Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
EfnisatriðiSkipasmiður, Skipasmíðar, Skipasmíðastöð
Ártal1969-1971
Spurningaskrá108 Skipasmíðar

Sveitarfélag 1950Akureyri
Núv. sveitarfélagAkureyrarkaupstaður
SýslaEyjafjarðarsýsla
LandÍsland
Kyn / Fæðingarár
heimildarm.
Karlkyns / 1936

Nánari upplýsingar
Númer15482/2007-2
AðalskráÞjóðhættir
UndirskráSpurningaskrár - Svör
Sent/Móttekið10.10.2007/10.4.2008
TækniTölvupóstur, Tölvuskrift
1. Námið
Í hvaða iðnskóla stundaðir þú nám og hvenær? Hver voru inntökuskilyrðin? Hvaða faggrein lærðir þú?  Iðnskóla Akurerar 1969-1971. Inntökuskilyrðin  gagnfræðapróf
Ketil og plötusmíði

Var eitthvað sem torveldaðir eða auðveldaðir þér að fara í námið og þá hvað helst? Komstu t.d. strax að eða þurftirðu að bíða? Var námið dýrt? Hver var helsti kostnaðurinn?  Komst strax að .Námið kostaði nokkrar námsbækur, ég var búinn með iðnskólan 9 árum áður því ég lærði húsasmíði á árunum 1959-1962 og þurfti því Bara kvöld námskeið  við járnsmíðina.

Hvers vegna varð þetta nám fyrir valinu? Hefðir þú frekar kosið annað nám og ef svo er hvaða? Varstu að velja þér ævistarf?  Nei ég var bara að bæta við mig verkkunnátu
Hvað var námstíminn langur og hvernig var skiptingu í bóklegt og verklegt nám háttað?  Hjá hvaða skipasmíðastöð eða meistara lærðir þú og af hverju varð hann fyrir valinu? Hvernig var staðið að verklegri kennslu og hverjir önnuðust hana?
Námstíminn var 3 ár því ég fékk 1 árs stittingu út á húsasmíða námið
Slippstöðin á Akureyri  og undir stjórn meistara á vegum stöðvarinar slippstöðin var á þeim tíma eini staðurinn á Akureyri sem smíðaði stál skip á þessum tíma.

Hvaða vinnu hafðir þú stundað áður en þú fórst í námið? Húsasmiður.

2. Ófaglærðir skipasmiðir
Hversu algengt var að ófaglærðir skipasmiðir ynnu sömu störf og skólagengnir? Hvaða eiginleikum þurftu ófaglærðir að vera búnir í þessu sambandi?
Það var mjög lítið um það

Gátu ófaglærðir unnið sig upp á við útlærða að því er snerti verkefni og laun? Hvaða máli skipti handlagni og reynsla í þessu sambandi? Er þér kunnugt um ólærða smiði sem höfðu formlegar eða óformlegar undanþágur og máttu t.d. ráða menn í vinnu?
Nei ég man ekki eftir því

3. Ráðning
Hvernig fór ráðningin fram? En uppsagnir og með hve miklum fyrirvara?
Allir faglærðir gengu í vinnu strax  uppsagnir yfirleitt með hefðbundnum hætti
Í hvaða skipasmíðastöðvum hefur þú unnið og á hvaða tímabili í hverri um sig?
Aðeins í Slippstöðinni á Akureyri.

4. Kaup og kjör  
Hvernig þóttu kjörin við skipasmíðarnar? Hvernig gekk að framfleyta sér af þessum launum? En af nemalaunum?  
Allt greitt samkvæmt töxtum iðnaðarmannafélaga og það var alls ekki svo slæmt                            
Af nemalaununum einum var ekki gott að lifa     ég lærði á sveina kaupi
Tíðkuðust yfirgreiðslur umfram taxta ? Var samið um einhver einstaklingsbundin fríðindi og þá hvaða? Nei eg varð ekki var við það.

Var dregið af launum ef menn mættu of seint til vinnu? Hvers konar fyrirkomulag var á því?  Á mínum vinnustað var unnið eftir stimpilklukku.

Þekktist að menn væru í öðru launuðu starfi og hvers vegna?
Það var ekki mikið um það því það voru alltaf unnir 10 tímar á dag

5. Vinnutími
Klukkan hvað byrjaði vinnudagurinn l og hvenær lauk honum? Hve mikið var um yfirvinnu og vinnu um helgar? 7,30 til   18,30 þar af 2 tímar í eftirvinnu á dag og
Oft á laugardögum í vissum verkefnum.

Hvenær voru matar- og kaffitímar og hve langir? Voru gerð önnur hlé á vinnunni yfir daginn? Hvað fannst yfirmönnum um þau? Matar og kaffi tímar voru samhvæmt samningum  þess tíma

6. Vinnuumhverfi
Hve mikill hluti af vinnunni fór fram úti og hve mikill inni? Hvenær komu skemmur til sögu og hverju breyttu þær? Í hvaða mæli var unnið úti þrátt fyrir aðstöðu innanhúss?
Í Slippstöðinni voru skipin smíðuð inni meðan hægt var síðan kláruð við briggju vinnuumkverfið var gott

Lýstu vinnuumhverfi, t.d. húsakynnum og dráttarbraut og segðu frá breytingum þar að lútandi í tímans rás.

