Ull
In preservation at
National Museum of Iceland
Main information
Gender / Year of Submittee
Kona (1902)
Object-related numbers
Museumnumber a: 5646
"Museumnumber b": 1968-1
Questions / Answers
Allar spurningar og svör
Nr. 5646
p1
Ull og tóvinna 4.
Þetta verður víst í molum hjá mér með svörin. Ekki get ég
leitað til annarra, því þeir sem vissu betur en ég eru dánir. Svo
bið ég afsökunar á því hvað dregist hefur hjá mér að svara þessu bréfi.
Einskefta var aðallega notuð í rekkjuvoðir og í nærskyrtur.
Uppistaðan var tvistur, en ívafið eingirni unnið úr hvítri ull. Eitthvað
lítilsháttar notað í fóður, en þá var það litað heima. Annað, sem
talið er upp í þessum kafla spurningalistans var aldrei unnið hér. Aldrei
var ofið efni í skyrsíur her í sveit. Í þær voru notaðir strigapokar
og voru þeir grisjaðir með því að draga úr þeim þræði. Svo voru þeir
vandlega þvegnir og soðnir fyrir notkun. Vaðmál var ofið
og var það notað í utanyfirföt s.s. buxur og kastpils. Var það venjulega
úr sauðsvartri ull og var uppistaðan, sem var kallaður þráður og ívaf,
unnið úr ull heima, sem var þá tætt heima, en svo var farið að koma ullinni
í kembingu í ullarverksmiðjuna Álafoss. Stundum voru voðirnar litaðar
heima, en aldrei sendar í litun.
p2
Veipa: Eitthvað
kannast ég við það, en kann ekki að skilgreina það. Ormeldúkur var
vefnaðurinn nefndur. Ekki kannast ég við annað nafn. Hann var sérstaklega
notaður í spariföt karlmanna, og var þá litaður heima. Ekki get ég
skýrt það nánar, því það var líka fljótlega hætt að vinna í betri föt heima.
Ullin var send í Álafoss, og þar fékkst fataefni út á hana.
Um hringvefnað, glitvefnað og oddavefnað get ég ekkert sagt.
Salún: Salúnsteppi
voru ofin heima. Aldrei brekán. Móðir mín óf salúnsteppi og
sá um að koma þeim upp í vefstólinn, en ég óf þau nokkrum sinnum eftir
að ég hafði aldur til, og aðstoðaði við að koma þeim upp, en einfær varð
ég aldrei við það. Efnið var allt heimaunnið, spunnið og litað. Uppistaðan,
þráðurinn var litaður svartur en í salúnið voru ýmsir litir otaðir og var
tvöfalt band í því. Litirnir í því voru 2.
p3
Salúnsmunstrin þöktu
allan vefstólinn. Þessi teppi voru alltaf notuð yfir rúmin, og eru
enn notuð á mínu heimili yfir legubekki. Ekki veit ég um verð á þessum
teppum, en eitthvað var um það, að þau voru seld. Ég minnist
þess, að það var einn maður hér í sveit sem óf teppi fyrir fólk, en hann
er löngu dáinn. Þessi vefnaður er löngu lagður niður, nema þá í verksmiðjum
Álafoss hefur eitthvað unnið salún í áklæði. Annar vefnaður,
sem nefndur er kann ég engin skil á. Ég held að móðir mín hafi tekið
upp salúnsmunstrin eftir teppum, sem hún hafði fyrir sér.
Gjarðir, reipi og höft: Gjarðir voru unnar úr hrosshári. Var
það kembt og vafið í vindil. Var hann festur upp í stoð, stungið
með tein í miðju vindilsins og svo spunninn á hrosshárssnældu. Var
hún stærri en venjuleg snælda, sem band var tvinnað á. Kambarnir
voru grófir ullarkambar. Hrosshárið var undið saman tvöfalt og tvinnað.
Svo var það undið upp í hankir. Og því næst var það brugðið
í gjarðir, hnakkgjarðir eða í klifberagjarðir. Til hnakkgjarða var
meira vandað.
p4
Hver litur hafður
sér og gátu þær verið mjög fallegar, ef þær voru rétt unnar. Var
talað um að bregða að mig minnir á 5 eða 7 þráðum. Líka voru búin
til reipi úr hrosshári, en það var kallað að flétta reipi, og það var ekki
eins vandasamt. Líka voru búnar til hanppheldur, en stundum voru
búnar til ullarhnappheldur úr úrgangsull. Var þá ullin lyppuð og
tvinnuð á snældu. Ég veit nú ekki hvort ég get skýrt það rétt, að hún var
lyppuð, en það var gert milli fingranna, teygt úr henni og undið upp og
svo tvinnað á snældu. Ég gæti trúað að nafnið lopi væri dregið af
því. Vefnaðarnámskeið voru aldrei haldin í þessarri sveit.
En trúað gæti ég að kvenfélög þar sem þau voru, hafi staðið fyrir
þeim, og á húsmæðraskólum hafa stúlkur lært vefnað. Úr hrosshári
var aldrei unnið annað á mínu heimili, en sem að framan er tjáð. Hærupoka
hef ég heyrt nefnda. Þeir gengdu víst svipuðu hlutverki og strigapokarnir
sem seinna komu til.
