Main information
Gender / Year of Submittee
Unknown (1998)
Object-related numbers
"Museumnumber b": 2022-1-708
Questions / Answers
Lýstu mataræði þínu í daglegu lífi. Taktu fram ef þú skilgreinir mataræði þitt á ákveðinn hátt, og hvað felst í þeirri skilgreiningu.
Ég er vegan, eða grænkeri á íslensku. Það þýðir að ég kýs að neyta ekki dýraafurða eftir fremsta megni sem er alþjóðlega skilgreiningin á veganisma. Þetta er nefnilega stefna og hugarfar, ekki bara mataræði. Ég tek til dæmis lyf sem innihalda laktósa og þarf að láta mig hafa það.
Ég borða nokkuð hollt, oftast tælenskar eða indverskar grænmetiskássur með annað hvort hýðisgrjónum eða heilhveitinúðlum. Einnig borða ég mikið af tófú sem ég set í kássurnar eða steiki á pönnu og borða með hnetusmjörssósu. Ég borða mikið af hummus og set hann oftast á heilhveitibrauð eða á frækex.
Það grænmeti og ávextir sem ég borða helst eru sætar kartöflur, gulrætur, sveppir, kúrbítur, linsur og baunir, epli og appelsínur, bananar og frosin ber.
Ég er samt alger nammigrís og borða slatta af vegan súkkulaði þegar ég finn það út í búð. Ég kaupi líka stundum sultu, kex eða vegan ís. Ég borða mjög sjaldan á veitingastöðum því ég hef ekki efni á því en ég kaupi af og til tilbúnar samlokur í Hámu uppi í háskóla.
Hversu lengi hefur þú aðhyllst þetta mataræði?
Ég hef verið vegan í rúm 3 ár núna. Fyrir það var ég grænmetisæta í nokkur ár en stalst þá stundum í fisk eða kjúkling. Mér fannst erfiðast að hætta að borða ost en núna finnst mér tilhugsunin um að borða afurð kúa frekar ólistileg.
Síðan ég byrjaði í háskólanámi og lærði mikið um alþjóðlega matariðnaðinn var ég staðráðinn í að verða vegan en það tók mig nokkur ár að skuldbinda mig alveg. Fyrsta desember árið 2020 ákvað ég að gerast alveg vegan. Mamma var ekki sátt því ég bjó tímabundið heima hjá henni og henni leist ekkert á að ég gæti ekki borðað jólamatinn. Ég eldaði mér sjálfur sveppawellington og fyrir áramótin eldaði ég blómkálsnagga.
Hvað varð til þess að þú snerir þér að þessu mataræði? Hverjar eru helstu ástæðurnar að baki ákvörðuninni og hvers vegna heldurðu þig við það?
Þegar ég gerðist alveg vegan var það vegna þess að ég var búinn að læra mikið um slæma meðferð dýra og með þessa vitneskju gat ég ekki hugsað mér að borða aftur dýraafurðir. Ég hafði lært að hænur þyrftu að verpa svo mörgum eggjum vegna kynúrbóta að flestar hænur eru með beinþynningu og fótbrotna undan eigin þunga. Kjúklingar eru drepnir aðeins 6 vikna gamlir og vaxa svo hratt og í svo þröngum búum að þeir verða allir úrmyndaðir. Svín eru bráðgáfaðar og snyrtilegar félagsverur en þau eru geymd í þröngum búrum og halarnir klipptir af grísum án nokkurrar deyfingar. Kýr eru látnar eignast kálfa sem eru gjarnan strax hrifsaðir af þeim svo að hægt sé að mjólka kýrnar. Þær kalla sáran á afkvæmin sín og það er algengt að allar tegundir húsdýra séu beitt ofbeldi af starfsfólki búanna, sem slá og sparka í þau. Ein gífurlega algeng aðferð til að drepa svín er að troða þeim í gasklefa og kæfa þau sem gerist nógu hægt að þau öskra af sársauka og hræðslu á meðan.
Ég held mig við þetta mataræði fyrst og fremst af mannúðarástæðum, út af dýravernd. Í byrjun var það hins vegar bara út af loftlagsbreytingum og skiptir sú ástæða mig enn miklu máli enda sparast mikið magn vatns, lands og afurða þegar dýraafurðum er sleppt.
