Endurminning

09.03.2015

Aðrar upplýsingar

Kyn / Fæðingarár heimildarmanns
Kona (1962)
Ártal
Sent dags: 09.03.2015
Safnnúmer
Safnnúmer B: 2015-1-88
Staður
Núverandi sveitarfélag: Akraneskaupstaður, Akraneskaupstaður
Spurningaskrá / Svör
Allar spurningar
Ég átti tvær ömmur sem ég kynntist sem barn. Önnur þeirra hét Kristín Ingunn Runólfsdóttir. Hún var fædd að Króki í Flóa í Árnessýslu 14 nóvember 1894. Það var Amma Stína. Amma Stína var gömul kona þegar ég kynntist henni, þá var hún komin á Hrafnistu í Reykjavík og ég heimsótti hana með hinni ömmu minni, ömmu Ragnhildi nokkuð oft. Amma Stína giftist afa Ingólfi 1925 og þau bjuggu á Akranesi, lengst í Björk. Amma mín var ekki skólagengin svo ég viti utan þess sem á þeim tíma hefur talist skyldunám en hún rak heimili sitt. Amma átti 10 börn, 5 drengi og 5 stúlkur. Amma vann einnig utan heimilis t.d. við uppskipun og bar þá vörur á bakinu í land. Þess vegna var amma mín hokin í  baki þegar ég man eftir henni, svo hokin að hún gat ekki rétt úr sér.
 
Ég man fyrst  eftir ömmu Stínu eftir að hún fluttist  til Reykjavikur en hún bjó hjá föðursystur minni eftir að afi dó. Þessi sama föðursystir mín passaði mig stundum sem smábarn og þar man ég eftir ömmu. Mér er sérstaklega minnistætt að amma svaf á stól. Heimili frænku minnar var ekki stórt. Hún var einstæð verkakona með 3 börn og ömmu í heimili. Plássið var því ekki mikið í þriggja herbergja íbúð sem mig minnir að hún hafi búið í. Mér fannst svefnstóllinn alger snilld sem var brotinn saman á daginn.
 
Seinna, þegar amma fór á Hrafnistu heimsótti ég ömmu Stínu með ömmu Ragnhildi, sem var móðuramma mín. Hún sinnti mjög heimsóknum til aldraðra og ég fylgdi með alveg fram undir það að ég fór í barnaskóla og eins svolítið eftir það. Fyrir þetta kann ég ömmu Ragnhildi þakkir, því ella hefði ég raunverulega misst af því að kynnast ömmu Stínu.
 
Amma Ragnhildur var mun meiri hlutur í uppeldi mínu. Amma hét Ragnhildur Dagbjört Jónsdóttir og var fædd að Eystri-Reyni í Innrahólmssókn í Borgarneshreppi, þann 31. mars 1904. Hún ólst síðan upp í Reykjavík. Hún var húsmóðir alla æfi og gift afa mínum Böðvari Bjarnasyni húsasmíðameistara. Þau áttu 6 börn, tvær dætur og fjóra syni. Ég og elsta systir mín Ragnhildur vorum eftirlæti þeirra ömmu og afa og nutum þeirra mjög.
 
Ég var svo lánsöm að eiga heima í sama húsi og afi og amma þegar ég fæddist og fram undir 7 ára aldur. Ég er 4. af 5 systkynum og því var gott að trítla niður í kjallara til ömmu og afa og skríða uppí þar. Ég hélt meira og minna til hjá þeim enda fékk ég meiri athygli þar en heima,samkeppnin minni og rólegt og gott hjá ömmu.
 
Amma og afi fluttu svo á Leifsgötu og síðar á Kjartansgötu í Reykjavík og þá fór ég iðulega heim til þeirra í lok skóladags. Tók einfaldlega strætisvagn eða labbaði úr Álftamýrarskóla og til þeirra. Ég var hjá þeim flestar helgar alveg fram undir 16 ára aldur myndi ég halda. Þá flutti systir mín með barn sitt til þeirra í íbúð í kjallara hússins sem þau bjuggu í, það hefur verið árið 1975 og bjó þar allt þar til þau fóru á Hrafnistu árið 1986. Ég var mikið hjá systur minni og passaði barnið hennar, svo samskiptin voru mjög mikil við ömmu og afa.
 
