Aðrar upplýsingar
Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1939)
Ártal
Sent dags: 09.03.2015
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-98
Staður
Staður: Víkurgerði, 750-Fáskrúðsfirði, Fjarðabyggð
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
Amma mín
Amma mín Guðrún Jónasdóttir er fædd 4. júní 1880, d. 3. júní 1945. Hún er fædd á Hlíðarenda í Breiðdalshreppi. Faðir hennar var Jónas Pétur Bóasson frá Stuðlum í Reyðarfirði. Móðir hennar var Jóhanna Jónsdóttir frá Eyri í Reyðarfirði. Systkini hennar voru Björg á Höfðahúsum, Björgvin á Hlíðarenda, Herborg á Þrándarstöðum og Benedikta á Eyri. Amma giftist Þórði Gunnarssyni frá Ósi í Breiðdalshreppi, fæddur 25. júlí 1883, d. 12. janúar 1948. Þau byrjuðu búskap að Kleifarstekk í Breiðdalshreppi. Síðar fluttu þau að Víkurgerði við Fáskrúðsfjörð. Þau eignuðust 10 börn og komust 7 þeirra upp og eru þau ýmist fædd á Kleifarstekk eða í Víkurgerði, en þau voru Gunnar og óskýrður dóu báðir kornabörn. Aðalheiður, Jónína, Jósefína, Petra, Gunnar, Stefanía, dó strax, Benedikt og Björgvin. Þegar þau fluttu frá Kleifarstekk bjó hjá þeim tengdamamma Guðrúnar, Guðný Guðmundsdóttir frá Hala í Suðursveit. Guðrúni ömmu og langömmu kom ekki mjög vel saman og þegar amma eignaðist eldavél þá vildi langamma ekki borða þann mat sem eldaður var á svodann nýmóðins tæki. Hún eldaði sinn mat á hlóðum úti í hrútakofa!
Amma og afi þurftu að byggja nýtt íbúðarhús í Víkurgerði. Þau nefndu húsið Bala til að greina það frá öðrum íbúðarhúsum í Víkurgerði. Þar var þá að minnsta kosti tvíbýlt. Jarðarmörk Víkurgerðis eru Víkurgerðisá og Selá. Á Jörðinni er fallegasta fjall á Íslandi sem heitir Sandfell, Það á sér tvífara í Japan. Sandfell er 743 metra hár líparíteitill, 12-14 milljón ára gamall.
Amma var skörugleg húsmóðir og hafa dætur hennar sagt mér að hún hafi látið sér detta margt nýstárlegt í hug í sambandi við eldamennsku.
Ég á tvær litlar vasabækur sem ég erfði eftir pabba minn. Í aðra eru rituð kvæði eftir Davíð Stefánsson, Þuru í Garði og Knút Þorsteinsson, og síðast en ekki síst 440 málshættir. Í hinni eru 342 málshættir skrifaðir með rithönd ömmu. Eina stílabók á ég þar sem amma hefur skrifað niður málshætti og einnig forláta uppskrift að fiskisúpu. Einnig hefur hún skrifað niður góð húsráð og langar mig til að láta þau fylgja. Amma skrifar. „Seigt kjöt af gömlu verður meyrt ef settur er ofurlítill sódi í vatnið sem soðið er í. Flöskutappa má gera loftþétta með því að dýfa þeim í brædda tólg. Þegar silfurtau verður svart, er gott að setja það um stund í soð af kartöflum og verður það þá sem nýtt. Sviðablettir undan straujárni hverfa ef þeir eru nuddaðir undireins með grófu salti. Saltvatn er betra en sódi, til þess að hreinsa potta og pönnur sem hafa brunnið að innan. Látið ílátin standa með saltvatninu í nokkrar klukkustundir og þá má hæglega nudda brenndu skánina úr.“
Í þessa stílabók skrifar hún1940 eina línu sem flokka má sem dagbókarfærslu, en þar stendur „Kýrnar látnar út 24. júní. og sett niður í garða.“
Ég vildi óska að hún hefði skrifað meira um hvundagslífið, t.d. um að þegar þveginn var þvottur þurfti að sjóða hann á potti á eldavélinni og fara síðan með hann út í á til að skola hann. Eða þegar ullin var þvegin var fyrst safnað hlandi í tunnu sem stóð úti við fjósvegg. Hlandið eða keytan var síðan hituð í risapott á hlóðum úti við læk og notuð sem sápa við ullarþvottinn. Ullin var svo skoluð í læknum og breidd til þerris á túninu í kringum lækinn. Ég tók þátt í að breiða ullina til þerris og safna saman ullinni á eftir.
Ég og amma mín.
Ég kem ekki inn í líf ömmu minnar fyrr en ég er hálfs árs gömul. Þá er hún 59 ára og langt síðan smábarn hafði verið á bænum. Ég er ekta vertíðarbarn og ég er ekki viss um hvenær pabbi fékk að vita um tilvist mína. Hann var frá Fáskrúðsfirði en mamma frá Vestmannaeyjum. Mamma fór upp á land og fór að vinna í Tryggvaskála sumarið 1938 og kom heim til Vestmannaeyja um haustið, ólétt og búin að fá sér permanett í sitt rauða hár! Ég er fædd í janúar 1939 og fljótlega kom pabbi og hann og mamma trúlofuðu sig. Það var svo ekki fyrr en um haustið 1939 að við mamma tókum okkur far með Súðinni austur á Fáskrúðsfjörð.
Mér hefur verið sagt að Guðrún amma mín hafi verið búin að verka hvítt lambskinn, kemba það og greiða. Skyldi ég sitja á þessu skinni þegar ég kæmi með mömmu heim til Víkurgerðis. Það fyrsta sem ég þá, níu mánaða gömul gerði, var að pissa á þetta fína skinn.
Fyrsta ljósmynd sem til er af mér í Víkurgerði sýna mig og ömmu Guðrúnu sitjandi úti á túni með Bjössa, strák af næsta bæ, og hundunum. Önnur mynd sýnir mig þar sem ég sit á baki á kú og amma styður við mig.
Mamma og pabbi bjuggu um sig í stofunni hjá ömmu og afa fyrsta veturinn, en svo byggði pabbi nýtt hús í túninu skammt frá húsi afa og ömmu og nefndu húsið Vallartún eftir Vallartúni í Vestmannaeyjum, þaðan sem mamma var. Næsta haust fæddist litla systir mín sem tók hug og hjarta mömmu og mamma og pabbi giftu sig.
Í endurminningunni er Guðrún amma mín best af öllum. Ég vildi heldur eiga heim hjá henni heldur en hjá mömmu og pabba. Ég kallaði Bala Ömmubæ! Blíði góði svipurinn hennar þegar hún sat með mig í fanginu á stól sem stóð í eldhúsinu á ská út frá eldavélinni, eða á kolakassanum, varð mér minnisstæður. Þar fékk ég að heyra um barnið sem datt niður um gat. Þar fyrir neðan var einhver ókind sem náði í fótinn á því og hún lamdi barnið þar til datt úr því tönn! Þetta var svo hræðilegt kvæði. Ég lærði það aldrei, en vildi heyra það aftur og aftur. Það var barn í dalnum, hét það. Svo var það Gilsbakkaþulan. Hana lærði ég næstum alla. Svo var það grínkvæðið um prestinn og hans frú, Það er kominn gestur, hét það og lærði ég það.
Það sem situr í mér eftir öll þessi ár, núna er það um 70 ár, er nándin við ömmu þar sem hún situr með mig við eldavélina, hún rær fram í gráðið og það er hlýtt og notalegt. Eftir að hún dó var engin til að rifja upp þessi kvæði og gleymdi ég þeim. En löngu seinna þegar ég var sjálf farin að lesa kannaðist ég svo vel við þau, kvæðin komu til mín aftur eins og gamlir vinir.
Ég man eftir ömmu í búrinu, hún bjó til góðan mat. Amma að mjólka kusurnar út í fjósi, Gríma og Grýla hétu þær, og að skilja mjólkina í búrinu á eftir. Síðan var eftir að búa til smjör og skyr úr mjólkinni.
