Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
EfnisatriðiLaufabrauð, Laufabrauðsgerð
Ártal2020
Spurningaskrá130 Laufabrauðshefðir

Sveitarfélag 1950Mosfellshreppur
Núv. sveitarfélagMosfellsbær
SýslaKjósarsýsla
LandÍsland
Kyn / Fæðingarár
heimildarm.
Kvenkyns / 1951

Nánari upplýsingar

Númer2020-3-134
AðalskráÞjóðhættir
UndirskráSpurningaskrár - Svör
Sent/Móttekið4.12.2020/15.12.2020
TækniTölvuskrift

Kafli 1 af 7 - Æska og ungdómsár

Gerði fjölskylda þín laufabrauð á æskuárum þínum? Ef svo er, hverjir á heimilinu tóku þátt? Komu aðrir að laufabrauðsgerðinni en heimilisfólkið? Hverjir, ef svo er?

Já fyrir hver jól komum við saman fjölskyldan mamma,pabbi og við 5 systkini...


Fór laufabrauðsgerð sem þú tókst þátt í eingöngu fram á heimili þínu eða á fleiri stöðum? Hvaða stöðum?

Eingöngu á heimilinu..


Hvar og hvernig kynntust foreldrar þínir þessari hefð? Nefndu einnig sveitarfélag og hvort það var í þéttbýli eða til sveita.

Mamma mín ólst upp við laufabrauðsbakstur á sínu æskuheimili í Langadal í Austur-Húnavatnssýslu...


Var laufabrauðið sem þú þekktir í æsku svipað því sem kallað er laufabrauð í dag? Ef ekki, gætir þú lýst brauðinu sem kallað var laufabrauð í þínu ungdæmi?

Já ...en við systur höfum blandað heilhveiti saman við hveitið...



Kafli 2 af 7 - Þínar laufabrauðshefðir

Ef að þú komst ekki að gerð laufabrauðs í æsku en tókst þátt í henni seinna á ævinni, hvaðan og hvenær kom hún inn í líf þitt?
Býrð þú til laufabrauð í dag? Gerir þú það með fleiri en einum hópi, ef svo er? Hvaða hópum?

Já við systurnar og börn okkar ,tengdabörn og barnabörn erum um 30 samtals...og við bökum frá grunni....


Kemur þú að gerð laufabrauðs á hverju ári eða hefur þú hugsanlega tekið pásu um lengri eða skemmri tíma? Hvers vegna?

Við bökum laufabrauð á hverju ári en núna í covidástandi bökum við í smærri hópum...


Er sérstakur dagur og tími tekinn frá fyrir laufabrauðið? Hvernig er hann valinn? Er gert laufabrauð á öðrum tímum árs en fyrir jólin? Ef svo er, hvenær og við hvaða tækifæri?

Ekki er nú alltaf sami dagur valinn. oft hefur 1 sunnudagur í aðventu reynst góður ,annars dagur sem allir eða flestir komast...Aldrei bakað nema fyrir jól...


Hvaða hugmyndir hefur þú um útbreiðslu laufabrauðs í dag? Finnst þér að hún hafi farið vaxandi eða minnkandi á síðustu 20-30 árum eða stendur hún kannski í stað?

Mér hefur fundist þetta fara vaxandi en margir kaupa tilbúnar kökur og skilja ekkert í því að við séum að búa til deigið og fletja sjálf...það er partur af þessari hefð hjá okkur...


Hvaða áhrif hefur COVID-19 á laufabrauðsgerð þína? Koma vídeó-símtöl á netinu, eins og t.d. á Facebook, hugsanlega við sögu? Getur þú sagt frá þessu, ef svo er?

Við slepptum því að koma öll saman en gerðum einhver okkar í smáum hópum..



Kafli 3 af 7 - Deig

Eru einhverjir sem halda utan um daginn eða sjá til þess að nóg sé af öllum áhöldum og öðru sem til þarf? Hverjir, ef svo er?

Já við elstu konurnar í hópnum...


Búið þið til deig sjálf eða kaupið þið það tilbúið og fletjið út? Kaupið þið útflattar kökur?

Við bökum frá grunni og fletjum sjálf út..


Hvaða korntegundir eða hugsanlega blöndu af þeim notið þið í deigið? Hvaða önnur hráefni eru notuð?

Við notum heilhveiti og hveiti...en mamma var eingöngu með hveiti.


Hverjir búa til deigið? Þekkist kynja- eða verkaskipting við að hnoða og fletja deigið? Segðu frá því, ef svo er.

Elstu konurnar hnoða degið en þær yngri eru farnar að æfa sig...karlarnir fletja út og er þar líka að verða kynslóðaskipting..



Kafli 4 af 7 - Útskurður

Hvaða áhöld og annan útbúnað notar þú við laufabrauðsskurðinn? Segðu frá því og hvaða hlutverki þau gegna.

Laufabrauðsjárn eru notuð einnig beyttir hnífar..


Eiga eldri áhöldin sér sögu? Hafa einhver þeirra t.d. erfst á milli kynslóða? Hvaða áhöld, ef svo er? Hver átti þau fyrst?

Nei.


Hvaða munstur skerð þú helst út? Ber útskurðurinn eða munstrin sem þú notar einhver heiti? Hvaða heiti? Er eitthvað sem þér finnst að eigi ekki að skera út í laufabrauð? Hvað og hvers vegna, ef svo er?

Ég sjálf sker ekki mikið út ...mynstrin hér á bæ eru nú frekar einföld,svona fiskibeina munstur, stundum fer ungviðið á flug og gera ansi götótt mynstur og það finnst mér ekki fara vel í steikingunni...