Afi vann úti sem byggingameistari en amma var heimavinnandi. Amma var nokkuð fín frú, hafði stúlkur þegar hún var með börnin, en hún átti 6 börn á 7 árum og talaði mikið um það – fannst það hafa verið nokkuð erfitt. Amma var mikil hannyrðakona en lítil húsmóðir. Hún hafði því aðstoð við hreingerningar og slíkt en sat sjálf og saumaði út hvert listaverkið af öðru. Eftir hana liggur gríðarlegt magn hannyrða sem sumt fór til systur minnar og nöfnu hennar. Það handverk hefur því sennilega endað í Danmörku þar sem systir mín átti sitt heimili síðast.
 
Amma sagði mér stöðugt sögur af uppeldi sínu og aðstæðum. Hún mundi vel eftir frostavetrinum 1918, enda fékk hún sjálf Spönsku veikina þann vetur og lá á Farsótt í tvær vikur nær dauða en lífi. Hún hafði gengið í Miðbæjarbarnaskólann og sagði mér að hún hefði dottið þar niður í portið einu sinni og fengið mjög slæmt högg á höfuðið. Hún þjáðist af parkinsonsjúkdómi á efri árum sem var rakinn til þessara veikinda og þessa slyss.
 
Ömmu fannst uppvöxtur sinn erfiður. Hún missti föður sinn þegar hún var 10 ára en mamma hennar giftist aftur. Mér fannst eins og hún hefði aldrei verið sátt við stjúpa sinn og taldi að hann hefði ekki viljað hafa sig á heimilinu. Hún hafði verið í vist hjá ættingjum sem bjuggu við Grettisgötu eða þar í kring, þegar hún var um fermingaraldur. Þar var hún m.a. látin sjá um þvotta. Það fólst í því að hún var látin ganga með þvottinn úr miðbæ Reykjavíkur inn í þvottalaugar í Laugardalnum og þvo. Þarna var hún bara unglingur og hún sagði að margar þvottakonurnar hefðu verið hneykslaðar á þessu. Hún sagði að gamall maður sem stundum hefði verið á ferðinni á hestvagni hefði stundum tekið sig uppí og leyft sér að fljóta með áleiðis inní Laugar.
Hún var bitur yfir þessu.
 
Amma fór vel með alla hluti og t.d. klippti hún allar tölur af ónýtum flíkum og geymdi. Mér fannst gaman að sortera þær og raða. Hún gerði við það sem bilaði af fatnaði og saumaði jafnvel uppúr gömlu, lengi vel. Þessi ráðdeild og sparsemi, sem einkenndi hana alla tíð þrátt fyrir að hún efnaðist ágætlega á æfinni átti rót í ótta hennar við stríð. Hún talaði oft um það að hún hefði lifað tvær heimsstyrjaldir og maður vissi aldrei hvenær kæmi stríð. Þá getur nú verið gott að eiga þetta, sagði amma, því þá stöðvast allir flutningar og vörur fer að skorta. Þetta sat mjög í henni. Annað dæmi man ég sérstaklega um það hvað hún fór vel með. Það varðaði vatn. En amma þvoði alla sokka í höndunum, a.m.k. nælonsokka. Þá notaði hún sápuvatnið gjarnan tvisvar. Fyrst til að þvo úr því og svo lagði hún aðra sokka í bleyti í það sápuvatn. – Þótti ekki ástæða til að fleygja góðu sápuvatni.
 
Amma var mér eins og önnur móðir og hún mótaði mig mjög. Hún kenndi mér að lesa og ég var þvi læs löngu áður en foreldrar mínir höfðu hugmynd um. Amma byrjaði á Litlu gulu hænunni og slíku en svo var það bara Gamla testamentið eins og það lagði sig en ekki Davíðssálmar því þeir „eru ekki fyrir börn“. Amma var mjög trúuð, kenndi mér bænir og hlýddi mér yfir bænir og vers fyrir svefninn og á morgnana fórum við með vers.
 
Amma var siðavönd og ströng og gallharður bindindismaður, en afar góð við mig. Ég naut mikils öryggis og hlýju hjá ömmu sem eldaði vondan mat en leyfði mér að borða kökur og ís alla daga.
 
