Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
EfnisatriðiBátasmíði, Skipasmíðar
Ártal1974-1980
Spurningaskrá108 Skipasmíðar

SýslaEyjafjarðarsýsla, Gullbringusýsla
LandÍsland
Kyn / Fæðingarár
heimildarm.
Karlkyns / 1955

Nánari upplýsingar

Númer15477/2007-1
AðalskráÞjóðhættir
UndirskráSpurningaskrár - Svör
Sent/Móttekið28.9.2006/10.3.2008
TækniTölvupóstur, Tölvuskrift
1. Námið
Í hvaða iðnskóla stundaðir þú nám og hvenær? Hver voru inntökuskilyrðin? Hvaða faggrein lærðir þú?  Iðnskólanum Akureyri.  Sveinspróf í ketil- og plötusmíði, en lærði í raun stálskipasmíði.

Var eitthvað sem torveldaðir eða auðveldaðir þér að fara í námið og þá hvað helst? Nei.

 Komstu t.d. strax að eða þurftirðu að bíða? Var námið dýrt? Hver var helsti kostnaðurinn?  Komst strax á samning í Slippstöðinni á Akureyri.  Enginn kostnaður við námið

Hvers vegna varð þetta nám fyrir valinu? Hefðir þú frekar kosið annað nám og ef svo er hvaða? Varstu að velja þér ævistarf?  Langaði að vinna við stálskipasmíðar.  Hugsaði ekki um ævistarf.

Hvað var námstíminn langur og hvernig var skiptingu í bóklegt og verklegt nám háttað?  Samtals 3 ár.  Mjög lítið bóklegt nám (samtals e.t.v. ein önn), því ég fékk mikið metið úr menntaskóla.

Hjá hvaða skipasmíðastöð eða meistara lærðir þú og af hverju varð hann fyrir valinu?
Slippstöðinni Akureyri.  Meistarinn hét Garðar Ingjaldsson ef ég man rétt.  Ég valdi hann ekki, mér var úthlutað honum.

Hvernig var staðið að verklegri kennslu og hverjir önnuðust hana?   Mjög vel.  Meistarinn kenndi í fyrstu undirstöðuatriði í rafsuðu og logskurði, og kenndi  öðru hverju hluti sem maður þurfti að læra, t.d. að skerpa bora og meitla.

Hvaða vinnu hafðir þú stundað áður en þú fórst í námið?  Bara sumarvinnu með skóla, byggingarvinnu, sláturhús o.fl.

2. Ófaglærðir skipasmiðir
Hversu algengt var að ófaglærðir skipasmiðir ynnu sömu störf og skólagengnir?  Nánast óþekkt í Slippstöðinni á þessum tíma.

 Hvaða eiginleikum þurftu ófaglærðir að vera búnir í þessu sambandi?

Gátu ófaglærðir unnið sig upp á við útlærða að því er snerti verkefni og laun? Hvaða máli skipti handlagni og reynsla í þessu sambandi? Er þér kunnugt um ólærða smiði sem höfðu formlegar eða óformlegar undanþágur og máttu t.d. ráða menn í vinnu?

3. Ráðning
Hvernig fór ráðningin fram? En uppsagnir og með hve miklum fyrirvara?   Ég talaði við starfsmannastjóra.  Vissi aldrei um uppsagnir.

Í hvaða skipasmíðastöðvum hefur þú unnið og á hvaða tímabili í hverri um sig? Slippstöðinni Akureyri 1974-77.  Stálvík nokkra mánuði 1977.  Stálsmiðjunni 1979-80.

4. Kaup og kjör  
Hvernig þóttu kjörin við skipasmíðarnar? Hvernig gekk að framfleyta sér af þessum launum? En af nemalaunum?  Sæmileg kjör, en miklu lélegri en hjá iðnaðarmönnum á borð við húsasmiði.  Nemalaunin voru eins og laun ófaglærðra verkamanna.

Tíðkuðust yfirgreiðslur umfram taxta ? Var samið um einhver einstaklingsbundin fríðindi og þá hvaða?   Man ekki eftir yfirborgunum, né einstaklingsbundnum fríðindum.

Var dregið af launum ef menn mættu of seint til vinnu? Hvers konar fyrirkomulag var á því?  Það var stimpilklukka, en ég mætti ekki of seint, svo ég veit ekki hvað gerðist í slíkum tilvikum.

Þekktist að menn væru í öðru launuðu starfi og hvers vegna?   Afar lítið svo ég vissi til.

5. Vinnutími
Klukkan hvað byrjaði vinnudagurinn og hvenær lauk honum? Hve mikið var um yfirvinnu og vinnu um helgar?  Byrjaði 7.30.  Lauk um 16 eða ca. 17.30 með fastri yfirvinnu.  Talsverð yfirvinna nokkrum sinnum á ári.  Yfirleitt boðið upp á vinnu á laugardögum nokkrar vikur á ári, e.t.v. einu sinni í mánuði að meðaltali.