Amma svaf uppi á lofti, á stúlknaloftinu, með Siggu og Soffíu frænkum mínum. Þetta herbergi var í vesturhluta risins á Bala. Í austurhlutanum svaf afi, á piltaloftinu, með Benna og Bögga frændum mínum. Á milliloftinu svaf Rebekka sem var n.k. niðursetningur hjá ömmu og afa. Á milliloftinu var prjónavélin sem amma prjónaði mikið á. Þessi prjónavél prjónaði fram og til baka. Það var líka önnur prjónavél þarna. Sú vél prjónaði í hring, prjónaði sokka og þess háttar. Amma var snjöll að prjóna á þessar vélar og áður var líka ofið úr tvisti og ull. Amma tók ofan af ullinni og m.a. spann hún þráð úr togi sem var notaður í netagerð.
Til er mynd að ömmu þar sem hún situr út á túni, við hliðina á sátu, með lítinn hund í keltu sér og er hún búin að taka af sér glergaugun og setja á hundinn. Hún var ósköp góð við öll dýr. Ég heyrði þá sögu hafða eftir einhverjum, sem hafði farið til miðils eftir að amma dó, að hún væri þar að gefa þurfalingum og dýrum. Þegar Aðalheiður dóttir hennar heyrði þetta fannst henni nóg um og fannst mamma sín vera búin að hygla að nógu mörgum þótt hún yrði ekki að vera að gefa þeim að éta í himnaríki líka!
Mín sárasta minning um ömmu er frá því nokkrum dögum áður en hún dó. Það var nýbúið að ferma Siggu og Soffíu. Soffía var dótturdóttir ömmu sem hún hafði alið upp og Sigga var stúlka úr sveitinni sem komið hafði í heimsókn til að leika við Soffíu, en gleymdist að skila, eins og Björgvin frændi minn orðaði það. Amma hafði ekki treyst sér til að fylgja þeim yfir fjörðinn í kirkju að Kolfreyjustað. Svo var það daginn eftir, þegar hún situr á kolakassanum við eldavélina, að hún hnígur útaf og hafði fengið heilablóðfall. Hún var borinn upp á loft í rúmið sitt á stúlknaloftinu. Ég skildi ekkert í því að ég mátti ekki koma til hennar svo dögum skipti. Svo kom að því að mamma sótti mig og sagði að nú mætti ég koma til ömmu. Ég sentist upp stigann og inn til ömmu. Hún lá í rúminu sem búið var að færa frá veggnum og fram á gólfið. Mamma stóð veggmegin við rúmið og ég kom að rúminu hinum megin. Amma lá þarna svo blíð á svipinn, þessum svip mundi ég svo vel eftir. Önnur höndin lá ofan á sænginni og ég greip utan um hana og svo byrjaði ég að tala við ömmu sem svaraði ekki einu orði, heldur horfði bara á mig. Þá varð ég hrædd og vond og skildi ekki neitt í neinu og fór að háorga. Mamma fór með mig niður og reyndi að hugga mig. En ég var óhuggandi og eftir á að hyggja hefði mér fundist nauðsynlegt að undirbúa mig fyrir það að amma var ófær um að tala. Hún dó stuttu síðar, eða 3. júní 1945, 65 ára að aldri. Hún fékk heilablóðfall. Ári síðar fluttum við burtu frá Víkurgerði upp á Akranes, þá var ég 7 ára.
Ég hef séð ýmsar myndir af ömmu þar sem hún setur í brýrnar en þann svip þekkti ég ekki, bara þenna blíða.
Ég get ekki sagt að amma hafi haft áhrif á menntun mína né lífsstarf, en eftir að ég byrjaði í skóla á Akranesi átti ég að læra kvæði og þulur sem ég kannaðist við að hafa heyrt áður hjá ömmu í eldhúsinu í Bala.
Mér varð oft hugsað til hennar í gegnum árin og sérstaklega núna síðustu árin þegar ég er orðin eldri en hún varð. Núna skoða ég myndir af henni og hugsa þá ekki til hennar sem gamallar konu, heldur sem jafningja.
Ég er núna í námi í Myndlistaskóla Reykjavíkur og er að læra að vatnslita. Nýlega reyndi ég að búa til mynd af mér og ömmu þar sem við sitjum í eldhúsinu á Bala og hún er að fara með þulur og kvæði. Eins reyndi ég að festa á blað þegar ég fékk að sjá hana í síðasta sinn og var farið með mig háorgandi niður frá henni.
Mér hefur verið sagt að amma hafi verið sköruleg kona og fáir hafi staðið upp í hárinu á henni. Hún var húsmóðir á stóru heimili og annaðist allt innan húss, auk þess að mjólka kýrnar. Ég hef áður sagt frá nýstárlegri matargerð hennar. Hún ræktaði stóran kartöflugarð, tíndi fjallagrös og ber og auk þess bruggaði hún rararbaravín sem voru annáluð í sveitinni!
Ég hef líka velt því fyrir mér að matarafgangar hafi aldrei verið vandamál fyrir hana því að hænur, kettir og hundar sáu um það.
Amma fór ekki varhluta af menningunni því að útvarp var komið þegar ég man eftir mér. Það stóð upp á háum skáp og langaði mig mjög mikið að klifra þangað upp og sjá þetta fólk sem ég hélt að héldi til inni í útvarpinu. Síminn kom líka á Bala þegar ég var 5 ára. Þetta var sveitasími og var hringingin til okkar tvær stuttar og ein löng. Það var viðtekin regla að hlusta á símtöl annarra í sveitinni. Rafmagn kom einnig á bæina með vindrellu hjá mömmu og pabba í Vallartúni og með mótor hjá ömmu og afa á Bala. Þetta rafmagn var einungis til að lýsa upp með.
Margs er að minnast þegar hugsað er til ömmu minnar og fylgir minningunum hlýja og væntumþykja. Hún var þannig góð fyrirmynd, þótt ég hafi aldrei hugsað um það áður.
Afi minn
Afi minn hét Þórður Gunnarsson og var hann þremur árum yngri en amma mín. Hann tók mig með sér út á hlað á hverjum morgni þegar ég svaf inn í Ömmubæ og lét mig signa mig og fara með bæn sem var svona.
Nú er ég klæddur og kominn á ról.
Kristur Jesú veri mitt skjól.
Í guðsóttanum gef þú mér,
að ganga í dag, svo líki þér.
Svo stóðum við þarna smástund og nutum útsýnisins. Af hlaðinu sást út að Skrúð og finnst mér hann stílhreinastur séður þaðan.
Afi var hagmæltur og orti til Aðalheiðar Rósu systur minnar á afmælisdaginn hennar, en hún er fædd 10. september 1940. Hún heitir í höfuðið á elstu systrum foreldra okkar, Aðalheiði og Rósu.
Enn þitt ljómar æskuljós
Í allri velferð dafni.
Framleidd er hér fögur Rós.
Í Frelsarans Jesú nafni.
Hér eru vísur tileinkaðan okkur Rósu og undirritaðan frá afa og ömmu og pabba og mömmu.
Kæru börnin mín
Guð gefi ykkur gott að læra
svo góðan ávöxt megi færa
og vonarstjarnan lýs á leið
ljómi ætíð björt og heið.
Ég bið þess af hjarta og huga
að höndin Drottins almáttuga
lýsi ykkur lífs á braut
og leiði gegnum hverja þraut.
Bæði amma mím og afi voru hagmælt en um menntun þeirra veit ég ekkert en ég gef mér að þau hafi fengið þá lágmarks menntun sem í boði var fyrir börn í þá daga.
Afi hugsaði aðallega um féð. Hann var ósköp góður við okkur Rósu en talaði fátt en hló mikið. Hann tók þátt í heyskapnum og dundaði eitthvað inni við á vetrum. Hann hafði átt við geðsjúkdóm að stríða. Það síðasta sem ég man eftir honum var að hann tók upp girðingastaura sem voru í kringum rabarbaragarðinn og færði hvern og einn um set. Ég fór til pabba og sagði honum frá þessu og hann sagði mér að vera ekki að fást um það hvað afi væri að bjástra.
Afi fékk að verða eftir þegar við fluttum frá Víkurgerði, sumarið 1946, og vera hjá tengdafólki Ragnars frænda sem keypti jörðina, en þau flutti inn á Bala. Þegar hann ætlaði að fara að flytja inn í kaupstað til Jósefínu dóttur sinnar, varð hann veikur þar sem hann sat í bátnum hjá Ragnari og varð að fara í land aftur og fór heim á Bala þar sem hann dó þann 7. janúar 1948, eða einu og hálfu ári eftir að við fluttum til Akraness.
