Eystri-Rauðárhóll

Rauðarhóll Eystri var ein af hjáleigum Stokkseyrarjarðarinnar og kemur jörðin fyrst fyrir í heimildum í Manntalinu frá árinu 1703. (Manntal á Íslandi árið 1703. 1924-1947:515) Árið 1708 er Stokkseyrarjörðin skráð í Jarðabókina og eru hjáleigur Stokkseyrar þá 24 talsins og er Rauðarhóll skráð sú fyrsta. (Árni Magnússon og Páll Vídalín. 1921:62) Rauðarhóll var ein að þeim 11 hjáleigum er tilheyrðu ábýli Guðmundar West og „Stokkseyrar-Dísu“ (Þórdísar Markúsdóttur). (Vigfús Guðmundsson. 1945:57) Ljóst er af ábúendatölum að að löngum var mannmargt í Rauðarhól eystri árið 1703 bjuggu þar hjón með fjögur börn. (Manntal á Íslandi árið 1703. 1924-1947:515) Samkvæmt Manntalinu 1801 bjuggu þar hjón með tvö börn, (Manntal á Íslandi 1801. Suðuramt. 1978:217) fimmtán árum síðar bjuggu í Rauðarhól eystri, húsráðandi, móðir hans og vinnukona ásamt þremur ungum börnum sínum. (Manntal á Íslandi 1816. 1947-1974:303-4) Á Rauðarhól eystri skráður torfbær með tveim hálfþiljum árið 1910, þá bjuggu þar hjón með tvö börn. (Manntal á Íslandi 1910. III Árnessýsla. 1997:192-3) Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá 1709 er jarðardýrleiki hjáleigunnar talinn með heimajörðinni, landskuld er 14 álnir. „Betalast með xxv álnum í fiski og xx álnum í fríðu heim til landsdrottins. Ítem fyrir sölvafjöru í takmörkuðu plátsi fyrir Stokkeyrar landi, sem Lón kallast, xxx álnir í landaurum“ (Árni Magnússon og Páll Vídalín. 1921:62) Leigukúgildi voru tvö og leigur í smjöri. Kvaðir eru mannslán um vetrartíð í Þorlákshöfn eða heimajörðina, hestlán og dagsláttur. (Árni Magnússon og Páll Vídalín. 1921:62) Þegar Jarðatal á Íslandi var skráð árið 1847 landskuld Rauðarhóls eystri 0,25 og kúgildin 1. (Johnsen, J. 1847:60) Í ritinu Bólstaðir og búendur í Stokkseyrarhreppi veltir höfundurinn Guðni Jónsson fyrir sér nafngift Rauðarhóls. „Eftir að nýtt býli var byggt úr Rauðarhólnum einhvern tíma fyrir 1600, þurfti að aðgreina býlin nánar. Var nýja býlið þá í fyrstu nefnt Litli- Rauðarhóll, en smá saman var farið að aðgreina þau með orðunum eystri og vestri, eins og tíðkaðist um aðrar hjáleigur í Stokkseyrarhverfi ...“ (Guðni Jónsson. 1952:231) Samkvæmt Manntalinu 1703 var býlið skráð Rauðárhóll (Manntal á Íslandi árið 1703. 1924-1947:515) en tæpri öld síðar er það skráð eystre Raudarhóll. (Manntal á Íslandi 1801. Suðuramt. 1978:217) „Hjáleiga þessi fylgdi Stokkseyrareigninni þar til í byrjun 19. aldar.“ (Guðni Jónsson. 1952:231) Árið 1806 var hjáleigan seld fyrir 45 ríkisdali.