Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
EfnisatriðiÁheit, Átrúnaður, Heitgjöf, Kirkja, Kirkjugarður, Kirkjugripur, Trúariðkun, Þjóðtrú
Ártal1975-2009
Spurningaskrá111 Áheit og trú tengd kirkjum

Sveitarfélag 1950Reykjavík
Núv. sveitarfélagReykjavík
SýslaGullbringusýsla
LandÍsland
Kyn / Fæðingarár
heimildarm.
Kvenkyns / 1954

Nánari upplýsingar
Númer17248/2009-2
AðalskráÞjóðhættir
UndirskráSpurningaskrár - Svör
Sent/Móttekið14.9.2009/2009
TækniSkrift
Nr. 17248

Heimildarmaður: Agnes M. Sigurðardóttir, f. 19.10.1954, Völusteinsstræti 16, Bolungarvík.

Um áheit
Hefur þú heitið á eitthvað þér til hjálpar eða þekkir þú fólk sem hefur gert það? Hversu algengt er þetta? Hefurðu heitið á eitthvað einu sinni, tvisvar eða oftar, eða þekkirðu fleiri dæmi?
Aldrei heitið. Þekki ekki fólk sem það hefur gert en hef heyrt um það.

Undir hvaða kringumstæðum og hvernig fer eða fór áheitið fram (t.d þegar mikið lá við)?  

Er þér kunnugt um hvort áheit séu hugsanlega kynbundin eða aldurstengd? Geturðu lýst þessu?

Á hvað var heitið? Var heitið á kirkjur, hjálparstofnanir eða -starfsemi, helga menn, ákveðnar persónur (t.d. einstæðinga eða manneskjur sem eiga við andstreymi að stríða), dýr, hluti eða annað? Tilgreindu nákvæmlega hvaða kirkjur, persónur eða stofnanir, ef hægt er.
Stundum heitið á Strandarkirkju í mínu ungdæmi og var þá komið með áheitið heim til föður míns, prestsins.

Kannast þú við að áheit geti bæði verið í gamni og alvöru? Er eða var t.d. heitið á börn að gera þeim eitthvað til glaðnings ef þetta eða hitt gengi eftir? Nefndu dæmi.

Hvað telur þú að hafi ráðið því að sumar kirkjur, stofnanir eða persónur þykja eða þóttu góðar til áheita?  

Hver var tilgangurinn með áheitinu eða áheitunum?

Hverju var eða er heitið?

Báru áheitin árangur? Kanntu sögur af því hvernig áheit urðu fólki til góðs?

Hvenær og hvernig fer/fór „greiðsla“ fram?

Finnst þér vera takmörk fyrir því í hvaða skyni má nota áheit af þessu tagi? Má t.d. nota þau til þess að fá atvinnu eða vinning í lottói? Útskýrðu hver takmörkin eru, ef hægt er, og af hverju.

Er álitið betra að heita á sumt fremur en annað og hvers vegna? Á það almennt við um áheit eða er það mismunandi eftir aðstæðum? Hvað ræður valinu? Fór þetta hugsanlega eftir stærð mála?

Hvað heldur þú að gerist ef áheit er ekki innt af hendi?

Var eða er talið athugavert að heita á eitthvað ef ekki hefur verið greitt fyrir síðasta áheit og af hverju?

Þekkir þú sögur um áheit á kirkjur (Strandarkirkju eða aðrar kirkjur)? Getur þú rifjað upp slíkar frásagnir?
Sjá að ofan.

Hvaða áhrif hefur það á útkomuna ef sagt er frá áheitinu? Er það gert fyrirfram eða eftir á? Hve algengt er fólk greini frá slíku?

Annað sem tengist áheitum og þú vilt benda á.


Um kirkjur
Hvað réði því aðallega hvar kirkjunni var valinn staður? Rifjaðu upp frásagnir í þessu sambandi, ef til eru, og gjarnan einnig um smíði guðshússins sem yfirskilvitlegar þykja.