Ég hef fengið að eiga tvö bréf sem afi skrifaði eftir að við fluttum frá Víkurgerði. Þau eru til Aðalheiðar dóttur hans sem bjó í Noregi. Í öðru bréfinu lætur hann vel af sér, segist vera í kaupavinnu á Stöðvarfirði og sendir hann henni 1000 krónur. Í hinu er hann staddur á bæ við Fáskrúðsfjörð þar sem hann segist vera að hjálpa til, en segist ekki nenna að hjálpa Ragnari í Víkurgerði við að girða. Það kom mér á óvart hvað hann var hress og hvað hann skrifaði vel.
Ég get ekki sagt að ég hafi tengst afa nánum böndum, ef til vill vegna þess að annar maður á bænum var nokkurs konar afi fyrir okkur systurnar. Hann hét Jón Stefánsson Reykjalín og hafði komið um tvítugt til ömmu og afa ásamt bróður sínum. Hann hugsaði um féð og sinnti búskapnum á margan hátt. Hann átti trillu. Hann sá m.a.um að róa á sjó þegar gaf. Hann var alltaf sérstaklega góður við ömmu og okkur litlu systurnar og hann flutti með okkur á Akranes eftir að amma dó og til Vestmannaeyja eftir að pabbi dó.
Ég vissi ekki um það fyrr en löngu seinna að hann á yngsta bróður pabba sem hét Björgvin. Það er auðséð, þeir voru mjög líkir, en þessi bróðir pabba var sagður Þórðarson, sonur afa.
Sesselja og Finnbogi frá Vallartúni
Á þessu ári eru liðin 124 ár frá því að Sesselja Einarsdóttir og Finnbogi Finnbogason fæddust. Þau voru bæði fædd árið 1891, hún þann 11. mars, hann þann 11. maí.
Sesselja fæddist á Hliði á Álftanesi. Foreldrar hennar voru Guðfinna Kristín Bjarnadóttir frá Hraðastöðum í Mosfellssókn og Einar Ólafsson. Ef athugað er hvað stendur í Íslendingabók sést að Guðfinna er 35 ára þegar hún eignast Sesselju en Einar 22 ára. Þetta voru því skyndikynni þannig að uppeldið kom alfarið á hendur Guðfinnu.
Ólst Sesselja upp hjá móður sinni fyrstu árin en síðan hjá móðursystur sinni, Kristínu, þar til hún var 17 ára gömul og þá réðist hún í vist til Reykjavíkur. Þar var hún í tvö ár en fór þá til Vestmannaeyja þar sem hún réði sig í vinnu til Finnboga Björnssonar og seinni konu hans Margrétar Jónsdóttur. Það má segja að þá hafi örlög hennar verið ráðin því að þar hitti hún þann sem átti eftir að verða lífsförunautur hennar í gegnum lífið.
Guðfinna giftist síðar Einari Guðmundssyni og eignaðist með honum Margréti og Dagmeyju. Guðfinna var hjá Sesselju í Bræðraborg 1. des. 1923 þegar kviknaði í pilsi hennar út frá kerti og lést hún í kjölfarið af þeim atburði.
Einar Ólafsson steinsmiður í Hafnarfirði, faðir Sesselju, eignaðist síðar Ólafíu, Guðjón, Þóru og Benjamín með Guðrúni konu sinni. Hálfsystkini Sesselju voru því 6.
Finnbogi Björnsson fæddist í Stóra-Dalssókn 1. janúar 1856, nánar til tekið í Neðri-Dal. Í kirkjubókum er hann sagður annað „óekta“ barn foreldra sinna sem ekki voru gift á þessum tíma. Hann fluttist til Vestmannaeyja með foreldrum sínum, bjó fyrst á Kirkjubæ, síðar skráður húsbóndi í Pétursborg, síðar skráður útvegsbóndi í Norðurgarði.
Hann kvæntist Rósu Eyjólfsdóttur ættaðri frá Vopnafirði. Þau eignuðust fimm syni, Björn, Ágúst Kristján, Finnboga, Stefán og Árna. Þegar Finnbogi var á þriðja ári var honum komið í fóstur hjá Jórunni og Eyjólfi á Kirkjubæ. Þar var hann fram yfir fermingu.
Árið 1907 deyr móðir hans og 1909 kvæntist faðir hans öðru sinni, Margréti Jónsdóttur, og þá fluttust hann aftur til föður síns og Margrétar. Hálfbræður hans voru Rósinkrans og Guðni.
Sesselja og Finnbogi fengu þá menntun sem í boði var fyrir börn á þessum tíma og ekkert umfram það. Þau Sesselja og Finnbogi giftu sig 5. des. 1914. Fyrstu árin bjuggu þau í Norðurgarði en svo keyptu bræðurnir Árni og Finnbogi hús sem hét Bræðraborg. Þar bjuggu Sesselja og Finnbogi allt fram til ársins 1935 að þau keyptu Vallartún, sem í minningu okkar flestra er eins konar óðalssetur ættarinnar. Þau eignuðust níu börn. Af þeim komust sjö á legg, þau Rósa, Árni, Fjóla, Lilja, Ólafur, Ásta og Gréta.
Ævi þeirra hjóna hefur sjálfsagt verið lík ævi annarra hjóna á þessum tíma. Bogi var á sjónum, áræðin og happasæll skipstjóri. Hann var með þeim fyrstu sem stundaði netaveiðar á Selvogsbanka og á Þjórsárhrauni. Árið 1929 eignast hann hlut í m/b Veigu og var hann á þeim báti þar til hann hætti sjómennsku vegan heilsubrests 1942. Þá hóf hann störf hjá Lifrabræðslu Vestmannaeyja þar sem hann vann næsta aldarfjórðunginn.
Sesselja var heima með börnin. Hún var um margt sérstök kona. Það lýsti sér meðal annars í því að hún gerði sér grein fyrir hollustu þess græna og bauð hún heimilisfólki sínu upp á sallöt þar sem hún notaði m.a. skarfakál og hvönn. Og ævinlega var hlaupið eftir hundasúrum til að hafa með skyrinu.
Hún var líka snillingur í kökugerð og ef vel var leitað á loftinu mátti alltaf finna box með girnilegum kökum í.
Þær hafa líklega ekki verið margar stundirnar sem hún hafði fyrir sjálfa sig en þær sem gáfust notaði hún til lesturs góðra bóka eða til hannyrða. Einu störfin sem hún sinnti utan heimilis var þegar hún fór að breiða fisk nokkra daga yfir sumartímann.
Bogi var afskaplega glaðlyndur og spaugsamur. Hann hafði gaman af að spila og ekki spillti það ef einhverjum tókst að svindla örlítið. Hann tók í nefið og snýtti sér svo hátt að undir tók.
Sesselja var alvörugefnari og skiðulagðari. Hún sá um að hlutirnir gengju upp, alltaf var hún þó hugulsöm og góð og hafði tíma til að hlusta og hjálpa. Hún var mjög meðvituð í stéttarbaráttunni og tók mikinn þátt í starfsemi kvenfélagsins Líknar.
Í Vallatúni bjuggu þau lengst af en síðustu árin hennar Sesselju bjuggu þau á Herjólfsgötunni hjá Ástu dóttur sinni og Björgvini, tengdasyni sínum. Sesselja lést þann 14. október 1964. Finnbogi dvaldist á efri árum á elliheimili Vestmannaeyja en eftir gos var hann vistmaður á D.A.S. í Reykjavík og þar lést hann 3. apríl 1979.
Þetta ágrip af ævi ömmu og afa er haft eftir Ástu móðursystur minni í tilefni af ættarmóti sem haldið var í Eyjum 1991.
Amma mín
Sjálf kynntist ég ekki ömmu minni fyrr en ég var orðin 12 ára. Ég hafði að vísu heimsótt hana til Eyja með mömmum minni þegar ég var 4 ára og amma hafði heimsótt okkur til Fáskrúðsfjarðar þegar ég var 6 ára.
Eina minningu um ömmu á ég þó frá þessum árum sem mig langar að segja frá.
