Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
Lýsingu vantar

Skipasmíðar

ÞMS
Spurningaskrá 2007-1
Hlaða öllum svörum niður í PDF

Skrá 108. Skipasmíðar

Spurningaskrá þessi á við um smíði á tréskipum og stálskipum frá um 1950 til dagsins í dag. Spurt er um námið, verklega kennslu, ófaglærða, ráðningu, kaup og kjör, vinnutíma, vinnuumhverfi, verkfæri og vélar, nýsmíði, viðgerðir, viðhald, hampþéttingu (kalföktun), að hleypa af stokkunum, nafngjöf, jómfrúrferð, gamlar starfsaðferðir, nema, vinnufatnað, hreinlæti, hollustuhætti, matarhætti, tóbaksneyslu, samskipti á vinnustað, nýliða, heilsufar, slys, samskipti utan vinnutíma, dularfull fyrirbæri o.fl.
Mars 2007. 21 svar. Tölvusett. Einnig voru tekin 8 viðtöl og eru þau öll aðgengileg sem textar og hljóðskrár.

Skrá 108. Skipasmíðar

1. Námið

Í hvaða iðnskóla stundaðir þú nám og hvenær? Hver voru inntökuskilyrðin? Hvaða

faggrein lærðir þú?

Var eitthvað sem torveldaðir eða auðveldaðir þér að fara í námið og þá hvað helst?

Komstu t.d. strax að eða þurftirðu að bíða? Var námið dýrt? Hver var helsti

kostnaðurinn?

Hvers vegna varð þetta nám fyrir valinu? Hefðir þú frekar kosið annað nám og ef svo

er hvaða? Varstu að velja þér ævistarf?

Hvað var námstíminn langur og hvernig var skiptingu í bóklegt og verklegt nám

háttað?

Hjá hvaða skipasmíðastöð eða meistara lærðir þú og af hverju varð hann fyrir valinu?

Hvernig var staðið að verklegri kennslu og hverjir önnuðust hana?

Hvaða vinnu hafðir þú stundað áður en þú fórst í námið?

2. Ófaglærðir skipasmiðir

Hversu algengt var að ófaglærðir skipasmiðir ynnu sömu störf og skólagengnir?

Hvaða eiginleikum þurftu ófaglærðir að vera búnir í þessu sambandi?

Gátu ófaglærðir unnið sig upp á við útlærða að því er snerti verkefni og laun? Hvaða

máli skipti handlagni og reynsla í þessu sambandi? Er þér kunnugt um ólærða smiði

sem höfðu formlegar eða óformlegar undanþágur og máttu t.d. ráða menn í vinnu?

3. Ráðning

Hvernig fór ráðningin fram? En uppsagnir og með hve miklum fyrirvara?

Í hvaða skipasmíðastöðvum hefur þú unnið og á hvaða tímabili í hverri um sig?

4. Kaup og kjör

Hvernig þóttu kjörin við skipasmíðarnar? Hvernig gekk að framfleyta sér af þessum

launum? En af nemalaunum?

Tíðkuðust yfirgreiðslur umfram taxta ? Var samið um einhver einstaklingsbundin

fríðindi og þá hvaða?

Var dregið af launum ef menn mættu of seint til vinnu? Hvers konar fyrirkomulag var

á því?

Þekktist að menn væru í öðru launuðu starfi og hvers vegna?

5. Vinnutími

Klukkan hvað byrjaði vinnudagurinn og hvenær lauk honum? Hve mikið var um

yfirvinnu og vinnu um helgar?

Hvenær voru matar- og kaffitímar og hve langir? Voru gerð önnur hlé á vinnunni yfir

daginn? Hvað fannst yfirmönnum um þau?

6. Vinnuumhverfi

Hve mikill hluti af vinnunni fór fram úti og hve mikill inni? Hvenær komu skemmur til

sögu og hverju breyttu þær? Í hvaða mæli var unnið úti þrátt fyrir aðstöðu innanhúss?

Lýstu vinnuumhverfi, t.d. húsakynnum og dráttarbraut og segðu frá breytingum þar að

lútandi í tímans rás.

7. Verkfæri og vélar

Segðu frá handverkfærum tré- eða stálskipasmiða og notkunarsviði hvers fyrir sig.

Hvaða breytingar hafa orðið á verkfærakostinum? Hversu algengt var að menn

smíðuðu verkfæri sín sjálfir?

 

Hvenær var farið að nota rafmagnshandverkfæri? Um hvaða verkfæri var að ræða og

til hvers voru þau notuð?

Segðu frá öðrum vélakosti og helstu breytingum þar að lútandi. Hvar var vélvæðing á

vegi stödd þegar þú varst að byrja? Hvernig leist mönnum á vélarnar? Var um

einhvern rafeinda- eða hátæknibúnað að ræða og hvenær kom hann til sögu?

Hversu algengt var að menn ættu verkfærin sjálfir? Tíðkaðist verkfæragjald í því

sambandi?

8. Vinna og verklag

Við hvaða verkefni var helst unnið innanhúss? En utanhúss? Skýrðu einnig frá

tímabundnum breytingum á vinnunni, t.d. árstíðabundnum.

Við hvers konar verkefni hefur þú unnið, t.d. nýsmíði, viðgerðir eða viðhald? Hvaða

störf voru einkum í þínum verkahring?

Segðu frá nýsmíði tréskipa og vinnubrögðum þar að lútandi, einnig á bandaplani.

Hvaða viðartegundir voru notaðar í mismunandi hluta bátsins? Voru heiti á einstökum

smíðahlutum og ef svo er hver? Hvort voru notuð mót, teikningar eða módel? Hve

langan tíma tók að smíða mismunandi stærðir báta?

Lýstu búnaði sem notaður var við að hita borð eða planka. Hvað var hann kallaður?

