Ull
In preservation at
National Museum of Iceland
Main information
Gender / Year of Submittee
Karl (1887)
Object-related numbers
Museumnumber a: 1477
"Museumnumber b": 1968-1
Questions / Answers
Allar spurningar og svör
Nr. 1477
p1
Ull og tóvinna 4.
Vefnaður: Oftast var voðin kennd við vendina, s.s. vaðmál,
einskefta (einskifta), loku eða tíglavefnaður, þó var einnig talað um buxnavoð
eða buxnaverk, og milliskyrtuvoð, án tillits til vendar.
Einskefta: Jafnan var dregið í á 4 hafaldasköft, þó vefa ætti einskeftu.
Var þá hægt að snúra upp og breyta vendinni í vaðmál eða einskeftu
eftir vild. Var oft þegar ofinn var tvistur, annar endinn á voðinni
vaðmál, en hinn einskefta. Milliskyrtuefni, sængurver ofl. var hér
jafnan ofið úr tvisti sem uppistöðu, eftir að ég man, og oftast einskefta,
oft langröndótt, ýmist ullar eða tvistívaf. Vaðmál: Í
ytri klæðnað á karlmenn var oftast haft vaðmál, einnig í betri kvenpils
eða kvenfatnað. Vaðmál þótti sterkara og endingarbetra en einskefta.
Efni í nærföt á karla og konur var hér meira ofið en prjónað, þar
til prjónavélar fóru að koma, nokkru fyrir síðustu aldamót.
p2
Lokuvefnaður: Oddavefnað
heyrði ég ekki nefndan hér, en ef til vill er það sama og hér var nefndur
lokuvefnaður, sem einnig mátti með sama ídrætti (í höföld) vefa tígla.
Ídráttur var þannig, að t.d. 8 þræðir voru dregnir í röð
fram, svo 7 þræðir í röð aftur, einnig mátti hafa 12 og 11 þræði í röð.
Hægt var að breyta lokuvefnaði í tíglavefnað með því að breyta um
stig, þannig að stíga 8 sköft fram og svo 7 aftur eða 12 sköft fram og
11 til baka. Þótti mörgum þessi vefnaður fallegri en vaðmál.
Vormeldúk heyrði ég nefndann, en sá hann ekki ofinn hér.
Brekán sáust hér á nokkrum bæjum, en yfirleitt gömul, og ekki sá
ég þau ofin hér, eftir að ég man. Salúnsvefnaður: Nokkuð
var gert að því hér, á tímabili, að salúnsvefa rúmábreiður. Mun uppskrift
af ídrætti og uppsnúrum á þeim vefnaði hafa komið hingað frá Dýrafirði
nokkru eftir síðustu aldamót, var þeirri uppskrift svo eitthvað breitt
í fleirri mynstur. Eitthvað er ennþá til af þessum ábreiðum
p3
á nokkrum bæjum ennþá.
Þær síðustu sem til voru hér á heimili, fóru á Byggðasafn Ísafjarðar
fyrir nokkrum árum, og voru þær meira en hálfslitnar. Ekki er mér
kunnugt um að hér hafi verið salúnsofnar ábreiður síðustu 30 árin, enda
mjög lítið um vefnað hér á því tímabili. Fáir hér lögðu fyrir sig salúnsvefnað
og breiddist hann því lítið út. Ábreiður entust yfirleitt ekki vel,
þar sem algengt var þá að hafa rúmin fyrir sæti. Glitvefnað
sá ég ekki ofinn hér, og ekki krossvefnað. Flosvefnað sá
ég aðeins, en kynnti mér hann mjög lítið. Nokkrar konur þekkti
ég í ungæmi mínu, sem ófu spjaldvefnað, aðallega voru að styttubönd er
ég sá spjaldofin. Ekki er mér kunnugt um að til séu hér nú
spjöld eða áhöld frá þeim vefnaði, og ekki heldur spjaldofin bönd.
Fótvefnað sá ég einnig lítilsháttar, heyrði ég það nefnt að slingja.
Var það aðallega haft í bryddingar á leppa, einkum sem notaðir voru í spariskóna.
Ekki kynnti ég mér þann vefnað náið.
p4
Gjarðir: Meiri
hluti gjarða voru handbrugnar í ungdæmi mínu. Þó óf ég gjarðarenning
í vefstað eftir að ég fór að búa (um 1920). Margir höfðu helst hrosshár
í gjarðir, einkum í klyfberagjarðir, þóttu þær sterkari og endingarbetri.
Hnakk- og söðulgjarðir voru oftast hafðar röndóttar. Í handbrugnar
gjarðir var ekki rakið nema hæfileg lengd í eina og eina gjörð, og var
hver þáttur undinn í hönk, sem dregið var innan úr. Var jaðarþráðurinn
hafður fyrir ívaf, einn af öðrum, gátu randirnar þannig skekkst og komið
í odd. Á hnakk- eða söðulgjörðum var skinn- eða leðurbót smokkað
í hringjuna og hún svo saumuð yfir endann á gjörðinni.
Vefnaðarnámskeið:
Veturinn 1925 og 26 voru hér í barnaskólanum í hreppnum 2 vefnaðarnámskeið
á vegum ungmennafélagsins. Kennari á námskeiðum þessum var Hólmfríður
Krisinsd. frá Núpi í Dýrafirði. Eitthvað mun hafa komið þar fram
af nýjum vendum og mynstrum, en þó ekki mikið, og ekki ýttu námskeið þessi
verulega undir vefnað hér, nema í svipinn. Þó var ofið hér á nokkrum
bæjum fram um eða rétt fram yfir 1940.