Ég fór með Esjunni austur á Fáskrúðsfjörð sumarið þegar ég var 9 ára. Á leiðinni var stoppað í Vestmannaeyjum. Ég man eftir því að þetta var um nótt og það var stilli logn og fjöllin stóðu á höfðinu í lygnum sjónum. Aldrei hafði ég séð jafn grænan lit á grasi og ég sá þarna í Heimakletti og aldrei svona brúnan lit á bergi eins og gat á líta á móberginu og þessa nótt, og aldrei jafn dökkblán sjó. Á bryggjunni beið lítil kona sem var á að líta jafnhá og hún var breið. Þetta var hún amma mín, hún Sesselja mamma hennar mömmu. Ég var mjög feimin við hana, af því að ég þekkti hana svo lítið. Amma tók í höndina á mér og leiddi mig alla leiðina frá höfninni og austur að Vallartúni sem er nú engin smá spotti.
Ekki man ég hvað við töluðum um á leiðinni. Þegar við komum upp að Vallartúni fékk ég smurt brauð og mjólk og síðan gengum við sömu leið til baka. Ekki sá ég fleira fólk þarna í Vallartúni þessa nótt. Afi hefur verið á sjó og kannski ekki neitt af systkinunum eftir heima.
Svo var það ekki fyrr en að pabbi var dáin að mamma flutti með okkur systurnar frá Akranesi til Vestmannaeyja, að ég kynntist ömmu og afa í Eyjum og nú kemur smá minningarbrot .
Amma bað mig um að skreppa í fiskbúð fyrir sig á einum af fyrstu dögunum mínum í Eyjum. Ég rataði í búðina en villtist á leiðinni heim í Vallartún. Ég hafði aldrei þolað lykt af nýjum fiski og ýsuna fékk ég með vír þræddan gegnum bæði augun. Ég hélt ýsunni eins langt frá mér og armur minn náði og hélt af stað heim, en ég var komin langt upp fyrir Landakirkju, áleiðis upp fyrir Hraun, þegar að ég áttaði mig og eftir langan tíma náði ég heim með ýsuna.
Önnur minning um ömmu var þegar við stóðum saman fyrir utan Vallartún og horfðum til lands. Útsýnið er stórkostlegt til Eyjafjallajökuls og Eyjafjallanna og ég sagði að þetta útsýni væri ægilega fallegt. Þá sagði amma að réttara væri að segja að útsýnið væri dásamlega fallegt.
Ég get ekki sagt að ég hafi sótt í ömmu mína á þessum unglingsárum mínum í Eyjum, frá 13-18 ára. En við systurnar vorum sendar til hennar til að hjálpa henni við tiltekt, s.s að þrýfa skápa og skúffur og kamarinn. Við gerðum þetta með glöðu geði, en ekki óumbeðnar.
Ég á eina skemmtilega minningu um að amma, mamma og við systurnar fórum upp fyrir Hraun og settum niður kartöflur og höfðum með okkur nesti. Þetta er eina „Ferðalagið“ sem ég fór í með ömmu minni.
Ég fór 18 ára gömul frá Eyjum og fór þá á lýðháskóla í Osby á Skáni í Svíþjóð. Við vorum 12 Íslendingar þar, 6 strákar og 6 stelpur. Ég varð strax skotin í einum af þessum strákum og ég varð ófrísk þarna um sumarið. Við ákváðum að fara ekki strax heim og eignuðumst lítinn strák þarna úti í Svíþjóð og fórum ekki heim fyrr en hann var orðinn 6 mánaða. Hann er fæddur í mars og í nóvember fæ ég bréf frá ömmu minni þar sem hún hefur frétt að því að ég sé ófrísk og ætli að vera áfram úti í Svíþjóð. Af því hefur hún áhyggjur og biður mig um að koma heim. Hún segir mér líka frá því að það hafi ekki vakið mikla hrifningu innan ættarinnar að ég hætti við að fara til Englands í enskunám. Amma sendir mér heimilisfang elsta sonar síns sem var skipstjóri á norsku skipi. Hún segir mér að leita til hans um aðtoð ef ég þurfi á því að halda.
Næsta bréf er skrifað í desember þar sem hún hrósar mér fyrir hvað ég sé hugrökk og dugleg. Síðan segir hún mér frá kvennfélagaballi þar sem vinkonur mínar hafi verið og mín hafi veri sárt saknað. Svo segist hún ætla að senda mér hvítt garn í jólagjöf þannig að ég geti prjónað á hvort kynið sem er.
Í þriðja bréfinu skrifað í apríl, byrjar hún á því að afsaka hve seint hún skrifi mér til að óska mér til hamingju með soninn. og unnustann sem hún vonar að reynist mér vel. Hún vonar að þó að þetta litla barn verði okkur til hamingju þótt að tilkoma þess hafi sett öll okkar framtíðarplön úr skorðum. Svo vanta síðu í bréfið frá ömmu, en bréfið heldur áfram og þar er amma að segja frá vertíðinni sem stendur sem hæst. Hún segir frá bát sem hafði komið með 5000 tonn að landi og sé það mesti afli sem hann hafi komið með að landi. Hún spyr mig að því hvort vorið sé komið hjá mér og getur þess að allur snjór sé horfinn í Eyjum. Hún kveður mig og litla prinsinn minn og unnusta með blessunarorðum. Ps: neðan undir kveðjuorðum stendur að mjólk hafi hellst niður á bréfið og hún nenni ekki að skrifa það aftur, en hún vonar að ég skilji það, eða eins og hún segir . „Þú lest þá í málið.“
Í þessum bréfum talar hún til mín eins og ég sé orðin fullorðin.
Ég settist að í Reykjavík þegar ég kom heim frá Svíþjóð og hitti ömmu mína ekki oft í þau 6 ár sem liðu þar til hún dó. Því get ég ekki sagt að hún hafi haft nein sérstök áhrif á líf mitt né athafnir. Mér þótti vænt um hana í fjarlægðinni og þegar ég sá hana í síðasta sinn þá var hún orðin mjög veik og virti mig ekki viðlits.
Afi minn
Hvaða munur var á hlutverkum afa og ömmu gagnvart mér er helst að ég fékk að njóta hans lengur og að hann átti síðustu árin hér í Reykjavík þannig að ég gat heimsótt hann á Hrafnistu þar sem hann bjó síðustu árin. Ég tók gjarnan með mér litla Brennivínsflösku af því að honum fannst gott að fá sér sopa fyrir nóttina. Þegar ég tók stúdentspróf á gamals aldri bauð ég afa mínum og einum öðrum öldruðum vini mínum til að fagna með mér. Við fengum okkur kaffi bragðbættu með Brennivíni og spiluðum vist!
Afa þótti gott að fá sér í staupinu og fór það fyrir brjóstið á ömmu. Þarna stendur Þjóðhátíðin upp úr. Í Vestmannaeyjum tíðkaðist það að á Þorláksmessu fengu karlmennirnir sér duglega neðan í því og löbbuðu rallhálfir um götur bæjarins til að kaupa jólagjafir. Þetta kostaði oft fýlu hjá ömmu á aðfangadaginn, auk þess sem afi varð oft veikur eftir að hafa hagað sér svona.
Þess má geta að eftir að afi dó fannst í náttborðsskúfunni hans Brennivínsflaska og þótti það við hæfi að ég fengi hana!
Afa datt, á gamals aldri, margt skrítið í hug. Einu sinni vatt hann upp í hnykil eins marga metra og skip sonar hans var. Sonur hans var skipstjóri á norsku skipi. Afi batt spottann við útihurðina á Hrafnistu og labbaði svo af stað með hnykilinn og var kominn langt út á Brúnaveg þegar spottinn var búinn. Þá gat hann litið til baka og séð hvað stórt skipið var.
Afi var alltaf hrókur alls fagnaðar og mjög vinsæll innan ættarinnar. En hvort og hvaða áhrif hann hafði á mig get ég ekki sagt til um.
Þegar sonur minn fermdist vildi ég bæta við nafnið hans gælunafni afa sem var Bogi. Sonur minn þorði ekki að standa í því þá, en löngu seinna gerði hann það og heitir í dag Gunnar Bogi. Sumarbústaður okkar nefnist Vallartún eftir heimili ömmu og afa í Eyjum. Sumarbústaðurinn er fyrir ofan Hlíðarenda í Fljótshlíð og Eyjarnar blasa við út um stofugluggann og mér verður oft hugsað til lífsins þar meðan ég átti heima þarna. En margt er þó breytt frá því sem þá var, m.a. er Vallartún komið 100 metra undir hraun í dag.
Læt ég svo lokið endurminninganna um ömmur mínar og afa sem mér hefur fundist mjög gaman af að rifja upp, en að sjálfsögðu litast þær af því að minni mitt er orðið gloppótt enda er ég orðin 76 ár gömul!
