís og ísþoka á láglendinu. En upp í fjallinu þar sem þau bjuggu í Valadal var veðrið miklu betra, sagði mér Eggert sonur hennar síðar. Hún minntist þess að hafa verið mjög hrædd við Bólu-Hjálmar, sem var setztur að vestan vatna, og frábitin samveru við annað fólk. Amma var fermd í Víðimýrarkirkju, sem enn stendur. Þar er leiði foreldra hennar fyrir kirkjudyrum og snýr legsteinninn öfugt við aðra steina í garðinum. Ég man lítið eftir ömmu meðan hún var ennþá kvenskörungur, hún var samt mikið í garðinum, gróðursetti tré og berjarunna og ræktaði grænmeti. Smám saman tóku dætur hennar við þessum störfum, og hún hætti að sjóða niður og heilu skrokkana, sulta og safta. Hún var orðin níræð, þegar ég hafði vit á því að rekja úr henni garnirnar í stað þess að hanga yfir eiginmanninum, sem las og las og las og las. Amma skildi ekkert í því hvers vegna ég var að vinna allan daginn utan heimilisins, hennni fannst ég eiga að "hugsa um manninn minn". Ég sagði henni sem satt var að það væri varla dagsverk, matur í hádeginu og á kvöldin. Púnktur, Þá rifjaði hún upp fyrstu búskapardaga sína. Þau komu ungu hjónin í Goðdali og áttu sér einskis ills von. En bæjarhúsin reyndust að falli komin, baðstofan með moldargólfi, ólyktin yfirgengileg, niðursetningar (geðfatlaðir, þroskahamlaðir etc.) innan um vinnufólkið, sennilega tvímennt í öllum rúmum. Innst var afþyljað kames, athvarf fyrir þau hjónin. Og hvað gerði hún amma mín?? Hún lét bera allt út úr baðstofunni, bera grænsápu á alla fleti, skúra og skrubba, baða allan mannskapinn og aflúsa, þvo hvert pút og plagg, Bera hey úr hlöðunni inn í bælin, og búa um með einhverjum nothæfum tuskum, eftir að hafa farið hamförum í þvottum og saumaskap. Heimilismenn vissu ekki hvaðan á þá stóð veðrið. Það var bölvað og ragnað - aldrei hafði fólkið orðið fyrir öðrum eins yfirgangi. Og hvað?? spurði ég. Jú, ég gaf fólkinu vel að borða, bjó til góðan mat, og skammtaði drjúgt. Já, mér fyrirgafst á endanum, sagði amma og brosti. Og hvernig í ósköpunum gat hún skammtað betur en fyrirrennari hennar, ekki áttu þau brúðhjónin grænan túskilding. Það leystist bara....sagði amma. Sjálf held ég að fjölskylda hennar hafi komið til hjálpar, og gengizt í ábyrgð fyrir skuldum hjá kaupmönnum á Króknum. Þeim hjónum búnaðist vel í Goðdölum, en þurftu að fara þaðan vegna veikinda afa. Búskapurinn á Staðastað var umsvifamikill, og þann stað lögðu þau bæði ást við. Og safnaðarbörn héldu tryggð við þau og litu inn hjá þeim eftir að þau fluttu til Reykjavíkur. Bækur Þórbergs um séra Árna vöktu mikla angist og sára reiði á Snæfellsnesi, þannig að afi hélt áfram að vera sálusorgari alla æfi, þótt hann þyrfti að hverfa frá prestskap á Nesinu. Afi sagði Þórberg hafa afflutt og misskilið gamansemi séra Árna, en þeir prestarnir voru vildarvinir. Meðan afi var að ná sér af berklunum kom sér vel fyrir að amma gat séð fyrir heimilinu. Auk þess að reka saumastofu, kenndi hún ungum stúlkum að spila á orgel og gítar. Amma hélt heimili fram undir nírætt, en þegar hún var hún orðin næstum blind, fékk hún ráðskonu, sem annaðist þau hjónin af stakri prýði og elskusemi. Þegar Sjúkrasamlag Reykjavíkur var stofnað, voru þau af og amma orðin og gömul og lasburða til að fá inngöngu, en urðu bæði níræð, sem var mjög hár aldur á þeim tíma.
Frásögn með stuðningi minnisatriða:
Steinunn Pétursdóttir f.10.3.1870 - d. 1.6.1962 í Valadal, Seyluhreppi, Skag. Giftist Vilhjálmi Briem 19.4.1894. Amma uppi á lofti var blíð og brosandi, í hennar augum vorum við barnabörnin fullkomin. Við systkinin fórum á hverjum einasta degi upp á loft að hitta ömmu og afa, en þau komu aldrei til okkar nema í afmæli og á jólum. Þó man ég eftir að þeim hafi verið falið að hafa auga með okkur systkinunum , þegar foreldrarnir fóru út að kvöldi, en við vorum frekar þæg held ég, og það reyndi ekki þau í gæzlustörfum. Ég harma það að hafa ekki kynnzt þeim hjónum meðan þau voru upp á sitt bezta, framtakssamir búhöldar, sem stóðu fyrir nýmælum í landbúnaði. Afi lét bændur á krikjuförðum slétta túnin, gegn afslætti á afgjaldi. Þau tóku að sér að ala upp þrjú börn auk sinna eigin þriggja barna, það síðasta eftir drepsóttina 1918, þá tæplega fimmtug. Jafnrétti?? Strákarnir fóru báðir í sérnám í útlöndum, annar í vélfræði, hinn í tónlist. Mamma var send í Verzlunarskólann, þótt hana langaði í menntaskóla, en verzlunarnám þótti praktískara. Systirin hafði kennarapróf í teikningu frá Kaupmannahöfn. Drengur, sem þau fóstruðu, var alla tíð með annann fótinn hjá móður sinni, fékk ágæta mentun bæði hér heima og erlendis. Yngsta barnið lézt 18 ára. Hlutverk: Afi kenndi okkur að spila á spil, og það var daglega erindið við hann, auk þess sem hann yddaði blýantana og reyndi að segja okkur til í stærðfræði. Hann fór stundum með gamlan kveðskap, (það á að taka strákaling og sting´onum í kolabing... og ég varð skíthrædd við kolabinginn í kjallaranum) Amma átti stundum konfekt, og kenndi okkur að bíta molana í sundur og láta þá renna á tungunni, ekki bara gleypa molana í æsingi. Hún spilaði á gítar og söng, en ég man ekki hvort hún kenndi okkur söngva. Tel það þó víst. Amma kenndi mér að búa til mat, og vaska upp, og sagði mér til um hvernig ætti að ryksuga.
Við hvaða staði og tímabil er frásögn þín miðuð?
1944 - 1962.
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti
Upprunastaður
65°19'49.4"N 19°5'53.5"W