Hvenær voru matar- og kaffitímar og hve langir? Voru gerð önnur hlé á vinnunni yfir daginn? Hvað fannst yfirmönnum um þau?  Man ekki nákvæmlega, en frekar hefðbundið.  Lítil önnur hlé nema reykpásur.  Man ekki eftir afskiptum yfirmanna.  Enda alltaf unnið vel, minnir mig.

6. Vinnuumhverfi
Hve mikill hluti af vinnunni fór fram úti og hve mikill inni? Hvenær komu skemmur til sögu og hverju breyttu þær? Í hvaða mæli var unnið úti þrátt fyrir aðstöðu innanhúss?
Ég vann nánast bara inni, enda í nýsmíði nema í undantekningatilvikum.

Lýstu vinnuumhverfi, t.d. húsakynnum og dráttarbraut og segðu frá breytingum þar að lútandi í tímans rás.   Það gera aðrir örugglega betur en ég.

7. Verkfæri og vélar
Segðu frá handverkfærum tré- eða stálskipasmiða og notkunarsviði hvers fyrir sig. Hvaða breytingar hafa orðið á verkfærakostinum? Hversu algengt var að menn smíðuðu verkfæri sín sjálfir?  Slaghamrar, meitlar, rissur (gerðar úr stórum vélsagarblöðum, til að merkja stálplötur þar sem átti t.d. að skera), kveikjari fyrir logskurðar/suðutæki.  Man ekki til að maður smíðaði sjálfur annað en rissuna.
           
Hvenær var farið að nota rafmagnshandverkfæri? Um hvaða verkfæri var að ræða og til hvers voru þau notuð?   Engin breyting á því á mínum tíma.

Segðu frá öðrum vélakosti og helstu breytingum þar að lútandi. Hvar var vélvæðing á vegi stödd þegar þú varst að byrja? Hvernig leist mönnum á vélarnar? Var um einhvern rafeinda- eða hátæknibúnað að ræða og hvenær kom hann til sögu?
Eini hátæknibúnaður sem ég man eftir voru logskurðarvélar sem stýrðust af teikningum.

Hversu algengt var að menn ættu verkfærin sjálfir? Tíðkaðist verkfæragjald í því sambandi?  Engin einkaeign.  

8. Vinna og verklag
Við hvaða verkefni var helst unnið innanhúss? En utanhúss? Skýrðu einnig frá tímabundnum breytingum á vinnunni, t.d. árstíðabundnum.  Nýsmíði innanhúss, viðgerðir utanhúss.

Við hvers konar verkefni hefur þú unnið, t.d. nýsmíði, viðgerðir eða viðhald? Hvaða störf voru einkum í þínum verkahring?  Aðallega nýsmíði.  Stöku sinnum viðgerðir og viðhald.

Segðu frá nýsmíði tréskipa og vinnubrögðum þar að lútandi, einnig á bandaplani. Hvaða viðartegundir voru notaðar í mismunandi hluta bátsins? Voru heiti á einstökum smíðahlutum og ef svo er hver? Hvort voru notuð mót, teikningar eða módel? Hve langan tíma tók að smíða mismunandi stærðir báta?

Lýstu búnaði sem notaður var við að hita borð eða planka. Hvað var hann kallaður?

Segðu frá hampþéttingu (kalföktun) og bikun. Hverjir önnuðust þessi störf? Nefndu hvaða verkfæri voru notuð og mismunandi hlutverk þeirra.

Segðu frá nýsmíði stálskipa og vinnubrögðum þar að lútandi.  Hvaða heiti voru á einstökum smíðahlutum? Hve langan tíma tók að smíða mismunandi stærðir skipa?
Betra að spyrja aðra um þetta.  Of langt síðan ég var í þessu, og var stutt.  Minnir að það hafi tekið ca. ár að smíða 150 tonna fiskibáta (tvo í einu), en rúmlega ár, e.t.v. eitt og hálft að smíða 500 tonna skuttogara (Breki, Vestmannaeyjum var smíðaður þegar ég vann í þessu).

Hefur þú tekið þátt í að teikna tré- eða stálskip og hefur verið smíðað eftir teikningunni? Hvaða bátar voru þetta?   Nei

Segðu frá ýmsum siðum eða venjum þegar búið var að reisa öll bönd, báti var gefið nafn, hleypt af stokkunum, jómfrúrferð og fleiru þar að lútandi.   Man lítið eftir slíku.

Lýstu viðgerðum og viðhaldi á tré- eða stálskipum, að setja báta í slipp og niður aftur, vinnupöllum o.fl. Í hverju var  þessi vinna helst fólgin og hverjir sá um hana?