Virðingarfyllst,
(..1..)
Amma mín
Amma mín Guðrún Jónasdóttir er fædd 4. júní 1880, d. 3. júní 1945. Hún er fædd á Hlíðarenda í Breiðdalshreppi. Faðir hennar var Jónas Pétur Bóasson frá Stuðlum í Reyðarfirði. Móðir hennar var Jóhanna Jónsdóttir frá Eyri í Reyðarfirði. Systkini hennar voru Björg á Höfðahúsum, Björgvin á Hlíðarenda, Herborg á Þrándarstöðum og Benedikta á Eyri. Amma giftist Þórði Gunnarssyni frá Ósi í Breiðdalshreppi, fæddur 25. júlí 1883, d. 12. janúar 1948. Þau byrjuðu búskap að Kleifarstekk í Breiðdalshreppi. Síðar fluttu þau að Víkurgerði við Fáskrúðsfjörð. Þau eignuðust 10 börn og komust 7 þeirra upp og eru þau ýmist fædd á Kleifarstekk eða í Víkurgerði, en þau voru Gunnar og óskýrður dóu báðir kornabörn. Aðalheiður, Jónína, Jósefína, Petra, Gunnar, Stefanía, dó strax, Benedikt og Björgvin. Þegar þau fluttu frá Kleifarstekk bjó hjá þeim tengdamamma Guðrúnar, Guðný Guðmundsdóttir frá Hala í Suðursveit. Guðrúni ömmu og langömmu kom ekki mjög vel saman og þegar amma eignaðist eldavél þá vildi langamma ekki borða þann mat sem eldaður var á svodann nýmóðins tæki. Hún eldaði sinn mat á hlóðum úti í hrútakofa!
Amma og afi þurftu að byggja nýtt íbúðarhús í Víkurgerði. Þau nefndu húsið Bala til að greina það frá öðrum íbúðarhúsum í Víkurgerði. Þar var þá að minnsta kosti tvíbýlt. Jarðarmörk Víkurgerðis eru Víkurgerðisá og Selá. Á Jörðinni er fallegasta fjall á Íslandi sem heitir Sandfell, Það á sér tvífara í Japan. Sandfell er 743 metra hár líparíteitill, 12-14 milljón ára gamall.
Amma var skörugleg húsmóðir og hafa dætur hennar sagt mér að hún hafi látið sér detta margt nýstárlegt í hug í sambandi við eldamennsku.
Ég á tvær litlar vasabækur sem ég erfði eftir pabba minn. Í aðra eru rituð kvæði eftir Davíð Stefánsson, Þuru í Garði og Knút Þorsteinsson, og síðast en ekki síst 440 málshættir. Í hinni eru 342 málshættir skrifaðir með rithönd ömmu. Eina stílabók á ég þar sem amma hefur skrifað niður málshætti og einnig forláta uppskrift að fiskisúpu. Einnig hefur hún skrifað niður góð húsráð og langar mig til að láta þau fylgja. Amma skrifar. „Seigt kjöt af gömlu verður meyrt ef settur er ofurlítill sódi í vatnið sem soðið er í. Flöskutappa má gera loftþétta með því að dýfa þeim í brædda tólg. Þegar silfurtau verður svart, er gott að setja það um stund í soð af kartöflum og verður það þá sem nýtt. Sviðablettir undan straujárni hverfa ef þeir eru nuddaðir undireins með grófu salti. Saltvatn er betra en sódi, til þess að hreinsa potta og pönnur sem hafa brunnið að innan. Látið ílátin standa með saltvatninu í nokkrar klukkustundir og þá má hæglega nudda brenndu skánina úr.“
Í þessa stílabók skrifar hún1940 eina línu sem flokka má sem dagbókarfærslu, en þar stendur „Kýrnar látnar út 24. júní. og sett niður í garða.“
Ég vildi óska að hún hefði skrifað meira um hvundagslífið, t.d. um að þegar þveginn var þvottur þurfti að sjóða hann á potti á eldavélinni og fara síðan með hann út í á til að skola hann. Eða þegar ullin var þvegin var fyrst safnað hlandi í tunnu sem stóð úti við fjósvegg. Hlandið eða keytan var síðan hituð í risapott á hlóðum úti við læk og notuð sem sápa við ullarþvottinn. Ullin var svo skoluð í læknum og breidd til þerris á túninu í kringum lækinn. Ég tók þátt í að breiða ullina til þerris og safna saman ullinni á eftir.
Ég og amma mín.
Ég kem ekki inn í líf ömmu minnar fyrr en ég er hálfs árs gömul. Þá er hún 59 ára og langt síðan smábarn hafði verið á bænum. Ég er ekta vertíðarbarn og ég er ekki viss um hvenær pabbi fékk að vita um tilvist mína. Hann var frá Fáskrúðsfirði en mamma frá Vestmannaeyjum. Mamma fór upp á land og fór að vinna í Tryggvaskála sumarið 1938 og kom heim til Vestmannaeyja um haustið, ólétt og búin að fá sér permanett í sitt rauða hár! Ég er fædd í janúar 1939 og fljótlega kom pabbi og hann og mamma trúlofuðu sig. Það var svo ekki fyrr en um haustið 1939 að við mamma tókum okkur far með Súðinni austur á Fáskrúðsfjörð.
Mér hefur verið sagt að Guðrún amma mín hafi verið búin að verka hvítt lambskinn, kemba það og greiða. Skyldi ég sitja á þessu skinni þegar ég kæmi með mömmu heim til Víkurgerðis. Það fyrsta sem ég þá, níu mánaða gömul gerði, var að pissa á þetta fína skinn.
Fyrsta ljósmynd sem til er af mér í Víkurgerði sýna mig og ömmu Guðrúnu sitjandi úti á túni með Bjössa, strák af næsta bæ, og hundunum. Önnur mynd sýnir mig þar sem ég sit á baki á kú og amma styður við mig.
Mamma og pabbi bjuggu um sig í stofunni hjá ömmu og afa fyrsta veturinn, en svo byggði pabbi nýtt hús í túninu skammt frá húsi afa og ömmu og nefndu húsið Vallartún eftir Vallartúni í Vestmannaeyjum, þaðan sem mamma var. Næsta haust fæddist litla systir mín sem tók hug og hjarta mömmu og mamma og pabbi giftu sig.
Í endurminningunni er Guðrún amma mín best af öllum. Ég vildi heldur eiga heim hjá henni heldur en hjá mömmu og pabba. Ég kallaði Bala Ömmubæ! Blíði góði svipurinn hennar þegar hún sat með mig í fanginu á stól sem stóð í eldhúsinu á ská út frá eldavélinni, eða á kolakassanum, varð mér minnisstæður. Þar fékk ég að heyra um barnið sem datt niður um gat. Þar fyrir neðan var einhver ókind sem náði í fótinn á því og hún lamdi barnið þar til datt úr því tönn! Þetta var svo hræðilegt kvæði. Ég lærði það aldrei, en vildi heyra það aftur og aftur. Það var barn í dalnum, hét það. Svo var það Gilsbakkaþulan. Hana lærði ég næstum alla. Svo var það grínkvæðið um prestinn og hans frú, Það er kominn gestur, hét það og lærði ég það.
Það sem situr í mér eftir öll þessi ár, núna er það um 70 ár, er nándin við ömmu þar sem hún situr með mig við eldavélina, hún rær fram í gráðið og það er hlýtt og notalegt. Eftir að hún dó var engin til að rifja upp þessi kvæði og gleymdi ég þeim. En löngu seinna þegar ég var sjálf farin að lesa kannaðist ég svo vel við þau, kvæðin komu til mín aftur eins og gamlir vinir.
Ég man eftir ömmu í búrinu, hún bjó til góðan mat. Amma að mjólka kusurnar út í fjósi, Gríma og Grýla hétu þær, og að skilja mjólkina í búrinu á eftir. Síðan var eftir að búa til smjör og skyr úr mjólkinni.
Amma svaf uppi á lofti, á stúlknaloftinu, með Siggu og Soffíu frænkum mínum. Þetta herbergi var í vesturhluta risins á Bala. Í austurhlutanum svaf afi, á piltaloftinu, með Benna og Bögga frændum mínum. Á milliloftinu svaf Rebekka sem var n.k. niðursetningur hjá ömmu og afa. Á milliloftinu var prjónavélin sem amma prjónaði mikið á. Þessi prjónavél prjónaði fram og til baka. Það var líka önnur prjónavél þarna. Sú vél prjónaði í hring, prjónaði sokka og þess háttar. Amma var snjöll að prjóna á þessar vélar og áður var líka ofið úr tvisti og ull. Amma tók ofan af ullinni og m.a. spann hún þráð úr togi sem var notaður í netagerð.