Hvar heyrðirðu fyrst um þetta mataræði? Hvernig átti breytingin sér stað? Skyndilega eða smám saman?
Ég man ekki hvar ég heyrði fyrst um veganisma, kannski bara frá vinkonu minni í háskóla. Á fyrsta ári í landfræði í háskólanum lærði ég mikið um inn- og útflutning matvæla, jarðvegseyðingu vegna landbúnaðar og um hnattræna hlýnun. Vinkona mín í náminu var grænmetisæta en borðaði að mestu vegan af umhverfisástæðum svo ég gerðist grænmetisæta líka með það að markmiði að verða alveg vegan. Ég fór að lesa meira um framleiðslu dýraafurða og horfa á heimildarmyndir. Það tók mig nokkur ár að sleppa alveg kjöti og fiski. Mér líkaði aldrei við rautt kjöt, svín, smjör eða rjóma en mér fannst erfitt að hætta að borða kjúkling, fisk og ost. Það var líka erfitt að útskýra þessa breytingu í fjölskylduboðum.
Þegar ég gerðist alveg vegan var það mjög skyndilegt, 1. desember 2020. Það small bara eitthvað í hausnum á mér. Ég var kominn með nóg af því að ljúga að sjálfum mér og fórna gildum mínum fyrir bragðlaukana mína.
Hafa áherslur þínar eða viðhorf eitthvað breyst síðan þú byrjaðir á þessu mataræði? Geturðu gefið dæmi?
Ég varð fyrst grænmetisæta/vegan af umhverfistengdum ástæðum, ég hafði lært mikið um slæm áhrif dýraframleiðslu á lífríki, jarðveg, ferskvatn og áhrif hennar á hnattræna hlýnun í háskólanum. Eftir því sem ég lærði meira um þennan iðnað komst ég að því hversu illa er farið með dýrin svo núna legg ég meiri áherslu á dýravelferð en í byrjun.
Ég veit líka núna að whole foods plant-based mataræði (sem er vegan mataræði sem forðast unnar vörur) er talið besta mataræðið fyrir heilsuna af mörgum læknum og vísindamönnum. Ég er því farinn að borða meira af hollum mat en í upphafi.
Hefurðu upplifað einhverjar breytingar á þér sjálfri/sjálfum/sjálfu í kjölfarið á breyttu mataræði? T.d. breytingar á líðan (líkamlegri eða andlegri), bragðskyni, hegðun, áhugamálum eða félagslífi? Ef svo er, geturðu lýst breytingunum eða gefið dæmi?
Hvar verslar þú í matinn dags daglega? Hvað ræður því hvaða vörur rata í innkaupakörfuna? (Skiptir t.d. verðlag máli? Uppruni vörunnar? En markaðssetning og auglýsingar? Upplýsingar á pakkningum? Uppröðun í búðinni?)
Hvernig er aðgengi þar sem þú býrð að þeim mat eða hráefnum sem þú þarft til að geta farið eftir þínu mataræði?
Hversu mikinn áhuga hefur þú á mat og matargerð almennt? Er matur mikilvægur í þínu lífi? Hversu miklum tíma eyðir þú í að hugsa um, laga og neyta matar? Finnst þér gaman að prófa nýjar uppskriftir, eða jafnvel finna upp þínar eigin
Hvað einkennir góðan mat? (T.d. hvað varðar bragð, lykt, áferð, útlit eða aðra eiginleika).
Hvað einkennir gæða matvæli þegar kemur að þínu mataræði? Skiptir t.d. máli hvort varan er fersk eða unnin, með viðbættum efnum eða annað slíkt?
Er eitthvað sem þú saknar sérstaklega mikið úr þínu fyrra mataræði? Hvers vegna?
Hversu oft eldarðu mat heima hjá þér? Hvað þarf að vera til staðar í eldhúsinu svo þú getir farið eftir þínu mataræði? (Sérstök áhöld eða tæki, ákveðið mikið pláss eða annað?)