Kom fyrir að viðgerðir eða viðhald færu fram á öðrum stað en í skipasmíðastöð og ef svo er hvar og hvers vegna?

Varðst þú var við einhverjar gamlar starfsaðferðir við nýsmíði eða viðgerðir? Hér má t.d. nefna ýmsar festingar við bita, bönd eða byrðing, seymingu, trénagla og hnoð.  Nei.

Var fylgst náið með starfsfólkinu meðan á vinnu stóð? Hver gerði það og hvernig var það liðið?   Ekki þannig að mér fyndist óþægilegt eða óeðlilegt.

Hvað einkenndi helst vinnuframleg nema? Í hvaða mæli fengu þeir t.d. að vinna við nýsmíði?  Í Slippstöðinni gengu nemar í sömu verk og útlærðir og það var mjög vel séð fyrir því að maður lærði allt sem maður þurfti að læra.  Þeir sem ráðnir voru í nýsmíði voru í henni að mestu, rétt eins og útlærðir.

Hvaða störfum gegndu ófaglærðir, aðrir en þeir sem unnu að smíðum?  Tiltekt, flutninga á efni, þrif, málningu.

9. Vinnufatnaður  
Lýstu vinnufatnaði, hlífðarfötum, fóta- og höfuðbúnaði. Útvegaði atvinnurekandi vinnufatnað og hvenær fór það að tíðkast? Hvað með öryggisbúnað?  Samfestingur, skór með stáltá, hjálmur, eyrnahlífar, rykgríma.  Man ekki hvort vinnuveitandi útvegaði skóna, en hann útvegaði allt hitt.

Voru skápar eða herbergi til að geyma vinnuföt og hafa fataskipti? Hvenær kom slík aðstaða fyrst til sögu?   Skápar fyrir föt.

10. Hreinlæti og hollustuhættir
Hvernig var hreinlætisaðstöðu háttað (salerni, vaskur, sturta)? Hvenær kom þessi aðstaða?  Salerni og vaskar, en sturtur komu undir það síðasta sem ég vann í Slippstöðinni.  Man ekki eftir sturtum í Stálvík, en þær voru í Stálsmiðjunni.

Hvernig var umgengnin meðal starfsfólksins? Hve oft var þrifið?   Góð umgengni og vel þrifið í Slippstöðinni, síðra á hinum tveim stöðunum, en ekki mjög slæmt.

Segðu frá eftirliti með hreinlæti og hollustuháttum og hvenær það kom til sögu.

Hvað geturðu sagt um loftræstingu og varnir gegn hávaða? Hvenær fór sérstakur búnaður að tíðkast?  Loftræsting var ekki markviss, oft ábótavant.

11. Matur og tóbak  
Höfðu menn með sér í nesti og ef svo er hvað? Hve algengt var að borða heima?   Flestir borðuðu heima í Slippstöðinni þegar ég byrjaði 1974, en svo kom mötuneyti, líklega 1975 og þar borðuðu nánast allir.  

Hverjir sátu saman við borð? Áttu menn föst sæti? Um hvað var helst talað í matar- og kaffitímum?  Hvað var gert annað en að borða?  Yfirleitt föst sæti, ekki endilega samstarfsmenn heldur mynduðust hópar með einhverjum öðrum hætti.  Mikið talað um pólitík, spilað á spil.

Hvenær kom fyrst mat- eða kaffistofa og hvaða tæki voru þar til afnota? En mötuneyti?   Kaffistofa alla mína tíð.  Mötuneyti í Slippstöðinni ca. 1975.

Hversu algeng var tóbaksneysla og hvernig tóbak var aðallega notað? Tóku menn sérstök reykinga- eða neftóbakshlé?   Talsverð tóbaksneysla, líklega svipað og gerðist almennt í þjóðfélaginu.  Ekki sérstök hlé, heldur reykt við vinnuna.  Nokkuð um neftóbak.

12. Starfsfólk og samskipti á vinnustað
Hver var fjöldi starfsmanna um það bil ? Í hvaða störfum voru konur og hve margar?
Veit ekki nákvæmlega um fjöldann í Slippstöðinni. Ca. 200 ef ég man rétt.  Mjög fáar konur.  Nánast engar.

Nefndu helstu starfsheiti á vinnustaðnum.

Hvernig var samskiptum háttað meðal almennra starfsmanna? En milli yfir- og undirmanna? Var hægt að tala saman meðan á vinnu stóð og við hvaða tækifæri? Hvaða augum voru þess konar samræður litnar?  Frjálslegar samræður og án nokkurra vandræða svo ég muni.

Hvað geturðu sagt um samstöðu varðandi aðbúnað, laun eða aðra hagsmuni?  Reyndi sjaldan á slíka samstöðu umfram það að styðja aðgerðir verkalýðsfélaga.