Til er mynd að ömmu þar sem hún situr út á túni, við hliðina á sátu, með lítinn hund í keltu sér og er hún búin að taka af sér glergaugun og setja á hundinn. Hún var ósköp góð við öll dýr. Ég heyrði þá sögu hafða eftir einhverjum, sem hafði farið til miðils eftir að amma dó, að hún væri þar að gefa þurfalingum og dýrum. Þegar Aðalheiður dóttir hennar heyrði þetta fannst henni nóg um og fannst mamma sín vera búin að hygla að nógu mörgum þótt hún yrði ekki að vera að gefa þeim að éta í himnaríki líka!
Mín sárasta minning um ömmu er frá því nokkrum dögum áður en hún dó. Það var nýbúið að ferma Siggu og Soffíu. Soffía var dótturdóttir ömmu sem hún hafði alið upp og Sigga var stúlka úr sveitinni sem komið hafði í heimsókn til að leika við Soffíu, en gleymdist að skila, eins og Björgvin frændi minn orðaði það. Amma hafði ekki treyst sér til að fylgja þeim yfir fjörðinn í kirkju að Kolfreyjustað. Svo var það daginn eftir, þegar hún situr á kolakassanum við eldavélina, að hún hnígur útaf og hafði fengið heilablóðfall. Hún var borinn upp á loft í rúmið sitt á stúlknaloftinu. Ég skildi ekkert í því að ég mátti ekki koma til hennar svo dögum skipti. Svo kom að því að mamma sótti mig og sagði að nú mætti ég koma til ömmu. Ég sentist upp stigann og inn til ömmu. Hún lá í rúminu sem búið var að færa frá veggnum og fram á gólfið. Mamma stóð veggmegin við rúmið og ég kom að rúminu hinum megin. Amma lá þarna svo blíð á svipinn, þessum svip mundi ég svo vel eftir. Önnur höndin lá ofan á sænginni og ég greip utan um hana og svo byrjaði ég að tala við ömmu sem svaraði ekki einu orði, heldur horfði bara á mig. Þá varð ég hrædd og vond og skildi ekki neitt í neinu og fór að háorga. Mamma fór með mig niður og reyndi að hugga mig. En ég var óhuggandi og eftir á að hyggja hefði mér fundist nauðsynlegt að undirbúa mig fyrir það að amma var ófær um að tala. Hún dó stuttu síðar, eða 3. júní 1945, 65 ára að aldri. Hún fékk heilablóðfall. Ári síðar fluttum við burtu frá Víkurgerði upp á Akranes, þá var ég 7 ára.
Ég hef séð ýmsar myndir af ömmu þar sem hún setur í brýrnar en þann svip þekkti ég ekki, bara þenna blíða.
Ég get ekki sagt að amma hafi haft áhrif á menntun mína né lífsstarf, en eftir að ég byrjaði í skóla á Akranesi átti ég að læra kvæði og þulur sem ég kannaðist við að hafa heyrt áður hjá ömmu í eldhúsinu í Bala.
Mér varð oft hugsað til hennar í gegnum árin og sérstaklega núna síðustu árin þegar ég er orðin eldri en hún varð. Núna skoða ég myndir af henni og hugsa þá ekki til hennar sem gamallar konu, heldur sem jafningja.
Ég er núna í námi í Myndlistaskóla Reykjavíkur og er að læra að vatnslita. Nýlega reyndi ég að búa til mynd af mér og ömmu þar sem við sitjum í eldhúsinu á Bala og hún er að fara með þulur og kvæði. Eins reyndi ég að festa á blað þegar ég fékk að sjá hana í síðasta sinn og var farið með mig háorgandi niður frá henni.
Mér hefur verið sagt að amma hafi verið sköruleg kona og fáir hafi staðið upp í hárinu á henni. Hún var húsmóðir á stóru heimili og annaðist allt innan húss, auk þess að mjólka kýrnar. Ég hef áður sagt frá nýstárlegri matargerð hennar. Hún ræktaði stóran kartöflugarð, tíndi fjallagrös og ber og auk þess bruggaði hún rararbaravín sem voru annáluð í sveitinni!
Ég hef líka velt því fyrir mér að matarafgangar hafi aldrei verið vandamál fyrir hana því að hænur, kettir og hundar sáu um það.
Amma fór ekki varhluta af menningunni því að útvarp var komið þegar ég man eftir mér. Það stóð upp á háum skáp og langaði mig mjög mikið að klifra þangað upp og sjá þetta fólk sem ég hélt að héldi til inni í útvarpinu. Síminn kom líka á Bala þegar ég var 5 ára. Þetta var sveitasími og var hringingin til okkar tvær stuttar og ein löng. Það var viðtekin regla að hlusta á símtöl annarra í sveitinni. Rafmagn kom einnig á bæina með vindrellu hjá mömmu og pabba í Vallartúni og með mótor hjá ömmu og afa á Bala. Þetta rafmagn var einungis til að lýsa upp með.
Margs er að minnast þegar hugsað er til ömmu minnar og fylgir minningunum hlýja og væntumþykja. Hún var þannig góð fyrirmynd, þótt ég hafi aldrei hugsað um það áður.
Afi minn
Afi minn hét Þórður Gunnarsson og var hann þremur árum yngri en amma mín. Hann tók mig með sér út á hlað á hverjum morgni þegar ég svaf inn í Ömmubæ og lét mig signa mig og fara með bæn sem var svona.
Nú er ég klæddur og kominn á ról.
Kristur Jesú veri mitt skjól.
Í guðsóttanum gef þú mér,
að ganga í dag, svo líki þér.
Svo stóðum við þarna smástund og nutum útsýnisins. Af hlaðinu sást út að Skrúð og finnst mér hann stílhreinastur séður þaðan.
Afi var hagmæltur og orti til Aðalheiðar Rósu systur minnar á afmælisdaginn hennar, en hún er fædd 10. september 1940. Hún heitir í höfuðið á elstu systrum foreldra okkar, Aðalheiði og Rósu.
Enn þitt ljómar æskuljós
Í allri velferð dafni.
Framleidd er hér fögur Rós.
Í Frelsarans Jesú nafni.
Hér eru vísur tileinkaðan okkur Rósu og undirritaðan frá afa og ömmu og pabba og mömmu.
Kæru börnin mín
Guð gefi ykkur gott að læra
svo góðan ávöxt megi færa
og vonarstjarnan lýs á leið
ljómi ætíð björt og heið.
Ég bið þess af hjarta og huga
að höndin Drottins almáttuga
lýsi ykkur lífs á braut
og leiði gegnum hverja þraut.
Bæði amma mím og afi voru hagmælt en um menntun þeirra veit ég ekkert en ég gef mér að þau hafi fengið þá lágmarks menntun sem í boði var fyrir börn í þá daga.
Afi hugsaði aðallega um féð. Hann var ósköp góður við okkur Rósu en talaði fátt en hló mikið. Hann tók þátt í heyskapnum og dundaði eitthvað inni við á vetrum. Hann hafði átt við geðsjúkdóm að stríða. Það síðasta sem ég man eftir honum var að hann tók upp girðingastaura sem voru í kringum rabarbaragarðinn og færði hvern og einn um set. Ég fór til pabba og sagði honum frá þessu og hann sagði mér að vera ekki að fást um það hvað afi væri að bjástra.
Afi fékk að verða eftir þegar við fluttum frá Víkurgerði, sumarið 1946, og vera hjá tengdafólki Ragnars frænda sem keypti jörðina, en þau flutti inn á Bala. Þegar hann ætlaði að fara að flytja inn í kaupstað til Jósefínu dóttur sinnar, varð hann veikur þar sem hann sat í bátnum hjá Ragnari og varð að fara í land aftur og fór heim á Bala þar sem hann dó þann 7. janúar 1948, eða einu og hálfu ári eftir að við fluttum til Akraness.