Ferðu oft út að borða? Hvert þá helst? Er auðvelt eða erfitt að panta mat á veitingastöðum sem hentar þínu mataræði?
Hverjar eru helstu hindranir sem þú hefur rekist á í daglegu lífi þegar kemur að mataræði þínu? Hvað myndi gera þér enn auðveldara fyrir að fara eftir þínu mataræði?
Lýstu heimilisaðstæðum þínum. (Hversu margir búa á heimilinu? Eru börn á heimilinu? O.s.frv.). Fara allir á heimilinu eftir sama mataræði og þú? Ef ekki, hvernig hefur það áhrif?
Upplifir þú stuðning eða gagnrýni frá fjölskyldu, vinum eða vinnu/skólafélögum varðandi þitt mataræði? Skiptir það þig máli? Geturðu gefið dæmi?
Skipta matarhefðir þig máli, t.d. við hátíðahöld? Hefur þú þurft að aðlaga hefðir að mataræði þínu? Hvernig þá?
Hvað með veislur og matarboð? Þarftu að gera sérstakar ráðstafanir því tengt? Hvernig viðhorf hefur þú upplifað frá gestgjöfum eða öðrum gestum? Nefndu endilega dæmi.
Hefur þú tekið eftir sérstökum viðhorfum eða öðru tengdu mataræði þínu út frá kyni þínu? Ef svo er væri gagnlegt að fá dæmi.
Hvert sækir þú helst upplýsingar, fróðleik, uppskriftir eða innblástur fyrir þitt mataræði? Endilega settu inn tengla á vefsíður eða samfélagsmiðla ef um slíkt er að ræða.
Hvað felst í þínum huga í sjálfbærni í daglegu lífi?
Hvað felst í þínum huga í heilsusamlegu mataræði? Hvað/hvernig er hollur matur?
Finnst þér mikilvægt að fræða aðra um þitt mataræði? Hvers vegna og hvernig?
Hvers vegna ekki? Nefndu endilega dæmi.
Sérð þú fyrir þér að halda áfram að fara eftir þessu mataræði um ókomna tíð?
Er eitthvað sem þú vilt bæta við sem hefur ekki komið fram nú þegar?
Við hvað starfar þú?
Hver er menntun þín?
Ég er vegan, eða grænkeri á íslensku. Það þýðir að ég kýs að neyta ekki dýraafurða eftir fremsta megni sem er alþjóðlega skilgreiningin á veganisma. Þetta er nefnilega stefna og hugarfar, ekki bara mataræði. Ég tek til dæmis lyf sem innihalda laktósa og þarf að láta mig hafa það.
Ég borða nokkuð hollt, oftast tælenskar eða indverskar grænmetiskássur með annað hvort hýðisgrjónum eða heilhveitinúðlum. Einnig borða ég mikið af tófú sem ég set í kássurnar eða steiki á pönnu og borða með hnetusmjörssósu. Ég borða mikið af hummus og set hann oftast á heilhveitibrauð eða á frækex.
Það grænmeti og ávextir sem ég borða helst eru sætar kartöflur, gulrætur, sveppir, kúrbítur, linsur og baunir, epli og appelsínur, bananar og frosin ber.
Ég er samt alger nammigrís og borða slatta af vegan súkkulaði þegar ég finn það út í búð. Ég kaupi líka stundum sultu, kex eða vegan ís. Ég borða mjög sjaldan á veitingastöðum því ég hef ekki efni á því en ég kaupi af og til tilbúnar samlokur í Hámu uppi í háskóla.
Hversu lengi hefur þú aðhyllst þetta mataræði?
Ég hef verið vegan í rúm 3 ár núna. Fyrir það var ég grænmetisæta í nokkur ár en stalst þá stundum í fisk eða kjúkling. Mér fannst erfiðast að hætta að borða ost en núna finnst mér tilhugsunin um að borða afurð kúa frekar ólistileg.
