Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1932)
Ártal
Sent dags: 09.03.2015
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-100
Staður
Staður: Syðra-Garðshorn, 621-Dalvík, Dalvíkurbyggð
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
Langamma mín í móðurætt og sú eina langamma sem ég þekkti, hinar löngu dánar fyrir mitt minni,
hét Jóhanna María Björnsdóttir og var fædd 7.apríl 1861 á Einarsstöðum í Kræklingahlíð. Látin 1.janúar 1949 í Syðragarðshorni Svarfaðardal. Eiginmaður hennar var Júlíus Jón Daníelsson útvegsbóndi fæddur 28.júlí 1859 á Skeiði Svarfaðardal. Látinn 18.september 1939 í Syðragarðshorni.
Sex ára gömul var ég í sumardvöl hjá frændfólki mínu í Syðragarðshorni og kynntist þá henni langömmu minni, en þá hefur hún verið fast komin fast að áttræðu, alltaf í síðu pilsi, treyju og með skotthúfu, eða ég man ekki eftir henni öðruvísi. Man líka að hún var með einn eða tvo fituhnúða ofarlega á enninu og var alltaf prjónandi, líklega sokkaplögg og kannske sjóvettlinga. Þetta var lítil og fíngerð kona einstaklega hlý og góð, var alltaf inní sínu herbergi sem var inn af stofunni, sat á rúmi sínu með prjónana, held hún hafi aldrei sleppt þeim.
Þá var langafi enn á lífi, en hann var meira úti við, hættur samt búskap, hafði látið hann í hendur eldri syni sínum sem bjó þar svo allan sinn búskap.
Til gamans má geta þess að þegar Júlíus afi minn hætti búskap og sjómennsku og lét jörðina í hendur eldri syni sínum gleymdi hann ekki dætrum sínum, því um leið fékk hver þeirra, en þær voru fimm, kr. eitt þúsund sem ég veit að amma mín lét í banka á Akureyri og gat þessvegna alltaf þegar hún fór í kaupstaðarferð, farið í bankann og keypt sér eitthvað sem hana langaði í. Eitt þúsund krónur voru nefnilega svo ekki lítið fé á kreppuárunum fyrir stríð. Ekki vissi ég um þetta fyrr en löngu eftir lát ömmu og þá frá dóttur hennar svo ég veit að þetta er rétt. Langafi var býsna vel settur fjárhagslega, enda heppinn formaður og sjálfseignarbóndi.
Móðir Jóhönnu Maríu, langalangamma mín, Jóhanna Þórarinsdóttir fædd á Finnastöðum í Grýtubakkahreppi 1831, var systir Guðrúnar sem vann þá hetjudáð að vaða Hvanndalaós komin 5 mánuði á leið og með barn á öðru ári í fanginu, að sækja eld til næsta bæjar sem var Vík í Héðinsfirði. Maður hennar var á hákarlaskipi og hún ein heima með þrjú lítil börn þegar eldurinn dó í hlóðunum. Eldri börnin varð hún að skilja eftir heima og varð hún að binda þau við rúmið svo þau færu sér ekki að voða, því bæjarstæðið í Hvanndölum er ekki mjög barnvænt ,háir klettar neðan við, í sjó fram. Guðrún fékk kviku yfir sig og barnið, en komst ómeidd að Vík þar sem hún fékk góðar viðtökur svo ekki sé meira sagt. En þetta stendur allt á stóru skilti milli Héðinsfjarðarganga og eins, að þessi hjón Einar og Guðrún fluttu um vorið að bænum Ámá sem stendur fjarri sjó í firðinum.
Amma mín Guðrún Júlíusdóttir var fædd 25.maí 1885 í Tjarnargarðshorni Svarfaðardal, Látin 9.sept.1969 í Reykjavík. Hún amma var svo gestrisin að henni fannst aldrei neinn hafa komið í heimsókn þennan daginn, ef talan var ekki nálægt tíu manns. Hún var mikill gleðigjafi og alltaf hrókur alls fagnaðar. Einstaklega barngóð og öll hennar barnabörn vildu hvergi annars staðar vera fremur en hjá henni. Alltaf nóg að borða og alltaf nýbökuð jólakaka á borðum, en það var samkvæmt óskum afa, jólakaka var það besta sem hann fékk með kaffinu.
Hún var snillingur í að búa til bollur bæði fisk og kjötbollur og fannst henni ekki verra ef eitthvert barnabarn var viðstatt til að hræra deigið. Hrært var og hrært, en amma smakkaði á og sagði síðan sem lengi er í minnum haft „hrærðu ögn betur gói minn“. Bollurnar voru auðvitað betri eftir því sem meira var hrært, það er alkunna.