Segðu frá hampþéttingu (kalföktun) og bikun. Hverjir önnuðust þessi störf? Nefndu

hvaða verkfæri voru notuð og mismunandi hlutverk þeirra.

Segðu frá nýsmíði stálskipa og vinnubrögðum þar að lútandi. Hvaða heiti voru á

einstökum smíðahlutum? Hve langan tíma tók að smíða mismunandi stærðir skipa?

Hefur þú tekið þátt í að teikna tré- eða stálskip og hefur verið smíðað eftir

teikningunni? Hvaða bátar voru þetta?

Segðu frá ýmsum siðum eða venjum þegar búið var að reisa öll bönd, báti var gefið

nafn, hleypt af stokkunum, jómfrúrferð og fleiru þar að lútandi.

Lýstu viðgerðum og viðhaldi á tré- eða stálskipum, að setja báta í slipp og niður aftur,

vinnupöllum o.fl. Í hverju var þessi vinna helst fólgin og hverjir sá um hana?

Kom fyrir að viðgerðir eða viðhald færu fram á öðrum stað en í skipasmíðastöð og ef

svo er hvar og hvers vegna?

Varðst þú var við einhverjar gamlar starfsaðferðir við nýsmíði eða viðgerðir? Hér má

t.d. nefna ýmsar festingar við bita, bönd eða byrðing, seymingu, trénagla og hnoð.

Var fylgst náið með starfsfólkinu meðan á vinnu stóð? Hver gerði það og hvernig var

það liðið?

Hvað einkenndi helst vinnuframleg nema? Í hvaða mæli fengu þeir t.d. að vinna við

nýsmíði?

Hvaða störfum gegndu ófaglærðir, aðrir en þeir sem unnu að smíðum?

9. Vinnufatnaður

Lýstu vinnufatnaði, hlífðarfötum, fóta- og höfuðbúnaði. Útvegaði atvinnurekandi

vinnufatnað og hvenær fór það að tíðkast? Hvað með öryggisbúnað?

Voru skápar eða herbergi til að geyma vinnuföt og hafa fataskipti? Hvenær kom slík

aðstaða fyrst til sögu?

10. Hreinlæti og hollustuhættir

Hvernig var hreinlætisaðstöðu háttað (salerni, vaskur, sturta)? Hvenær kom þessi

aðstaða?

Hvernig var umgengnin meðal starfsfólksins? Hve oft var þrifið?

Segðu frá eftirliti með hreinlæti og hollustuháttum og hvenær það kom til sögu.

Hvað geturðu sagt um loftræstingu og varnir gegn hávaða? Hvenær fór sérstakur

búnaður að tíðkast?

11. Matur og tóbak

Höfðu menn með sér í nesti og ef svo er hvað? Hve algengt var að borða heima?

Hverjir sátu saman við borð? Áttu menn föst sæti? Um hvað var helst talað í matar-
og kaffitímum? Hvað var gert annað en að borða?

Hvenær kom fyrst mat- eða kaffistofa og hvaða tæki voru þar til afnota? En

mötuneyti?

Hversu algeng var tóbaksneysla og hvernig tóbak var aðallega notað? Tóku menn

sérstök reykinga- eða neftóbakshlé?

12. Starfsfólk og samskipti á vinnustað

Hver var fjöldi starfsmanna um það bil ? Í hvaða störfum voru konur og hve margar?

Nefndu helstu starfsheiti á vinnustaðnum.

Hvernig var samskiptum háttað meðal almennra starfsmanna? En milli yfir- og

undirmanna? Var hægt að tala saman meðan á vinnu stóð og við hvaða tækifæri?

Hvaða augum voru þess konar samræður litnar?

Hvað geturðu sagt um samstöðu varðandi aðbúnað, laun eða aðra hagsmuni?

Hvernig lærðu nýliðar á starfið? Þekktist stríðni gagnvart þeim eða öðrum

starfsmönnum?

Í hvaða mæli var hlustað á útvarp við vinnuna?

13. Heilsufar og slys

Hvaða áhrif hafði vinnan á heilsufarið (bakverkur, höfuðverkur, þreyta t.d.)? Hvað

með hávaða? Var eitthvað gert til úrbóta ef á þurfti að halda? Voru menn oft frá vinnu

vegna veikinda?

Hvaða störf þóttu hættulegri en önnur og hver vann þau? Hversu algeng og alvarleg

voru slys?

Var eitthvert eftirlit með vélum eða tækjum og hvenær kom það til sögu? Þekktir þú til

reglna sem giltu í þessu sambandi?

14. Samskipti utan vinnutíma

Hvaða tengsl voru milli vinnufélaga utan vinnutíma? Var haldið upp á afmæli

starfsmanna eða þegar fólk hætti störfum? Hvað með ferðir og árshátíðir? Hvert var

hlutverk vinnuveitanda í þessu sambandi (jólakort, gjafir t.d.)?

15. Dularfull fyrirbæri

Kannast þú við ýmsa trú í sambandi við smíði og viðgerðir báta (ótrú á ákveðnum

viðartegundum, hefja nýsmíði eða hleypa af stokkunum á vissum dögum t.d.)?

Þekktist að setja mynt undir fram- eða afturmastur eða annað hvort stefnið? Hversu

algengt var það og í hvaða tilgangi?

Var talað um að einhver vera byggi um borð í sumum skipum sem komu í viðgerð

eða voru í smíðum? Á hvern hátt urðu menn hennar helst varir og hvað nefndist hún?

Um hvaða skip var að ræða?

Manstu eftir einhverjum óútskýranlegum atvikum sem gerðust í skipasmíðastöðinni

(óvæntar bilanir, undarleg slys, draugar)? Hvað með drauma og spá í bolla eða spil?

/