Síðan ég byrjaði í háskólanámi og lærði mikið um alþjóðlega matariðnaðinn var ég staðráðinn í að verða vegan en það tók mig nokkur ár að skuldbinda mig alveg. Fyrsta desember árið 2020 ákvað ég að gerast alveg vegan. Mamma var ekki sátt því ég bjó tímabundið heima hjá henni og henni leist ekkert á að ég gæti ekki borðað jólamatinn. Ég eldaði mér sjálfur sveppawellington og fyrir áramótin eldaði ég blómkálsnagga.
Hvað varð til þess að þú snerir þér að þessu mataræði? Hverjar eru helstu ástæðurnar að baki ákvörðuninni og hvers vegna heldurðu þig við það?
Þegar ég gerðist alveg vegan var það vegna þess að ég var búinn að læra mikið um slæma meðferð dýra og með þessa vitneskju gat ég ekki hugsað mér að borða aftur dýraafurðir. Ég hafði lært að hænur þyrftu að verpa svo mörgum eggjum vegna kynúrbóta að flestar hænur eru með beinþynningu og fótbrotna undan eigin þunga. Kjúklingar eru drepnir aðeins 6 vikna gamlir og vaxa svo hratt og í svo þröngum búum að þeir verða allir úrmyndaðir. Svín eru bráðgáfaðar og snyrtilegar félagsverur en þau eru geymd í þröngum búrum og halarnir klipptir af grísum án nokkurrar deyfingar. Kýr eru látnar eignast kálfa sem eru gjarnan strax hrifsaðir af þeim svo að hægt sé að mjólka kýrnar. Þær kalla sáran á afkvæmin sín og það er algengt að allar tegundir húsdýra séu beitt ofbeldi af starfsfólki búanna, sem slá og sparka í þau. Ein gífurlega algeng aðferð til að drepa svín er að troða þeim í gasklefa og kæfa þau sem gerist nógu hægt að þau öskra af sársauka og hræðslu á meðan.
Ég held mig við þetta mataræði fyrst og fremst af mannúðarástæðum, út af dýravernd. Í byrjun var það hins vegar bara út af loftlagsbreytingum og skiptir sú ástæða mig enn miklu máli enda sparast mikið magn vatns, lands og afurða þegar dýraafurðum er sleppt.
Hvar heyrðirðu fyrst um þetta mataræði? Hvernig átti breytingin sér stað? Skyndilega eða smám saman?
Ég man ekki hvar ég heyrði fyrst um veganisma, kannski bara frá vinkonu minni í háskóla. Á fyrsta ári í landfræði í háskólanum lærði ég mikið um inn- og útflutning matvæla, jarðvegseyðingu vegna landbúnaðar og um hnattræna hlýnun. Vinkona mín í náminu var grænmetisæta en borðaði að mestu vegan af umhverfisástæðum svo ég gerðist grænmetisæta líka með það að markmiði að verða alveg vegan. Ég fór að lesa meira um framleiðslu dýraafurða og horfa á heimildarmyndir. Það tók mig nokkur ár að sleppa alveg kjöti og fiski. Mér líkaði aldrei við rautt kjöt, svín, smjör eða rjóma en mér fannst erfitt að hætta að borða kjúkling, fisk og ost. Það var líka erfitt að útskýra þessa breytingu í fjölskylduboðum.
Þegar ég gerðist alveg vegan var það mjög skyndilegt, 1. desember 2020. Það small bara eitthvað í hausnum á mér. Ég var kominn með nóg af því að ljúga að sjálfum mér og fórna gildum mínum fyrir bragðlaukana mína.
Hafa áherslur þínar eða viðhorf eitthvað breyst síðan þú byrjaðir á þessu mataræði? Geturðu gefið dæmi?
Ég varð fyrst grænmetisæta/vegan af umhverfistengdum ástæðum, ég hafði lært mikið um slæm áhrif dýraframleiðslu á lífríki, jarðveg, ferskvatn og áhrif hennar á hnattræna hlýnun í háskólanum. Eftir því sem ég lærði meira um þennan iðnað komst ég að því hversu illa er farið með dýrin svo núna legg ég meiri áherslu á dýravelferð en í byrjun.
Ég veit líka núna að whole foods plant-based mataræði (sem er vegan mataræði sem forðast unnar vörur) er talið besta mataræðið fyrir heilsuna af mörgum læknum og vísindamönnum. Ég er því farinn að borða meira af hollum mat en í upphafi.