Hvað ræður því helst hvað þú skerð út? Skipta hefðir máli í þessu sambandi eða hvaðan færð þú hugmyndirnar? Vilt þú nostra við útskurðinn, gera flókin mynstur eða vera fljótur vegna þess að það eru margar kökur sem þarf að skera út?

Engar hefðir eru í útskurðinum...


Er eitthvað sem þér finnst skemmtilegra eða leiðinlegra að skera út en annað? Hvað, ef svo er? Eða er þetta kannski alveg hlutlaust?

Þetta er allt ágætt hvað með öðru...


Hvað skera aðrir út í þínum hópi? Er það á einhvern hátt frábrugðið því sem þú gerir?

Flestir gera nú svipað og hinir...


Hver kenndi þér að skera út? Hefur þú kennt einhverjum útskurð? Hverjum?

Pabbi minn var snillingur í útskurði og notaði eingöngu beittan hníf ,enda komu ekki laufabrauðsjárnin fyrr en ég var orðin unglingur...ég kenndi mínum börnum að skera út...


Hverjir sjá um að skera út? Geta allir tekið þátt, börn líka?

Allir skera eitthvað, en börnin eru ötrúlega dugleg og nostra við útskurðinn.



Kafli 5 af 7 - Steiking

Hvaða áhöld og annað sem til þarf er notað við steikinguna? Segðu frá þeim og hvaða hlutverki þau gegna.

Við notum langan prjón til að snúa og veiða kökurnar uppúr..


Hafa orðið einhverjar breytingar á því hvaða útbúnaður er notaður? Hvaða breytingar, ef svo er?

Nei allt eins og hjá mömmu...


Upp úr hverju er brauðið steikt og hve lengi? Hvað eru búnar til margar kökur? Er afskurðurinn steiktur?

Steikingarfeiti....ca 2 mínútur á fyrri hlið og 1 mínútu á seinni...við gerum úr tveim uppskriftum og fáum ca 140 kökur...já hann er steiktur.


Er laufabrauðið pressað eftir að búið er að steikja það? Með hverju er pressað? Ef að það er ekki pressað, hvað er gert við brauðið þegar það kemur upp úr pottinum?

Já það er pressað með heima smíðuðum tréhlemmi....


Segðu frá því hvernig brauðinu er pakkað inn og gengið frá því til geymslu.

Það er nú bara sett í allskonar dalla úr plasti eða járni.


Eftir hvaða reglum er laufabrauðinu skipt á milli fólks? Hvað fá menn venjulega margar kökur í sinn hlut?

Við skiptum þannig að þeir sem eru með flesta í mat á jóladag eða á þrettándanum og bjóða uppá hangikjöt þá daga fá flestar kökurnar svo það er ansi misjafnt....en allir fá þó eitthvað...


Hvað tekur vinnan við laufabrauðið langan tíma, frá upphafi til enda?

4-5 tíma með kaffihléi....



Hverjir sjá um að steikja og ganga frá kökunum? Er kynja- eða verkaskipting við þetta? Getur þú sagt frá því?

Þær elstu í hópnum..konurnar eru alsráðandi í því verki....



Kafli 6 af 7 - Neysla

Laufabrauð er mest borðað um jólin, eins og allir þekkja, en hvenær er byrjað að smakka á því?

Við smökkum ekkert kökurnar fyrr en á jóladag...


Með hverju þykir þér best að borða laufabrauð?

Smjöri eingöngu...


Borðar þú, eða fólk sem þú þekkir, laufabrauð með einhverju sem talist gæti óhefðbundið meðlæti? Ef svo er, hvað er hér helst um að ræða?

Nei.


Hvernig kökur þykja ykkur bestar? Nefnið hráefni o.fl.

Kökur sem eru með blönduðu mjöli 700 gr hveiti og 300 gr heilhveiti...


Hvað endist þinn laufabrauðsskammtur lengi? Hvað er gert við afganginn frá jólunum?

Frammá þrettándann, ef afgangur þá er nartað í það dagana á eftir...


Hvenær og hvernig er afskurðarins neytt? Hvaða heiti þekkir þú á honum?

Við borðum þá heita meðan við bökum...þeir nefnast partar á mínum bæ ...


Kaupir þú tilbúið laufabrauð í búðum eða bakaríum? Frá hvaða aðila er besta brauðið að þínu mati?

Nei hef aldrei gert..



Kafli 7 af 7 - Upplifun af laufabrauðsgerð

Hver er tilgangur þess að búa til laufabrauð, annar en hinn praktíski svo að segja? Hvaða þýðingu hefur þessi hefð fyrir þig?

Tilgangurinn er aðallega að viðhalda þessari gömlu hefð og kenna næstu kynslóð að baka laufabrauð ,svo er ekki síður samveran með sínu fólki mikilsvirði...


Getur þú sagt frá laufabrauðsgerð? Þetta geta verið minningabrot, þín upplifun, hvort og með hvaða hætti hefðin hefur breyst, hvað er jákvætt, hvað er neikvætt eða annað sem kemur upp í hugann.

Þetta aðfang er í Þjóðminjasafni Íslands. Safnið varðveitir um 7 milljónir mynda, um 130 þúsund muni og rúmlega 26 þúsund færslur um þjóðhætti. Í húsasafni eru um 60 hús.

 

Áætlað er að um 80-90 % þessara aðfanga sé komin í stafrænan búning, mismunandi eftir tegundum. Einnig er skráningin mismunandi ítarleg og myndir bara við hluta gagnanna.


Birting gagna í Sarpi er á ábyrgð viðkomandi safns.

Verðskrá myndapantana