Elliðavatn
1234
In preservation at
Reykjavík City Museum
Gamli bæjarstæði torfbæjarins var líklega að mestu austan við núverandi hús. Búið er að slétta það og breyta í bílaplan, grafið hefur verið inn í bæjarhólinn og er um 1-1,5 m hár bakki við planið. Þar uppi á er allt grasi gróið en greina má torfgarð sem líklega sami garður og sést á túnakorti 1916 líklega gamall kálgarður (sjá túnakort 1916). Vestan við kálgarðsvegginn er líkleg ruslagryfja sem ábúendur notuðu fyrir rusl.[1] Rúst (214-2) er við bílastæðið og tengist suður torfveggur kálgarðsins við hana að norðan samkvæmt túnakorti en að sunnan samkvæmt mælingu. Vesturgafl rústarinnar er grjóthlaðinn og tekur grjóthlaðinn veggur við fyrir sunnan rústina sem gengur til suðurs og suðausturs með Túnhólnum, hann er eystri hluti af bæjartröðunum (214-14) eða túngarði (214-3), sem er teiknaður inn á túnakort.
Fyrir sunnan bæinn var stór kálgarður (214-5) sem myndar vesturvegg traðarinnar, en sá hluti er að mestu horfinn en greina má steinhlaðinn vegg í vestur um 11,5 m. Vestan við núverandi bæjarhús er greinileg niðurgrafin tröð (214-15), sem liggur að vatninu í átt að steinboganum (214-16) sem lá út á engin. Önnur mannvirki á bæjarstæðinu eru bæjarhúsin sem verða lýst í húsaúttekt fyrir bæinn.
[1] Bjarni F. Einarsson, Fornleifaskrá Reykjavíkur, bls. 105.
Bæjarstæði - bæjarhóll.
Stærð um 30 x 30 m. Svæðið hefur verið sléttað. Aðeins upphækkað (bæjarhóll?) bæjarstæðið sést. Við NV-horn bæjarstæðisins er hlaðinn grjótveggur sem gengur síðan í S með vatninu. Eru þar hugsanlega traðir (?)
Við N-hluta bæjarstæðisins hefur verið gert bílastæði úr möl. Að sögn núverandi ábúenda hefur gryfja verið grafin við S -hluta bæjarstæðisins, og var hún notuð undir rusl í seinni tíð.
Bæjarstæði Elliðavatns er á tanga norðaustanvert við Elliðavatn, vestan við Túnhólinn. Hluti af húsasamstæðu sem nú stendur á bæjarstæðinu, syðsta húsið, er steinhlaðið 50 m² hús, sem Benedikt Sveinsson lét byggja á árunum 1860–1861, þá kjallari, hæð og loft.[1] Húsið var teiknað á túnakort 1916 þá 4 hús.[2] Gera má ráð fyrir því að gamli torfbærinn, baðstofa og eldhús, hafi staðið á meðan á byggingu steinhússins stóð þar sem Guðrún Jónsdóttir seljandi jarðarinnar sat áfram eða til ársins 1861 og hún hefur sennilega búið í gamla bænum á meðan nýja húsið var reist. Steinhúsið gæti samt sem áður hafa verið byggt ofan í og/eða inn í bæjarhúsaröðina útihús s.s. skemmu o.fl. þó svo að íveruhúsin hafi staðið á meðan á byggingunni stóð. Íveruhúsin þá mögulega staðið þar sem nú er bílastæði austan við steinhúsið við hlið húss (214-2) sem var líklega fjós.
Gamla steinhlaðna hús Benedikts Sveinssonar stendur ennþá, en gólf hafa verið fjarlægð úr því og það er nú einn geimur. Þegar bæjarstæðið var skráð 1994 var þá hafði, að sögn þáverandi ábúenda, verið grafin gryfja við suðurhluta bæjarstæðisins sem var notuð undi rusl í þeirra tíð.[3]
[1] Guðjón Friðriksson, Einar Benediktsson, bls. 27–28.
[2] Þjóðskjalasafn Íslands. Túnakort: Elliðavatn 1916. Vigfús Guðmundsson teiknaði.
[3] Bjarni F. Einarsson, Fornleifaskrá Reykjavíkur, bls. 105.
Gamli Bæjarhóllinn er um 10 m SA af núverandi íbúðarhúsi.
NV-megin í stórum hól í túni.
Main information
Title
Proper noun: Elliðavatn
Dating
Age: 1234
Material
Object-related numbers
Johnsen nr.: 214-1
"Museumnumber b": 181150-1
projectnumber: 3456
Museumnumber a: R-75
Place
Fornleifaskráning: Staður: Elliðavatn, Reykjavíkurborg
Record type
References
Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns III: 280.
Jarðatal J. Johnsens 1847: 94.
Sjá einnig mynd eftir August Mayer frá 1836.
Bjarni F. Einarsson 1995.
Place of origin
64°5'13.6"N 21°46'0.8"W