Legsteinn

1650 - 1700

In preservation at

Legsteinn úr rauðum sandsteini, með all langri áletrun. Steinninn er eiginlega sjöhyrndur og flatur, og vel flatur að framanverðu, þar sem letrað er, eða svo má heita, en nokkuð er bakhliðin ójöfn. Hliðarnar umhverfis hafa verið beinar og flatar. Talsvert hefur flaskast úr steininum, einkum úti við brúnir. Í vasabók frá Matthíasi Þórðarsyni, sem var í plöggum, er frá honum hafa komið og nú eru hér á safninu, er lýsing hans á legsteini þessum, og á miða, sem í bókinni er, er skýring á því, sem á honum stendur. Matthías skrifar á þessum stað í vasabókina og er það tekið hér upp eins náið og kostur er: Kalmanstungu. Hjer eru kirkjurústir í miðjum kirkjugarði: - nokkur hluti hans hefur verið rifinn niður og sljettaður. Í krikjug. er legsteinn úr rauðum steini úr Húsafellsgili, á honum stendur: (þar sem tölvan ræður ekki við alla stafi hér er þessu sleppt að sinni) Neðan undir letrinu sjést votta fyrir þessu merki: (tölvan ræður ekki við það) Steinninn er mjór í báða enda og er kvarnað úr efri endanum allmjög og vinstri jaðrinum: steinninn hefur ekki verið vel höggvinn og ekki plan að ofan en nokkurn veginn sljettur. Að neðan er hann alveg óhöggvin... Matthías teiknar upp mynd af merkinu, sem neðst er, eins og það mun hafa litið út, og þannig: IHS (inni í hring): og hér er lauslega sýnd teikningin. Á miðanum, sem á var minnzt, stendur: Legsteinninn í Kalmannstungu er óefað settur yfir og eptir Arngrím Eilífsson (frá Þorvaldsstöðum?). Í ártíðaskrá sjera Hannesar Bjarnasonar í Saurbæ á Hvalfjarðarströnd (1631, + 1704), sbr. Ísl. ártíðarskr. XVIII, stendur við 24. janúar (bls. 194): 24 Januar 1690 andaðist úti í stórviðris þíðu á sunnan Arngrímur Eyleifsson og Ólafr Pétursson á Þorvaldsstöðum (Þorvarðsstaðir hjet bærinn forðum (sbr. Landnáma og Hug.)). Grafskriftin mun eginl. hljóða þannig, skrifuð með venjul. nútíðar rithætti: Arngrímur Eyleifsson í lífs-upprisu von hvílir hjer hægt í guði: hans sál er í fögnuði. Christi fæðingu frá full 16 hundruð má og 90 (telja) til sín rjeð guð hann velja. So skín í sönnum frið sál hans lambsins stó við, 7 sinnum sólu fegri í sælu æfinlegri. A(men). Þ.J.S. Það er sem sje ekki um að villast, að þetta eiga að vera 3 fullkomin vers. Til þess að 2 síðustu línurnar í miðversinu rími saman og sjeu eptir sama bragarhætti, þ.e. hafi sömu lengd og 2 síðustu línurnar í fyrsta og seinasta versinu, þá verður að álíta, að þær endi á telja og velja. Telja hefur fallið úr af vangá (af því að næsta orð byrjaði með t?) og lítur út fyrir, að sá, er letrið gróf hafi ruglast í versinu og sett atviksorðið vel í st. f. sögnina velja. A merkir líkl. amen. Þ.J.S. er líkl. fangamark þess, er orti vísurnar og setti grafskriptina (fremur en þess, er letrið gróf á steininn). Kbh. 18.IV.1904. Matthías Þórðarson. Ekkert er nú læsilegt af efstu áletrunarlínunni. Í tíundu línu er lóðrétt, grafið strik aftan við l í vel, ekki skýrt, það sveigist inn neðst, má líklega lesa þarna j. Legsteinninn er allur um 54.6 sm, br. mest 28.5 sm, þykkt mest 11.6 sm. Áletrunin er með stílfögru latínuletri, upphafsstöfum, eins og sjá má hér að ofan. Svo virðist, sem áletrunin hafi verið skýrari, er Matthías las hana og skrifaði hið ofangreinda í vasabók sína. Óhreinindi sitja nú í steininum. Sbr. næsta nr. á undan.