Hefurðu upplifað einhverjar breytingar á þér sjálfri/sjálfum/sjálfu í kjölfarið á breyttu mataræði? T.d. breytingar á líðan (líkamlegri eða andlegri), bragðskyni, hegðun, áhugamálum eða félagslífi? Ef svo er, geturðu lýst breytingunum eða gefið dæmi?
Hvar verslar þú í matinn dags daglega? Hvað ræður því hvaða vörur rata í innkaupakörfuna? (Skiptir t.d. verðlag máli? Uppruni vörunnar? En markaðssetning og auglýsingar? Upplýsingar á pakkningum? Uppröðun í búðinni?)
Hvernig er aðgengi þar sem þú býrð að þeim mat eða hráefnum sem þú þarft til að geta farið eftir þínu mataræði?
Hversu mikinn áhuga hefur þú á mat og matargerð almennt? Er matur mikilvægur í þínu lífi? Hversu miklum tíma eyðir þú í að hugsa um, laga og neyta matar? Finnst þér gaman að prófa nýjar uppskriftir, eða jafnvel finna upp þínar eigin
Hvað einkennir góðan mat? (T.d. hvað varðar bragð, lykt, áferð, útlit eða aðra eiginleika).
Hvað einkennir gæða matvæli þegar kemur að þínu mataræði? Skiptir t.d. máli hvort varan er fersk eða unnin, með viðbættum efnum eða annað slíkt?
Er eitthvað sem þú saknar sérstaklega mikið úr þínu fyrra mataræði? Hvers vegna?
Hversu oft eldarðu mat heima hjá þér? Hvað þarf að vera til staðar í eldhúsinu svo þú getir farið eftir þínu mataræði? (Sérstök áhöld eða tæki, ákveðið mikið pláss eða annað?)
Ferðu oft út að borða? Hvert þá helst? Er auðvelt eða erfitt að panta mat á veitingastöðum sem hentar þínu mataræði?
Hverjar eru helstu hindranir sem þú hefur rekist á í daglegu lífi þegar kemur að mataræði þínu? Hvað myndi gera þér enn auðveldara fyrir að fara eftir þínu mataræði?
Lýstu heimilisaðstæðum þínum. (Hversu margir búa á heimilinu? Eru börn á heimilinu? O.s.frv.). Fara allir á heimilinu eftir sama mataræði og þú? Ef ekki, hvernig hefur það áhrif?
Upplifir þú stuðning eða gagnrýni frá fjölskyldu, vinum eða vinnu/skólafélögum varðandi þitt mataræði? Skiptir það þig máli? Geturðu gefið dæmi?
Skipta matarhefðir þig máli, t.d. við hátíðahöld? Hefur þú þurft að aðlaga hefðir að mataræði þínu? Hvernig þá?
Hvað með veislur og matarboð? Þarftu að gera sérstakar ráðstafanir því tengt? Hvernig viðhorf hefur þú upplifað frá gestgjöfum eða öðrum gestum? Nefndu endilega dæmi.
Hefur þú tekið eftir sérstökum viðhorfum eða öðru tengdu mataræði þínu út frá kyni þínu? Ef svo er væri gagnlegt að fá dæmi.
Hvert sækir þú helst upplýsingar, fróðleik, uppskriftir eða innblástur fyrir þitt mataræði? Endilega settu inn tengla á vefsíður eða samfélagsmiðla ef um slíkt er að ræða.
Hvað felst í þínum huga í sjálfbærni í daglegu lífi?
Hvað felst í þínum huga í heilsusamlegu mataræði? Hvað/hvernig er hollur matur?
Finnst þér mikilvægt að fræða aðra um þitt mataræði? Hvers vegna og hvernig?
Hvers vegna ekki? Nefndu endilega dæmi.
Sérð þú fyrir þér að halda áfram að fara eftir þessu mataræði um ókomna tíð?
Er eitthvað sem þú vilt bæta við sem hefur ekki komið fram nú þegar?
Við hvað starfar þú?
Hver er menntun þín?
Questionnaire
Record type