Hvernig lærðu nýliðar á starfið? Þekktist stríðni gagnvart þeim eða öðrum starfsmönnum?  Nýliðar lærðu mjög skipulega í Slippstöðinni, bæði þannig að þeim voru beinlínis kenndar vissar aðferðir eins og rafsuða, og einnig séð til að þeir lærðu af reyndari mönnum með því að vinna með þeim.

Í hvaða mæli var hlustað á útvarp við vinnuna?  Nánast útilokað vegna hreyfanleika og hávaða.

13. Heilsufar og slys
Hvaða áhrif hafði vinnan á heilsufarið (bakverkur, höfuðverkur, þreyta t.d.)? Hvað með hávaða? Var eitthvað gert til úrbóta ef á þurfti að halda? Voru menn oft frá vinnu vegna veikinda?  Varð sjaldan var við veikindi vegna vinnunnar, nema rafsuðublindu og stöku zinkeitrun.  Meðalmaðurinn hefur trúlega verið frá vinnu vegna þessa einn dag á ári eða svo.  Mikill hávaði, sem erfitt var  að eiga við.

Hvaða störf  þóttu hættulegri en önnur og hver vann þau? Hversu algeng og alvarleg voru slys?   Fá slys sem ég man eftir.  Man ekki til að einhverjir sérstakir hafi unnið hættuleg störf.

Var eitthvert eftirlit með vélum eða tækjum og hvenær kom það til sögu? Þekktir þú til reglna sem giltu í þessu sambandi?  Veit lítið um það.

14. Samskipti utan vinnutíma
Hvaða tengsl voru milli vinnufélaga utan vinnutíma? Var haldið upp á afmæli starfsmanna eða þegar fólk hætti störfum? Hvað með ferðir og árshátíðir? Hvert var hlutverk vinnuveitanda í þessu sambandi (jólakort, gjafir t.d.)?  Lítil tengsl utan vinnutíma.  Árshátíð, en man ekki eftir ferðum.

15. Dularfull fyrirbæri  
Kannast þú við ýmsa trú í sambandi við smíði og viðgerðir báta (ótrú á ákveðnum viðartegundum, hefja nýsmíði eða hleypa af stokkunum á vissum dögum t.d.)? Þekktist að setja mynt undir fram- eða afturmastur eða annað hvort stefnið? Hversu algengt var það og í hvaða tilgangi?   Kannast ekki við neitt af þessu.

Var talað um að einhver vera byggi um borð í sumum skipum sem komu í viðgerð eða voru í smíðum? Á hvern hátt urðu menn hennar helst varir og hvað nefndist hún? Um hvaða skip var að ræða?   Kannast ekki við slíkt.

Manstu eftir einhverjum óútskýranlegum atvikum sem gerðust í skipasmíðastöðinni (óvæntar bilanir, undarleg slys, draugar)? Hvað með drauma og spá í bolla eða spil?

Nei, ekkert slíkt.

Persónulegar upplýsingar um heimildarmann
Nafn og heimilisfang.
Fæðingardagur og ár.
Hvar ertu fædd(ur) og uppalin(n), hvar hefur þú einkum dvalist á fullorðinsárum og við hvað hefur þú starfað?  
Nöfn, fæðingarár, fæðingarstaðir og atvinna foreldra.

Einar Steingrímsson, Birkimel 10A, 107  Reykjavík, 200755.  Fæddur og uppalinn í Reykjavík.  Bjó á Akureyri frá 16 ára til 22 (var fyrst í menntaskóla í 3 ár, svo í Slippstöðinni).  Síðan í 6 ár í Reykjavík, við ýmis störf og skólagöngu.  Var svo við nám í Bandaríkjunum 1983-1991, starfaði síðan í 14 ár sem stærðfræðikennari (lektor,dósent, prófessor) við Chalmers Tækniháskólann í Gautaborg.  Síðan 2006 hef ég eingöngu starfað sem prófessor í stærðfræði við Háskólann í Reykjavík.
Faðir:  Steingrímur Pálsson, 1927, Húsavík, launaskrárritari í fjármálaráðuneytinu (hættur)
Móðir:  Ingibjörg Pála Jónsdóttir, 1926, Hofsósi, félagsráðgjafi.

Þetta aðfang er í Þjóðminjasafni Íslands. Safnið varðveitir um 4 milljónir mynda, um 300 þúsund muni og tæpar 25 þúsund færslur um þjóðhætti. Í húsasafni eru um 40 hús.

 

Áætlað er að um 80-90 % þessara aðfanga sé komin í stafrænan búning, mismunandi eftir tegundum. Einnig er skráningin mismunandi ítarleg og myndir bara við hluta gagnanna.


Birting gagna í Sarpi er á ábyrgð viðkomandi safns.