Steik var bara á jólum þá steikt súpukjöt með grænum baunum , sultu, og brúnuðum kartöflum. Þetta var uppáhaldsmatur ömmu, en þó var þetta bara á aðfangadagskvöld og bara einu sinni á árinu. Amma fór helst aldrei neitt nema til mömmu minnar, dóttur sinnar sem átti heima í næsta húsi. Hún fór helst aldrei í búð, sendi aðra, nóg var af krökkunum. Aftur á móti fór hún einu sinni eða tvisvar á ári til Akureyrar að heimsækja systur sínar tvær sem þar bjuggu við mikla risnu. Eftir að síminn kom heima hjá pabba og mömmu talaði hún oft við systur sína sem bjó í Svarfaðardal og höfðum við systur oft gaman af þeim samtölum.
Einn var sá matur sem oft var á borðum hjá afa og ömmu og enginn kannast við í dag. Það var saltfiskur og flúra notuð sem viðbit. Flúra er sama og grálúða og mjög feitur fiskur, líklega feitari en venjulegt heilagfiski . Afi saltaði hana eins og fiskinn, en hún þurfti að liggja nokkra daga í rennandi vatni til útvötnunnar, þar sem hún þurfti mikið meira salt en þorskur og þess vegna þurfti hún að liggja mikið lengur í bleyti. Gleymi aldrei hvað mér þótti þetta mikið sælgæti.
Eitt er það atvik sem ég gleymi aldrei og set það hér: Amma og mamma unnu báðar í saltfiski hjá kaupmanni á staðnum. Þetta var líklega 1937 og hef ég þá verið fimm ára . Stakkstæðið sem um er að ræða var líkleg einn km. frá húsi ömmu, en þar sem ég átti heima þá var mikið lengra frá. Ég var mjög svöng því líklega hefur verið orðið áliðið dags og ekki mátti fara frá fiskinum fyrr en hann var allur kominn undir segl eftir sólina um daginn. Amma segir mér að fara heim til sín því móðursystir min var þar rétt ófarin í vinnu á Akureyri,og biðja hana að sjóða hafragraut handa mér sem hún neitaði, nennti ekki og ég sneri organdi til baka, en amma fór úr fiskinum án þess að spyrja kóng eða prest, heim til að sjóða graut handa sársvöngu barninu . Svona var amma, en líklega hefur dóttir hennar fengið að heyra sitt af hverju, að fara svona með krakkaangann.
Þegar móðir mín dó rétt fimmtug og við vorum öll hennar börn farin að heiman , gátu þau afi og amma ekki lengur verið ein á Dalvík og fluttu til Reykjavíkur til dóttur sinnar þar. Þar undu þau sér vel meðan bæði lifðu, náðu háum aldri og voru jarðsett í Tjarnar kirkjugarði í Svarfaðardal.
Langamma mín í móðurætt og sú eina langamma sem ég þekkti, hinar löngu dánar fyrir mitt minni,
hét Jóhanna María Björnsdóttir og var fædd 7.apríl 1861 á Einarsstöðum í Kræklingahlíð. Látin 1.janúar 1949 í Syðragarðshorni Svarfaðardal. Eiginmaður hennar var Júlíus Jón Daníelsson útvegsbóndi fæddur 28.júlí 1859 á Skeiði Svarfaðardal. Látinn 18.september 1939 í Syðragarðshorni.
Sex ára gömul var ég í sumardvöl hjá frændfólki mínu í Syðragarðshorni og kynntist þá henni langömmu minni, en þá hefur hún verið fast komin fast að áttræðu, alltaf í síðu pilsi, treyju og með skotthúfu, eða ég man ekki eftir henni öðruvísi. Man líka að hún var með einn eða tvo fituhnúða ofarlega á enninu og var alltaf prjónandi, líklega sokkaplögg og kannske sjóvettlinga. Þetta var lítil og fíngerð kona einstaklega hlý og góð, var alltaf inní sínu herbergi sem var inn af stofunni, sat á rúmi sínu með prjónana, held hún hafi aldrei sleppt þeim.
Þá var langafi enn á lífi, en hann var meira úti við, hættur samt búskap, hafði látið hann í hendur eldri syni sínum sem bjó þar svo allan sinn búskap.
Til gamans má geta þess að þegar Júlíus afi minn hætti búskap og sjómennsku og lét jörðina í hendur eldri syni sínum gleymdi hann ekki dætrum sínum, því um leið fékk hver þeirra, en þær voru fimm, kr. eitt þúsund sem ég veit að amma mín lét í banka á Akureyri og gat þessvegna alltaf þegar hún fór í kaupstaðarferð, farið í bankann og keypt sér eitthvað sem hana langaði í. Eitt þúsund krónur voru nefnilega svo ekki lítið fé á kreppuárunum fyrir stríð. Ekki vissi ég um þetta fyrr en löngu eftir lát ömmu og þá frá dóttur hennar svo ég veit að þetta er rétt. Langafi var býsna vel settur fjárhagslega, enda heppinn formaður og sjálfseignarbóndi.