7. Verkfæri og vélar
Segðu frá handverkfærum tré- eða stálskipasmiða og notkunarsviði hvers fyrir sig. Hvaða breytingar hafa orðið á verkfærakostinum? Hversu algengt var að menn smíðuðu verkfæri sín sjálfir?  Slippstöðinn skafaði öll verkfæri engin sem ég þekti til smíðaði verkfæri.
           
Hvenær var farið að nota rafmagnshandverkfæri? Um hvaða verkfæri var að ræða og til hvers voru þau notuð? Rafmagns verkfæri voru notuð strax og þaug komu til sögunar

Segðu frá öðrum vélakosti og helstu breytingum þar að lútandi. Hvar var vélvæðing á vegi stödd þegar þú varst að byrja? Hvernig leist mönnum á vélarnar? Var um einhvern rafeinda- eða hátæknibúnað að ræða og hvenær kom hann til sögu?
Hversu algengt var að menn ættu verkfærin sjálfir? Tíðkaðist verkfæragjald í því sambandi? Það voru komnar hálf sjálvirkar skurðarvélar sem þótti þó nokkur bilting
Engin hátæknibúnaður var í gangi þegar ég var í þessu

8. Vinna og verklag
Við hvaða verkefni var helst unnið innanhúss? En utanhúss? Skýrðu einnig frá tímabundnum breytingum á vinnunni, t.d. árstíðabundnum. Nýsmíði var unnin innan hús en viðgerðir utanhús í dráttarbraut eða við briggju

Við hvers konar verkefni hefur þú unnið, t.d. nýsmíði, viðgerðir eða viðhald? Hvaða störf voru einkum í þínum verkahring?  Nýsmíði og og viðhald

Segðu frá nýsmíði tréskipa og vinnubrögðum þar að lútandi, einnig á bandaplani. Hvaða viðartegundir voru notaðar í mismunandi hluta bátsins? Voru heiti á einstökum smíðahlutum og ef svo er hver? Hvort voru notuð mót, teikningar eða módel? Hve langan tíma tók að smíða mismunandi stærðir báta?  Ég vann ekkert tréskip

Lýstu búnaði sem notaður var við að hita borð eða planka. Hvað var hann kallaður?

Segðu frá hampþéttingu (kalföktun) og bikun. Hverjir önnuðust þessi störf? Nefndu hvaða verkfæri voru notuð og mismunandi hlutverk þeirra.

Segðu frá nýsmíði stálskipa og vinnubrögðum þar að lútandi.  Hvaða heiti voru á einstökum smíðahlutum? Hve langan tíma tók að smíða mismunandi stærðir skipa?

Hefur þú tekið þátt í að teikna tré- eða stálskip og hefur verið smíðað eftir teikningunni? Hvaða bátar voru þetta?  nei

Segðu frá ýmsum siðum eða venjum þegar búið var að reisa öll bönd, báti var gefið nafn, hleypt af stokkunum, jómfrúrferð og fleiru þar að lútandi.

Lýstu viðgerðum og viðhaldi á tré- eða stálskipum, að setja báta í slipp og niður aftur, vinnupöllum o.fl. Í hverju var  þessi vinna helst fólgin og hverjir sá um hana?

Kom fyrir að viðgerðir eða viðhald færu fram á öðrum stað en í skipasmíðastöð og ef svo er hvar og hvers vegna? Það var gert við bæði tré og stálskip þar sem ég vann

Varðst þú var við einhverjar gamlar starfsaðferðir við nýsmíði eða viðgerðir? Hér má t.d. nefna ýmsar festingar við bita, bönd eða byrðing, seymingu, trénagla og hnoð.
Ég vann litils háttar við að hnoða við plötu skipti á gömlum togara
Var fylgst náið með starfsfólkinu meðan á vinnu stóð? Hver gerði það og hvernig var það liðið?  nei
Hvað einkenndi helst vinnuframleg nema? Í hvaða mæli fengu þeir t.d. að vinna við nýsmíði? Nemar tóku þátt flestu sem við kom þessari vinnu

Hvaða störfum gegndu ófaglærðir, aðrir en þeir sem unnu að smíðum? Handlang  og aðdrætti

9. Vinnufatnaður  
Lýstu vinnufatnaði, hlífðarfötum, fóta- og höfuðbúnaði. Útvegaði atvinnurekandi vinnufatnað og hvenær fór það að tíðkast? Hvað með öryggisbúnað?
Atvinnurekandinn skaffaði vinnu fatnað  en það  var lítið um öryggisbúnað
Voru skápar eða herbergi til að geyma vinnuföt og hafa fataskipti? Hvenær kom slík aðstaða fyrst til sögu?  Það  var fataherbergi með skápum á mínum vinnu stað

10. Hreinlæti og hollustuhættir
Hvernig var hreinlætisaðstöðu háttað (salerni, vaskur, sturta)? Hvenær kom þessi aðstaða? Það var salerni og vaskur  en engin sturta

Hvernig var umgengnin meðal starfsfólksins? Hve oft var þrifið?