Nr. 5646
p1
Ull og tóvinna 4.
Þetta verður víst í molum hjá mér með svörin. Ekki get ég
leitað til annarra, því þeir sem vissu betur en ég eru dánir. Svo
bið ég afsökunar á því hvað dregist hefur hjá mér að svara þessu bréfi.
Einskefta var aðallega notuð í rekkjuvoðir og í nærskyrtur.
Uppistaðan var tvistur, en ívafið eingirni unnið úr hvítri ull. Eitthvað
lítilsháttar notað í fóður, en þá var það litað heima. Annað, sem
talið er upp í þessum kafla spurningalistans var aldrei unnið hér. Aldrei
var ofið efni í skyrsíur her í sveit. Í þær voru notaðir strigapokar
og voru þeir grisjaðir með því að draga úr þeim þræði. Svo voru þeir
vandlega þvegnir og soðnir fyrir notkun. Vaðmál var ofið
og var það notað í utanyfirföt s.s. buxur og kastpils. Var það venjulega
úr sauðsvartri ull og var uppistaðan, sem var kallaður þráður og ívaf,
unnið úr ull heima, sem var þá tætt heima, en svo var farið að koma ullinni
í kembingu í ullarverksmiðjuna Álafoss. Stundum voru voðirnar litaðar
heima, en aldrei sendar í litun.
p2
Veipa: Eitthvað
kannast ég við það, en kann ekki að skilgreina það. Ormeldúkur var
vefnaðurinn nefndur. Ekki kannast ég við annað nafn. Hann var sérstaklega
notaður í spariföt karlmanna, og var þá litaður heima. Ekki get ég
skýrt það nánar, því það var líka fljótlega hætt að vinna í betri föt heima.
Ullin var send í Álafoss, og þar fékkst fataefni út á hana.
Um hringvefnað, glitvefnað og oddavefnað get ég ekkert sagt.
Salún: Salúnsteppi
voru ofin heima. Aldrei brekán. Móðir mín óf salúnsteppi og
sá um að koma þeim upp í vefstólinn, en ég óf þau nokkrum sinnum eftir
að ég hafði aldur til, og aðstoðaði við að koma þeim upp, en einfær varð
ég aldrei við það. Efnið var allt heimaunnið, spunnið og litað. Uppistaðan,
þráðurinn var litaður svartur en í salúnið voru ýmsir litir otaðir og var
tvöfalt band í því. Litirnir í því voru 2.
p3
Salúnsmunstrin þöktu
allan vefstólinn. Þessi teppi voru alltaf notuð yfir rúmin, og eru
enn notuð á mínu heimili yfir legubekki. Ekki veit ég um verð á þessum
teppum, en eitthvað var um það, að þau voru seld. Ég minnist
þess, að það var einn maður hér í sveit sem óf teppi fyrir fólk, en hann
er löngu dáinn. Þessi vefnaður er löngu lagður niður, nema þá í verksmiðjum
Álafoss hefur eitthvað unnið salún í áklæði. Annar vefnaður,
sem nefndur er kann ég engin skil á. Ég held að móðir mín hafi tekið
upp salúnsmunstrin eftir teppum, sem hún hafði fyrir sér.
Gjarðir, reipi og höft: Gjarðir voru unnar úr hrosshári. Var
það kembt og vafið í vindil. Var hann festur upp í stoð, stungið
með tein í miðju vindilsins og svo spunninn á hrosshárssnældu. Var
hún stærri en venjuleg snælda, sem band var tvinnað á. Kambarnir
voru grófir ullarkambar. Hrosshárið var undið saman tvöfalt og tvinnað.
Svo var það undið upp í hankir. Og því næst var það brugðið
í gjarðir, hnakkgjarðir eða í klifberagjarðir. Til hnakkgjarða var
meira vandað.
p4
Hver litur hafður
sér og gátu þær verið mjög fallegar, ef þær voru rétt unnar. Var
talað um að bregða að mig minnir á 5 eða 7 þráðum. Líka voru búin
til reipi úr hrosshári, en það var kallað að flétta reipi, og það var ekki
eins vandasamt. Líka voru búnar til hanppheldur, en stundum voru
búnar til ullarhnappheldur úr úrgangsull. Var þá ullin lyppuð og
tvinnuð á snældu. Ég veit nú ekki hvort ég get skýrt það rétt, að hún var
lyppuð, en það var gert milli fingranna, teygt úr henni og undið upp og
svo tvinnað á snældu. Ég gæti trúað að nafnið lopi væri dregið af
því. Vefnaðarnámskeið voru aldrei haldin í þessarri sveit.
En trúað gæti ég að kvenfélög þar sem þau voru, hafi staðið fyrir
þeim, og á húsmæðraskólum hafa stúlkur lært vefnað. Úr hrosshári
var aldrei unnið annað á mínu heimili, en sem að framan er tjáð. Hærupoka
hef ég heyrt nefnda. Þeir gengdu víst svipuðu hlutverki og strigapokarnir
sem seinna komu til.
Questionnaire
Record type