Ég hef fengið að eiga tvö bréf sem afi skrifaði eftir að við fluttum frá Víkurgerði. Þau eru til Aðalheiðar dóttur hans sem bjó í Noregi. Í öðru bréfinu lætur hann vel af sér, segist vera í kaupavinnu á Stöðvarfirði og sendir hann henni 1000 krónur. Í hinu er hann staddur á bæ við Fáskrúðsfjörð þar sem hann segist vera að hjálpa til, en segist ekki nenna að hjálpa Ragnari í Víkurgerði við að girða. Það kom mér á óvart hvað hann var hress og hvað hann skrifaði vel.
Ég get ekki sagt að ég hafi tengst afa nánum böndum, ef til vill vegna þess að annar maður á bænum var nokkurs konar afi fyrir okkur systurnar. Hann hét Jón Stefánsson Reykjalín og hafði komið um tvítugt til ömmu og afa ásamt bróður sínum. Hann hugsaði um féð og sinnti búskapnum á margan hátt. Hann átti trillu. Hann sá m.a.um að róa á sjó þegar gaf. Hann var alltaf sérstaklega góður við ömmu og okkur litlu systurnar og hann flutti með okkur á Akranes eftir að amma dó og til Vestmannaeyja eftir að pabbi dó.
Ég vissi ekki um það fyrr en löngu seinna að hann á yngsta bróður pabba sem hét Björgvin. Það er auðséð, þeir voru mjög líkir, en þessi bróðir pabba var sagður Þórðarson, sonur afa.
Sesselja og Finnbogi frá Vallartúni
Á þessu ári eru liðin 124 ár frá því að Sesselja Einarsdóttir og Finnbogi Finnbogason fæddust. Þau voru bæði fædd árið 1891, hún þann 11. mars, hann þann 11. maí.
Sesselja fæddist á Hliði á Álftanesi. Foreldrar hennar voru Guðfinna Kristín Bjarnadóttir frá Hraðastöðum í Mosfellssókn og Einar Ólafsson. Ef athugað er hvað stendur í Íslendingabók sést að Guðfinna er 35 ára þegar hún eignast Sesselju en Einar 22 ára. Þetta voru því skyndikynni þannig að uppeldið kom alfarið á hendur Guðfinnu.
Ólst Sesselja upp hjá móður sinni fyrstu árin en síðan hjá móðursystur sinni, Kristínu, þar til hún var 17 ára gömul og þá réðist hún í vist til Reykjavíkur. Þar var hún í tvö ár en fór þá til Vestmannaeyja þar sem hún réði sig í vinnu til Finnboga Björnssonar og seinni konu hans Margrétar Jónsdóttur. Það má segja að þá hafi örlög hennar verið ráðin því að þar hitti hún þann sem átti eftir að verða lífsförunautur hennar í gegnum lífið.
Guðfinna giftist síðar Einari Guðmundssyni og eignaðist með honum Margréti og Dagmeyju. Guðfinna var hjá Sesselju í Bræðraborg 1. des. 1923 þegar kviknaði í pilsi hennar út frá kerti og lést hún í kjölfarið af þeim atburði.
Einar Ólafsson steinsmiður í Hafnarfirði, faðir Sesselju, eignaðist síðar Ólafíu, Guðjón, Þóru og Benjamín með Guðrúni konu sinni. Hálfsystkini Sesselju voru því 6.
Finnbogi Björnsson fæddist í Stóra-Dalssókn 1. janúar 1856, nánar til tekið í Neðri-Dal. Í kirkjubókum er hann sagður annað „óekta“ barn foreldra sinna sem ekki voru gift á þessum tíma. Hann fluttist til Vestmannaeyja með foreldrum sínum, bjó fyrst á Kirkjubæ, síðar skráður húsbóndi í Pétursborg, síðar skráður útvegsbóndi í Norðurgarði.
Hann kvæntist Rósu Eyjólfsdóttur ættaðri frá Vopnafirði. Þau eignuðust fimm syni, Björn, Ágúst Kristján, Finnboga, Stefán og Árna. Þegar Finnbogi var á þriðja ári var honum komið í fóstur hjá Jórunni og Eyjólfi á Kirkjubæ. Þar var hann fram yfir fermingu.
Árið 1907 deyr móðir hans og 1909 kvæntist faðir hans öðru sinni, Margréti Jónsdóttur, og þá fluttust hann aftur til föður síns og Margrétar. Hálfbræður hans voru Rósinkrans og Guðni.
Sesselja og Finnbogi fengu þá menntun sem í boði var fyrir börn á þessum tíma og ekkert umfram það. Þau Sesselja og Finnbogi giftu sig 5. des. 1914. Fyrstu árin bjuggu þau í Norðurgarði en svo keyptu bræðurnir Árni og Finnbogi hús sem hét Bræðraborg. Þar bjuggu Sesselja og Finnbogi allt fram til ársins 1935 að þau keyptu Vallartún, sem í minningu okkar flestra er eins konar óðalssetur ættarinnar. Þau eignuðust níu börn. Af þeim komust sjö á legg, þau Rósa, Árni, Fjóla, Lilja, Ólafur, Ásta og Gréta.
Ævi þeirra hjóna hefur sjálfsagt verið lík ævi annarra hjóna á þessum tíma. Bogi var á sjónum, áræðin og happasæll skipstjóri. Hann var með þeim fyrstu sem stundaði netaveiðar á Selvogsbanka og á Þjórsárhrauni. Árið 1929 eignast hann hlut í m/b Veigu og var hann á þeim báti þar til hann hætti sjómennsku vegan heilsubrests 1942. Þá hóf hann störf hjá Lifrabræðslu Vestmannaeyja þar sem hann vann næsta aldarfjórðunginn.
Sesselja var heima með börnin. Hún var um margt sérstök kona. Það lýsti sér meðal annars í því að hún gerði sér grein fyrir hollustu þess græna og bauð hún heimilisfólki sínu upp á sallöt þar sem hún notaði m.a. skarfakál og hvönn. Og ævinlega var hlaupið eftir hundasúrum til að hafa með skyrinu.
Hún var líka snillingur í kökugerð og ef vel var leitað á loftinu mátti alltaf finna box með girnilegum kökum í.
Þær hafa líklega ekki verið margar stundirnar sem hún hafði fyrir sjálfa sig en þær sem gáfust notaði hún til lesturs góðra bóka eða til hannyrða. Einu störfin sem hún sinnti utan heimilis var þegar hún fór að breiða fisk nokkra daga yfir sumartímann.
Bogi var afskaplega glaðlyndur og spaugsamur. Hann hafði gaman af að spila og ekki spillti það ef einhverjum tókst að svindla örlítið. Hann tók í nefið og snýtti sér svo hátt að undir tók.
Sesselja var alvörugefnari og skiðulagðari. Hún sá um að hlutirnir gengju upp, alltaf var hún þó hugulsöm og góð og hafði tíma til að hlusta og hjálpa. Hún var mjög meðvituð í stéttarbaráttunni og tók mikinn þátt í starfsemi kvenfélagsins Líknar.
Í Vallatúni bjuggu þau lengst af en síðustu árin hennar Sesselju bjuggu þau á Herjólfsgötunni hjá Ástu dóttur sinni og Björgvini, tengdasyni sínum. Sesselja lést þann 14. október 1964. Finnbogi dvaldist á efri árum á elliheimili Vestmannaeyja en eftir gos var hann vistmaður á D.A.S. í Reykjavík og þar lést hann 3. apríl 1979.
Þetta ágrip af ævi ömmu og afa er haft eftir Ástu móðursystur minni í tilefni af ættarmóti sem haldið var í Eyjum 1991.
Amma mín
Sjálf kynntist ég ekki ömmu minni fyrr en ég var orðin 12 ára. Ég hafði að vísu heimsótt hana til Eyja með mömmum minni þegar ég var 4 ára og amma hafði heimsótt okkur til Fáskrúðsfjarðar þegar ég var 6 ára.
Eina minningu um ömmu á ég þó frá þessum árum sem mig langar að segja frá.
Ég fór með Esjunni austur á Fáskrúðsfjörð sumarið þegar ég var 9 ára. Á leiðinni var stoppað í Vestmannaeyjum. Ég man eftir því að þetta var um nótt og það var stilli logn og fjöllin stóðu á höfðinu í lygnum sjónum. Aldrei hafði ég séð jafn grænan lit á grasi og ég sá þarna í Heimakletti og aldrei svona brúnan lit á bergi eins og gat á líta á móberginu og þessa nótt, og aldrei jafn dökkblán sjó. Á bryggjunni beið lítil kona sem var á að líta jafnhá og hún var breið. Þetta var hún amma mín, hún Sesselja mamma hennar mömmu. Ég var mjög feimin við hana, af því að ég þekkti hana svo lítið. Amma tók í höndina á mér og leiddi mig alla leiðina frá höfninni og austur að Vallartúni sem er nú engin smá spotti.