Nr. 1477
p1
Ull og tóvinna 4.
Vefnaður: Oftast var voðin kennd við vendina, s.s. vaðmál,
einskefta (einskifta), loku eða tíglavefnaður, þó var einnig talað um buxnavoð
eða buxnaverk, og milliskyrtuvoð, án tillits til vendar.
Einskefta: Jafnan var dregið í á 4 hafaldasköft, þó vefa ætti einskeftu.
Var þá hægt að snúra upp og breyta vendinni í vaðmál eða einskeftu
eftir vild. Var oft þegar ofinn var tvistur, annar endinn á voðinni
vaðmál, en hinn einskefta. Milliskyrtuefni, sængurver ofl. var hér
jafnan ofið úr tvisti sem uppistöðu, eftir að ég man, og oftast einskefta,
oft langröndótt, ýmist ullar eða tvistívaf. Vaðmál: Í
ytri klæðnað á karlmenn var oftast haft vaðmál, einnig í betri kvenpils
eða kvenfatnað. Vaðmál þótti sterkara og endingarbetra en einskefta.
Efni í nærföt á karla og konur var hér meira ofið en prjónað, þar
til prjónavélar fóru að koma, nokkru fyrir síðustu aldamót.
p2
Lokuvefnaður: Oddavefnað
heyrði ég ekki nefndan hér, en ef til vill er það sama og hér var nefndur
lokuvefnaður, sem einnig mátti með sama ídrætti (í höföld) vefa tígla.
Ídráttur var þannig, að t.d. 8 þræðir voru dregnir í röð
fram, svo 7 þræðir í röð aftur, einnig mátti hafa 12 og 11 þræði í röð.
Hægt var að breyta lokuvefnaði í tíglavefnað með því að breyta um
stig, þannig að stíga 8 sköft fram og svo 7 aftur eða 12 sköft fram og
11 til baka. Þótti mörgum þessi vefnaður fallegri en vaðmál.
Vormeldúk heyrði ég nefndann, en sá hann ekki ofinn hér.
Brekán sáust hér á nokkrum bæjum, en yfirleitt gömul, og ekki sá
ég þau ofin hér, eftir að ég man. Salúnsvefnaður: Nokkuð
var gert að því hér, á tímabili, að salúnsvefa rúmábreiður. Mun uppskrift
af ídrætti og uppsnúrum á þeim vefnaði hafa komið hingað frá Dýrafirði
nokkru eftir síðustu aldamót, var þeirri uppskrift svo eitthvað breitt
í fleirri mynstur. Eitthvað er ennþá til af þessum ábreiðum
p3
á nokkrum bæjum ennþá.
Þær síðustu sem til voru hér á heimili, fóru á Byggðasafn Ísafjarðar
fyrir nokkrum árum, og voru þær meira en hálfslitnar. Ekki er mér
kunnugt um að hér hafi verið salúnsofnar ábreiður síðustu 30 árin, enda
mjög lítið um vefnað hér á því tímabili. Fáir hér lögðu fyrir sig salúnsvefnað
og breiddist hann því lítið út. Ábreiður entust yfirleitt ekki vel,
þar sem algengt var þá að hafa rúmin fyrir sæti. Glitvefnað
sá ég ekki ofinn hér, og ekki krossvefnað. Flosvefnað sá
ég aðeins, en kynnti mér hann mjög lítið. Nokkrar konur þekkti
ég í ungæmi mínu, sem ófu spjaldvefnað, aðallega voru að styttubönd er
ég sá spjaldofin. Ekki er mér kunnugt um að til séu hér nú
spjöld eða áhöld frá þeim vefnaði, og ekki heldur spjaldofin bönd.
Fótvefnað sá ég einnig lítilsháttar, heyrði ég það nefnt að slingja.
Var það aðallega haft í bryddingar á leppa, einkum sem notaðir voru í spariskóna.
Ekki kynnti ég mér þann vefnað náið.
p4
Gjarðir: Meiri
hluti gjarða voru handbrugnar í ungdæmi mínu. Þó óf ég gjarðarenning
í vefstað eftir að ég fór að búa (um 1920). Margir höfðu helst hrosshár
í gjarðir, einkum í klyfberagjarðir, þóttu þær sterkari og endingarbetri.
Hnakk- og söðulgjarðir voru oftast hafðar röndóttar. Í handbrugnar
gjarðir var ekki rakið nema hæfileg lengd í eina og eina gjörð, og var
hver þáttur undinn í hönk, sem dregið var innan úr. Var jaðarþráðurinn
hafður fyrir ívaf, einn af öðrum, gátu randirnar þannig skekkst og komið
í odd. Á hnakk- eða söðulgjörðum var skinn- eða leðurbót smokkað
í hringjuna og hún svo saumuð yfir endann á gjörðinni.
Vefnaðarnámskeið:
Veturinn 1925 og 26 voru hér í barnaskólanum í hreppnum 2 vefnaðarnámskeið
á vegum ungmennafélagsins. Kennari á námskeiðum þessum var Hólmfríður
Krisinsd. frá Núpi í Dýrafirði. Eitthvað mun hafa komið þar fram
af nýjum vendum og mynstrum, en þó ekki mikið, og ekki ýttu námskeið þessi
verulega undir vefnað hér, nema í svipinn. Þó var ofið hér á nokkrum
bæjum fram um eða rétt fram yfir 1940.
Questionnaire
Record type