Segðu frá eftirliti með hreinlæti og hollustuháttum og hvenær það kom til sögu.

Hvað geturðu sagt um loftræstingu og varnir gegn hávaða? Hvenær fór sérstakur búnaður að tíðkast? Loftræsting og varnir við hávaða voru í lá marki

11. Matur og tóbak  
Höfðu menn með sér í nesti og ef svo er hvað? Hve algengt var að borða heima?
Það var mötuneiti á staðnum
Hverjir sátu saman við borð? Áttu menn föst sæti? Um hvað var helst talað í matar- og kaffitímum?  Hvað var gert annað en að borða? Það átti hver sitt sæti

Hvenær kom fyrst mat- eða kaffistofa og hvaða tæki voru þar til afnota? En mötuneyti?

Hversu algeng var tóbaksneysla og hvernig tóbak var aðallega notað? Tóku menn sérstök reykinga- eða neftóbakshlé?

12. Starfsfólk og samskipti á vinnustað
Hver var fjöldi starfsmanna um það bil ? Í hvaða störfum voru konur og hve margar?

Nefndu helstu starfsheiti á vinnustaðnum.

Hvernig var samskiptum háttað meðal almennra starfsmanna? En milli yfir- og undirmanna? Var hægt að tala saman meðan á vinnu stóð og við hvaða tækifæri? Hvaða augum voru þess konar samræður litnar?

Hvað geturðu sagt um samstöðu varðandi aðbúnað, laun eða aðra hagsmuni?

Hvernig lærðu nýliðar á starfið? Þekktist stríðni gagnvart þeim eða öðrum starfsmönnum?

Í hvaða mæli var hlustað á útvarp við vinnuna?

13. Heilsufar og slys
Hvaða áhrif hafði vinnan á heilsufarið (bakverkur, höfuðverkur, þreyta t.d.)? Hvað með hávaða? Var eitthvað gert til úrbóta ef á þurfti að halda? Voru menn oft frá vinnu vegna veikinda?

Hvaða störf  þóttu hættulegri en önnur og hver vann þau? Hversu algeng og alvarleg voru slys?

Var eitthvert eftirlit með vélum eða tækjum og hvenær kom það til sögu? Þekktir þú til reglna sem giltu í þessu sambandi?

14. Samskipti utan vinnutíma
Hvaða tengsl voru milli vinnufélaga utan vinnutíma? Var haldið upp á afmæli starfsmanna eða þegar fólk hætti störfum? Hvað með ferðir og árshátíðir? Hvert var hlutverk vinnuveitanda í þessu sambandi (jólakort, gjafir t.d.)?

15. Dularfull fyrirbæri  
Kannast þú við ýmsa trú í sambandi við smíði og viðgerðir báta (ótrú á ákveðnum viðartegundum, hefja nýsmíði eða hleypa af stokkunum á vissum dögum t.d.)? Þekktist að setja mynt undir fram- eða afturmastur eða annað hvort stefnið? Hversu algengt var það og í hvaða tilgangi?

Var talað um að einhver vera byggi um borð í sumum skipum sem komu í viðgerð eða voru í smíðum? Á hvern hátt urðu menn hennar helst varir og hvað nefndist hún? Um hvaða skip var að ræða?

Manstu eftir einhverjum óútskýranlegum atvikum sem gerðust í skipasmíðastöðinni (óvæntar bilanir, undarleg slys, draugar)? Hvað með drauma og spá í bolla eða spil? nei

Persónulegar upplýsingar um heimildarmann
Nafn og heimilisfang.
Fæðingardagur og ár.
Hvar ertu fædd(ur) og uppalin(n), hvar hefur þú einkum dvalist á fullorðinsárum og við hvað hefur þú starfað?  
Nöfn, fæðingarár, fæðingarstaðir og atvinna foreldra.


Jón Ágústsson
Hrafnhólum 9 Selfossi
070736-4709
fædur í Reykjavík
Uppalin í Önundarfyriði
Ég hef dvalið á Selfossi síðastliðin 33 ár.

Þetta aðfang er í Þjóðminjasafni Íslands. Safnið varðveitir um 4 milljónir mynda, um 300 þúsund muni og tæpar 25 þúsund færslur um þjóðhætti. Í húsasafni eru um 40 hús.

 

Áætlað er að um 80-90 % þessara aðfanga sé komin í stafrænan búning, mismunandi eftir tegundum. Einnig er skráningin mismunandi ítarleg og myndir bara við hluta gagnanna.


Birting gagna í Sarpi er á ábyrgð viðkomandi safns.