Ekki man ég hvað við töluðum um á leiðinni. Þegar við komum upp að Vallartúni fékk ég smurt brauð og mjólk og síðan gengum við sömu leið til baka. Ekki sá ég fleira fólk þarna í Vallartúni þessa nótt. Afi hefur verið á sjó og kannski ekki neitt af systkinunum eftir heima.
Svo var það ekki fyrr en að pabbi var dáin að mamma flutti með okkur systurnar frá Akranesi til Vestmannaeyja, að ég kynntist ömmu og afa í Eyjum og nú kemur smá minningarbrot .
Amma bað mig um að skreppa í fiskbúð fyrir sig á einum af fyrstu dögunum mínum í Eyjum. Ég rataði í búðina en villtist á leiðinni heim í Vallartún. Ég hafði aldrei þolað lykt af nýjum fiski og ýsuna fékk ég með vír þræddan gegnum bæði augun. Ég hélt ýsunni eins langt frá mér og armur minn náði og hélt af stað heim, en ég var komin langt upp fyrir Landakirkju, áleiðis upp fyrir Hraun, þegar að ég áttaði mig og eftir langan tíma náði ég heim með ýsuna.
Önnur minning um ömmu var þegar við stóðum saman fyrir utan Vallartún og horfðum til lands. Útsýnið er stórkostlegt til Eyjafjallajökuls og Eyjafjallanna og ég sagði að þetta útsýni væri ægilega fallegt. Þá sagði amma að réttara væri að segja að útsýnið væri dásamlega fallegt.
Ég get ekki sagt að ég hafi sótt í ömmu mína á þessum unglingsárum mínum í Eyjum, frá 13-18 ára. En við systurnar vorum sendar til hennar til að hjálpa henni við tiltekt, s.s að þrýfa skápa og skúffur og kamarinn. Við gerðum þetta með glöðu geði, en ekki óumbeðnar.
Ég á eina skemmtilega minningu um að amma, mamma og við systurnar fórum upp fyrir Hraun og settum niður kartöflur og höfðum með okkur nesti. Þetta er eina „Ferðalagið“ sem ég fór í með ömmu minni.
Ég fór 18 ára gömul frá Eyjum og fór þá á lýðháskóla í Osby á Skáni í Svíþjóð. Við vorum 12 Íslendingar þar, 6 strákar og 6 stelpur. Ég varð strax skotin í einum af þessum strákum og ég varð ófrísk þarna um sumarið. Við ákváðum að fara ekki strax heim og eignuðumst lítinn strák þarna úti í Svíþjóð og fórum ekki heim fyrr en hann var orðinn 6 mánaða. Hann er fæddur í mars og í nóvember fæ ég bréf frá ömmu minni þar sem hún hefur frétt að því að ég sé ófrísk og ætli að vera áfram úti í Svíþjóð. Af því hefur hún áhyggjur og biður mig um að koma heim. Hún segir mér líka frá því að það hafi ekki vakið mikla hrifningu innan ættarinnar að ég hætti við að fara til Englands í enskunám. Amma sendir mér heimilisfang elsta sonar síns sem var skipstjóri á norsku skipi. Hún segir mér að leita til hans um aðtoð ef ég þurfi á því að halda.
Næsta bréf er skrifað í desember þar sem hún hrósar mér fyrir hvað ég sé hugrökk og dugleg. Síðan segir hún mér frá kvennfélagaballi þar sem vinkonur mínar hafi verið og mín hafi veri sárt saknað. Svo segist hún ætla að senda mér hvítt garn í jólagjöf þannig að ég geti prjónað á hvort kynið sem er.
Í þriðja bréfinu skrifað í apríl, byrjar hún á því að afsaka hve seint hún skrifi mér til að óska mér til hamingju með soninn. og unnustann sem hún vonar að reynist mér vel. Hún vonar að þó að þetta litla barn verði okkur til hamingju þótt að tilkoma þess hafi sett öll okkar framtíðarplön úr skorðum. Svo vanta síðu í bréfið frá ömmu, en bréfið heldur áfram og þar er amma að segja frá vertíðinni sem stendur sem hæst. Hún segir frá bát sem hafði komið með 5000 tonn að landi og sé það mesti afli sem hann hafi komið með að landi. Hún spyr mig að því hvort vorið sé komið hjá mér og getur þess að allur snjór sé horfinn í Eyjum. Hún kveður mig og litla prinsinn minn og unnusta með blessunarorðum. Ps: neðan undir kveðjuorðum stendur að mjólk hafi hellst niður á bréfið og hún nenni ekki að skrifa það aftur, en hún vonar að ég skilji það, eða eins og hún segir . „Þú lest þá í málið.“
Í þessum bréfum talar hún til mín eins og ég sé orðin fullorðin.
Ég settist að í Reykjavík þegar ég kom heim frá Svíþjóð og hitti ömmu mína ekki oft í þau 6 ár sem liðu þar til hún dó. Því get ég ekki sagt að hún hafi haft nein sérstök áhrif á líf mitt né athafnir. Mér þótti vænt um hana í fjarlægðinni og þegar ég sá hana í síðasta sinn þá var hún orðin mjög veik og virti mig ekki viðlits.
Afi minn
Hvaða munur var á hlutverkum afa og ömmu gagnvart mér er helst að ég fékk að njóta hans lengur og að hann átti síðustu árin hér í Reykjavík þannig að ég gat heimsótt hann á Hrafnistu þar sem hann bjó síðustu árin. Ég tók gjarnan með mér litla Brennivínsflösku af því að honum fannst gott að fá sér sopa fyrir nóttina. Þegar ég tók stúdentspróf á gamals aldri bauð ég afa mínum og einum öðrum öldruðum vini mínum til að fagna með mér. Við fengum okkur kaffi bragðbættu með Brennivíni og spiluðum vist!
Afa þótti gott að fá sér í staupinu og fór það fyrir brjóstið á ömmu. Þarna stendur Þjóðhátíðin upp úr. Í Vestmannaeyjum tíðkaðist það að á Þorláksmessu fengu karlmennirnir sér duglega neðan í því og löbbuðu rallhálfir um götur bæjarins til að kaupa jólagjafir. Þetta kostaði oft fýlu hjá ömmu á aðfangadaginn, auk þess sem afi varð oft veikur eftir að hafa hagað sér svona.
Þess má geta að eftir að afi dó fannst í náttborðsskúfunni hans Brennivínsflaska og þótti það við hæfi að ég fengi hana!
Afa datt, á gamals aldri, margt skrítið í hug. Einu sinni vatt hann upp í hnykil eins marga metra og skip sonar hans var. Sonur hans var skipstjóri á norsku skipi. Afi batt spottann við útihurðina á Hrafnistu og labbaði svo af stað með hnykilinn og var kominn langt út á Brúnaveg þegar spottinn var búinn. Þá gat hann litið til baka og séð hvað stórt skipið var.
Afi var alltaf hrókur alls fagnaðar og mjög vinsæll innan ættarinnar. En hvort og hvaða áhrif hann hafði á mig get ég ekki sagt til um.
Þegar sonur minn fermdist vildi ég bæta við nafnið hans gælunafni afa sem var Bogi. Sonur minn þorði ekki að standa í því þá, en löngu seinna gerði hann það og heitir í dag Gunnar Bogi. Sumarbústaður okkar nefnist Vallartún eftir heimili ömmu og afa í Eyjum. Sumarbústaðurinn er fyrir ofan Hlíðarenda í Fljótshlíð og Eyjarnar blasa við út um stofugluggann og mér verður oft hugsað til lífsins þar meðan ég átti heima þarna. En margt er þó breytt frá því sem þá var, m.a. er Vallartún komið 100 metra undir hraun í dag.
Læt ég svo lokið endurminninganna um ömmur mínar og afa sem mér hefur fundist mjög gaman af að rifja upp, en að sjálfsögðu litast þær af því að minni mitt er orðið gloppótt enda er ég orðin 76 ár gömul!
Virðingarfyllst,
(..1..)
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti
Upprunastaður
64°53'40.7"N 13°51'24.3"W