Ég þvældist með ömmu um allan bæ og kynntist ógrynni af fólki sem hún heimsótti í heimahús og á elliheimili og ég fór með henni á kvenfélagsfundi og basara og slíkt. Ég ferðaðist líka með ömmu og afa til útlanda áður en t.d. faðir minn fór til útlanda. Ég fór oft á bingó í Templarahöllinni sem svo var kölluð við Eiríksgötu, það þótti mér góð skemmtun. Amma spilaði bingó en ég drakk gos og át Malta. Afi minni byggði þetta hús og ég var afar stolt af þessu fólki mínu. Ömmu tókst samt ekki að koma mér í ungliðahreyfinguna, mér þótti þetta félagsstarf ekki skemmtilegt og hafði enga trú á þessari hreyfingu sem aðferð við að koma i veg fyrir áfengisneyslu. Ég fól líka stundum með þeim afa og ömmu í ferðalög út á land, þá fórum við með leigubíl, sem var e.k. einkaleigubíll afa, akandi austur fyrir fjall í heimsóknir m.a. til ættingja.
 
Amma hafði gaman af tónlist og þar hafði hún áhrif á mig. Við sungum saman og hlustuðum á tónlist í útvarpi.  Amma var í kórum og það hefur eflaust haft áhrif á það að ég fór sjálf í barnakór að eigin frumkvæði þegar ég var 7 ára ég fór að læra söng að hennar áeggjan. En hún fór með mig til vinkonu sinnar í próf svona um 13 ára aldurinn. Henni tókst ekki að smita mig af áhuga á hannyrðum þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til þess.
 
Með aldrinum varð ég auðvitað sjálfstæðari og fór ekki með henni út um hvippinn og hvappinn. Ég hélt þó áfram að dvelja hjá ömmu og afa því mér leið vel hjá þeim. Samskiptin breyttust þannig að ég fór auðvitað að rétta þeim hjálparhönd við daglegt líf eftir því sem mér óx þroski og geta til þess. Fara í sendiferðir, taka til og slíkt. Samskiptin við afa voru líka mikil og góð og í raun var eini munurinn á samskitpum mínum við afa og ömmu sá að afi var í vinnu á daginn. Þegar hann kom heim mátti ég hins vegar vera mikið með honum. Greiða flösuna úr hárkraganum á honum meðan hann las spennusögur og ljóð, (sem ég les líka í dag) eða hjálpa honum við launaútreikninga og raða sparimerkum starfsmannanna í umslög og slíkt.
 
Þegar ég var orðin of stór til að sofa uppí hjá ömmu og afa fékk ég skúffu til að sofa í.  Það var rúmfataskúffa sem þau renndu undir hjónarúmið á daginn. Þar var sett í smá dýna og sæng og þar svaf ég þar til ég var orðin 12 ára. Þá var keyptur beddi með rúmfatageymslu sem var settur í skrifstofuherbergið hans afa sem þar með varð lika svefnherbergið mitt eftir það. – Það var vel hugsað um mann.
 
Amma var jafnaðarmaður, eins og Kristur sagði hún. Þetta er mér mjög minnistætt. Hún kaus hins vegar alltaf Sjálfstæðisflokkinn, eins og afi. Því það eiga konur að gera, kjósa eins og maðurinn vill. Hún kaus kratana í fyrsta og eina skipti í alþingiskosninum sem fóru fram eftir að afi dó.
 
Amma mín var myndarleg kona og svolítið feitlagin. Hún var með sítt jarpt hár, eins og hún sagði sjálf, eða dökk skolleitt eins og við myndum kannski frekar segja. Ég hafði gaman af því að horfa á ömmu klæða sig á morgnana. Hún greiddi hárið, fléttaði og setti upp í snúð í hnakkann, því fullorðnar konur eins og hún gengu ekki með slegið hár. Hún lét stundum leggja bylgjur í hárið á sér, sem voru sennilega forverara permanents. Amma gekk í morgunkjól, sem var eins og hnepptur sloppur. Hún fór aldrei í buxur. Það gerði hennar kynslóð ekki. Hún notaði sokka en ekki sokkabuxur og var með sokkabönd sem hún setti smápeninga í ef talan var farin. Mér fannst gaman að fylgjast með ömmu búa sig í þessi föt sem voru nokkuð frábrugðin því sem t.d. mamma mín gekk í en hún fór nú að ganga í buxum uppúr 1970.
 
Ég gæti látið dæluna ganga í marga daga um hana ömmu. Ég hef gusað þessu á blað eins og það hefur komið, vegna þess að mig langaði til að leggja mitt af mörgum í þessu og vona að gagn sé að þessu. Hver veit nema ég setjist betur niður við þetta einn góðan veðurdag og riti skipulegar endurminninar mínar af ömmu Ragnhildi.
 
(..1..)
Spurningaskrá
Aðfangategund
Efnisorð / Heiti
Efnisorð: Endurminning
Efnisorð:
Amma