Var eða er kirkjan látin standa opin eða ólæst um lengri eða skemmri tíma? Í hvaða tilgangi er/var það gert?

Er kirkjuhúsið eða hluti þess talið búa yfir verndarmætti? Fyrir hverju þá og hvernig?

Hver er/var afstaða fólks gagnvart því að leggja niður kirkju eða að eiga þátt í að taka hana ofan? Hafa viðhorf gagnvart þessu hugsanlega breyst í tímans rás?

Hefur viðhorf fólks gagnvart kirkjunni sem helgu húsi breyst á einhvern hátt svo þú vitir til? Á hvaða hátt og hvernig kemur það fram?

Hvernig var afstaða manna til kirkjunnar tengd grafreitnum umhverfis hana og legstöðum ættingja og vina?  

Er eitthvað sem ekki þykir sæma að athafast í kirkju eða annað sem talið er æskilegt að gera? Tengist þetta hugsanlega ákveðnu svæði í guðshúsinu? Má t.d. klappa eða hlæja í messu? Segðu frá öðrum hugmyndum um hegðun fólks í kirkju.

Hvers konar hlutverki gegnir kirkjan sem samkomuhús fyrir ýmsa veraldlega viðburði? Hvaða óskráðar reglur eru í gildi utan messutíma, má t.d. klappa á tónleikum?
Í kirkju er klappað fyrir Guði ekki mönnum. En á tónleikum má klappa enda kirkjan þá tónleikahús og t.d. ekki kveikt á altariskertum.

Hvaða máli skiptir sjálf kirkjubyggingin við trúariðkanir fólks? Er jafngilt að stunda trú sína og helgihald utan byggingarinnar og að fara í kirkju, t.d. að skíra heima? Hvenær er þá helst farið í guðshús?

Kannast þú við trú á einstaka gripi í kirkjum? Hefurðu heyrt um sérstaka trú á altarissakramenti eða kaleika, mátt skírnarvatnsins (lækningamátt, vörn gegn illum öflum o.fl.)? Geturðu lýst þessu?
Sé að margir væta augu sín vígðu vatni úr skírnarfonti. Hvers vegna?

Við hvaða tækifæri og af hvaða tilefni eru kirkjunni gefnar gjafir? Hvers konar gjafir er helst um að ræða? Hvaða væntingar hafa gefendur til kirkjunnar?
Peningagjafir og munir sem vantar, s.s. nýja kertastjaka, blómavasa o.fl. Fólki þykir vænt um kirkjuna sína.

Messur, giftingar og aðrar helgiathafnir undir beru lofti hafa tíðkast um nokkurt skeið. Fara slíkar athafnir hugsanlega fram á ákveðnum stöðum og ef svo er hvaða? Hvað er þetta gamall siður? Greindu frá því sem þú veist um þetta.

Þekkir þú lindir, brunna eða læki sem sérstök trú er tengd við? Yfir hvaða eiginleikum eiga þeir að búa? Tengist trúin ákveðnum árstíma?

Þekkir þú sögur af stöðum sem hafa verið vígðir af helgum mönnum? Eða af stöðum sem tengjast dýrlingum eða öðrum helgum mönnum á einhvern annan hátt? Geturðu sagt frá þessu?  
Gvendarbrunnar margir, m.a. hér í Bolungarvík.      

Segðu frá öðrum stöðum sem sérstök helgi eða átrúnaður er á.

Þetta aðfang er í Þjóðminjasafni Íslands. Safnið varðveitir um 4 milljónir mynda, um 300 þúsund muni og tæpar 25 þúsund færslur um þjóðhætti. Í húsasafni eru um 40 hús.

 

Áætlað er að um 80-90 % þessara aðfanga sé komin í stafrænan búning, mismunandi eftir tegundum. Einnig er skráningin mismunandi ítarleg og myndir bara við hluta gagnanna.


Birting gagna í Sarpi er á ábyrgð viðkomandi safns.