Móðir Jóhönnu Maríu, langalangamma mín, Jóhanna Þórarinsdóttir fædd á Finnastöðum í Grýtubakkahreppi 1831, var systir Guðrúnar sem vann þá hetjudáð að vaða Hvanndalaós komin 5 mánuði á leið og með barn á öðru ári í fanginu, að sækja eld til næsta bæjar sem var Vík í Héðinsfirði. Maður hennar var á hákarlaskipi og hún ein heima með þrjú lítil börn þegar eldurinn dó í hlóðunum. Eldri börnin varð hún að skilja eftir heima og varð hún að binda þau við rúmið svo þau færu sér ekki að voða, því bæjarstæðið í Hvanndölum er ekki mjög barnvænt ,háir klettar neðan við, í sjó fram. Guðrún fékk kviku yfir sig og barnið, en komst ómeidd að Vík þar sem hún fékk góðar viðtökur svo ekki sé meira sagt. En þetta stendur allt á stóru skilti milli Héðinsfjarðarganga og eins, að þessi hjón Einar og Guðrún fluttu um vorið að bænum Ámá sem stendur fjarri sjó í firðinum.
Amma mín Guðrún Júlíusdóttir var fædd 25.maí 1885 í Tjarnargarðshorni Svarfaðardal, Látin 9.sept.1969 í Reykjavík. Hún amma var svo gestrisin að henni fannst aldrei neinn hafa komið í heimsókn þennan daginn, ef talan var ekki nálægt tíu manns. Hún var mikill gleðigjafi og alltaf hrókur alls fagnaðar. Einstaklega barngóð og öll hennar barnabörn vildu hvergi annars staðar vera fremur en hjá henni. Alltaf nóg að borða og alltaf nýbökuð jólakaka á borðum, en það var samkvæmt óskum afa, jólakaka var það besta sem hann fékk með kaffinu.
Hún var snillingur í að búa til bollur bæði fisk og kjötbollur og fannst henni ekki verra ef eitthvert barnabarn var viðstatt til að hræra deigið. Hrært var og hrært, en amma smakkaði á og sagði síðan sem lengi er í minnum haft „hrærðu ögn betur gói minn“. Bollurnar voru auðvitað betri eftir því sem meira var hrært, það er alkunna.
Steik var bara á jólum þá steikt súpukjöt með grænum baunum , sultu, og brúnuðum kartöflum. Þetta var uppáhaldsmatur ömmu, en þó var þetta bara á aðfangadagskvöld og bara einu sinni á árinu. Amma fór helst aldrei neitt nema til mömmu minnar, dóttur sinnar sem átti heima í næsta húsi. Hún fór helst aldrei í búð, sendi aðra, nóg var af krökkunum. Aftur á móti fór hún einu sinni eða tvisvar á ári til Akureyrar að heimsækja systur sínar tvær sem þar bjuggu við mikla risnu. Eftir að síminn kom heima hjá pabba og mömmu talaði hún oft við systur sína sem bjó í Svarfaðardal og höfðum við systur oft gaman af þeim samtölum.
Einn var sá matur sem oft var á borðum hjá afa og ömmu og enginn kannast við í dag. Það var saltfiskur og flúra notuð sem viðbit. Flúra er sama og grálúða og mjög feitur fiskur, líklega feitari en venjulegt heilagfiski . Afi saltaði hana eins og fiskinn, en hún þurfti að liggja nokkra daga í rennandi vatni til útvötnunnar, þar sem hún þurfti mikið meira salt en þorskur og þess vegna þurfti hún að liggja mikið lengur í bleyti. Gleymi aldrei hvað mér þótti þetta mikið sælgæti.
Eitt er það atvik sem ég gleymi aldrei og set það hér: Amma og mamma unnu báðar í saltfiski hjá kaupmanni á staðnum. Þetta var líklega 1937 og hef ég þá verið fimm ára . Stakkstæðið sem um er að ræða var líkleg einn km. frá húsi ömmu, en þar sem ég átti heima þá var mikið lengra frá. Ég var mjög svöng því líklega hefur verið orðið áliðið dags og ekki mátti fara frá fiskinum fyrr en hann var allur kominn undir segl eftir sólina um daginn. Amma segir mér að fara heim til sín því móðursystir min var þar rétt ófarin í vinnu á Akureyri,og biðja hana að sjóða hafragraut handa mér sem hún neitaði, nennti ekki og ég sneri organdi til baka, en amma fór úr fiskinum án þess að spyrja kóng eða prest, heim til að sjóða graut handa sársvöngu barninu . Svona var amma, en líklega hefur dóttir hennar fengið að heyra sitt af hverju, að fara svona með krakkaangann.
Þegar móðir mín dó rétt fimmtug og við vorum öll hennar börn farin að heiman , gátu þau afi og amma ekki lengur verið ein á Dalvík og fluttu til Reykjavíkur til dóttur sinnar þar. Þar undu þau sér vel meðan bæði lifðu, náðu háum aldri og voru jarðsett í Tjarnar kirkjugarði í Svarfaðardal.
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti
Upprunastaður
65°54'5.4"N 18°35'56.6"W